Inhoudsopgave
K | C1 | Introductie Zorg en Welzijn (Lieke Oldenhof en Hugo Peeters)....3
K | WG1 | Bespreking literatuur: Presentaties en vragen over de roep om
actief burgerschap...................................................................................4
K | C2 | Beleidsparadigma's: Van verzorgingsstaat naar
participatiesamenleving? (Lieke Oldenhof)..............................................6
K | WG2 | Toepassing literatuur: Ideeën actief burgerschap herkennen in
programma's van lokale politieke partijen.............................................10
K | Kennisclip | Beleidsveranderingen in zorg en welzijn:
Burgerparticipatie en de praktijk van de jeugdzorg...............................10
K | WG3 | Bespreking literatuur: inventarisatie voors en tegens
burgerparticipatie...................................................................................16
K | WG4 | Toepassing literatuur: Participatieproblemen- en oplossingen in
ggz en jeugdzorg....................................................................................17
K | C3 | Het juridisch kader van zorg en welzijn (Eline Linthorst)...........18
K | WG5 | Spanning maatwerk en rechtsstatelijke beginselen en de rol
van de rechter........................................................................................26
K | C4 | Doorwerking internationaal recht in het Nederlandse sociaal
domein...................................................................................................30
K | WG6 | Doorwerking internationaal recht en jeugdzorg.....................39
K | C5 | Jeugdrecht en rol van de rechter (gastcollege kinderrechter)....45
K | WG7 | Rechtsbescherming in de Jeugdzorg.......................................46
K | C6 | Gemeentelijke dienstverlening & rol vd sociaal advocaat in het
sociaal domein (gast).............................................................................49
K | WG8 | Doorwerking internationaal recht en maatschappelijke
ondersteuning........................................................................................53
K | C7 | Integraal werken in de wijk (Jeroen van Wijngaarden)...............59
K | WG9 | Bespreking literatuur: Integrale zorg......................................65
K | WG10 | Toepassing literatuur: Analyseren van casuïstiek rond
integraal werken....................................................................................71
K | C9 | Effectieve teams in de gezondheidszorg...................................72
K | WG11 | Bespreking/Toepassing literatuur: Teamfunctioneren...........81
K | WG12 | Toepassing literatuur op casus zelfsturende teams..............88
K | C11 | Professies in de wijk (Jeroen van Wijngaarden)........................90
K | WG13 | Bespreking literatuur: Professionals.....................................96
,K | C12 | Multidimensionele zorg (gastcollege wijkteammedewerkers)..98
K | WG14 | Bespreking literatuur: Verbindingen tussen integrale zorg,
teams en professies...............................................................................99
K | C13 | Positieve gezondheid en eigen regie: Clientenperspectief
(gastcollege)........................................................................................101
K | WG15 | Bespreking literatuur: Ethische dilemma's eigen regie......106
K | C14 | Van verzorgingsstaat naar verzorgingsstraat: Burgers, beleid
en instituties (responsiecollege)...........................................................108
K | WG16 | Toepassing literatuur: Positieve gezondheid.......................114
,K | C1 | Introductie Zorg en Welzijn (Lieke Oldenhof en Hugo Peeters)
Leerdoelen van de bijeenkomst De student kan na afloop van deze bijeenkomst:
reflecteren op belangrijke verschuivingen en spanningen in de beleidsdoelen t.a.v.
zorg en welzijn, met speciale focus op jeugdzorg en ggz
Duyvendak, J.W. & Tonkens, E. (2018). De beloften van nabijheid en de verhuiselijking van
de zorg.
Beleid zet sinds 2015 erg in op nabijheid: zorg en ondersteuning moeten dichtbij
burgers, professionals en bestuur komen.
Dat wordt gepresenteerd als warmer, beter op maat, goedkoper en democratischer
dan centrale bureacratische zorg
Achter die belofte zijn er wel meerdere spanningen, vooral tussen professionele hulp
& informele hulp, rechten & voorzieningen en gelijkheid & persoonlijke
afhankelijkheid.
Zelfredzaamheid is dubbelzinnig à enerzijds zelfstandigheid en eigen kracht maar
aanderzijds ook mensen om hulp vragen en hulp ontvangen binnen hun netwerk
Dit beleidt zorgt dat de zorgpraktijk verandert, maar ook hoe burgers naar zorg
verantwoordelijkheid en solidariteit leren kijken.
