Beginselen van bouwrecht
LES 1 – BEGINSELEN VAN BOUWRECHT (MODULE 1)
SLIDE 5 – ALGEMEEN OVERZICHT VAN HET BOUWRECHT
De docent stelt het bouwrecht voor als een piramide van rechtsregels.
Onderaan bevinden zich de meest algemene regels, terwijl bovenaan steeds
meer gespecialiseerde regels voorkomen. Hoe lager men zich in de piramide
bevindt, hoe algemener de regels zijn. Hoe hoger men zich bevindt, hoe
specifieker de regels worden. Het bouwrecht bestaat dus niet uit één enkele
wet, maar uit een geheel van regels die op verschillende niveaus van
toepassing zijn.
De vier belangrijkste lagen zijn: het Burgerlijk Wetboek (BW), het
ondernemingsrecht, de regels inzake aanneming van werk en diensten en
ten slotte de bijzondere wetten. Een belangrijk principe is dat de hogere,
meer specifieke regels kunnen afwijken van de lagere, meer algemene
regels. Wanneer bijvoorbeeld een architect een contract sluit met een
consument, kunnen specifieke consumentenregels voorrang krijgen op de
algemene bepalingen van het Burgerlijk Wetboek. Dit hiërarchisch systeem
vormt de basis van het bouwrecht.
SLIDE 6 – RELEVANTE BEPALINGEN VAN HET BURGERLIJK
WETBOEK
De basis van het bouwrecht ligt in het Burgerlijk Wetboek (BW). Historisch
was dit het Burgerlijk Wetboek van 1804, ingevoerd onder Napoleon
Bonaparte. Na de Belgische onafhankelijkheid in 1830 bleef dit wetboek
behouden. Omdat veel bepalingen verouderd waren, werd de afgelopen
jaren gestart met een grondige hervorming. Men spreekt daarom vandaag
over het onderscheid tussen het oude Burgerlijk Wetboek en het nieuwe
Burgerlijk Wetboek.
Voor bouwrecht zijn vooral volgende boeken belangrijk: Boek 1 (algemene
bepalingen), Boek 3 (goederenrecht), Boek 5 (verbintenissenrecht), Boek 6
(buitencontractuele aansprakelijkheid), Boek 8 (bewijs) en later Boek 7
(bijzondere contracten). Het nieuwe Burgerlijk Wetboek gebruikt modernere
taal en is veel toegankelijker voor niet-juristen. De docent benadrukt dat veel
wetsartikelen die tijdens het examen worden gebruikt rechtstreeks uit deze
boeken afkomstig zullen zijn.
,SLIDE 7 – HET ONDERNEMINGSRECHT
Naast het Burgerlijk Wetboek speelt ook het Wetboek van Economisch Recht
(WER) een belangrijke rol. Architecten, aannemers en ingenieurs worden
juridisch beschouwd als ondernemingen. Daardoor zijn verschillende
bepalingen van het ondernemingsrecht rechtstreeks op hen van toepassing.
Het ondernemingsrecht bevat regels over onder meer marktpraktijken,
consumentenbescherming, intellectuele eigendom, schulden van
consumenten en insolventie van ondernemingen.
Een belangrijke moeilijkheid is dat er meerdere definities van het begrip
"onderneming" bestaan. Afhankelijk van de context kunnen andere definities
gelden. De docent benadrukt echter dat een architect – zowel als natuurlijke
persoon als via een vennootschap – in de praktijk steeds onder minstens één
van deze ondernemingsbegrippen zal vallen. Daarom is het
ondernemingsrecht voor architecten van bijzonder groot belang.
SLIDE 8 – EERSTE DEFINITIE VAN ONDERNEMING
Artikel I.1, eerste lid, 1° WER bevat een eerste algemene definitie van
onderneming. Volgens deze bepaling is een onderneming: iedere natuurlijke
persoon die zelfstandig een beroepsactiviteit uitoefent, iedere rechtspersoon
en iedere andere organisatie zonder rechtspersoonlijkheid.
Voor architecten betekent dit dat zowel de zelfstandige architect (natuurlijke
persoon) als de architectenvennootschap (rechtspersoon) als onderneming
worden beschouwd. Ook een maatschap van architecten of architecten en
ingenieurs zonder rechtspersoonlijkheid kan onder deze definitie vallen.
