LES 3: uit het paradijs
0. inleiding
● over verhaal van atelier met kunstwerk waar vrouw op staat
- vrouw springt uit het kunstwerk doordat hij er lang naar keek
- mensen willen weten waar die/zijn vrouw dan is
- over man die vraagt waarom vrouw niet overdag thuis is
- spijt dat hij het moeilijke gesprek heeft opgezet
- volgende dag ziet hij zijn vrouw op het schilderij met de zoon
● verhaal = kracht om iets duidelijk te maken en inzicht te geven
● over logica in heel oude verhalen
- soort waarheidsvinding en overtuigingskracht in verhalen
● we zijn geneigd naar een heldere uitleg maar minder overtuigingskracht
● de mythe (vrouw die in en uit schilderij stapt)
- niet met wetenschappelijke blik kijken naar de wereld
- niet in twijfel trekken dat het bestaat om te kunnen participeren in wereld
● mythe
- als fictie of leugen (zo wordt het gezien)
- ‘het is maar een mythe’
- zoals die van de ‘hardwerkende vlaming’
→ dit kan je gaan factchecken om te zien of het een ‘mythe’ is
→ dit is duidelijk een mythe want werken ons niet echt te pletter
- als culturele uitdrukkingsvorm → ver terug gaan naar die tijd
→ deze vorm in zijn cursus belangrijker dan eerste vorm
- mythische wereld = eerste wereld die te exploreren valt
- wat leert filosofie over de mythe als die vorm?
● niet zomaar een verhaal
- dit eerst beseffen om begrip te kunnen begrijpen
- het is een ‘bijzonder’ verhaal
- mythe niet uitgevonden door één individu
→ juist tegenovergestelde = uitvinding van de gemeenschap
- besef = gemeenschap in staat om iets talig te maken
- mythe = collectief verhaal en collectieve erfenis (wordt overgedragen)
→ kan traject van duizenden jaren hebben → met veranderingen
- het doorvertellen van mythes is spontaan = betekenisvol
→ wordt niet opgelegd door mensen
- narratieve kenmerken = begin - midden - plot - einde
→ alles werkt mee om boodschap te kunnen overdragen
- verhaal met collectieve betekenis
- ‘geschiedenis’ niet louter verteld maar wordt ook (her)beleefd
,1. twee voorbeelden van mythes
● de mythe van de zondeval
- oorsprongsmythe
- het verhaal van het paradijs (adam en eva)
- gemeenschappelijk verhaal van alle Abrahamitische religies
→ islaam, christendom en jodendom
- verhaal van de cultuur zelf
- christendom hebben er speciale waarde aan gegeven/interpretatie
→ namelijk: het koppelen aan de zonden
- grote invloed op europese christelijke cultuur
- verhaal: mens net geschapen in paradijs
→ fantastische harmonische wereld voor soort adam en wereld
→ mens mag alles doen buiten eten van een boom = goddelijk verbod
→ houdt zich hier dus niet aan
→ door het eten beseften ze dat ze naakt waren (uit bijbel)
→ boom van kennis van goed en kwaad = scheiding met dieren
→ het naakte = schamen zich om op de dieren te gaan lijken (ook naakt)
→ mens dat zich kan schamen = heeft morele kennis (verraad zichzelf)
→ beloven aan god dat ze zullen werken en leven met pijn
→ arbeid in dubbele betekenis, in dezelfde stof eindigen
→ dan past begint de menselijke geschiedenis (beschaving)
→ dan eigen lot in handen, werken, zelf dingen bouwen, tegenhanger par.
- mens als gestraft/met zonden geboren → verklaringsmodel voor alle miserie
- schending van het gebod van Jahwe
- leed, arbeid en eindigheid → verantwoordelijk voor eigen bouwen
- manier om onze cultuur te begrijpen en te beschouwen
● de Prometheusmythe
- Athene = vaak als dubbele oorsprong van westerse cultuur
- andere wortel aan onze cultuur → vergelijkbaar maar andere betekenis
- centrale plaats in klassieke griekse cultuur
- herontdekking tijdens renaissance
- grote invloed op europese humanistische cultuur
- schepping van de mensheid (vergelijking 1ste)
- de diefstal van het vuur door P.
