Les 1: Inleiding (niet samengevat)....................................................................................... 4
Les 2: Hoofdstuk 1: juridisch werkterrein als hulpverlener............................................... 4
1. Waarom recht?............................................................................................................... 4
2. Recht, what’s in a name?............................................................................................... 4
3. De juridische organisatie van België.............................................................................. 5
3.1. België, federale monarchie..........................................................................................5
3.2. België, democratische rechtsstaat.............................................................................. 6
3.3. Indeling van het recht.................................................................................................. 7
3.4. Waar vind je recht, wat zijn de bronnen?.................................................................... 7
3.4.1. Wetgeving / regelgeving...........................................................................................7
Les 3: Hoofdstuk 2: justitie als organisatie......................................................................... 8
1. Wanneer komt iemand op de rechtbank?...................................................................... 8
1.1. Welke rechtbank?........................................................................................................8
1.2. Het juridische systeem (België)...................................................................................8
1.3. Rechtsmiddelen.........................................................................................................10
2. Waarom zijn er zoveel verschillende rechtbanken?..................................................... 10
2.1. Kan ik altijd naar de rechtbank?................................................................................ 10
3. Hoe heten de verschillende procedures en bestaan er alternatieven?........................ 10
3.1. Welke soorten procedures bestaan er?.................................................................... 10
3.1.1. Burgerlijke procedure............................................................................................. 12
1.3.1. Verloop van de burgerlijke procedure.....................................................................12
Les 4: Hoofdstuk 5: Werking van de jeugdrechtbank.......................................................13
1. Hoofdstuk 5: De jeugdrechtbank.................................................................................. 13
1.1. De verontrustende opvoedingssituatie en het jeugddelict.........................................13
1.2. Juridisch kader.......................................................................................................... 13
1.3. Jeugdhulpverlening................................................................................................... 14
1.4. Gerechtelijke hulpverlening bij een VOS-dossier...................................................... 14
1.4.1. Na doorverwijzing door een gemandateerde voorziening...................................... 14
1.4.2. In geval van hoogdringendheid.............................................................................. 15
1.4.3. Er loopt al een procedure op grond van een jeugddelict........................................15
1.4.4. De procedure in een VOS-dossier..........................................................................16
1.5. Gerechtelijke procedure bij een jeugddelict.............................................................. 16
2. Welke basisprincipes beschermen het belang van de jongeren?................................ 17
2.1. Fundamentele rechten van jongeren.........................................................................17
2.2. Evolutie van rechten naar inspraak........................................................................... 17
2.3. Werkingsprincipes van het Decreet Integrale Jeugdhulp.......................................... 17
2.4. Werkingsprincipes van het Jeugddeliquentiedrecreet...............................................18
3. Wat zijn de mogelijkheden van de jeugdrechter en de jeugdrechtbank?..................... 19
3.1. De mogelijkheden van de jeugdrechter en de jeugdrechtbank in het kader............. 19
van een VOS.................................................................................................................... 19
3.2. De mogelijkheden van de jeugdrechter en de jeugdrechtbank in het kader............. 21
van een jeugddelict.......................................................................................................... 21
3.2.1. Mogelijkheden van de jeugdrechter........................................................................21
3.2.2. Mogelijkheden van de jeugdrechtbank...................................................................22
, 4. Gastcollege les 4..........................................................................................................23
4.1. Wet............................................................................................................................ 23
4.2. Enkele gegevens - JRB Antwerpen...........................................................................23
4.3. Jeugddelict en VOS...................................................................................................24
4.4. Een greep uit de organisaties waar de jeugdrechter beroep op kan doen................26
4.5. Jeugdrechter en hulpverlener....................................................................................26
4.6. ACEs......................................................................................................................... 27
Les 5: Hoofdstuk 4: De mens als individu......................................................................... 27
1. Hoofdstuk 4: De mens als individu............................................................................... 27
1.1. Het juridisch begrip “persoon”................................................................................... 27
1.2. Het ontstaan van de natuurlijke persoon...................................................................28
1.3. Einde van de natuurlijke persoon.............................................................................. 30
1.4. Hoe kwam het wettelijk kader tot stand?...................................................................31
1.5. Gevolgen einde van een natuurlijk persoon.............................................................. 32
