INFECTIEZIEKTEN PAUL DE MUNTER
LES 1: Klinische benadering van infec6eziekten ......................................................................................................................... 3
1. Pathofysiologie van infec3eziekten ...................................................................................................................................... 3
1.1 Pathogenese van infec1es .......................................................................................................................................... 4
1.2 Afweermechanismen van de gastheer ....................................................................................................................... 4
2. Epidemiologie van infec3eziekten ........................................................................................................................................ 5
2.1 Surveillance ................................................................................................................................................................ 6
3. Klinische aspecten van infec3eziekten en aanvullende diagnos3ek ..................................................................................... 7
3.1 Koorts ......................................................................................................................................................................... 7
3.2 Aanvullende diagnos1ek........................................................................................................................................... 10
LES 2: Sepsis ............................................................................................................................................................................ 13
1. Defini3e en criteria ............................................................................................................................................................. 13
1.1 Criteria ...................................................................................................................................................................... 13
1.2 E1ologie .................................................................................................................................................................... 14
2. Prognose ............................................................................................................................................................................ 15
3. Pathogenese ....................................................................................................................................................................... 15
4. Behandeling ....................................................................................................................................................................... 16
4.1 Bijzondere gevallen ................................................................................................................................................... 18
LES 3: Relevante systemische infec6es..................................................................................................................................... 21
1. Koorts na terugkeer uit de (sub)tropen .............................................................................................................................. 21
1.1 Dengue (knokkelkoorts) ............................................................................................................................................ 22
1.2 Chikungunya ............................................................................................................................................................. 24
1.3 (Virale) hemorragische koortsen .............................................................................................................................. 24
1.4 Malaria...................................................................................................................................................................... 25
1.5 RickePsiosen: African 1ck bite fever ......................................................................................................................... 26
1.6 Buiktyfus (tyfus) ........................................................................................................................................................ 27
1.7 Katayama koorts (acute schistosomiase) .................................................................................................................. 28
1.8 Opgepast bij tropische infec1eziekten ..................................................................................................................... 28
2. Infec3euze diarree .............................................................................................................................................................. 29
2.1 E1ologie en pathogenese ......................................................................................................................................... 29
2.2 Parasitaire diarree..................................................................................................................................................... 32
2.3 Symptomen en diagnose .......................................................................................................................................... 33
2.4 Behandeling .............................................................................................................................................................. 34
2.5 An1bio1ca-geassocieerde diarree ............................................................................................................................ 34
3. Ziekte van Lyme/ lyme-borreliose ...................................................................................................................................... 37
4. Influenza ............................................................................................................................................................................. 39
5. Mazelen .............................................................................................................................................................................. 42
6. Coronavirussen ................................................................................................................................................................... 42
LES 4: HIV/ AIDS ...................................................................................................................................................................... 45
1. Epidemiologie ..................................................................................................................................................................... 45
2. Transmissie ......................................................................................................................................................................... 45
3. Klinisch verloop .................................................................................................................................................................. 46
4. Ini3ële evalua3e ................................................................................................................................................................. 48
5. Klinische klassifica3e .......................................................................................................................................................... 48
1
, 6. Behandeling en opvolging van de HIV-pa3ënt ................................................................................................................... 50
6.1 An1retrovirale therapie (ART) .................................................................................................................................. 50