- de eeuwige straf
- over titanen die macht moesten afstaan waarbij andere aan macht kwamen
→ P. is een oudere god die voor hen kwam
- mens achteraan in de rij bij het geven van eigenschappen
- P. moet als taak aan mens capaciteiten geven om dingen te kunnen doen
→ tanden, huid, … werd gegeven
- mens krijgt geen gaven want alles was al op → weerloos
- goden/olympiërs aan de macht → vuur ervan gestolen
- P. enige die voor de mens opneemt → weerbaar willen maken
, - verboden kennis gestolen en naar mens → mens verandert
- vuur als metafoor
- heeft zijn lot onder die van mens gestoken → gestolen voor hen
- kunst dieren domesticeren, letteren, wiskunde,... → aan hen gegeven
- een semi-god of titaan die het heeft gedaan
- schending van gebod van Zeus
- rebellie = trots → oude orde waar mens gedomineerd wordt
- menselijke kennis en vaardigheden → in handen van de mens
- nu over praktische en theoretische kennis = manier omgaan wereld
→ <-> eerste mythe = kennis over het morele (goed/kwaad)
- begin menselijke beschaving = oorsprongsmythe
2. twee theorieën
● overgeleverd verhaal zonder aanwijsbare auteur
● ingrijpende gebeurtenis aan oorsprong en betekenis ervan
→ illustraties met goden en andere wezens
● diepe betekenis voor gemeenschap of cultuur
● van verhaaltje naar realiteit → waarom zo’n diepe betekenis?
● de mythe werkt door
- niet zomaar opgeschreven
- aanpassingsvermogen aan gemeenschap
- het blijft invloed hebben op velen
- mensen zoeken manieren om paradijs te herstellen
- zondeval = verloren paradijs en schuldige mens
- prometheus = afwezige oppergod en opstandige mens
- onze wereld is fragiel → geen dieper plan van opperste god
- kan gezien worden als:
als fundament als identiteit als levensvisie
wat toen gebeurd is, verhaal over waar leert mensen wat
bepaalt nog steeds mensen vandaan komen, menselijk bestaan inhoudt
structuur en verloop van geven inzicht in wie ze en hoe ze zich tot
werkelijkheid zijn en wat voor wereld werkelijkheid moet
verhouden
, ● waarheidstheorie van de mythe
- mensen geloven in de waarheid van wat verteld wordt
- gaat over waarheid en wetenschap → die was er nog niet
- primitieve wereldverklaring + voorganger van wetenschappelijke wv.
- alles wat gebeurt heeft een oorzaak
- ordening = er zijn verschillende oorzaken
- classificatie = oorzaken zijn hogere machten (goden, helden,...)
→ krachten die de werkelijkheid spelen
→ leren hiervan de naam en de eigenschappen kennen
- bv: ziektes, conflicten, natuurrampen → door conflicten tussen goden
- wie de oergeschiedenis van de hogere machten kent, begrijpt hoe de wereld
in elkaar steekt → geeft inzicht over wereld, verklaringen kunnen geven
- personificatie en projectie
→ wij weten waarom het tot stand komt:
→ eigen gedrag gebruiken om er duiding aan te geven
→ natuur krijgt naam van god bv.
→ projectie: zoals iemand stamp geven als je boos bent
→ gedrag door hogere instanties
- gekoppeld aan ontstaan van filosofie zelf = “van mythos naar logos”
- filosofie is kritisch, van natuurlijke processen dingen verklaren
- mythische verklaringen vervangen door natuurfilosofische verklaringen
- verhalen met mythische figuren maken plaats voor rationele theorieën
→ dit met abstracte begrippen
- overwinning op de mythe geen positie binnen de griekse filosofie zelf
→ maar een veel latere visie
- dialoog: antwoord in vorm van mythe of logos?