1.6. Identificatie van een natuurlijk persoon..................................................................... 32
Les 6: Hoofdstuk 6: Werken en sociale bescherming...................................................... 36
1. Welke sociale bescherming voorziet de wet?.............................................................. 36
2. Statuten waarin je werk kan verrichten........................................................................ 36
3. Wat valt er onder het arbeidsrecht?............................................................................. 38
4. Het sociale zekerheidsrecht en het recht op maatschappelijke integratie....................39
5. Wat als je cliënt zijn schulden niet meer kan betalen?................................................. 42
Les 7: Hoofdstuk 8: Uitdagingen in het kader van zelfredzaamheid...............................44
1. Signalen van verminderde zelfredzaamheid................................................................ 44
2. Uitdagingen bij verminderde zelfredzaamheid............................................................. 44
3. Beschermingsmogelijkheden afhankelijk van de situatie............................................. 44
3.1. Bewindvoering...........................................................................................................44
3.2. Zorgvolmacht.............................................................................................................45
4. Wat als iemand een gevaar vormt voor zichzelf of voor anderen?.............................. 46
4.1. Beschermende observatiemaatregel.........................................................................46
Les 8: Vervolg hoofdstuk 3: mensen en hun relaties....................................................... 48
1. De mens en zijn relaties............................................................................................... 48
1.1. De mens als onderdeel van het gezin....................................................................... 48
1.1.1. Het gezin in juridische relaties................................................................................48
1.2. Afstamming............................................................................................................... 48
1.2.1. Afstamming op grond van de wet (automatisch).................................................... 48
1.2.2. Afstamming door erkenning (vrijwillig)....................................................................49
1.2.3. Afstamming door gerechtelijke beslissing (gedwongen)........................................ 50
1.2.4. Betwisting van een bestaande afstamming............................................................50
1.3. Bijzondere situaties afstamming................................................................................50
1.3.1. Geen vader maar een meemoeder........................................................................ 50
1.3.2. Draagmoederschap................................................................................................50
1.3.3. Uitzonderlijk: moeder is niet automatisch vastgesteld............................................51
1.4. Aandachtspunten bij afstammingsconflicten............................................................. 51
1.5. Adoptie...................................................................................................................... 51
2
, 2. De mens in een relationele context (samenlevingsvormen).........................................52
2.1. Huwelijk..................................................................................................................... 52
2.2. Wettelijk samenwoning..............................................................................................53
2.3. Feitelijke samenwoning............................................................................................. 53
2.4. Echtscheiding of relatiebreuk.................................................................................... 53
Les 9: Hoofdstuk 7: Aansprakelijkheid en contracten..................................................... 54
1. Wat is aansprakelijkheid?.............................................................................................54
2. Buitencontractueel vs contractueel.............................................................................. 54
2.1. Buitencontractuele aansprakelijkheid........................................................................54
2.2. Contracten.................................................................................................................55
2.3. Contractuele aansprakelijkheid................................................................................. 56
2.4. Contractuele aansprakelijkheid vs buitencontractuele aansprakelijkheid................. 57
3. Soorten contracten....................................................................................................... 57
3.1. Koopcontracten......................................................................................................... 57
3.2. Woninghuurcontract.................................................................................................. 57
Les 10: Hoofdstuk 9: Overtreding en strafrechtelijke spelregels....................................60
1. Misdrijven..................................................................................................................... 60
1.2. Wat is een misdrijf?................................................................................................... 60
1.1.1. Iemand heeft een misdrijf gepleegd maar is toch niet strafbaar?...........................61
1.1.2. Iemand heeft GEEN misdrijf gepleegd, maar is toch strafbaar?............................ 61
2. Welke straf?................................................................................................................. 62
3. Van vaststelling van een misdrijf tot de strafuitvoering.................................................63
4. Rechten als je verdacht wordt van een misdrijf............................................................65
5. Rechten van het slachtoffer..........................................................................................66
6. Kwetsbare personen in het strafrecht...........................................................................66
6.1. Jonge mensen in het strafrecht................................................................................. 66
6.2. Psychische kwetsbare mensen in het strafrecht....................................................... 66
Les 11: herhalingsoefeningen.............................................................................................67
3
, RECHT
Les 1: Inleiding (niet samengevat).