6.2 Profylaxe opportunis1sche infec1es ......................................................................................................................... 52
6.3 Andere preven1eve maatregelen ............................................................................................................................. 52
Les 5: Seksueel Overdraagbare Aandoeningen (SOA) ............................................................................................................... 55
1. SOA’s verbonden met (genitale) ulcera3es ......................................................................................................................... 57
1.1 Syfilis ......................................................................................................................................................................... 57
1.2 Herpes genitalis ........................................................................................................................................................ 58
1.3 mPox ......................................................................................................................................................................... 59
2. SOA’s verbonden met genitaal verlies ................................................................................................................................ 59
2.1 Gonococcen .............................................................................................................................................................. 60
2.2 Chlamydia ................................................................................................................................................................. 61
3. Humaan Papiloma Virus (HPV)........................................................................................................................................... 61
3.1 Condylomata acuminata ........................................................................................................................................... 61
4. Proc33s / proctocoli3s bij SOA’s ......................................................................................................................................... 62
5. Ectoparasieten.................................................................................................................................................................... 63
6. Hepa33svirussen ................................................................................................................................................................ 63
Les 7: Ra6onele an6microbiële therapie ................................................................................................................................. 65
1. Microbiologische basis van an3bio3catherapie ................................................................................................................. 66
2. Farmacologische basis van an3microbiële therapie .......................................................................................................... 67
3. Klinische basis van an3microbiële therapie ....................................................................................................................... 67
3.1 Empirische therapie .................................................................................................................................................. 67
3.2 Gerichte therapie ...................................................................................................................................................... 68
3.3 Formularium en an1bio1cabeleid ............................................................................................................................ 69
Les 8: Vaccina6e en profylaxe .................................................................................................................................................. 71
1. Vaccina3e volwassenen...................................................................................................................................................... 73
1.1 Tetanus – di^erie – pertussis (Tdper) ....................................................................................................................... 73
1.2 Influenzavaccin ......................................................................................................................................................... 75
1.3 SARS-CoV-2 (COVID-19) vaccina1e ........................................................................................................................... 76
1.4 Pneumokokkenvaccin ............................................................................................................................................... 77
1.5 RSV (Respiratory Syncy1al Virus) vaccin ................................................................................................................... 78
1.6 Varicella-Zoster Virus (VZV) vaccin ........................................................................................................................... 79
1.7 Asplenie .................................................................................................................................................................... 80
1.8 Vaccinweigering en vaccine hesitancy ...................................................................................................................... 81
2. An3microbiële profylaxe .................................................................................................................................................... 81
2.1 Periopera1eve chirurgische profylaxe ...................................................................................................................... 82
2.2 Medische indica1es voor profylaxe .......................................................................................................................... 83
Examen
• Samen met
o Bacteriologie (Prof. Emmanuel André)
o Virologie (Prof. Marc Van Ranst)
• Vorm: Mul@ple choice 60 vragen: 25-30 microbio, 10-15 viro, 10-15-infec@o, 0-15 gemengd
• Leerstof infec@eziekten (principe) = cursus (dia’s en casussen als interac@eve
illustra@e) – maar gespecifieerd in de les
• Feedback faculteit: examen te gemakkelijk (mediaan 15/20, slechts 4% niet
geslaagd) – zal dus iets moeilijker worden dit jaar
2
,LES 1: KLINISCHE BENADERING VAN INFECTIEZIEKTEN
1. PATHOFYSIOLOGIE VAN INFECTIEZIEKTEN
• Infec@e = interac@e gastheer ↔ micro-organisme
o Infec@e ontstaat wanneer: virulen-e micro-organisme > afweer gastheer
• Infec-eziekte
o klinisch waarneembare schade/verandering in
fysiologie
o gepaard met inflamma-e
o veroorzaakt door ziekmakend micro-organisme
• Besme=ng
o voorafgaand aan infec@e
o leidt niet al@jd tot infec@e!!
• Kolonisa-e / dragerschap
o micro-organismen aanwezig en vermenigvuldigen zich
o geen schade of inflamma-e
• Types micro-organismen:
1) Primair (obligaat) pathogeen
• Veroorzaakt ziekte ook bij gezonde mensen
• Exogeen + overdraagbaar → epidemieën mogelijk
• Voorbeelden: Salmonella, HIV, influenza
2) Poten-eel pathogeen (commensalen)
• Normaal onschadelijke flora (kolonisa-e)
• Infec@e bij:
o verzwakte gastheer
o toegang tot steriele plaatsen
• Kenmerken:
o endogeen (eigen flora)
o weinig overdraagbaar
• Voorbeelden:
o coagulase-nega@eve stafylokokken → katheterinfec@e
o postopera@eve wondinfec@es
Nosocomiale infec-es (ziekenhuis)
• Ontstaan in ziekenhuis, vaak door nieuwe commensalen
• Risico: erns@g + mul@resistent
• Preven@e:
o katheters/sondes verwijderen
o asepsie & handhygiëne
o isola@emaatregelen
3) Opportunis-sch pathogeen
• Alleen probleem bij erns-ge immuundeficiën-e
• Gezonde personen: geen ziekte (max. kolonisa@e)
• Kenmerken:
o meestal exogeen
o niet overdraagbaar
• Voorbeelden:
o Pneumocys0s jirovecii (AIDS)
o Aspergillus (neutropenie)
• Maatregel: protec-eve isola-e
3
, 1.1 PATHOGENESE VAN INFECTIES
= Hoe zal de pathogeen ziekte veroorzaken?