Deze definitie is onder meer belangrijk voor de toepassing van regels inzake
insolventie en bewijsrecht.
SLIDE 9 – DE ARCHITECT ALS ONDERNEMING
De zelfstandige architect wordt beschouwd als onderneming in de zin van
artikel I.1, eerste lid, 1° WER. Hierdoor zijn verschillende bepalingen van het
ondernemingsrecht van toepassing. Een belangrijk voorbeeld betreft Boek
XX WER over insolventie van ondernemingen. Wanneer een
architectenvennootschap in financiële moeilijkheden komt, kunnen deze
regels een rol spelen.
Daarnaast is deze definitie belangrijk voor het bewijsrecht. Tussen
ondernemingen gelden soms soepelere bewijsregels dan tussen
particulieren. De docent geeft het voorbeeld van een architect die een
factuur stuurt naar een bouwpromotor. Wanneer die factuur niet tijdig wordt
geprotesteerd, kan dit bewijs opleveren van het bestaan van een
2
,overeenkomst tussen beide ondernemingen. Dit is een belangrijk verschil
met contracten tussen ondernemingen en consumenten.
SLIDE 10 – TWEEDE DEFINITIE VAN ONDERNEMING
Voor Boek VI en Boek XIX WER geldt een andere definitie van onderneming.
Artikel I.8, 39° en artikel I.22/1, 4° WER bepalen dat een onderneming een
natuurlijke of rechtspersoon is die op duurzame wijze een economisch doel
nastreeft. Dit betekent dat men goederen of diensten aanbiedt op de markt
met de bedoeling een rendement te behalen.
De begrippen "duurzaam" en "economisch doel" zijn hierbij essentieel.
Duurzaam betekent dat de activiteit met een zekere regelmaat wordt
uitgeoefend en niet louter eenmalig gebeurt. Een economisch doel betekent
niet noodzakelijk winst maken, maar wel minstens streven naar een activiteit
die haar kosten dekt. Omdat architecten permanent diensten aanbieden
tegen betaling voldoen zij zonder twijfel aan deze definitie van
onderneming.
SLIDE 11 – DERDE DEFINITIE VAN ONDERNEMING
Voor Boek VI van het Wetboek van Economisch Recht, dat betrekking heeft
op marktpraktijken en consumentenbescherming, geldt opnieuw een eigen
definitie van onderneming. Deze definitie werd ingevoerd omdat de
wetgever een zo ruim mogelijke bescherming van consumenten wilde
verzekeren. Het begrip onderneming wordt daarom zeer breed
geïnterpreteerd.
Voor architecten heeft dit belangrijke gevolgen omdat zij vaak contracteren
met particuliere bouwheren. Zodra een architect diensten aanbiedt aan
consumenten, worden verschillende beschermingsregels uit Boek VI WER
van toepassing. Dit betekent dat bepaalde contractuele clausules verboden
kunnen zijn en dat de architect bijkomende informatieverplichtingen heeft
ten aanzien van zijn opdrachtgever. De docent benadrukt dat
consumentenbescherming tegenwoordig een zeer belangrijke rol speelt
binnen het bouwrecht.
SLIDE 12 – BETALINGSACHTERSTAND BIJ HANDELSTRANSACTIES
Een bijzonder relevante regeling voor architecten betreft de wetgeving
inzake betalingsachterstand tussen ondernemingen. Wanneer een
onderneming een factuur niet tijdig betaalt, voorziet de wet in specifieke
regels over intresten en schadevergoedingen. Deze regeling heeft als doel
ondernemingen te beschermen tegen laattijdige betalingen.
3
, In de praktijk kan dit bijvoorbeeld spelen wanneer een architect een factuur
stuurt naar een projectontwikkelaar of aannemer en deze niet tijdig wordt
betaald. In dat geval kan de architect aanspraak maken op verwijlintresten
en eventueel een forfaitaire schadevergoeding. De docent merkt op dat
betalingsachterstand een veelvoorkomend probleem vormt binnen de
bouwsector en dat kennis van deze regels daarom bijzonder nuttig is voor de
latere beroepspraktijk.
