Samenvatting barg21 Cultuurgeschiedenis
0. Inleiding
Wat is cultuurgeschiedenis?
= specifiek gebied binnen de geschiedschrijving dat probeert een samenhangend
beeld te geven van een historische periode of evolutie.
• combinatie v domeinen: kunst, literatuur, politiek denken, economie en
architectuur
Doel: verbanden leggen tussen deze elementen om een samenleving beter te begrijpen
Architectuur, ruimte en beeld in cultuurgeschiedenis
Architectuur en ruimte vertellen veel over de tijd waarin ze ontstaan zijn.
A. Bebouwde ruimte: De echte, fysieke omgeving: gebouwen, interieurs, steden...
B. Imaginaire ruimte: De verbeelde/voorgestelde ruimte in kunst, literatuur & fotografie.
Beide helpen ons om het individu en de maatschappij binnen een historische
context te begrijpen.
De Weerspiegeling tussen Individu en Ruimte
De cursus onderzoekt hoe mensen leven binnen hun omgeving.
Persoon <-> Openbare ruimte
Voorbeeld: Het burgerlijke interieur van de negentiende eeuw weerspiegelt de burger
als bewoner van:
• Een intimistisch/voyeuristisch interieur (privésfeer)
• Een publieke ruimte die daarvan duidelijk onderscheiden is
→ Door deze weerspiegeling te analyseren begrijpen we het 'burgerlijke individu' beter.
Voorbeeld 1: De Bebouwde Ruimte
Otto Wagner – Psychiatrische instelling Am Steinhof (1901-1909)
Een van de belangrijkste voorbeelden van de modernistische architectuur toegepast
op de psychiatrische instelling
1
,slaapzaal en ontspanningsruimte
Belangrijke elementen
Architecturale compositie die panoptische (=alomvattende) blik en optische
transparantie verbergt
• Kijker controleert: zien = controle
Het gebouw is ontworpen vanuit het idee dat een waarnemer alles moet kunnen
overzien.
Opvattingen over psychiatrie Opvattingen over maatschappij
- nadruk op hygiëne Gezonde maatschappij =
- Orde, transparantie - Zichtbaar
- Controle - Ordelijk
- decriminalisering van patiënten - Gecontroleerd
- Hygiënisch
Opvattingen over patiënten
- geen misdadigers of gevangenen
- eerder mensen die verzorgd
moeten worden
Voorbeeld 2: De Imaginaire Ruimte
Antoine Watteau – Les plaisirs du bal (1715-1717)
Rococoschilderij, verbonden met de populaire pastorale literatuur bij de adel.
2
, ARCHITECTUUR IN
HET SCHILDERIJ
│
▼
Belichaming v
verbeelding &
fantasie
│
▼
Verbeelde pastorale
wereld verschijnt
doorheen het
fictieve gewelf
│
▼
Grenzen van het
doek = Grenzen v/d
Dulwich Picture Gallery, Londen pastorale verbeelding
Interpretatie
Element Betekenis
Weergave van datgene waarop de verbeelding uitkijkt
Het gewelf
(overgang ts werkelijkheid en droomwereld)
Het verbeelde pastorale landschap uit de literatuur
Het landschap
(niet realistisch, maar geïdealiseerd)
De compositie De wereld als projectie van de verbeelding
→ De manier waarop architectuur wordt voorgesteld getuigt van een wereld die volledig
bestaat uit verbeelding en projectie.
Studietip
De rode draad doorheen deze cursus is de relatie tussen ruimte (zowel fysiek als
verbeeld) en het individu in zijn maatschappelijke context. Bij elk thema kun je jezelf
afvragen:
1. Welke ruimte wordt getoond of besproken?
2. Wat zegt deze ruimte over het individu?
3. Wat zegt deze ruimte over de maatschappij?
3
, Cursusoverzicht: De Zes Thema's
CULTUURGESCHIEDENIS
┌───────────────────────────────────────────────────────┐
│ │
│ 1. De cultuur ten tijde van de BAROK (17e eeuw) │
│ │ │
│ ▼ │
│ 2. Het interieur als zelfprojectie │
│ ADELLIJKE ARCHITECTUUR (17e eeuw) │
│ │ │
│ ▼ │
│ 3. De ROMANTIEK en de late 19e eeuw │
│ │ │
│ ▼ │
│ 4. De psychologische ruimte (19 -20 eeuw)
e e
│
│ IMPRESSIONISME → POST-IMPRESSIONISME → │
│ EXPRESSIONISME → ABSTRACTIE │
│ │ │
│ ▼ │
│ 5. Interieurs zonder exterieur (19 -20 eeuw)
e e
│
│ BURGERLIJK INTERIEUR + LEGE GROOTSTAD │
│ │ │
│ ▼ │
│ 6. De nieuwe publieke economische ruimte (20 eeuw)
e
│
│ CONSUMPTIEMAATSCHAPPIJ (Play Time) │
│ │
└───────────────────────────────────────────────────────┘
4
0. Inleiding
Wat is cultuurgeschiedenis?
