INLEIDING TOT DE ECONOMIE
Inhoudsopgave
HOOFDSTUK 1 Wat is economie ...................................................................................................................... 5
1.1 Inleiding ........................................................................................................................................................ 5
1.2 Het economisch probleem: zeer veel behoe:en tegenover schaarse middelen ........................................... 5
1.3 De produc?emogelijkheden van een land: de curve van de produc?emogelijkheden.................................. 6
1.4 Het marktmechanisme versus centrale planning ......................................................................................... 7
HOOFDSTUK 2 Het marktmechanisme ............................................................................................................ 9
2.1 (Inleidende cases) ......................................................................................................................................... 9
2.2 Inleiding ........................................................................................................................................................ 9
2.3 De marktvraag .............................................................................................................................................. 9
2.4 Het marktaanbod ....................................................................................................................................... 11
2.5 Het marktevenwicht ................................................................................................................................... 12
2.6 De prijselas?citeit van vraag en aanbod .................................................................................................... 13
2.7 De markt en overheidsinterven?es ............................................................................................................. 19
HOOFDSTUK 3 Consumentengedrag .............................................................................................................. 22
3.1 (Inleidende cases) ....................................................................................................................................... 22
3.2 Inleiding ...................................................................................................................................................... 22
3.3 Nut, marginaal nut en consump?ebeslissingen .......................................................................................... 22
3.4 Preferen?es en indifferen?ecurven ............................................................................................................. 23
3.5 De budgetrestric?e ..................................................................................................................................... 25
3.6 De op?male keuze van de consument ........................................................................................................ 26
3.7 Veranderingen van het consumentenevenwicht ......................................................................................... 27
3.9 Afleiding van de marktvraag uit de individuele vraagcurven ..................................................................... 29
3.10 Kri?ek op ra?oneel handelen.................................................................................................................... 29
HOOFDSTUK 4 ProducCe en kosten van bedrijven ......................................................................................... 30
4.1 (Inleidende cases) ....................................................................................................................................... 30
4.2 Inleiding ...................................................................................................................................................... 30
4.3 Bedrijven en de organisa?e van de produc?e ............................................................................................ 30
4.4 Produc?e en kosten: enkele inleidende begrippen...................................................................................... 31
4.5 Het gedrag van de producent: de op?male keuze van inputs in de produc?e ............................................ 32
1
, 4.6 Produc?e en kosten op korte termijn .......................................................................................................... 36
HOOFDSTUK 5 Prijsvorming onder verschillende marktstructuren................................................................. 40
5.1 (Inleidende cases) ....................................................................................................................................... 40
5.2 Inleiding ...................................................................................................................................................... 40
5.3 Criteria voor het onderscheiden van verschillende marktvormen .............................................................. 41
5.4 Winstmaximerend gedrag .......................................................................................................................... 42
5.5 Zuivere mededinging .................................................................................................................................. 42
5.6 Monopolie................................................................................................................................................... 46
5.7 Oligopolie.................................................................................................................................................... 47
5.8 Monopolis?sche concurren?e..................................................................................................................... 48
5.9 (Voorspellen van marktuitkomsten in de prak?jk) ...................................................................................... 48
HOOFDSTUK 6 MarkimperfecCes en de rol van de overheid .......................................................................... 49
6.1 (Inleidende cases) ....................................................................................................................................... 49
6.2 Inleiding ...................................................................................................................................................... 49
6.3 Economische welvaart en de marktuitkomsten .......................................................................................... 49
6.4 Oorzaken van mark\aling en de rol van de overheid ................................................................................. 51
HOOFDSTUK 7 ProducCe, inkomens en bestedingen: de macro benadering .................................................. 57
7.1 (Inleidende cases) ....................................................................................................................................... 57
7.2 Inleiding ...................................................................................................................................................... 57
7.6 Bruto- versus ne^oproduct ......................................................................................................................... 59
7.7 Fundamentele gelijkheid van product, inkomen en bestedingen ................................................................ 59