1) Lokale infec-es zonder invasie
• Adheren@e aan oppervlak
• vb. urineweginfec@e (E. coli)
2) Systemische infec-es via toxines
• Prolifera@e aan oppervlak
• produc@e exotoxines of absorp@e van an@genen → symptomen
• Voorbeelden:
o tetanospasmine (Clostridium tetani)
o enterotoxines (E. coli, Vibrio cholerae)
3) Invasieve infec-es
• Doorbreken huid/mucosabarrière
• verspreiding via:
o bloed
o lymfe
• vb. Buiktyfus door bacterie Salmonella typhi
4) Latente infec-es
• Micro-organisme blijl aanwezig
• kan reac@veren
• Voorbeeld:
o varicella-zostervirus
1.2 AFWEERMECHANISMEN VAN DE GASTHEER
à zie cursus immuno
Afweermechanisme Niet-an-geen specifiek An-geen-specifiek
Huid en mucosa • Mechanische barrière Secretoir IgA
• Secre@es
• Mo@liteit
• Kolonisa@e-resisten@e
Humorale afweer • Lactoferrine Immuunglobulines
• Lysozyme
• Complemenmactoren
Cellulaire afweer Fagocyten Granulocyten, monocyten, macrofagen /
Lymfocyten / T-lymfocyten
Aangeboren (innate) immuniteit = snelle, niet-specifieke afweer
• Barrières: huid, mucosa, secre@es
• Commensale flora: verdringt pathogenen
• Oplosbare factoren:
o lysozyme, transferrine (↓ ijzer)
o acute fase eiwioen (CRP)
o complement
• Cellen:
o neutrofielen, macrofagen → fagocytose
o dendri@sche cellen → an@geenpresenta@e
→ Defect = ↑ infec@es
4
, Adap-eve (verworven) immuniteit
• T-cellen (cellulair) + B-cellen (an-stoffen) De milt speelt een belangrijke rol bij:
• Ac@va@e via dendri@sche cellen • Verwijderen van micro-
→ Stoornis = infec@es met: organismen uit het bloed
• Produc<e van an<lichamen
• intracellulaire bacteriën
tegen gekapselde bacteriën
• mycobacteriën
• Fagocytose door macrofagen
• schimmels/virussen/parasitair
Speciaal: asplenie (= afwezigheid van een func@onerende milt)
• ↑ risico op erns-ge sepsis (vooral gekapselde bacteriën)
• Preven@e: vaccina@e + snelle an@bio@ca bij koorts
2. EPIDEMIOLOGIE VAN INFECTIEZIEKTEN
• Epidemiologie:
o studie van voorkomen en verspreiding van ziekten
o doel:
§ determinanten opsporen
§ via kwan@ta@eve gegevens
§ vergelijking ziek vs niet-ziek
Belangrijk concept: ijsbergfenomeen
• Besmeoe personen:
o niet al@jd ziek
o toch besmeoelijk
• Ook na genezing: mogelijk dragerschap + uitscheiding
• Subklinische infec@es (= infec@es zonder duidelijke symptomen):
o belangrijke bron van transmissie
→ uitgedrukt als subklinisch/klinisch ra-o
o Bv. Bij hepa@@s A heb je als klinsch teken icterus à ra@o = 20:1, dus maar 1/20 van de
gevallen wordt effec@ef geel
Epidemiologische maten:
• Inciden-e = aantal nieuwe gevallen in popula@e over @jd
• Prevalen-e = totaal aantal gevallen op bepaald moment
Ziekenhuisinfec+es
• Acack rate = aantal nieuwe ziektegevallen @jdens hospitalisa@eduur of aantal nieuwe ziektegevallen
per 100 of 1000 hospitalisa@edagen
• Puntprevalen-e = aantal gevallen in een ziekenhuis op een bepaalde dag
• Endemie = infec@eziekte komt in een bepaald gebied voor en de frequen@e van voorkomen is
gedurende lange @jd constant
• Epidemie = plotse en sterke toename van het aantal gevallen
• Pandemie = epidemie die optreedt wereldwijd of minstens over een uitgebreid gebied dat grenzen
overschreidt
Bestrijding epidemieën:
• Bronisola-e = je zondert pa@ënt af om te verhinderen dat een kiem wordt overgedragen naar
andere pa@ënten (bv. MRSA)
• Protec-eve isola-e = isola@e om te verhinderen dat pa@ënt infec@e krijgt van andere (omdat pat bv
sterk immuungecompromiteerd is)
• Quarantaine = je zondert een gezond maar (poten@eel) blootgestelde persoon af om te vermijden
dat hij/zij anderen besmet, tot je zeker weet dat hij niet besmeoelijk/ziek wordt
5
,Factoren die epidemie bepalen
• Besmeoelijkheid:
o R₀ (basic reproduc-ve number)
o aantal besmesngen per pa@ënt in niet-immune popula@e à hoeveel personen 1 besmeoe
persoon besmet
• Duur besmeoelijkheid
• Incuba@e@jd
• Groooe vatbare popula@e
Transmissie
• Direct = overdracht serieel van persoon tot persoon
o druppels (respiratoir)
o lichaamsvochten:
§ bloed
§ speeksel (faeco-oraal)
§ sperma Genitaal
§ vaginale secre@es
• Indirect
o via éénzelfde vehikel:
§ Inhala@e
§ Inocula@e via vectoren:
§ muggen, vliegen, teken, luizen
§ Inges@e: voedsel/drank
Reservoir
• Kan zijn:
o dier → zoönose
o omgeving (in lucht of bodem)
• Moeilijk uit te roeien bij dierlijk reservoir
• Alleen menselijk reservoir via vaccina@e:
o mogelijk te eradiceren (= het volledig uitroeien)
o vb: pokken, polio, mazelen
2.1 SURVEILLANCE
• Doel: opvolgen:
o Van nieuwe ziektegevallen
o Van pathogenen in de omgeving (verwekkers)
o Van an@microbiële resisten@e
à rapporten die behandeling/ beleid ondersteunen
Mortaliteit
• Cause-specific mortality rate
o Het aantal sterfgevallen door een bepaalde ziekte in de totale popula-e gedurende een
bepaalde perioden = ‘mortaliteit’
o vb: 6/1000 sterle bij cholera
• Case fatality rate (CFR)
o Het percentage pa@ënten met een ziekte dat eraan overlijdt = ‘letaliteit’
o vb:
§ Ebola: 50–90%
§ cholera: lager bij goede zorg à 6/20
• Opmerking: beide kunnen dicht liggen bij massale infec@e (zeldzaam)
6
,In ziekenhuis
• Bronnen:
o microbiologisch labo
o ziekenhuishygiëne
• Gebruik:
o aanpassen preven@ebeleid
o richtlijnen empirische therapie
Andere bronnen
• Peilprak@jken
• Referen@elaboratoria
• Data via Sciensano
Meldingsplicht
• Weoelijke verplich@ng (Vlaamse Gemeenschap)
• Rapportage aan arts infec@eziektenbestrijding
• Doel:
o snelle maatregelen
o voorkomen verdere verspreiding
3. KLINISCHE ASPECTEN VAN INFECTIEZIEKTEN EN AANVULLENDE
DIAGNOSTIEK
• Anamnese + klinisch onderzoek = essen-eel
• Op basis hiervan: differen@aaldiagnose + waarschijnlijkheidsdiagnose
• Doel:
o sturen van aanvullend onderzoek:
§ labo
§ beeldvorming
§ microbiologie
o starten ini@ële therapie
• Opvolging:
o aard en verloop symptomen
o impact op algemene toestand
o inschasng risico op complica@es
3.1 KOORTS
• Geen universele defini@e, maar:
