Orthopedagogiek
Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1: Orthopedagogie en Maatschappij ................................................................. 4
1. Maatschappij, mensbeelden en zorg........................................................................ 4
1.1 De vreemde andere .................................................................................................. 5
1.2 Maatschappij en beeldvorming ............................................................................... 5
1.3 Mensbeelden en zorg ............................................................................................... 6
2. Verleden= Heden ......................................................................................................... 7
Welke maatschappelijke factoren? ............................................................................... 7
Rode draad ....................................................................................................................... 8
2.1 Prehistorie: nomaden en jagers (…-3500 v.Chr) ................................................. 8
2.2 Oudheid: Grieken, Romeinen en goden (3500 v.Chr – 500 n.Chr)................... 9
2.3 Middeleeuwen: Monniken, ridders en gilden ( 500-1500) ........................................ 12
2.4 Nieuwe tijd: reformatie, ontdekkingsreizen en uitvindingen (1500-1780) ................ 17
2.5 Verlichting: rationalisme, positivisme en sensualisme (1780-1850) .......................... 22
2.6 tijd van militaire conflicten en vernietiging (1850-1945) ........................................... 29
2.7 Tijd van rehabilitatie en verzorgingsstaat (1945-…) ................................................... 36
Hoofdstuk 2: Orthopedagogiek en Wetenschap ...................................................................... 40
1. Orthopedagogiek, What’s in a name? .......................................................................... 40
2. Relatie theorie en praktijk: it’s complicated................................................................. 41
2.1 Mens- en wereldbeelden ........................................................................................... 42
2.2 Van praktijkkennis naar praktijktheorie ..................................................................... 42
2.3 Theoretische kennis.................................................................................................... 43
2.4. Van de praktijk naar de theorie en terug .................................................................. 43
2.5 bronnen van wetenschappelijke kennis ............................................................... 44
3. Een wetenschapsdomein op eigen benen ................................................................... 44
3.1. in de schoot van de wetenschap Pedagogiek ........................................................... 44
3.2 de zoektocht naar het ‘ding’ van de orthopedagogiek .............................................. 45
3.3 Fundamenten van de Orthopedagogiek .............................................................. 46
3.4 Van bijzondere pedagogiek naar Orthopedagogiek ............................................. 47
Orthopedagogiek 25-26
1
, 3.5 Methodestrijd binnen de Orthopedagogiek .............................................................. 49
3.6. theoretische niveaus binnen de orthopedagogiek ................................................... 49
3.7 De Orthopedagogiek verruimt ................................................................................... 50
4. Grondleggers, wegbereiders en baanbrekers................................................................. 51
4.1 De Wegbrijders ..................................................................................................... 52
.......................................................................................................................................... 52
5. De identiteit van de orthopedagogiek ......................................................................... 55
Praktijkwetenschap .......................................................................................................... 55
Dialoog gestuurde wetenschap ........................................................................................ 56
Eclectische en integratieve wetenschap .......................................................................... 56
Handelingswetenschap .................................................................................................... 57
Reflectieve wetenschap.................................................................................................... 57
6. Orthopedagogiek in volle paradigmaverschuiving ....................................................... 58
Paradigma? ....................................................................................................................... 58
6.1 De eerste paradigma’s .......................................................................................... 59
6.2 Orthopedagogiek in tijden van de paradigmaverschuiving ................................. 59
6.3 tegenstrijdigheden en crisis binnen het defectparadigma................................... 65
6.4 impact op zorg en orthopedagogische praktijk .................................................... 67
Conclusie .......................................................................................................................... 68