→ rationele argumenten of verhaaltje vertellen
- een uitvinding van moderne tijd (verlichting)
- zuivere filosofie = basis van superioriteit geworden
- alle culturen hebben iets mythisch → westen = rationele weg opgegaan
- dekoloniale kritiek (op westen)
- filosofie als juiste verklaring hierbij
● er zit logica in de mythe
- mytho-logie
- ook afzonderlijke mythe is rationeel, maar niet in wetenschap. zin
- je kunt iets vertellen/duiden met (gewoon) een verhaal
- andere manier om logica in beeld te brengen
- wij zijn geobsedeerd door wetenschap en alles verklaren
- mythe wil geen theoretische kennis bieden
→ wel praktische oriëntatie in het leven
- bv: donder: wat mensen ermee gaan doen is anders dan verklaren
→ horen donder en vragen wat ze in het leven moeten doen
0. inleiding
● over verhaal van atelier met kunstwerk waar vrouw op staat
- vrouw springt uit het kunstwerk doordat hij er lang naar keek
- mensen willen weten waar die/zijn vrouw dan is
- over man die vraagt waarom vrouw niet overdag thuis is
- spijt dat hij het moeilijke gesprek heeft opgezet
- volgende dag ziet hij zijn vrouw op het schilderij met de zoon
● verhaal = kracht om iets duidelijk te maken en inzicht te geven
● over logica in heel oude verhalen
- soort waarheidsvinding en overtuigingskracht in verhalen
● we zijn geneigd naar een heldere uitleg maar minder overtuigingskracht
● de mythe (vrouw die in en uit schilderij stapt)
- niet met wetenschappelijke blik kijken naar de wereld
- niet in twijfel trekken dat het bestaat om te kunnen participeren in wereld
● mythe
- als fictie of leugen (zo wordt het gezien)
- ‘het is maar een mythe’
- zoals die van de ‘hardwerkende vlaming’
→ dit kan je gaan factchecken om te zien of het een ‘mythe’ is
→ dit is duidelijk een mythe want werken ons niet echt te pletter
- als culturele uitdrukkingsvorm → ver terug gaan naar die tijd
→ deze vorm in zijn cursus belangrijker dan eerste vorm
- mythische wereld = eerste wereld die te exploreren valt
- wat leert filosofie over de mythe als die vorm?
● niet zomaar een verhaal
- dit eerst beseffen om begrip te kunnen begrijpen
- het is een ‘bijzonder’ verhaal
- mythe niet uitgevonden door één individu
→ juist tegenovergestelde = uitvinding van de gemeenschap
- besef = gemeenschap in staat om iets talig te maken
- mythe = collectief verhaal en collectieve erfenis (wordt overgedragen)
→ kan traject van duizenden jaren hebben → met veranderingen
- het doorvertellen van mythes is spontaan = betekenisvol
→ wordt niet opgelegd door mensen
- narratieve kenmerken = begin - midden - plot - einde
→ alles werkt mee om boodschap te kunnen overdragen
- verhaal met collectieve betekenis
- ‘geschiedenis’ niet louter verteld maar wordt ook (her)beleefd
,1. twee voorbeelden van mythes
● de mythe van de zondeval
- oorsprongsmythe
- het verhaal van het paradijs (adam en eva)
- gemeenschappelijk verhaal van alle Abrahamitische religies
→ islaam, christendom en jodendom
- verhaal van de cultuur zelf
- christendom hebben er speciale waarde aan gegeven/interpretatie
→ namelijk: het koppelen aan de zonden
- grote invloed op europese christelijke cultuur
- verhaal: mens net geschapen in paradijs
→ fantastische harmonische wereld voor soort adam en wereld
→ mens mag alles doen buiten eten van een boom = goddelijk verbod
→ houdt zich hier dus niet aan
→ door het eten beseften ze dat ze naakt waren (uit bijbel)
→ boom van kennis van goed en kwaad = scheiding met dieren
→ het naakte = schamen zich om op de dieren te gaan lijken (ook naakt)
→ mens dat zich kan schamen = heeft morele kennis (verraad zichzelf)
→ beloven aan god dat ze zullen werken en leven met pijn
→ arbeid in dubbele betekenis, in dezelfde stof eindigen
→ dan past begint de menselijke geschiedenis (beschaving)
→ dan eigen lot in handen, werken, zelf dingen bouwen, tegenhanger par.
- mens als gestraft/met zonden geboren → verklaringsmodel voor alle miserie
- schending van het gebod van Jahwe
- leed, arbeid en eindigheid → verantwoordelijk voor eigen bouwen
- manier om onze cultuur te begrijpen en te beschouwen
● de Prometheusmythe
- Athene = vaak als dubbele oorsprong van westerse cultuur
- andere wortel aan onze cultuur → vergelijkbaar maar andere betekenis
- centrale plaats in klassieke griekse cultuur
- herontdekking tijdens renaissance
- grote invloed op europese humanistische cultuur
- schepping van de mensheid (vergelijking 1ste)
- de diefstal van het vuur door P.