Les 2: Hoofdstuk 1: juridisch werkterrein als hulpverlener.
1. Waarom recht?
- Iedereen wordt geacht om de wet te kennen.
- Recht is nuttig in het dagelijks leven en als toekomstige hulpverleners.
- Recht heeft de bedoeling om het maatschappelijk leven tussen mensen tegenover
elkaar en de overheid te structureren, organiseren en leefbaar te maken.
- Rechtsregels:
→Leggen afspraken en spelregels vast door iets op te leggen, te verbieden of toe te
laten.
- Privaatrecht:
→Rechtsregels die de verhouding tussen mensen onderling regelen.
- Publiekrecht:
→Rechtsregels zoals de grondwet bepalen hoe het land georganiseerd is, werkt en
zich verhoudt tegenover haar burgers en andere landen.
- Openbare orde:
→De regels moeten automatisch toegepast worden.
→Je kan er niet van afwijken.
- Regels van afdwingend recht:
→Wilt een bepaalde groep binnen de maatschappij beschermen.
- Rechtsregels van aanvullend recht:
→Regels die als uitgangspunt gebruikt kunnen worden, maar waarvan je zelf kunt
kiezen of, en in welke maten je ze van toepassing maakt op jouw situatie.
2. Recht, what’s in a name?
- Recht is het geheel van afdwingbare regels en normen, opgelegd door de overheid.
- Wie maakt dit recht?:
→Jij als burger.
→Jij als beleidsmaker.
→Jij als wetgever.
→…
4
Les 2: Hoofdstuk 1: juridisch werkterrein als hulpverlener............................................... 4
1. Waarom recht?............................................................................................................... 4
2. Recht, what’s in a name?............................................................................................... 4
3. De juridische organisatie van België.............................................................................. 5
3.1. België, federale monarchie..........................................................................................5
3.2. België, democratische rechtsstaat.............................................................................. 6
3.3. Indeling van het recht.................................................................................................. 7
3.4. Waar vind je recht, wat zijn de bronnen?.................................................................... 7
3.4.1. Wetgeving / regelgeving...........................................................................................7
Les 3: Hoofdstuk 2: justitie als organisatie......................................................................... 8
1. Wanneer komt iemand op de rechtbank?...................................................................... 8
1.1. Welke rechtbank?........................................................................................................8
1.2. Het juridische systeem (België)...................................................................................8
1.3. Rechtsmiddelen.........................................................................................................10
2. Waarom zijn er zoveel verschillende rechtbanken?..................................................... 10
2.1. Kan ik altijd naar de rechtbank?................................................................................ 10
3. Hoe heten de verschillende procedures en bestaan er alternatieven?........................ 10
3.1. Welke soorten procedures bestaan er?.................................................................... 10
3.1.1. Burgerlijke procedure............................................................................................. 12
1.3.1. Verloop van de burgerlijke procedure.....................................................................12
Les 4: Hoofdstuk 5: Werking van de jeugdrechtbank.......................................................13
1. Hoofdstuk 5: De jeugdrechtbank.................................................................................. 13
1.1. De verontrustende opvoedingssituatie en het jeugddelict.........................................13
1.2. Juridisch kader.......................................................................................................... 13
1.3. Jeugdhulpverlening................................................................................................... 14
1.4. Gerechtelijke hulpverlening bij een VOS-dossier...................................................... 14
1.4.1. Na doorverwijzing door een gemandateerde voorziening...................................... 14
1.4.2. In geval van hoogdringendheid.............................................................................. 15
1.4.3. Er loopt al een procedure op grond van een jeugddelict........................................15
1.4.4. De procedure in een VOS-dossier..........................................................................16
1.5. Gerechtelijke procedure bij een jeugddelict.............................................................. 16
2. Welke basisprincipes beschermen het belang van de jongeren?................................ 17
2.1. Fundamentele rechten van jongeren.........................................................................17
2.2. Evolutie van rechten naar inspraak........................................................................... 17
2.3. Werkingsprincipes van het Decreet Integrale Jeugdhulp.......................................... 17