Hoofdstuk 3: Orthopedagogische instrumenten...................................................................... 69
1. Wat zijn orthopedagogische instrumenten? ................................................................ 69
2. Instrumenten uit de vroege orthopedagogiek ............................................................. 69
2.1 Problematische opvoedingssituatie ........................................................................... 69
2.2 Dialogische grondvormen (Ter Horst) ........................................................................ 71
2.3 Orthopedagogische vraagstelling ............................................................................... 73
2.4 handelingsplanning (Kok) ........................................................................................... 75
2.5 gedragsproblemen ..................................................................................................... 76
2.6 Leerproblemen ........................................................................................................... 80
2.7 Therapeutische gemeenschap - Encounter ................................................................ 83
3. Instrumenten uit de actuele orthopedagogiek ............................................................... 86
3.1 empowerment ............................................................................................................ 87
3.2 inclusie ........................................................................................................................ 90
Orthopedagogiek 25-26
2
, 3.3 Quality of life (Bob Schalock) ................................................................................... 102
3.4 volwaardig burgerschap en kwaliteit van bestaan ................................................... 106
3.5 Ondersteuningsmodel ........................................................................................ 107
Hoofdstuk 4: Beroep en werkterrein ...................................................................................... 109
1. Het beroep in zijn context .......................................................................................... 109
1.1 Maatschappij en mensbeeld .............................................................................. 110
1.2 Maatschappij en theorie .................................................................................... 110
1.3 De orthopedagogische praktijk ................................................................................ 111
2. Het beroepsprofiel ..................................................................................................... 113
2.1 Het beroep specifieke ............................................................................................... 113
2.2 verantwoordelijkheidsethiek .................................................................................... 114
2.3 te midden een spanningsveld van tegenstellingen .................................................. 115
Hoofdstuk 5: zorgen voor morgen.......................................................................................... 117
1. Think global, act local; think local act global .............................................................. 117
En hoe kunnen wij Ortho’s bijdragen aan die doelstellingen? ....................................... 117
2. Het morele gezag van het VN-verdrag ....................................................................... 118
Waarom een apart verdrag voor personen met een handicap? .................................... 118
3. Bouwen aan een inclusieve samenleving ................................................................... 118
Orthopedagogiek 25-26
3
, Hoofdstuk 1: Orthopedagogie en Maatschappij
1. Maatschappij, mensbeelden en zorg
Kritische kijk op de hulpverlening
• Hoe komt het dat de hulpverlening vandaag is wat ze is?
• Had onze hulpverlening er ook helemaal anders kunnen uitzien?
• Staan we achter de manier waarop we vandaag zorg aanbieden?
• Hoe kan je weten of ons zorgmodel goede zorg levert?
➔ “Het leven in de jeugdgevangenis van Tongeren is Mensonwaardig”
• Kinderen die nog geen volgroeide hersenen hebben, nog niet volledig
ontwikkeld.
• Ze worden slecht behandeld
• Gestraft worden of opnieuw opgevoed worden?
• http://www.demorgen.be/plus/-het-leven-hier-is-mensonwaardig-a-
1412187307463/
➔ “Hulpverlening leidt tot meer getraumatiseerde kinderen”
• Als je kinderen met een ‘slecht’ gedrag samen zet, worden die problemen
sterker, want ze zijn beïnvloedbaar
• Beter om ze bij goed functionerende jongeren te zetten, dan worden ze ook
goed beïnvloed
• http://www.standaard.be/cnt/dmf20150527_01700326
➔ “Brandon; de jongen die vastgeketend zat in een voorziening”
• Ortho’s moeten creatief denken: welke andere opties zijn er?
• Altijd kritisch kijken naar interacties
• https://youtu.be/91N6Ml-qanE
➔ “(niet) iedereen welkom bij de scouts”
• Aparte groepen -> AKABE (anders kan best)
• Letterlijk gezegd: “dat kind is niet welkom bij ons, wel bij de AKABE”
• https://www.standaard.be/cnt/dmf20180809_03655609
➔ “De bus der uitsluiting”
• Busjes voor Buso kinderen
• Raakte niet op school door verre afstanden, daarom planden ze de bussen
in
• Tijdelijk een goede oplossing
• Raakte niet meer op tijd door school, omdat er meer kindjes bijkwamen ->
gingen ze vroeger oppikken
• Gevolg: heel wat kinderen moesten al rond 5u opstaan om op die bus te
zitten, en kwamen soms nog te laat op school.