o Lichaamsstemperatuur ³ 37.8°C
o Variabel:
§ Individueel
§ Man < vrouw (D0.2°C)
§ Ogenblik van de dag
§ Plaats van de me@ng
• Belangrijk symptoom, maar:
o ≠ bewijs voor infec@e
o niet al@jd aanwezig bij infec@e
• Andere oorzaken mogelijk
• Verzwakte pa@ënten soms geen koortsrespons
7
, Thermoregula-e
Bestaat uit:
• Sensoren
o perifeer + centraal
• Thermoregula-ecentrum
o hypothalamus (setpoint)
• Effectorsystemen
o warmteproduc@e:
§ metabolisme
§ bruin vetweefsel (baby)
§ spierac@viteit (rillen)
o warmteverlies:
§ ademhaling (10%)
§ huid (covec@e, conduc@e, radia@e, zweten) (90%)
§ (urine)
o gedrag
Pathogenese van koorts
• Oorzaak: endogene pyrogenen = lichaamseigen stoffen die koorts veroorzaken
• Produc@e door:
o mononucleair-fagocytensysteem
o gliacellen
• Voorbeelden: IL-1, TNF-α, IFN-α, L-6, MIP
Mechanisme
• Pyrogenen → ↑ prostaglandine E2 (hypothalamus)
• → ↑ setpoint
S@muli voor pyrogenen
• microbiële componenten:
o endotoxines
o celwandcomponenten
• ook:
o immuuncomplexen
o geneesmiddelen
o weefselnecrose
o tumoren
Nega-eve feedbacksystemen
• Koorts bereikt een max (nooit > 42°C)
• Endogenen an--pyrogenen (cryogenen)
o remmen temperatuurs@jging
o vb: dopamine, arginine-vasopressine, ACTH en β-endorfine
Oorzaken van koorts
• Infec@es
• Tumoren
• Ontstekingsziekten
• Geneesmiddelen (“drug fever”)
• Allerlei andere (oa weefselbeschadiging)
• Habituele hyperthermie = chronisch licht verhoogde lichaamstemperatuur zonder ziekte/ oorzaak
o Komt meer voor bij vrouwen
8
LES 1: Klinische benadering van infec6eziekten ......................................................................................................................... 3
1. Pathofysiologie van infec3eziekten ...................................................................................................................................... 3
1.1 Pathogenese van infec1es .......................................................................................................................................... 4
1.2 Afweermechanismen van de gastheer ....................................................................................................................... 4
2. Epidemiologie van infec3eziekten ........................................................................................................................................ 5
2.1 Surveillance ................................................................................................................................................................ 6
3. Klinische aspecten van infec3eziekten en aanvullende diagnos3ek ..................................................................................... 7
3.1 Koorts ......................................................................................................................................................................... 7
3.2 Aanvullende diagnos1ek........................................................................................................................................... 10
LES 2: Sepsis ............................................................................................................................................................................ 13
1. Defini3e en criteria ............................................................................................................................................................. 13
1.1 Criteria ...................................................................................................................................................................... 13
1.2 E1ologie .................................................................................................................................................................... 14
2. Prognose ............................................................................................................................................................................ 15
3. Pathogenese ....................................................................................................................................................................... 15
4. Behandeling ....................................................................................................................................................................... 16
4.1 Bijzondere gevallen ................................................................................................................................................... 18
LES 3: Relevante systemische infec6es..................................................................................................................................... 21
1. Koorts na terugkeer uit de (sub)tropen .............................................................................................................................. 21
1.1 Dengue (knokkelkoorts) ............................................................................................................................................ 22
1.2 Chikungunya ............................................................................................................................................................. 24
1.3 (Virale) hemorragische koortsen .............................................................................................................................. 24
1.4 Malaria...................................................................................................................................................................... 25
1.5 RickePsiosen: African 1ck bite fever ......................................................................................................................... 26
1.6 Buiktyfus (tyfus) ........................................................................................................................................................ 27