- de eeuwige straf
- over titanen die macht moesten afstaan waarbij andere aan macht kwamen
→ P. is een oudere god die voor hen kwam
- mens achteraan in de rij bij het geven van eigenschappen
- P. moet als taak aan mens capaciteiten geven om dingen te kunnen doen
→ tanden, huid, … werd gegeven
- mens krijgt geen gaven want alles was al op → weerloos
- goden/olympiërs aan de macht → vuur ervan gestolen
- P. enige die voor de mens opneemt → weerbaar willen maken
, - verboden kennis gestolen en naar mens → mens verandert
- vuur als metafoor
- heeft zijn lot onder die van mens gestoken → gestolen voor hen
- kunst dieren domesticeren, letteren, wiskunde,... → aan hen gegeven
- een semi-god of titaan die het heeft gedaan
- schending van gebod van Zeus
- rebellie = trots → oude orde waar mens gedomineerd wordt
- menselijke kennis en vaardigheden → in handen van de mens
- nu over praktische en theoretische kennis = manier omgaan wereld
→ <-> eerste mythe = kennis over het morele (goed/kwaad)
- begin menselijke beschaving = oorsprongsmythe
2. twee theorieën
● overgeleverd verhaal zonder aanwijsbare auteur
● ingrijpende gebeurtenis aan oorsprong en betekenis ervan
→ illustraties met goden en andere wezens
● diepe betekenis voor gemeenschap of cultuur
● van verhaaltje naar realiteit → waarom zo’n diepe betekenis?
● de mythe werkt door
- niet zomaar opgeschreven
- aanpassingsvermogen aan gemeenschap
- het blijft invloed hebben op velen
- mensen zoeken manieren om paradijs te herstellen
- zondeval = verloren paradijs en schuldige mens
- prometheus = afwezige oppergod en opstandige mens
- onze wereld is fragiel → geen dieper plan van opperste god
- kan gezien worden als:
als fundament als identiteit als levensvisie
wat toen gebeurd is, verhaal over waar leert mensen wat
bepaalt nog steeds mensen vandaan komen, menselijk bestaan inhoudt
structuur en verloop van geven inzicht in wie ze en hoe ze zich tot
werkelijkheid zijn en wat voor wereld werkelijkheid moet
verhouden
, ● waarheidstheorie van de mythe
- mensen geloven in de waarheid van wat verteld wordt
- gaat over waarheid en wetenschap → die was er nog niet
- primitieve wereldverklaring + voorganger van wetenschappelijke wv.
- alles wat gebeurt heeft een oorzaak
- ordening = er zijn verschillende oorzaken
- classificatie = oorzaken zijn hogere machten (goden, helden,...)
→ krachten die de werkelijkheid spelen
→ leren hiervan de naam en de eigenschappen kennen
- bv: ziektes, conflicten, natuurrampen → door conflicten tussen goden
- wie de oergeschiedenis van de hogere machten kent, begrijpt hoe de wereld
in elkaar steekt → geeft inzicht over wereld, verklaringen kunnen geven
- personificatie en projectie
→ wij weten waarom het tot stand komt:
→ eigen gedrag gebruiken om er duiding aan te geven
→ natuur krijgt naam van god bv.
→ projectie: zoals iemand stamp geven als je boos bent
→ gedrag door hogere instanties
- gekoppeld aan ontstaan van filosofie zelf = “van mythos naar logos”
- filosofie is kritisch, van natuurlijke processen dingen verklaren
- mythische verklaringen vervangen door natuurfilosofische verklaringen
- verhalen met mythische figuren maken plaats voor rationele theorieën
→ dit met abstracte begrippen
- overwinning op de mythe geen positie binnen de griekse filosofie zelf
→ maar een veel latere visie
- dialoog: antwoord in vorm van mythe of logos?
→ rationele argumenten of verhaaltje vertellen
- een uitvinding van moderne tijd (verlichting)
- zuivere filosofie = basis van superioriteit geworden
- alle culturen hebben iets mythisch → westen = rationele weg opgegaan
- dekoloniale kritiek (op westen)
- filosofie als juiste verklaring hierbij
● er zit logica in de mythe
- mytho-logie
- ook afzonderlijke mythe is rationeel, maar niet in wetenschap. zin
- je kunt iets vertellen/duiden met (gewoon) een verhaal
- andere manier om logica in beeld te brengen
- wij zijn geobsedeerd door wetenschap en alles verklaren
- mythe wil geen theoretische kennis bieden
→ wel praktische oriëntatie in het leven
- bv: donder: wat mensen ermee gaan doen is anders dan verklaren
→ horen donder en vragen wat ze in het leven moeten doen