SLIDE 13 – AANNEMING VAN WERK EN DIENSTEN
Een van de belangrijkste bouwrechtelijke contracten is de aanneming van
werk of diensten. De algemene regels hierover zijn opgenomen in Boek 5
van het nieuwe Burgerlijk Wetboek, meer bepaald in de artikelen 5.84 tot en
met 5.106 BW. Deze bepalingen regelen de rechten en plichten van partijen
wanneer iemand zich verbindt om tegen betaling een werk uit te voeren of
een dienst te leveren.
Zowel architecten als aannemers sluiten voortdurend overeenkomsten van
aanneming. Een architect verbindt zich bijvoorbeeld om ontwerp- en
controleprestaties te leveren tegen betaling van een ereloon. Een aannemer
verbindt zich om bouwwerken uit te voeren tegen betaling van een
aannemingsprijs. De docent benadrukt dat deze algemene regels de
juridische basis vormen van bijna alle bouwprojecten.
SLIDE 14 – BIJZONDERE WETTEN BINNEN HET BOUWRECHT
Naast de algemene regels van het Burgerlijk Wetboek bestaan er talrijke
bijzondere wetten die specifiek van toepassing zijn op bouwactiviteiten. Deze
bijzondere wetten gaan vaak voor op de algemene regels omdat zij speciaal
werden opgesteld voor bepaalde situaties of beroepsgroepen.
Belangrijke voorbeelden zijn de Wet van 20 februari 1939 op de bescherming
van de titel en het beroep van architect, de Wet Breyne van 9 juli 1971, de
Wet Peeters van 31 mei 2017, de Wet Ducarme van 22 november 2013 en
de regelgeving inzake overheidsopdrachten. Deze wetten zullen later in de
cursus uitvoerig worden behandeld en vormen een essentieel onderdeel van
het examen.
SLIDE 15 – DE WET VAN 20 FEBRUARI 1939
De Wet van 20 februari 1939 is zonder twijfel een van de belangrijkste
wetten binnen het bouwrecht. Deze wet beschermt zowel de titel van
architect als de uitoefening van het architectenberoep. Het doel van de wet
is het algemeen belang beschermen door ervoor te zorgen dat gebouwen die
een architect vereisen ontworpen en gecontroleerd worden door personen
met de nodige opleiding en deskundigheid.
4
LES 1 – BEGINSELEN VAN BOUWRECHT (MODULE 1)
SLIDE 5 – ALGEMEEN OVERZICHT VAN HET BOUWRECHT
De docent stelt het bouwrecht voor als een piramide van rechtsregels.
Onderaan bevinden zich de meest algemene regels, terwijl bovenaan steeds
meer gespecialiseerde regels voorkomen. Hoe lager men zich in de piramide
bevindt, hoe algemener de regels zijn. Hoe hoger men zich bevindt, hoe
specifieker de regels worden. Het bouwrecht bestaat dus niet uit één enkele
wet, maar uit een geheel van regels die op verschillende niveaus van
toepassing zijn.
De vier belangrijkste lagen zijn: het Burgerlijk Wetboek (BW), het
ondernemingsrecht, de regels inzake aanneming van werk en diensten en
ten slotte de bijzondere wetten. Een belangrijk principe is dat de hogere,
meer specifieke regels kunnen afwijken van de lagere, meer algemene
regels. Wanneer bijvoorbeeld een architect een contract sluit met een
consument, kunnen specifieke consumentenregels voorrang krijgen op de
algemene bepalingen van het Burgerlijk Wetboek. Dit hiërarchisch systeem
vormt de basis van het bouwrecht.
SLIDE 6 – RELEVANTE BEPALINGEN VAN HET BURGERLIJK
WETBOEK
De basis van het bouwrecht ligt in het Burgerlijk Wetboek (BW). Historisch
was dit het Burgerlijk Wetboek van 1804, ingevoerd onder Napoleon
Bonaparte. Na de Belgische onafhankelijkheid in 1830 bleef dit wetboek
behouden. Omdat veel bepalingen verouderd waren, werd de afgelopen
jaren gestart met een grondige hervorming. Men spreekt daarom vandaag
over het onderscheid tussen het oude Burgerlijk Wetboek en het nieuwe
Burgerlijk Wetboek.