2.4. Werkingsprincipes van het Jeugddeliquentiedrecreet...............................................18
3. Wat zijn de mogelijkheden van de jeugdrechter en de jeugdrechtbank?..................... 19
3.1. De mogelijkheden van de jeugdrechter en de jeugdrechtbank in het kader............. 19
van een VOS.................................................................................................................... 19
3.2. De mogelijkheden van de jeugdrechter en de jeugdrechtbank in het kader............. 21
van een jeugddelict.......................................................................................................... 21
3.2.1. Mogelijkheden van de jeugdrechter........................................................................21
3.2.2. Mogelijkheden van de jeugdrechtbank...................................................................22
, 4. Gastcollege les 4..........................................................................................................23
4.1. Wet............................................................................................................................ 23
4.2. Enkele gegevens - JRB Antwerpen...........................................................................23
4.3. Jeugddelict en VOS...................................................................................................24
4.4. Een greep uit de organisaties waar de jeugdrechter beroep op kan doen................26
4.5. Jeugdrechter en hulpverlener....................................................................................26
4.6. ACEs......................................................................................................................... 27
Les 5: Hoofdstuk 4: De mens als individu......................................................................... 27
1. Hoofdstuk 4: De mens als individu............................................................................... 27
1.1. Het juridisch begrip “persoon”................................................................................... 27
1.2. Het ontstaan van de natuurlijke persoon...................................................................28
1.3. Einde van de natuurlijke persoon.............................................................................. 30
1.4. Hoe kwam het wettelijk kader tot stand?...................................................................31
1.5. Gevolgen einde van een natuurlijk persoon.............................................................. 32
1.6. Identificatie van een natuurlijk persoon..................................................................... 32
Les 6: Hoofdstuk 6: Werken en sociale bescherming...................................................... 36
1. Welke sociale bescherming voorziet de wet?.............................................................. 36
2. Statuten waarin je werk kan verrichten........................................................................ 36
3. Wat valt er onder het arbeidsrecht?............................................................................. 38
4. Het sociale zekerheidsrecht en het recht op maatschappelijke integratie....................39
5. Wat als je cliënt zijn schulden niet meer kan betalen?................................................. 42
Les 7: Hoofdstuk 8: Uitdagingen in het kader van zelfredzaamheid...............................44
1. Signalen van verminderde zelfredzaamheid................................................................ 44
2. Uitdagingen bij verminderde zelfredzaamheid............................................................. 44
3. Beschermingsmogelijkheden afhankelijk van de situatie............................................. 44
3.1. Bewindvoering...........................................................................................................44
3.2. Zorgvolmacht.............................................................................................................45
4. Wat als iemand een gevaar vormt voor zichzelf of voor anderen?.............................. 46
4.1. Beschermende observatiemaatregel.........................................................................46
Les 8: Vervolg hoofdstuk 3: mensen en hun relaties....................................................... 48
1. De mens en zijn relaties............................................................................................... 48
1.1. De mens als onderdeel van het gezin....................................................................... 48
1.1.1. Het gezin in juridische relaties................................................................................48
1.2. Afstamming............................................................................................................... 48
1.2.1. Afstamming op grond van de wet (automatisch).................................................... 48
1.2.2. Afstamming door erkenning (vrijwillig)....................................................................49
1.2.3. Afstamming door gerechtelijke beslissing (gedwongen)........................................ 50
1.2.4. Betwisting van een bestaande afstamming............................................................50