1.7 Katayama koorts (acute schistosomiase) .................................................................................................................. 28
1.8 Opgepast bij tropische infec1eziekten ..................................................................................................................... 28
2. Infec3euze diarree .............................................................................................................................................................. 29
2.1 E1ologie en pathogenese ......................................................................................................................................... 29
2.2 Parasitaire diarree..................................................................................................................................................... 32
2.3 Symptomen en diagnose .......................................................................................................................................... 33
2.4 Behandeling .............................................................................................................................................................. 34
2.5 An1bio1ca-geassocieerde diarree ............................................................................................................................ 34
3. Ziekte van Lyme/ lyme-borreliose ...................................................................................................................................... 37
4. Influenza ............................................................................................................................................................................. 39
5. Mazelen .............................................................................................................................................................................. 42
6. Coronavirussen ................................................................................................................................................................... 42
LES 4: HIV/ AIDS ...................................................................................................................................................................... 45
1. Epidemiologie ..................................................................................................................................................................... 45
2. Transmissie ......................................................................................................................................................................... 45
3. Klinisch verloop .................................................................................................................................................................. 46
4. Ini3ële evalua3e ................................................................................................................................................................. 48
5. Klinische klassifica3e .......................................................................................................................................................... 48
1
, 6. Behandeling en opvolging van de HIV-pa3ënt ................................................................................................................... 50
6.1 An1retrovirale therapie (ART) .................................................................................................................................. 50
6.2 Profylaxe opportunis1sche infec1es ......................................................................................................................... 52
6.3 Andere preven1eve maatregelen ............................................................................................................................. 52
Les 5: Seksueel Overdraagbare Aandoeningen (SOA) ............................................................................................................... 55
1. SOA’s verbonden met (genitale) ulcera3es ......................................................................................................................... 57
1.1 Syfilis ......................................................................................................................................................................... 57
1.2 Herpes genitalis ........................................................................................................................................................ 58
1.3 mPox ......................................................................................................................................................................... 59
2. SOA’s verbonden met genitaal verlies ................................................................................................................................ 59
2.1 Gonococcen .............................................................................................................................................................. 60
2.2 Chlamydia ................................................................................................................................................................. 61
3. Humaan Papiloma Virus (HPV)........................................................................................................................................... 61
3.1 Condylomata acuminata ........................................................................................................................................... 61
4. Proc33s / proctocoli3s bij SOA’s ......................................................................................................................................... 62