Voor bouwrecht zijn vooral volgende boeken belangrijk: Boek 1 (algemene
bepalingen), Boek 3 (goederenrecht), Boek 5 (verbintenissenrecht), Boek 6
(buitencontractuele aansprakelijkheid), Boek 8 (bewijs) en later Boek 7
(bijzondere contracten). Het nieuwe Burgerlijk Wetboek gebruikt modernere
taal en is veel toegankelijker voor niet-juristen. De docent benadrukt dat veel
wetsartikelen die tijdens het examen worden gebruikt rechtstreeks uit deze
boeken afkomstig zullen zijn.
,SLIDE 7 – HET ONDERNEMINGSRECHT
Naast het Burgerlijk Wetboek speelt ook het Wetboek van Economisch Recht
(WER) een belangrijke rol. Architecten, aannemers en ingenieurs worden
juridisch beschouwd als ondernemingen. Daardoor zijn verschillende
bepalingen van het ondernemingsrecht rechtstreeks op hen van toepassing.
Het ondernemingsrecht bevat regels over onder meer marktpraktijken,
consumentenbescherming, intellectuele eigendom, schulden van
consumenten en insolventie van ondernemingen.
Een belangrijke moeilijkheid is dat er meerdere definities van het begrip
"onderneming" bestaan. Afhankelijk van de context kunnen andere definities
gelden. De docent benadrukt echter dat een architect – zowel als natuurlijke
persoon als via een vennootschap – in de praktijk steeds onder minstens één
van deze ondernemingsbegrippen zal vallen. Daarom is het
ondernemingsrecht voor architecten van bijzonder groot belang.
SLIDE 8 – EERSTE DEFINITIE VAN ONDERNEMING
Artikel I.1, eerste lid, 1° WER bevat een eerste algemene definitie van
onderneming. Volgens deze bepaling is een onderneming: iedere natuurlijke
persoon die zelfstandig een beroepsactiviteit uitoefent, iedere rechtspersoon
en iedere andere organisatie zonder rechtspersoonlijkheid.
Voor architecten betekent dit dat zowel de zelfstandige architect (natuurlijke
persoon) als de architectenvennootschap (rechtspersoon) als onderneming
worden beschouwd. Ook een maatschap van architecten of architecten en
ingenieurs zonder rechtspersoonlijkheid kan onder deze definitie vallen.
Deze definitie is onder meer belangrijk voor de toepassing van regels inzake
insolventie en bewijsrecht.
SLIDE 9 – DE ARCHITECT ALS ONDERNEMING
De zelfstandige architect wordt beschouwd als onderneming in de zin van
artikel I.1, eerste lid, 1° WER. Hierdoor zijn verschillende bepalingen van het
ondernemingsrecht van toepassing. Een belangrijk voorbeeld betreft Boek
XX WER over insolventie van ondernemingen. Wanneer een
architectenvennootschap in financiële moeilijkheden komt, kunnen deze
regels een rol spelen.
Daarnaast is deze definitie belangrijk voor het bewijsrecht. Tussen
ondernemingen gelden soms soepelere bewijsregels dan tussen
particulieren. De docent geeft het voorbeeld van een architect die een
factuur stuurt naar een bouwpromotor. Wanneer die factuur niet tijdig wordt
geprotesteerd, kan dit bewijs opleveren van het bestaan van een
2
,overeenkomst tussen beide ondernemingen. Dit is een belangrijk verschil
met contracten tussen ondernemingen en consumenten.
SLIDE 10 – TWEEDE DEFINITIE VAN ONDERNEMING
Voor Boek VI en Boek XIX WER geldt een andere definitie van onderneming.
Artikel I.8, 39° en artikel I.22/1, 4° WER bepalen dat een onderneming een
natuurlijke of rechtspersoon is die op duurzame wijze een economisch doel
nastreeft. Dit betekent dat men goederen of diensten aanbiedt op de markt
met de bedoeling een rendement te behalen.
De begrippen "duurzaam" en "economisch doel" zijn hierbij essentieel.
Duurzaam betekent dat de activiteit met een zekere regelmaat wordt
uitgeoefend en niet louter eenmalig gebeurt. Een economisch doel betekent
niet noodzakelijk winst maken, maar wel minstens streven naar een activiteit
die haar kosten dekt. Omdat architecten permanent diensten aanbieden
tegen betaling voldoen zij zonder twijfel aan deze definitie van
onderneming.