7.8 Macro-economische iden?teiten voor een gesloten economie zonder overheid ........................................ 60
7.9 Eenvoudige economische kringloop ............................................................................................................ 61
7.10 Bruto binnenlands product, na?onaal inkomen, na?onale bestedingen en besteding van het binnenlands
product ............................................................................................................................................................. 61
7.11 Waarderingsproblemen ............................................................................................................................ 63
7.12 Uitschakeling van de prijsinvloed.............................................................................................................. 64
7.13 De impliciete prijsindex van het bbp ......................................................................................................... 65
HOOFDSTUK 9 Inkomensverdeling ................................................................................................................ 69
9.1 (Inleidende cases) ....................................................................................................................................... 69
9.2 Inleiding ...................................................................................................................................................... 69
9.3 Hoe meet men ongelijkheid ........................................................................................................................ 70
9.4 Inkomens- en vermogensongelijkheid: enkele opvallende trends ............................................................... 70
9.5 De oorzaken van ongelijkheid ..................................................................................................................... 71
2
, 9.6 Beleidsmaatregelen die de ongelijkheid verminderen ................................................................................ 71
HOOFDSTUK 10 Macro-economisch evenwicht ............................................................................................. 72
10.1 (Inleidende cases) ..................................................................................................................................... 72
10.2 Inleiding .................................................................................................................................................... 72
10.3 De aggrega?eve vraag ............................................................................................................................. 73
10.4 Het aggrega?eve aanbod ......................................................................................................................... 74
10.5 Het verwachte prijsniveau ........................................................................................................................ 77
10.6 Van korte naar lange termijn .................................................................................................................... 77
10.7 Vraag- en aanbodschokken ...................................................................................................................... 78
HOOFDSTUK 11 ConsumpCe, investeringen en het macro-economisch evenwicht in een gesloten economie
zonder overheid ............................................................................................................................................ 82
11.1 (Inleidende cases) ..................................................................................................................................... 82
11.2 Inleiding .................................................................................................................................................... 82
11.3 De consump?efunc?e en de spaarfunc?e ................................................................................................ 83
11.4 De investeringsfunc?e .............................................................................................................................. 86
11.5 Macro-economisch evenwicht .................................................................................................................. 87
11.6 De investeringsmul?plicator ..................................................................................................................... 89
11.7 Onder- en overbesteding .......................................................................................................................... 90
HOOFDSTUK 12 De budgeUaire poliCek ........................................................................................................ 91
12.1 (Inleidende cases) ..................................................................................................................................... 91
12.2 Inleiding .................................................................................................................................................... 91
12.3 Macro-economische betekenis van de overheid ....................................................................................... 91
12.4 Economische kringloop en evenwichtsvoorwaarden ................................................................................ 92
HOOFDSTUK 13 Geld, banken en de monetaire poliCek .............................................................................. 102
13.1 Inleiding .................................................................................................................................................. 102
13.2 De geldhoeveelheid ................................................................................................................................ 102
13.3 De geldcrea?e ......................................................................................................................................... 102
13.4 De crea?e van giraal geld ....................................................................................................................... 103
13.5 De geldpiramide ..................................................................................................................................... 104
13.6 De vraag naar geld ................................................................................................................................. 105
13.7 Geldmarktevenwicht............................................................................................................................... 106
13.8 De monetaire poli?ek van de ECB ........................................................................................................... 107
13.9 Doelstelling ECB ...................................................................................................................................... 108
3
, Boek zeker lezen, beter om volledig verhaal te snappen. Maar ze gaat nooit iets vragen dat ze niet
hee< behandeld of op slides staat. We krijgen geen formularium maar wel een symbolenlijst!
Oefeningen zoals in de les komen op examen
à oefeningen zijn enkel zoals oefeningen die ons werden voorgelegd, ze gaat niets vragen qua
oefeningen die we niet gezien hebben. Dus herhaal enkel oefeningen van voorbereidingen!!
• (Geen examen in januari!)
• Wel twee testen op 20 punten doorheen het semester
• Score op 40 wordt omgezet naar een score op 20
• Een test bestaat uit 2 open vragen en 20 MKV (met cesuur van 63%)
• Test is schri<elijk en gesloten boek
• Verplichte aanwezigheid op de twee testen!
