Samenvatting Examen Beleid | Orthopedagogie | Karel de Grote | 2025/26

Samenvatting examen Beleid
De PGO en ‘Beleid’
De PGO en het opleidingsonderdeel beleid
 Beleid is een containerbegrip
 Het concept heeft verschillende betekenissen en wordt op verschillende manieren gebruikt
 Verwijst meestal naar:
™ Afsprakenkaders
™ Planningen
™ Procedures
™ Regelgeving
 Het concept Beleid verwijst in onze opleiding naar:
™ Regelgeving en organisatiestructuren in voorzieningen op mesoniveau
™ Naar (politieke) beslissingen en regelgeving op macroniveau
 Beleid op meso- en macroniveau heeft impact op cliënt, de PGO en de voorziening
 Belangrijk om als PGO inzicht te hebben in beleid
De PGO en Beleid op mesoniveau
 Visie van dienst of voorziening op mesoniveau bepalend voor het Beleid van de voorziening
 Manier waarop medewerkers zich organiseren om visie te realiseren =
organisatiestructuur
 Manier waarop ze kwaliteit van hulpverlening bewaken = kwaliteitszorg komt aan bod
 Medewerkers die instaan voor directe zorg en hulpverlening aan cliënt:
™ Psychologen
™ Psychiaters
™ Maatschappelijk werkers
 Voorziening heeft meestal een of meerdere beleidsmedewerkers om het beleid vorm te
geven, op te volgen en bij te sturen
 Vaak ook HR-medewerker, vertrouwenspersoon of werknemersafgevaardige aanwezig
 Voor PGO noodzakelijk om alle functies in organisatie te kennen en in te zetten in functie
van begeleiding van cliënt en eigen welbevinden op werkvloer
 Ook verschillen tussen kwalificaties en opdrachten van master, bachelor, …
 Van bachelor Orthopedagogie is verwachting dat:
™ Die autonomer werkt
™ Meer verantwoordelijkheid neemt
™ Leiderschap toont
 Afspraken en beleid gemaakt op macroniveau over welke competenties bachelors in
orthopedagogie moeten behalen om te functioneren in voorzieningen
 DLR 8 zegt dat PGO’s preventief werken en knelpunten signaleren op organisatieniveau en
beleidsniveau
 DLR 9 verwacht dat PGO’s functioneren in en bijdrage leveren aan visie en beleid van
organisatie
 Je kan er op microniveau pas echt voor je cliënt zijn als de organisatie op mesoniveau
waarin je werkt gezond is
De PGO en Beleid op macroniveau
 Beleid op macroniveau verwijst naar politieke beslissingen en regelgeving door overheden
en administraties die impact hebben op cliënt, PGO, voorziening en ruimere samenleving
 Invoering persoonsvolgende financiering, politieke beslissing op macroniveau bij
‘hulpverleningsbeleid’ veroorzaakte wijziging in relatie tussen:
™ Cliënt
™ PGO
™ Voorziening
 Cliënt ontvangt sinds invoering budget waarmee die hulpverlening kan aankopen bij
voorziening
 Voor invoering ervan betaalde overheid dit budget rechtstreeks aan voorzieningen
 Cliënt heeft door persoonsvolgende financiering (meestal) meer inspraak om
hulpverleningstraject vorm te geven = vraaggestuurd werken
 PGO’s en voorziening bijgevolg minder invloed op aanpak van hulpverlening