Dit wordt geplaatst in een sociologische kader met verschillende logica’s, vooral
huiselijke logica vs. civiele logica à zorg verschuift in toenemende mate richting
huiselijkheid
Huiselijke logica= manier van denken waarbij nabijheid, vertrouwdheid,
zorgzaamheid en persoonlijke relaties centraal staan, hier betekent zelfredzaamheid
hulp vragen en ontvangen in je netwerk
Civiele logica= gelijkheid, rechten, afstand en formele regels tussen burgers, hier
betekent zelfredzaamheid zelfstandigheid
Naast de huiselijke logica spelen ook efficiëntie, marktdenken, inspiratie en
waardering van vrijwilligers en mantelzorgers een rol, waardoor er fricties ontstaan
Decentralisatie zorgt naast bestuurlijke hervorming ook voor verandering in morele
en sociale betekenis van zorg
Een onderdeel van verandering is informalisering die ook laat zien hoe emoties een
steeds centralere rol zijn gaan spelen in zorgrelaties: The emancipation of feeling
heeft bijgedragen aan de waardering voor informele relaties waarin ieders emoties
tellen.
Informalisering= dat zorg steeds meer plaatsvindt in informele settings à warmer
en natuurlijker, maar professionele afstand en duidelijke rechten minder belangrijk
Het hebben van werk
(participatiewet) is heel
belangrijk voor je
welzijn, je kan dan
sneller schakelen
5 beloftes decentralisaties
1) Integrale aanpak
problemen: schuld,
werk, zorg,
ondersteuning, wonen
2) Preventief werken:
problemen voorkomen
ipv. reageren wanneer
probleem zich voordoet
, 3) Maatwerk: geen standaardoplossing maar passende ondersteuning, lokale overheid
kan beter/gerichter helpen dan centale overheid
4) Eigen regie en zelfredzaamheid bevorderen
5) Kostenbesparingen: gemeente 20% minder budget voor al die taken
Kijken naar beleidsrapporten en maatschappij
Als het lastig blijkt te zijn om deze beloftes in te lossen en toch te realiseren? Komt er
wat terecht van deze beloften?
Maatschappelijke onrust over wachtlijsten en stijgende kosten
Wij leven in een raveinjaar in financiën à 3,2 miljoen tekort aan zorg
Decentralisaties ≠ paradigmaverandering, paradigmawisseling gaat sneller dan
decentralisering
Macro: Beleid, wetgeving & toezicht in sociaal domein
(decentralisaties)
Meso: Zorg- en welzijnsorganisaties en gemeenten
Micro: Nieuwe rollen & dilemma’s van professionals en
burgers
O.a. focus op Jeugdzorg en GGZ
Nieuwe domeinen en doelgroepen voor gemeenten
Gemeenten genoeg expertise in huis voor jongeren die
jeugdzorg nodig hebben en mensen met ggz-problematiek?
Voorbeeld: gebrek aan inspraak: “Veel van de ouders spreken over onvoldoende
ruimte, informatie en (cliënt)ondersteuning van de gemeente om hun mening te
geven bij de toegang tot jeugdhulp. Voor de jeugdigen die we in dit onderzoek
gesproken hebben, gelden deze punten des te meer: zij worden in deze fase van het
traject zelden gehoord en hebben daarmee überhaupt geen ruimte om hun mening te
geven. Het gevolg daarvan is dat ze geen enkele invloed hebben op de aanvraag van
hun hulp.” (Nationale Ombudsman 2024)
Nederland heeft traditie om jongeren met problemen eerder uithuis te plaatsen
Reacties:
- Definitieve sluiting van alle ZIKOS-afdelingen (zwaarste vorm van gesloten
jeugdzorg).
- IGJ erkent dat het signalen niet op tijd heeft gezien.
- Het kabinet bepaalde in 2022 dat de gesloten jeugdzorg in 2030 moet zijn
verdwenen. Geen enkele jongere mag dan nog in de gesloten jeugdzorg zitten.
Jeugdzorg is complex in uitvoering à meerdere lagen van het openbare bestuur
...maar wat betekent dit in de praktijk voor organisaties, professionals of burgers?
K | WG1 | Bespreking literatuur: Presentaties en vragen over de roep om
actief burgerschap
Leerdoelen van de bijeenkomst De student kan na afloop van deze bijeenkomst:
de centrale begrippen en bevindingen uit de literatuur uitleggen, met elkaar
verbinden en toepassen op een praktijk voorbeeld.