• Inhaaltesten (voor studenten met aUest) op vrijdag 19/12
• Niet geslaagd (< 10/20): tweede zi[jd: één schri<elijk examen met 3 open vragen en 20 MKV
4
Inhoudsopgave
HOOFDSTUK 1 Wat is economie ...................................................................................................................... 5
1.1 Inleiding ........................................................................................................................................................ 5
1.2 Het economisch probleem: zeer veel behoe:en tegenover schaarse middelen ........................................... 5
1.3 De produc?emogelijkheden van een land: de curve van de produc?emogelijkheden.................................. 6
1.4 Het marktmechanisme versus centrale planning ......................................................................................... 7
HOOFDSTUK 2 Het marktmechanisme ............................................................................................................ 9
2.1 (Inleidende cases) ......................................................................................................................................... 9
2.2 Inleiding ........................................................................................................................................................ 9
2.3 De marktvraag .............................................................................................................................................. 9
2.4 Het marktaanbod ....................................................................................................................................... 11
2.5 Het marktevenwicht ................................................................................................................................... 12
2.6 De prijselas?citeit van vraag en aanbod .................................................................................................... 13
2.7 De markt en overheidsinterven?es ............................................................................................................. 19
HOOFDSTUK 3 Consumentengedrag .............................................................................................................. 22
3.1 (Inleidende cases) ....................................................................................................................................... 22
3.2 Inleiding ...................................................................................................................................................... 22
3.3 Nut, marginaal nut en consump?ebeslissingen .......................................................................................... 22
3.4 Preferen?es en indifferen?ecurven ............................................................................................................. 23
3.5 De budgetrestric?e ..................................................................................................................................... 25
3.6 De op?male keuze van de consument ........................................................................................................ 26
3.7 Veranderingen van het consumentenevenwicht ......................................................................................... 27
3.9 Afleiding van de marktvraag uit de individuele vraagcurven ..................................................................... 29
3.10 Kri?ek op ra?oneel handelen.................................................................................................................... 29
HOOFDSTUK 4 ProducCe en kosten van bedrijven ......................................................................................... 30
4.1 (Inleidende cases) ....................................................................................................................................... 30
4.2 Inleiding ...................................................................................................................................................... 30
4.3 Bedrijven en de organisa?e van de produc?e ............................................................................................ 30
4.4 Produc?e en kosten: enkele inleidende begrippen...................................................................................... 31
4.5 Het gedrag van de producent: de op?male keuze van inputs in de produc?e ............................................ 32
1
, 4.6 Produc?e en kosten op korte termijn .......................................................................................................... 36
HOOFDSTUK 5 Prijsvorming onder verschillende marktstructuren................................................................. 40
5.1 (Inleidende cases) ....................................................................................................................................... 40
5.2 Inleiding ...................................................................................................................................................... 40
5.3 Criteria voor het onderscheiden van verschillende marktvormen .............................................................. 41
5.4 Winstmaximerend gedrag .......................................................................................................................... 42
5.5 Zuivere mededinging .................................................................................................................................. 42
5.6 Monopolie................................................................................................................................................... 46
5.7 Oligopolie.................................................................................................................................................... 47
5.8 Monopolis?sche concurren?e..................................................................................................................... 48
5.9 (Voorspellen van marktuitkomsten in de prak?jk) ...................................................................................... 48
HOOFDSTUK 6 MarkimperfecCes en de rol van de overheid .......................................................................... 49
6.1 (Inleidende cases) ....................................................................................................................................... 49
6.2 Inleiding ...................................................................................................................................................... 49
6.3 Economische welvaart en de marktuitkomsten .......................................................................................... 49
6.4 Oorzaken van mark\aling en de rol van de overheid ................................................................................. 51
HOOFDSTUK 7 ProducCe, inkomens en bestedingen: de macro benadering .................................................. 57
7.1 (Inleidende cases) ....................................................................................................................................... 57
7.2 Inleiding ...................................................................................................................................................... 57
7.6 Bruto- versus ne^oproduct ......................................................................................................................... 59
7.7 Fundamentele gelijkheid van product, inkomen en bestedingen ................................................................ 59
7.8 Macro-economische iden?teiten voor een gesloten economie zonder overheid ........................................ 60