5. Ectoparasieten.................................................................................................................................................................... 63
6. Hepa33svirussen ................................................................................................................................................................ 63
Les 7: Ra6onele an6microbiële therapie ................................................................................................................................. 65
1. Microbiologische basis van an3bio3catherapie ................................................................................................................. 66
2. Farmacologische basis van an3microbiële therapie .......................................................................................................... 67
3. Klinische basis van an3microbiële therapie ....................................................................................................................... 67
3.1 Empirische therapie .................................................................................................................................................. 67
3.2 Gerichte therapie ...................................................................................................................................................... 68
3.3 Formularium en an1bio1cabeleid ............................................................................................................................ 69
Les 8: Vaccina6e en profylaxe .................................................................................................................................................. 71
1. Vaccina3e volwassenen...................................................................................................................................................... 73
1.1 Tetanus – di^erie – pertussis (Tdper) ....................................................................................................................... 73
1.2 Influenzavaccin ......................................................................................................................................................... 75
1.3 SARS-CoV-2 (COVID-19) vaccina1e ........................................................................................................................... 76
1.4 Pneumokokkenvaccin ............................................................................................................................................... 77
1.5 RSV (Respiratory Syncy1al Virus) vaccin ................................................................................................................... 78
1.6 Varicella-Zoster Virus (VZV) vaccin ........................................................................................................................... 79
1.7 Asplenie .................................................................................................................................................................... 80
1.8 Vaccinweigering en vaccine hesitancy ...................................................................................................................... 81
2. An3microbiële profylaxe .................................................................................................................................................... 81
2.1 Periopera1eve chirurgische profylaxe ...................................................................................................................... 82
2.2 Medische indica1es voor profylaxe .......................................................................................................................... 83
Examen
• Samen met
o Bacteriologie (Prof. Emmanuel André)
o Virologie (Prof. Marc Van Ranst)
• Vorm: Mul@ple choice 60 vragen: 25-30 microbio, 10-15 viro, 10-15-infec@o, 0-15 gemengd
• Leerstof infec@eziekten (principe) = cursus (dia’s en casussen als interac@eve
illustra@e) – maar gespecifieerd in de les
• Feedback faculteit: examen te gemakkelijk (mediaan 15/20, slechts 4% niet
geslaagd) – zal dus iets moeilijker worden dit jaar
2
,LES 1: KLINISCHE BENADERING VAN INFECTIEZIEKTEN
1. PATHOFYSIOLOGIE VAN INFECTIEZIEKTEN
• Infec@e = interac@e gastheer ↔ micro-organisme
o Infec@e ontstaat wanneer: virulen-e micro-organisme > afweer gastheer
• Infec-eziekte
o klinisch waarneembare schade/verandering in
fysiologie
o gepaard met inflamma-e
o veroorzaakt door ziekmakend micro-organisme
• Besme=ng
o voorafgaand aan infec@e
o leidt niet al@jd tot infec@e!!
• Kolonisa-e / dragerschap
o micro-organismen aanwezig en vermenigvuldigen zich
o geen schade of inflamma-e
• Types micro-organismen:
1) Primair (obligaat) pathogeen
• Veroorzaakt ziekte ook bij gezonde mensen
• Exogeen + overdraagbaar → epidemieën mogelijk
• Voorbeelden: Salmonella, HIV, influenza
2) Poten-eel pathogeen (commensalen)
• Normaal onschadelijke flora (kolonisa-e)
• Infec@e bij:
o verzwakte gastheer
o toegang tot steriele plaatsen
• Kenmerken:
o endogeen (eigen flora)
o weinig overdraagbaar
• Voorbeelden:
o coagulase-nega@eve stafylokokken → katheterinfec@e
o postopera@eve wondinfec@es
Nosocomiale infec-es (ziekenhuis)
• Ontstaan in ziekenhuis, vaak door nieuwe commensalen
• Risico: erns@g + mul@resistent
• Preven@e:
o katheters/sondes verwijderen
o asepsie & handhygiëne
o isola@emaatregelen
3) Opportunis-sch pathogeen
• Alleen probleem bij erns-ge immuundeficiën-e
• Gezonde personen: geen ziekte (max. kolonisa@e)
• Kenmerken:
o meestal exogeen
o niet overdraagbaar
• Voorbeelden:
o Pneumocys0s jirovecii (AIDS)
o Aspergillus (neutropenie)
• Maatregel: protec-eve isola-e
3
, 1.1 PATHOGENESE VAN INFECTIES
= Hoe zal de pathogeen ziekte veroorzaken?