= specifiek gebied binnen de geschiedschrijving dat probeert een samenhangend
beeld te geven van een historische periode of evolutie.
• combinatie v domeinen: kunst, literatuur, politiek denken, economie en
architectuur
Doel: verbanden leggen tussen deze elementen om een samenleving beter te begrijpen
Architectuur, ruimte en beeld in cultuurgeschiedenis
Architectuur en ruimte vertellen veel over de tijd waarin ze ontstaan zijn.
A. Bebouwde ruimte: De echte, fysieke omgeving: gebouwen, interieurs, steden...
B. Imaginaire ruimte: De verbeelde/voorgestelde ruimte in kunst, literatuur & fotografie.
Beide helpen ons om het individu en de maatschappij binnen een historische
context te begrijpen.
De Weerspiegeling tussen Individu en Ruimte
De cursus onderzoekt hoe mensen leven binnen hun omgeving.
Persoon <-> Openbare ruimte
Voorbeeld: Het burgerlijke interieur van de negentiende eeuw weerspiegelt de burger
als bewoner van:
• Een intimistisch/voyeuristisch interieur (privésfeer)
• Een publieke ruimte die daarvan duidelijk onderscheiden is
→ Door deze weerspiegeling te analyseren begrijpen we het 'burgerlijke individu' beter.
Voorbeeld 1: De Bebouwde Ruimte
Otto Wagner – Psychiatrische instelling Am Steinhof (1901-1909)
Een van de belangrijkste voorbeelden van de modernistische architectuur toegepast
op de psychiatrische instelling
1
,slaapzaal en ontspanningsruimte
Belangrijke elementen
Architecturale compositie die panoptische (=alomvattende) blik en optische
transparantie verbergt
• Kijker controleert: zien = controle
Het gebouw is ontworpen vanuit het idee dat een waarnemer alles moet kunnen
overzien.
Opvattingen over psychiatrie Opvattingen over maatschappij
- nadruk op hygiëne Gezonde maatschappij =
- Orde, transparantie - Zichtbaar
- Controle - Ordelijk
- decriminalisering van patiënten - Gecontroleerd
- Hygiënisch
Opvattingen over patiënten
- geen misdadigers of gevangenen
- eerder mensen die verzorgd
moeten worden
Voorbeeld 2: De Imaginaire Ruimte
Antoine Watteau – Les plaisirs du bal (1715-1717)
Rococoschilderij, verbonden met de populaire pastorale literatuur bij de adel.
2
, ARCHITECTUUR IN
HET SCHILDERIJ
│
▼
Belichaming v
verbeelding &
fantasie
│
▼
Verbeelde pastorale
wereld verschijnt
doorheen het
fictieve gewelf
│
▼
Grenzen van het
doek = Grenzen v/d
Dulwich Picture Gallery, Londen pastorale verbeelding
Interpretatie
Element Betekenis
Weergave van datgene waarop de verbeelding uitkijkt
Het gewelf
(overgang ts werkelijkheid en droomwereld)
Het verbeelde pastorale landschap uit de literatuur
Het landschap
(niet realistisch, maar geïdealiseerd)
De compositie De wereld als projectie van de verbeelding
→ De manier waarop architectuur wordt voorgesteld getuigt van een wereld die volledig
bestaat uit verbeelding en projectie.
Studietip
De rode draad doorheen deze cursus is de relatie tussen ruimte (zowel fysiek als
verbeeld) en het individu in zijn maatschappelijke context. Bij elk thema kun je jezelf
afvragen:
1. Welke ruimte wordt getoond of besproken?
2. Wat zegt deze ruimte over het individu?
3. Wat zegt deze ruimte over de maatschappij?
3
, Cursusoverzicht: De Zes Thema's
CULTUURGESCHIEDENIS
┌───────────────────────────────────────────────────────┐
│ │
│ 1. De cultuur ten tijde van de BAROK (17e eeuw) │
│ │ │
│ ▼ │
│ 2. Het interieur als zelfprojectie │
│ ADELLIJKE ARCHITECTUUR (17e eeuw) │
│ │ │
│ ▼ │
│ 3. De ROMANTIEK en de late 19e eeuw │
│ │ │
│ ▼ │
│ 4. De psychologische ruimte (19 -20 eeuw)
e e
│
│ IMPRESSIONISME → POST-IMPRESSIONISME → │
│ EXPRESSIONISME → ABSTRACTIE │
│ │ │
│ ▼ │
│ 5. Interieurs zonder exterieur (19 -20 eeuw)
e e
│
│ BURGERLIJK INTERIEUR + LEGE GROOTSTAD │
│ │ │
│ ▼ │
│ 6. De nieuwe publieke economische ruimte (20 eeuw)
e
│
│ CONSUMPTIEMAATSCHAPPIJ (Play Time) │
│ │
└───────────────────────────────────────────────────────┘
4