7.9 Eenvoudige economische kringloop ............................................................................................................ 61
7.10 Bruto binnenlands product, na?onaal inkomen, na?onale bestedingen en besteding van het binnenlands
product ............................................................................................................................................................. 61
7.11 Waarderingsproblemen ............................................................................................................................ 63
7.12 Uitschakeling van de prijsinvloed.............................................................................................................. 64
7.13 De impliciete prijsindex van het bbp ......................................................................................................... 65
HOOFDSTUK 9 Inkomensverdeling ................................................................................................................ 69
9.1 (Inleidende cases) ....................................................................................................................................... 69
9.2 Inleiding ...................................................................................................................................................... 69
9.3 Hoe meet men ongelijkheid ........................................................................................................................ 70
9.4 Inkomens- en vermogensongelijkheid: enkele opvallende trends ............................................................... 70
9.5 De oorzaken van ongelijkheid ..................................................................................................................... 71
2
, 9.6 Beleidsmaatregelen die de ongelijkheid verminderen ................................................................................ 71
HOOFDSTUK 10 Macro-economisch evenwicht ............................................................................................. 72
10.1 (Inleidende cases) ..................................................................................................................................... 72
10.2 Inleiding .................................................................................................................................................... 72
10.3 De aggrega?eve vraag ............................................................................................................................. 73
10.4 Het aggrega?eve aanbod ......................................................................................................................... 74
10.5 Het verwachte prijsniveau ........................................................................................................................ 77
10.6 Van korte naar lange termijn .................................................................................................................... 77
10.7 Vraag- en aanbodschokken ...................................................................................................................... 78
HOOFDSTUK 11 ConsumpCe, investeringen en het macro-economisch evenwicht in een gesloten economie
zonder overheid ............................................................................................................................................ 82
11.1 (Inleidende cases) ..................................................................................................................................... 82
11.2 Inleiding .................................................................................................................................................... 82
11.3 De consump?efunc?e en de spaarfunc?e ................................................................................................ 83
11.4 De investeringsfunc?e .............................................................................................................................. 86
11.5 Macro-economisch evenwicht .................................................................................................................. 87
11.6 De investeringsmul?plicator ..................................................................................................................... 89
11.7 Onder- en overbesteding .......................................................................................................................... 90
HOOFDSTUK 12 De budgeUaire poliCek ........................................................................................................ 91
12.1 (Inleidende cases) ..................................................................................................................................... 91
12.2 Inleiding .................................................................................................................................................... 91
12.3 Macro-economische betekenis van de overheid ....................................................................................... 91
12.4 Economische kringloop en evenwichtsvoorwaarden ................................................................................ 92
HOOFDSTUK 13 Geld, banken en de monetaire poliCek .............................................................................. 102
13.1 Inleiding .................................................................................................................................................. 102
13.2 De geldhoeveelheid ................................................................................................................................ 102
13.3 De geldcrea?e ......................................................................................................................................... 102
13.4 De crea?e van giraal geld ....................................................................................................................... 103
13.5 De geldpiramide ..................................................................................................................................... 104
13.6 De vraag naar geld ................................................................................................................................. 105
13.7 Geldmarktevenwicht............................................................................................................................... 106
13.8 De monetaire poli?ek van de ECB ........................................................................................................... 107
13.9 Doelstelling ECB ...................................................................................................................................... 108
3
, Boek zeker lezen, beter om volledig verhaal te snappen. Maar ze gaat nooit iets vragen dat ze niet
hee< behandeld of op slides staat. We krijgen geen formularium maar wel een symbolenlijst!
Oefeningen zoals in de les komen op examen
à oefeningen zijn enkel zoals oefeningen die ons werden voorgelegd, ze gaat niets vragen qua
oefeningen die we niet gezien hebben. Dus herhaal enkel oefeningen van voorbereidingen!!
• (Geen examen in januari!)
• Wel twee testen op 20 punten doorheen het semester
• Score op 40 wordt omgezet naar een score op 20
• Een test bestaat uit 2 open vragen en 20 MKV (met cesuur van 63%)
• Test is schri<elijk en gesloten boek
• Verplichte aanwezigheid op de twee testen!
• Inhaaltesten (voor studenten met aUest) op vrijdag 19/12
• Niet geslaagd (< 10/20): tweede zi[jd: één schri<elijk examen met 3 open vragen en 20 MKV
4