Daigneault, P.-M. (2014). Three Paradigms of Social Assistance. SAGE Open
Beleidsverandering in sociale bijstand hangt vaak samen met verschuiving in
normen, aannames en probleemdefinities ipv. alleen met institutionele veranderingen
Bestaande typologieën van sociale bijstand kijken vooral alleen naar institutionele
kenmerken à dus is er een typologie ontwikkelt die expliciet de ideologische en
cognitieve dimensie van sociale bijstand centraal zet
K | C1 | Introductie Zorg en Welzijn (Lieke Oldenhof en Hugo Peeters)....3
K | WG1 | Bespreking literatuur: Presentaties en vragen over de roep om
actief burgerschap...................................................................................4
K | C2 | Beleidsparadigma's: Van verzorgingsstaat naar
participatiesamenleving? (Lieke Oldenhof)..............................................6
K | WG2 | Toepassing literatuur: Ideeën actief burgerschap herkennen in
programma's van lokale politieke partijen.............................................10
K | Kennisclip | Beleidsveranderingen in zorg en welzijn:
Burgerparticipatie en de praktijk van de jeugdzorg...............................10
K | WG3 | Bespreking literatuur: inventarisatie voors en tegens
burgerparticipatie...................................................................................16
K | WG4 | Toepassing literatuur: Participatieproblemen- en oplossingen in
ggz en jeugdzorg....................................................................................17
K | C3 | Het juridisch kader van zorg en welzijn (Eline Linthorst)...........18
K | WG5 | Spanning maatwerk en rechtsstatelijke beginselen en de rol
van de rechter........................................................................................26
K | C4 | Doorwerking internationaal recht in het Nederlandse sociaal
domein...................................................................................................30
K | WG6 | Doorwerking internationaal recht en jeugdzorg.....................39
K | C5 | Jeugdrecht en rol van de rechter (gastcollege kinderrechter)....45
K | WG7 | Rechtsbescherming in de Jeugdzorg.......................................46
K | C6 | Gemeentelijke dienstverlening & rol vd sociaal advocaat in het
sociaal domein (gast).............................................................................49
K | WG8 | Doorwerking internationaal recht en maatschappelijke
ondersteuning........................................................................................53
K | C7 | Integraal werken in de wijk (Jeroen van Wijngaarden)...............59
K | WG9 | Bespreking literatuur: Integrale zorg......................................65
K | WG10 | Toepassing literatuur: Analyseren van casuïstiek rond
integraal werken....................................................................................71
K | C9 | Effectieve teams in de gezondheidszorg...................................72
K | WG11 | Bespreking/Toepassing literatuur: Teamfunctioneren...........81
K | WG12 | Toepassing literatuur op casus zelfsturende teams..............88
K | C11 | Professies in de wijk (Jeroen van Wijngaarden)........................90
K | WG13 | Bespreking literatuur: Professionals.....................................96
,K | C12 | Multidimensionele zorg (gastcollege wijkteammedewerkers)..98
K | WG14 | Bespreking literatuur: Verbindingen tussen integrale zorg,
teams en professies...............................................................................99
K | C13 | Positieve gezondheid en eigen regie: Clientenperspectief
(gastcollege)........................................................................................101
K | WG15 | Bespreking literatuur: Ethische dilemma's eigen regie......106
K | C14 | Van verzorgingsstaat naar verzorgingsstraat: Burgers, beleid
en instituties (responsiecollege)...........................................................108
K | WG16 | Toepassing literatuur: Positieve gezondheid.......................114
,K | C1 | Introductie Zorg en Welzijn (Lieke Oldenhof en Hugo Peeters)
Leerdoelen van de bijeenkomst De student kan na afloop van deze bijeenkomst:
reflecteren op belangrijke verschuivingen en spanningen in de beleidsdoelen t.a.v.
zorg en welzijn, met speciale focus op jeugdzorg en ggz
Duyvendak, J.W. & Tonkens, E. (2018). De beloften van nabijheid en de verhuiselijking van
de zorg.
Beleid zet sinds 2015 erg in op nabijheid: zorg en ondersteuning moeten dichtbij
burgers, professionals en bestuur komen.
Dat wordt gepresenteerd als warmer, beter op maat, goedkoper en democratischer
dan centrale bureacratische zorg
Achter die belofte zijn er wel meerdere spanningen, vooral tussen professionele hulp
& informele hulp, rechten & voorzieningen en gelijkheid & persoonlijke
afhankelijkheid.
Zelfredzaamheid is dubbelzinnig à enerzijds zelfstandigheid en eigen kracht maar
aanderzijds ook mensen om hulp vragen en hulp ontvangen binnen hun netwerk
Dit beleidt zorgt dat de zorgpraktijk verandert, maar ook hoe burgers naar zorg
verantwoordelijkheid en solidariteit leren kijken.