SLIDE 11 – DERDE DEFINITIE VAN ONDERNEMING
Voor Boek VI van het Wetboek van Economisch Recht, dat betrekking heeft
op marktpraktijken en consumentenbescherming, geldt opnieuw een eigen
definitie van onderneming. Deze definitie werd ingevoerd omdat de
wetgever een zo ruim mogelijke bescherming van consumenten wilde
verzekeren. Het begrip onderneming wordt daarom zeer breed
geïnterpreteerd.
Voor architecten heeft dit belangrijke gevolgen omdat zij vaak contracteren
met particuliere bouwheren. Zodra een architect diensten aanbiedt aan
consumenten, worden verschillende beschermingsregels uit Boek VI WER
van toepassing. Dit betekent dat bepaalde contractuele clausules verboden
kunnen zijn en dat de architect bijkomende informatieverplichtingen heeft
ten aanzien van zijn opdrachtgever. De docent benadrukt dat
consumentenbescherming tegenwoordig een zeer belangrijke rol speelt
binnen het bouwrecht.
SLIDE 12 – BETALINGSACHTERSTAND BIJ HANDELSTRANSACTIES
Een bijzonder relevante regeling voor architecten betreft de wetgeving
inzake betalingsachterstand tussen ondernemingen. Wanneer een
onderneming een factuur niet tijdig betaalt, voorziet de wet in specifieke
regels over intresten en schadevergoedingen. Deze regeling heeft als doel
ondernemingen te beschermen tegen laattijdige betalingen.
3
, In de praktijk kan dit bijvoorbeeld spelen wanneer een architect een factuur
stuurt naar een projectontwikkelaar of aannemer en deze niet tijdig wordt
betaald. In dat geval kan de architect aanspraak maken op verwijlintresten
en eventueel een forfaitaire schadevergoeding. De docent merkt op dat
betalingsachterstand een veelvoorkomend probleem vormt binnen de
bouwsector en dat kennis van deze regels daarom bijzonder nuttig is voor de
latere beroepspraktijk.
SLIDE 13 – AANNEMING VAN WERK EN DIENSTEN
Een van de belangrijkste bouwrechtelijke contracten is de aanneming van
werk of diensten. De algemene regels hierover zijn opgenomen in Boek 5
van het nieuwe Burgerlijk Wetboek, meer bepaald in de artikelen 5.84 tot en
met 5.106 BW. Deze bepalingen regelen de rechten en plichten van partijen
wanneer iemand zich verbindt om tegen betaling een werk uit te voeren of
een dienst te leveren.
Zowel architecten als aannemers sluiten voortdurend overeenkomsten van
aanneming. Een architect verbindt zich bijvoorbeeld om ontwerp- en
controleprestaties te leveren tegen betaling van een ereloon. Een aannemer
verbindt zich om bouwwerken uit te voeren tegen betaling van een
aannemingsprijs. De docent benadrukt dat deze algemene regels de
juridische basis vormen van bijna alle bouwprojecten.
SLIDE 14 – BIJZONDERE WETTEN BINNEN HET BOUWRECHT
Naast de algemene regels van het Burgerlijk Wetboek bestaan er talrijke
bijzondere wetten die specifiek van toepassing zijn op bouwactiviteiten. Deze
bijzondere wetten gaan vaak voor op de algemene regels omdat zij speciaal
werden opgesteld voor bepaalde situaties of beroepsgroepen.
Belangrijke voorbeelden zijn de Wet van 20 februari 1939 op de bescherming
van de titel en het beroep van architect, de Wet Breyne van 9 juli 1971, de
Wet Peeters van 31 mei 2017, de Wet Ducarme van 22 november 2013 en
de regelgeving inzake overheidsopdrachten. Deze wetten zullen later in de
cursus uitvoerig worden behandeld en vormen een essentieel onderdeel van
het examen.
SLIDE 15 – DE WET VAN 20 FEBRUARI 1939
De Wet van 20 februari 1939 is zonder twijfel een van de belangrijkste
wetten binnen het bouwrecht. Deze wet beschermt zowel de titel van
architect als de uitoefening van het architectenberoep. Het doel van de wet
is het algemeen belang beschermen door ervoor te zorgen dat gebouwen die
een architect vereisen ontworpen en gecontroleerd worden door personen
met de nodige opleiding en deskundigheid.
4