1) Lokale infec-es zonder invasie
• Adheren@e aan oppervlak
• vb. urineweginfec@e (E. coli)
2) Systemische infec-es via toxines
• Prolifera@e aan oppervlak
• produc@e exotoxines of absorp@e van an@genen → symptomen
• Voorbeelden:
o tetanospasmine (Clostridium tetani)
o enterotoxines (E. coli, Vibrio cholerae)
3) Invasieve infec-es
• Doorbreken huid/mucosabarrière
• verspreiding via:
o bloed
o lymfe
• vb. Buiktyfus door bacterie Salmonella typhi
4) Latente infec-es
• Micro-organisme blijl aanwezig
• kan reac@veren
• Voorbeeld:
o varicella-zostervirus
1.2 AFWEERMECHANISMEN VAN DE GASTHEER
à zie cursus immuno
Afweermechanisme Niet-an-geen specifiek An-geen-specifiek
Huid en mucosa • Mechanische barrière Secretoir IgA
• Secre@es
• Mo@liteit
• Kolonisa@e-resisten@e
Humorale afweer • Lactoferrine Immuunglobulines
• Lysozyme
• Complemenmactoren
Cellulaire afweer Fagocyten Granulocyten, monocyten, macrofagen /
Lymfocyten / T-lymfocyten
Aangeboren (innate) immuniteit = snelle, niet-specifieke afweer
• Barrières: huid, mucosa, secre@es
• Commensale flora: verdringt pathogenen
• Oplosbare factoren:
o lysozyme, transferrine (↓ ijzer)
o acute fase eiwioen (CRP)
o complement
• Cellen:
o neutrofielen, macrofagen → fagocytose
o dendri@sche cellen → an@geenpresenta@e
→ Defect = ↑ infec@es
4
, Adap-eve (verworven) immuniteit
• T-cellen (cellulair) + B-cellen (an-stoffen) De milt speelt een belangrijke rol bij:
• Ac@va@e via dendri@sche cellen • Verwijderen van micro-
→ Stoornis = infec@es met: organismen uit het bloed
• Produc<e van an<lichamen
• intracellulaire bacteriën
tegen gekapselde bacteriën
• mycobacteriën
• Fagocytose door macrofagen
• schimmels/virussen/parasitair
Speciaal: asplenie (= afwezigheid van een func@onerende milt)
• ↑ risico op erns-ge sepsis (vooral gekapselde bacteriën)
• Preven@e: vaccina@e + snelle an@bio@ca bij koorts
2. EPIDEMIOLOGIE VAN INFECTIEZIEKTEN
• Epidemiologie:
o studie van voorkomen en verspreiding van ziekten
o doel:
§ determinanten opsporen
§ via kwan@ta@eve gegevens
§ vergelijking ziek vs niet-ziek
Belangrijk concept: ijsbergfenomeen
• Besmeoe personen:
o niet al@jd ziek
o toch besmeoelijk
• Ook na genezing: mogelijk dragerschap + uitscheiding
• Subklinische infec@es (= infec@es zonder duidelijke symptomen):
o belangrijke bron van transmissie
→ uitgedrukt als subklinisch/klinisch ra-o
o Bv. Bij hepa@@s A heb je als klinsch teken icterus à ra@o = 20:1, dus maar 1/20 van de
gevallen wordt effec@ef geel
Epidemiologische maten:
• Inciden-e = aantal nieuwe gevallen in popula@e over @jd
• Prevalen-e = totaal aantal gevallen op bepaald moment
Ziekenhuisinfec+es
• Acack rate = aantal nieuwe ziektegevallen @jdens hospitalisa@eduur of aantal nieuwe ziektegevallen
per 100 of 1000 hospitalisa@edagen
• Puntprevalen-e = aantal gevallen in een ziekenhuis op een bepaalde dag
• Endemie = infec@eziekte komt in een bepaald gebied voor en de frequen@e van voorkomen is
gedurende lange @jd constant
• Epidemie = plotse en sterke toename van het aantal gevallen
• Pandemie = epidemie die optreedt wereldwijd of minstens over een uitgebreid gebied dat grenzen
overschreidt
Bestrijding epidemieën:
• Bronisola-e = je zondert pa@ënt af om te verhinderen dat een kiem wordt overgedragen naar
andere pa@ënten (bv. MRSA)
• Protec-eve isola-e = isola@e om te verhinderen dat pa@ënt infec@e krijgt van andere (omdat pat bv
sterk immuungecompromiteerd is)
• Quarantaine = je zondert een gezond maar (poten@eel) blootgestelde persoon af om te vermijden
dat hij/zij anderen besmet, tot je zeker weet dat hij niet besmeoelijk/ziek wordt
5
,Factoren die epidemie bepalen
• Besmeoelijkheid:
o R₀ (basic reproduc-ve number)