1

,  Impact van beleidsbeslissingen zowel positief als negatief uitvallen, bij negatief effect op
leefsituatie spreekt men van een structureel probleem
™ Structureel probleem = een probleem dat niet op te lossen valt in begeleiding
van cliënt en cliëntsysteem op microniveau
© Oorzaak ervan ligt in Beleid op meso- en/of macroniveau
© Probleem zal zich herhalen bij mensen in dezelfde situatie
© Een structureel probleem is dus cliëntoverschrijdend
 Structureel probleem kan mensonwaardige situaties en onderbescherming veroorzaken,
alsook sociale onrechtvaardigheid
 PGO vaak een van eerste getuigen bij optreden van structurele problemen
 Wordt in confrontatie met mensonwaardigheid, onderbescherming en sociale
onrechtvaardigheid gewaarschuwd door verontwaardigingsgevoel
 Om structureel probleem op te lossen moet er verandering gebeuren op meso- en/of
macroniveau
 Signaleren = informeren van bevoegde/verantwoordelijke personen en instanties op
macroniveau (bv. agentschap opgroeien) of mesoniveau (bv. directie in voorziening)
 Rekening mee houden dat structurele problemen niet vanuit intentie tot stand komen
™ Signaleren op constructieve manier
 Als signaleren geen effect heeft kan PGO andere structuurgerichte acties ondernemen
 Structureel probleem kan zich ook manifesteren t.a.v. PGO
 Kunnen ook negatief effect ondervinden van beleidsbeslissingen en regelgeving op
macroniveau
 Daarnaast kan structureel probleem oorzaak hebben in organisatie of beleid van
voorziening op mesoniveau
De PGO en Tendensen
 Regels en afspraken veranderen in organisaties (meso), nieuwe wetten en decreten
beïnvloeden leven van mensen in samenleving en werking van voorzieningen (macro)
 Beleid is dynamisch gegeven, nooit af
 In democratische samenleving maakt bevolking elke verkiezingsperiode keuzes over hoe
samenleving er moet uitzien
 Politieke keuzes gaan daarnaast ook over:
™ Hoe hulpverlening er moet uitzien
™ Wie er hulp krijgt en wie niet
™ Wie de hulpverlening moet betalen
™ Hoe we de hulpverlening organiseren
 Beeldvorming en visies bij bevolking aanwezig hebben impact op Beleid en kunnen
nieuwe tendensen veroorzaken in beleid van overheden
 Steeds meer nieuwe inzichten en innovaties uit praktijk
 Academische wereld ontwikkelt nieuwe wetenschappelijke kennis die blik op hulpverlening
wijzigen
 Ontwikkelingen in samenleving, nieuwe inzichten uit wetenschap en innovaties uit werkveld
hebben impact op Beleid
™ Veroorzaken daarnaast nieuwe (beleids) tendensen in orthopedagogisch werkveld
 Als PGO effect van beleidstendensen observeren en er kritisch over te reflecteren
 Cliënten in kwetsbare posities of zware hulpverleningsnoden zijn zich niet bewust van
impact van beleid op hun levenssituatie
™ Wanneer ze zich hier wel bewust van zijn, is het soms onduidelijk hoe zij
verandering op macroniveau kunnen realiseren die situatie ten goede komt
Conclusie
 Om als PGO beleidsgerelateerde opdrachten op te nemen, zoals:
™ Preventief werken
™ Signaleren
™ Bijdragen aan visie en organisatie
™ Structuurgericht werken aan betere positie voor cliënten
 Inzicht nodig in Beleid van voorziening op mesoniveau en Beleid op macroniveau




2

,De PGO als deel van de organisatie, onderneming en sector
De voorziening als doelgerichte organisatie
 Organisaties gericht met een specifiek doel
 Organisatie = een samenwerkingsverband tussen meerdere personen om specifieke
doelen te bereiken
 In OPGP verwijst ‘visie van dienst of voorziening’ op mesoniveau naar doelen van de
organisatie
 In orthopedagogisch werkveld komen doelen aan bod in missie, visie en waarden van
voorziening
Missie
 Missie is de bestaansgrond van de voorziening
 Omschrijf wat de opdracht is en bepaalt mee identiteit van de voorziening
 Missie blijft meestal ongewijzigd en moet antwoord geven op de vragen:
™ Wie zijn we?
™ Wat doen we?
™ Wat is onze doelgroep (en binnen welk werkterrein)?
™ Aan welke noden komen onze diensten tegemoet?
™ Welk eindresultaat willen we hiermee bereiken?
Waarden
 Bij een missie horen waarden
 Waarden geven richting aan gedrag van iedereen die deel uitmaakt van organisatie
 Bepalen hoe de organisatie haar missie uitvoert en haar visie realiseert
 Richtinggevend voor manier waarop wordt omgegaan met stakeholders
 Voorbeelden van waarden zijn:
™ Rechtvaardigheid
™ Inclusie
™ Empowerment
™ Transparantie
™ Vertrouwen
 Sommige organisaties beroepen zich in waarden op ideologie of religie, geldt ook vaak voor
missie
 Sommige organisaties omschrijven dat ze christelijke waarden nastreven
Visie
 Visie verduidelijkt het toekomstbeeld van de voorziening
 In visie omschrijft een organisatie het toekomstbeeld dat zij van zichzelf heeft in relatie tot
omgeving en functie die ze in omgeving wil vervullen
 Vlaamse overheid verwacht dat ze in hun visie rekening houden met deze principes van
maatschappelijk verantwoord ondernemen
 Maatschappelijk verantwoord ondernemen = ondernemingen moeten bewust
nadenken over effecten van bestaan op maatschappij en milieu
 Voorzieningen moeten ook aandacht hebben voor mensenrechten en sociale, ethische en
milieukwesties
 Organisaties dragen daarbij bij aan duurzaamheid of duurzame ontwikkeling
 Definitie voor concept duurzaamheid:
™ Ontwikkeling die tegemoetkomt aan de noden van het heden zonder de
behoeftevoorziening van de toekomstige generaties in het gedrang te brengen
 De visie geeft antwoord op de volgende vragen:
™ Hoe ziet de maatschappelijke context eruit in de toekomst?
™ Welke plaats willen we als organisatie innemen in die gewijzigd maatschappelijke
context?
™ Welke sociale doelen willen we bereiken?
™ Wie zijn onze cliënten? Wie zijn onze partners en met wie kunnen we samenwerken?
 Visie in tegenstelling tot missie meestal opgesteld voor een bepaalde periode
 In praktijk en managementliteratuur zijn er grote verschillen in manier waarop
voorzieningen hun missie, visie en waarden invullen
 Belangrijk om missie, visie en waarden van voorziening waarin je werkt te begrijpen


