Samenvatting Lectureaantekeningen Jeugdcriminologie | KU Leuven | 2025/26

Jeugdcriminologie
Jeugdcriminaliteit als actueel en brandend vraagstuk

- jongeren van 14 tot 21 jaar zijn oververtegenwoordigd als dader, maar ook als slachtoffer

- criminaliteit en onveiligheid in onze samenleving

 onrust is van alle tijden (van Weringh, 1978) => de fundamentele verandering zit in hoe we als
samenleving, maatschappij naar deze problemen gaan kijken

 breedmaatschappelijke observaties

 (laat)moderne risicomaatschappij (Beck, 1992)

• onvoorwaardelijke geloof in wetenschap en kennis

• productie van welvaart < productie van risico’s

• toenemend risicobewustzijn, dalende risicoacceptatie

• ‘voorzorgsprincipe’ => de gedachte dat we de risico’s voor dat ze zich voordoen, maximaal
willen uitsluiten, willen minimaliseren

• “Dat is de succes paradox: hoe veiliger, welvarender en gezonder we worden, hoe panischer
we reageren op het laatste stukje tekort dat er nog is.” (interview met Marc Schuilenburg)

 paradigmawissel

• van verzorgingsstaat naar een veiligheidsstaat

• van een post-crime naar een pre-crime samenleving (bv. om op basis van vermoedens al
optreden)

 pre-crime samenleving

• strafrechtelijke inbreuk < reductie van veiligheidsrisico’s

• discussies over overlast, leefbaarheid, regulering van gedrag, normen en waarden, fatsoen…

 we leven in een …

• controlecultuur, incidentencultuur

 ‘gevoel van urgentie’ en morele paniek

 ‘populaire mythen’ over (jeugd)criminaliteit

• ‘jeugddelinquentie stijgt spectaculair’

• ‘jeugddelinquenten beginnen steeds jonger’

• ‘jeugd wordt gewelddadiger’

• ‘jeugdcriminaliteit is etnisch gekleurd’

 populaire mythen?

 ‘beeld is niet eenduidig’


1

, meerderheid is ‘relatief braaf’, niettemin…

• verschillende soorten jeugdcriminaliteit

• typische jeugdcriminaliteit en ernstige (gedrags)problematiek

- Jeugdcriminologie als wetenschap

 jeugdcriminologie

 jeugdgerichte specialisatie in de criminologie

 definitieproblemen in de criminologie

 studiedomein is breder geworden
 criminologie tussen wetenschap en beleid

 een nieuwe identiteit voor de criminologie?

 nieuwe veiligheidsvraagstukken
 interdisciplinariteit is geen evidentie
 eigen begrippenkader en theorieën

 criminologie als kruispuntwetenschap

 dialectiek tussen normatieve- en gedragswetenschappen
 bewaken van fundamenteel democratische principes

 jeugdcriminologie
 verzelfstandiging van een subdiscipline

 evolutie in het leven adolescenten

 langer ‘afhankelijk’, vroeger ‘volwassen’
 ‘moratorium van de jeugd’

Naar een ‘nieuwe staat van de jeugd’

Inleiding

‘Staat van de jeugd’

- Jeugdonderzoeksplatform (JOP)

 interuniversitair en interdisciplinair steunpunt

 gefinancierd door Vlaamse overheid

 minister van jeugd (Benjamin Dalle)

- Monitoren als opdracht van het JOP

 klassieke JOP-monitor en JOP-schoolmonitor/grootstedelijke monitor

- Decretale basis sinds 2008

 één van de basisinstrumenten voor jeugd- en kinderrechtenbeleid



2

,Tussen continuïteit en actualiteit

- ‘Staat van de jeugd’  focus op heden + longitudinale ontwikkelingen

 belang van (exacte) herhaling

 inspelen op actuele thema’s

- Input stuurgroep en actoren uit diverse beleidsdomeinen en organisaties

- Volledig digitale afname

 maximaal afstemmen op respondent

 gebruik van roterende modules

JOP-monitor 2023




Respons




Wie zijn de jongeren uit de JOP-monitor 2023?




3

, School en werk

Schoolbeleving: een klassiek JOP-thema

- School als leeromgeving? School als leefomgeving?

 sociale uitsluiting

 responsiviteit van leerkrachten en school

…

- Onderscheid schoollopen in de grootstad of in niet-grootstedelijk Vlaanderen?

Sociale uitsluiting

- Veel jongeren voelen zich sociaal aanvaard, maar een duidelijke minderheid ervaart sociale
uitsluiting.

Wie voelt zich meer uitgesloten?

- Meisjes en vooral non-binaire jongeren

- Jongeren

 uit gezinnen die (zeer tot nogal) moeilijk kunnen rondkomen met het gezinsinkomen

 met ouders zonder diploma secundair onderwijs in de grootstad

 met achtergrond buiten de EU in niet-grootstedelijk Vlaanderen

 uit de B-stroom, die al eens een jaar moesten dubbelen of een B-attest kregen in de grootstad

- Spijbelaars!

Responsiviteit

- Variatie in de antwoorden

- Leerlingen evalueren bepaalde aspecten van de relatie met leerkrachten en de mogelijkheid om als
persoon te groeien als minder positief

Wie ervaart de leerkrachten en school als minder responsief?

- Jongeren

 uit gezinnen die (zeer tot nogal) moeilijk kunnen rondkomen met het gezinsinkomen

 met ouders zonder diploma secundair onderwijs in de grootstad


4