o aantal besmesngen per pa@ënt in niet-immune popula@e à hoeveel personen 1 besmeoe
persoon besmet
• Duur besmeoelijkheid
• Incuba@e@jd
• Groooe vatbare popula@e
Transmissie
• Direct = overdracht serieel van persoon tot persoon
o druppels (respiratoir)
o lichaamsvochten:
§ bloed
§ speeksel (faeco-oraal)
§ sperma Genitaal
§ vaginale secre@es
• Indirect
o via éénzelfde vehikel:
§ Inhala@e
§ Inocula@e via vectoren:
§ muggen, vliegen, teken, luizen
§ Inges@e: voedsel/drank
Reservoir
• Kan zijn:
o dier → zoönose
o omgeving (in lucht of bodem)
• Moeilijk uit te roeien bij dierlijk reservoir
• Alleen menselijk reservoir via vaccina@e:
o mogelijk te eradiceren (= het volledig uitroeien)
o vb: pokken, polio, mazelen
2.1 SURVEILLANCE
• Doel: opvolgen:
o Van nieuwe ziektegevallen
o Van pathogenen in de omgeving (verwekkers)
o Van an@microbiële resisten@e
à rapporten die behandeling/ beleid ondersteunen
Mortaliteit
• Cause-specific mortality rate
o Het aantal sterfgevallen door een bepaalde ziekte in de totale popula-e gedurende een
bepaalde perioden = ‘mortaliteit’
o vb: 6/1000 sterle bij cholera
• Case fatality rate (CFR)
o Het percentage pa@ënten met een ziekte dat eraan overlijdt = ‘letaliteit’
o vb:
§ Ebola: 50–90%
§ cholera: lager bij goede zorg à 6/20
• Opmerking: beide kunnen dicht liggen bij massale infec@e (zeldzaam)
6
,In ziekenhuis
• Bronnen:
o microbiologisch labo
o ziekenhuishygiëne
• Gebruik:
o aanpassen preven@ebeleid
o richtlijnen empirische therapie
Andere bronnen
• Peilprak@jken
• Referen@elaboratoria
• Data via Sciensano
Meldingsplicht
• Weoelijke verplich@ng (Vlaamse Gemeenschap)
• Rapportage aan arts infec@eziektenbestrijding
• Doel:
o snelle maatregelen
o voorkomen verdere verspreiding
3. KLINISCHE ASPECTEN VAN INFECTIEZIEKTEN EN AANVULLENDE
DIAGNOSTIEK
• Anamnese + klinisch onderzoek = essen-eel
• Op basis hiervan: differen@aaldiagnose + waarschijnlijkheidsdiagnose
• Doel:
o sturen van aanvullend onderzoek:
§ labo
§ beeldvorming
§ microbiologie
o starten ini@ële therapie
• Opvolging:
o aard en verloop symptomen
o impact op algemene toestand
o inschasng risico op complica@es
3.1 KOORTS
• Geen universele defini@e, maar:
o Lichaamsstemperatuur ³ 37.8°C
o Variabel:
§ Individueel
§ Man < vrouw (D0.2°C)
§ Ogenblik van de dag
§ Plaats van de me@ng
• Belangrijk symptoom, maar:
o ≠ bewijs voor infec@e
o niet al@jd aanwezig bij infec@e
• Andere oorzaken mogelijk
• Verzwakte pa@ënten soms geen koortsrespons
7
, Thermoregula-e
Bestaat uit:
• Sensoren
o perifeer + centraal
• Thermoregula-ecentrum
o hypothalamus (setpoint)
• Effectorsystemen
o warmteproduc@e:
§ metabolisme
§ bruin vetweefsel (baby)
§ spierac@viteit (rillen)
o warmteverlies:
§ ademhaling (10%)
§ huid (covec@e, conduc@e, radia@e, zweten) (90%)
§ (urine)
o gedrag
Pathogenese van koorts
• Oorzaak: endogene pyrogenen = lichaamseigen stoffen die koorts veroorzaken
• Produc@e door:
o mononucleair-fagocytensysteem
o gliacellen
• Voorbeelden: IL-1, TNF-α, IFN-α, L-6, MIP
Mechanisme
• Pyrogenen → ↑ prostaglandine E2 (hypothalamus)
• → ↑ setpoint
S@muli voor pyrogenen
• microbiële componenten:
o endotoxines
o celwandcomponenten
• ook:
o immuuncomplexen
o geneesmiddelen
o weefselnecrose
o tumoren
Nega-eve feedbacksystemen
• Koorts bereikt een max (nooit > 42°C)
• Endogenen an--pyrogenen (cryogenen)
o remmen temperatuurs@jging
o vb: dopamine, arginine-vasopressine, ACTH en β-endorfine
Oorzaken van koorts
• Infec@es
• Tumoren
• Ontstekingsziekten
• Geneesmiddelen (“drug fever”)
• Allerlei andere (oa weefselbeschadiging)
• Habituele hyperthermie = chronisch licht verhoogde lichaamstemperatuur zonder ziekte/ oorzaak
o Komt meer voor bij vrouwen
8