3

,  Missie, visie en waarden van voorziening hebben impact op de werking van de voorziening
 Om te functioneren in organisatie is kennis en gedragenheid van missie, visie en waarden
essentieel
Opdrachtverklaring
 Missie, visie en waarden maken samen deel uit van opdrachtverklaring van een organisatie,
en heeft 5 functies:
 Kadergevende functie = opdrachtverklaring zorgt voor samenhang tussen doelen en
taken in organisatie & helpt de organisatie om prioriteiten te stellen
 Onderscheidende functie = geeft voorziening ook een duidelijk imago t.a.v. andere
voorzieningen en ruimere omgeving
 Evaluerende functie = opdrachtverklaring is ook een toetssteen waarmee organisatie
haar werking, beslissingen en gedrag kan evalueren
 Motiverende functie = missie, visie en waarden sluiten aan bij waarden van
medewerkers, waardoor de opdrachtverklaring motiverend werkt. De opdrachtverklaring
moet medewerkers uitdagen, dus ook zo werkt de opdrachtverklaring motiverend
 Cultuurvormende functie = waarden in opdrachtverklaring schetsen een beeld van het
gewenste klimaat in de organisatie
De voorziening als organisatiestructuur
 Organisatiestructuur = als een organisatie haar doelen wil bereiken, moet ze taken
verdelen
 Organisatiestructuur afhankelijk van ondernemingsvorm van voorziening
 Organisatiestructuur hangt ook af van keuzes die voorziening maakt
 Resultaat van deze keuzes is een visuele weergave van de organisatiestructuur =
organogram
Impact van ondernemingsvorm op organisatiestructuur
 Om voorziening op te starten kunnen PGO’s vanuit sociaal doel handelen, bijvoorbeeld:
™ Men wil de mentale gezondheid bij jongeren verbeteren
 PGO’s kunnen ook vanuit commercieel doel een voorziening opstarten, bijvoorbeeld:
™ Men wil coaching aanbieden aan jongeren tegen betaling om zo winst te maken
 Afhankelijk van doel en (management)voorkeuren kiezen initiatiefnemers bij oprichting een
geschikte ondernemingsvorm zoals bijvoorbeeld:
™ Een vzw
™ Een feitelijke vereniging
™ Stichting
™ Vennootschap of eenmanszaak
 Federale overheid bepaalt richtlijnen voor organisatiestructuur van elke ondernemingsvorm
 Voor manier waarop voorziening de samenwerking moet organiseren, bijvoorbeeld:
™ Een vzw moet minstens enkele bestuurders hebben
™ Een feitelijke vereniging heeft geen bestuurders
 Voorzieningen moeten in organisatiestructuur rekening houden met krijtlijnen van federale
overheid
 Vzw is tot nog toe één van meest voorkomende organisatievormen voor voorzieningen in
orthopedagogisch werkveld
Vereniging zonder winstoogmerk (VZW)
 VZW = groep personen die een belangeloos doel nastreeft, zoals hulpverlening organiseren
voor kinderen met een beperking
 De VZW bestaat uit minstens twee personen ofwel leden, deze zijn de initiatiefnemers
 Zij zetelen in de algemene vergadering van de vzw
 IVZW’s = internationale vzw’s met een internationaal sociaal doel
 Beslissing om vzw op te richten door personen die belangeloos doel nastreven heeft ook te
maken met aansprakelijkheid
 Vzw is als organisatie verantwoordelijk voor de daden van vzw en mogelijke verliezen die
worden geleden
 Beperkte aansprakelijkheid voor leden, vzw als rechtspersoon wel aansprakelijk
 Wanneer een groep personen vzw opstart, is de eerste taak om statuten van vzw op te
stellen
 Statuten te vergelijken met ‘grondwet voor vzw’:


4