Dit wordt geplaatst in een sociologische kader met verschillende logica’s, vooral
huiselijke logica vs. civiele logica à zorg verschuift in toenemende mate richting
huiselijkheid
Huiselijke logica= manier van denken waarbij nabijheid, vertrouwdheid,
zorgzaamheid en persoonlijke relaties centraal staan, hier betekent zelfredzaamheid
hulp vragen en ontvangen in je netwerk
Civiele logica= gelijkheid, rechten, afstand en formele regels tussen burgers, hier
betekent zelfredzaamheid zelfstandigheid
Naast de huiselijke logica spelen ook efficiëntie, marktdenken, inspiratie en
waardering van vrijwilligers en mantelzorgers een rol, waardoor er fricties ontstaan
Decentralisatie zorgt naast bestuurlijke hervorming ook voor verandering in morele
en sociale betekenis van zorg
Een onderdeel van verandering is informalisering die ook laat zien hoe emoties een
steeds centralere rol zijn gaan spelen in zorgrelaties: The emancipation of feeling
heeft bijgedragen aan de waardering voor informele relaties waarin ieders emoties
tellen.
Informalisering= dat zorg steeds meer plaatsvindt in informele settings à warmer
en natuurlijker, maar professionele afstand en duidelijke rechten minder belangrijk
Het hebben van werk
(participatiewet) is heel
belangrijk voor je
welzijn, je kan dan
sneller schakelen
5 beloftes decentralisaties
1) Integrale aanpak
problemen: schuld,
werk, zorg,
ondersteuning, wonen
2) Preventief werken:
problemen voorkomen
ipv. reageren wanneer
probleem zich voordoet
, 3) Maatwerk: geen standaardoplossing maar passende ondersteuning, lokale overheid
kan beter/gerichter helpen dan centale overheid
4) Eigen regie en zelfredzaamheid bevorderen
5) Kostenbesparingen: gemeente 20% minder budget voor al die taken
Kijken naar beleidsrapporten en maatschappij
Als het lastig blijkt te zijn om deze beloftes in te lossen en toch te realiseren? Komt er
wat terecht van deze beloften?
Maatschappelijke onrust over wachtlijsten en stijgende kosten
Wij leven in een raveinjaar in financiën à 3,2 miljoen tekort aan zorg
Decentralisaties ≠ paradigmaverandering, paradigmawisseling gaat sneller dan
decentralisering
Macro: Beleid, wetgeving & toezicht in sociaal domein
(decentralisaties)
Meso: Zorg- en welzijnsorganisaties en gemeenten
Micro: Nieuwe rollen & dilemma’s van professionals en
burgers
O.a. focus op Jeugdzorg en GGZ
Nieuwe domeinen en doelgroepen voor gemeenten
Gemeenten genoeg expertise in huis voor jongeren die
jeugdzorg nodig hebben en mensen met ggz-problematiek?
Voorbeeld: gebrek aan inspraak: “Veel van de ouders spreken over onvoldoende
ruimte, informatie en (cliënt)ondersteuning van de gemeente om hun mening te
geven bij de toegang tot jeugdhulp. Voor de jeugdigen die we in dit onderzoek
gesproken hebben, gelden deze punten des te meer: zij worden in deze fase van het
traject zelden gehoord en hebben daarmee überhaupt geen ruimte om hun mening te
geven. Het gevolg daarvan is dat ze geen enkele invloed hebben op de aanvraag van
hun hulp.” (Nationale Ombudsman 2024)
Nederland heeft traditie om jongeren met problemen eerder uithuis te plaatsen
Reacties:
- Definitieve sluiting van alle ZIKOS-afdelingen (zwaarste vorm van gesloten
jeugdzorg).
- IGJ erkent dat het signalen niet op tijd heeft gezien.
- Het kabinet bepaalde in 2022 dat de gesloten jeugdzorg in 2030 moet zijn
verdwenen. Geen enkele jongere mag dan nog in de gesloten jeugdzorg zitten.
Jeugdzorg is complex in uitvoering à meerdere lagen van het openbare bestuur
...maar wat betekent dit in de praktijk voor organisaties, professionals of burgers?
K | WG1 | Bespreking literatuur: Presentaties en vragen over de roep om
actief burgerschap
Leerdoelen van de bijeenkomst De student kan na afloop van deze bijeenkomst:
de centrale begrippen en bevindingen uit de literatuur uitleggen, met elkaar
verbinden en toepassen op een praktijk voorbeeld.
Daigneault, P.-M. (2014). Three Paradigms of Social Assistance. SAGE Open
Beleidsverandering in sociale bijstand hangt vaak samen met verschuiving in
normen, aannames en probleemdefinities ipv. alleen met institutionele veranderingen
Bestaande typologieën van sociale bijstand kijken vooral alleen naar institutionele
kenmerken à dus is er een typologie ontwikkelt die expliciet de ideologische en
cognitieve dimensie van sociale bijstand centraal zet