1.3. Bijzondere situaties afstamming................................................................................50
1.3.1. Geen vader maar een meemoeder........................................................................ 50
1.3.2. Draagmoederschap................................................................................................50
1.3.3. Uitzonderlijk: moeder is niet automatisch vastgesteld............................................51
1.4. Aandachtspunten bij afstammingsconflicten............................................................. 51
1.5. Adoptie...................................................................................................................... 51
2
, 2. De mens in een relationele context (samenlevingsvormen).........................................52
2.1. Huwelijk..................................................................................................................... 52
2.2. Wettelijk samenwoning..............................................................................................53
2.3. Feitelijke samenwoning............................................................................................. 53
2.4. Echtscheiding of relatiebreuk.................................................................................... 53
Les 9: Hoofdstuk 7: Aansprakelijkheid en contracten..................................................... 54
1. Wat is aansprakelijkheid?.............................................................................................54
2. Buitencontractueel vs contractueel.............................................................................. 54
2.1. Buitencontractuele aansprakelijkheid........................................................................54
2.2. Contracten.................................................................................................................55
2.3. Contractuele aansprakelijkheid................................................................................. 56
2.4. Contractuele aansprakelijkheid vs buitencontractuele aansprakelijkheid................. 57
3. Soorten contracten....................................................................................................... 57
3.1. Koopcontracten......................................................................................................... 57
3.2. Woninghuurcontract.................................................................................................. 57
Les 10: Hoofdstuk 9: Overtreding en strafrechtelijke spelregels....................................60
1. Misdrijven..................................................................................................................... 60
1.2. Wat is een misdrijf?................................................................................................... 60
1.1.1. Iemand heeft een misdrijf gepleegd maar is toch niet strafbaar?...........................61
1.1.2. Iemand heeft GEEN misdrijf gepleegd, maar is toch strafbaar?............................ 61
2. Welke straf?................................................................................................................. 62
3. Van vaststelling van een misdrijf tot de strafuitvoering.................................................63
4. Rechten als je verdacht wordt van een misdrijf............................................................65
5. Rechten van het slachtoffer..........................................................................................66
6. Kwetsbare personen in het strafrecht...........................................................................66
6.1. Jonge mensen in het strafrecht................................................................................. 66
6.2. Psychische kwetsbare mensen in het strafrecht....................................................... 66
Les 11: herhalingsoefeningen.............................................................................................67
3
, RECHT
Les 1: Inleiding (niet samengevat).
Les 2: Hoofdstuk 1: juridisch werkterrein als hulpverlener.
1. Waarom recht?
- Iedereen wordt geacht om de wet te kennen.
- Recht is nuttig in het dagelijks leven en als toekomstige hulpverleners.
- Recht heeft de bedoeling om het maatschappelijk leven tussen mensen tegenover
elkaar en de overheid te structureren, organiseren en leefbaar te maken.
- Rechtsregels:
→Leggen afspraken en spelregels vast door iets op te leggen, te verbieden of toe te
laten.
- Privaatrecht:
→Rechtsregels die de verhouding tussen mensen onderling regelen.
- Publiekrecht:
→Rechtsregels zoals de grondwet bepalen hoe het land georganiseerd is, werkt en
zich verhoudt tegenover haar burgers en andere landen.
- Openbare orde:
→De regels moeten automatisch toegepast worden.
→Je kan er niet van afwijken.
- Regels van afdwingend recht:
→Wilt een bepaalde groep binnen de maatschappij beschermen.
- Rechtsregels van aanvullend recht:
→Regels die als uitgangspunt gebruikt kunnen worden, maar waarvan je zelf kunt
kiezen of, en in welke maten je ze van toepassing maakt op jouw situatie.
2. Recht, what’s in a name?
- Recht is het geheel van afdwingbare regels en normen, opgelegd door de overheid.
- Wie maakt dit recht?:
→Jij als burger.
→Jij als beleidsmaker.
→Jij als wetgever.
→…
4