Orthopedagogiek 25-26
4
Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1: Orthopedagogie en Maatschappij ................................................................. 4
1. Maatschappij, mensbeelden en zorg........................................................................ 4
1.1 De vreemde andere .................................................................................................. 5
1.2 Maatschappij en beeldvorming ............................................................................... 5
1.3 Mensbeelden en zorg ............................................................................................... 6
2. Verleden= Heden ......................................................................................................... 7
Welke maatschappelijke factoren? ............................................................................... 7
Rode draad ....................................................................................................................... 8
2.1 Prehistorie: nomaden en jagers (…-3500 v.Chr) ................................................. 8
2.2 Oudheid: Grieken, Romeinen en goden (3500 v.Chr – 500 n.Chr)................... 9
2.3 Middeleeuwen: Monniken, ridders en gilden ( 500-1500) ........................................ 12
2.4 Nieuwe tijd: reformatie, ontdekkingsreizen en uitvindingen (1500-1780) ................ 17
2.5 Verlichting: rationalisme, positivisme en sensualisme (1780-1850) .......................... 22
2.6 tijd van militaire conflicten en vernietiging (1850-1945) ........................................... 29
2.7 Tijd van rehabilitatie en verzorgingsstaat (1945-…) ................................................... 36
Hoofdstuk 2: Orthopedagogiek en Wetenschap ...................................................................... 40
1. Orthopedagogiek, What’s in a name? .......................................................................... 40
2. Relatie theorie en praktijk: it’s complicated................................................................. 41
2.1 Mens- en wereldbeelden ........................................................................................... 42
2.2 Van praktijkkennis naar praktijktheorie ..................................................................... 42
2.3 Theoretische kennis.................................................................................................... 43
2.4. Van de praktijk naar de theorie en terug .................................................................. 43
2.5 bronnen van wetenschappelijke kennis ............................................................... 44
3. Een wetenschapsdomein op eigen benen ................................................................... 44
3.1. in de schoot van de wetenschap Pedagogiek ........................................................... 44
3.2 de zoektocht naar het ‘ding’ van de orthopedagogiek .............................................. 45
3.3 Fundamenten van de Orthopedagogiek .............................................................. 46
3.4 Van bijzondere pedagogiek naar Orthopedagogiek ............................................. 47
Orthopedagogiek 25-26
1
, 3.5 Methodestrijd binnen de Orthopedagogiek .............................................................. 49
3.6. theoretische niveaus binnen de orthopedagogiek ................................................... 49
3.7 De Orthopedagogiek verruimt ................................................................................... 50
4. Grondleggers, wegbereiders en baanbrekers................................................................. 51
4.1 De Wegbrijders ..................................................................................................... 52
.......................................................................................................................................... 52
5. De identiteit van de orthopedagogiek ......................................................................... 55
Praktijkwetenschap .......................................................................................................... 55
Dialoog gestuurde wetenschap ........................................................................................ 56
Eclectische en integratieve wetenschap .......................................................................... 56
Handelingswetenschap .................................................................................................... 57
Reflectieve wetenschap.................................................................................................... 57
6. Orthopedagogiek in volle paradigmaverschuiving ....................................................... 58
Paradigma? ....................................................................................................................... 58
6.1 De eerste paradigma’s .......................................................................................... 59
6.2 Orthopedagogiek in tijden van de paradigmaverschuiving ................................. 59
6.3 tegenstrijdigheden en crisis binnen het defectparadigma................................... 65
6.4 impact op zorg en orthopedagogische praktijk .................................................... 67
Conclusie .......................................................................................................................... 68
Hoofdstuk 3: Orthopedagogische instrumenten...................................................................... 69
1. Wat zijn orthopedagogische instrumenten? ................................................................ 69
2. Instrumenten uit de vroege orthopedagogiek ............................................................. 69
2.1 Problematische opvoedingssituatie ........................................................................... 69
2.2 Dialogische grondvormen (Ter Horst) ........................................................................ 71
2.3 Orthopedagogische vraagstelling ............................................................................... 73
2.4 handelingsplanning (Kok) ........................................................................................... 75
2.5 gedragsproblemen ..................................................................................................... 76
2.6 Leerproblemen ........................................................................................................... 80
2.7 Therapeutische gemeenschap - Encounter ................................................................ 83
3. Instrumenten uit de actuele orthopedagogiek ............................................................... 86
3.1 empowerment ............................................................................................................ 87
3.2 inclusie ........................................................................................................................ 90
Orthopedagogiek 25-26
2
, 3.3 Quality of life (Bob Schalock) ................................................................................... 102
3.4 volwaardig burgerschap en kwaliteit van bestaan ................................................... 106
3.5 Ondersteuningsmodel ........................................................................................ 107
Hoofdstuk 4: Beroep en werkterrein ...................................................................................... 109
1. Het beroep in zijn context .......................................................................................... 109
1.1 Maatschappij en mensbeeld .............................................................................. 110
1.2 Maatschappij en theorie .................................................................................... 110
1.3 De orthopedagogische praktijk ................................................................................ 111
2. Het beroepsprofiel ..................................................................................................... 113
2.1 Het beroep specifieke ............................................................................................... 113
2.2 verantwoordelijkheidsethiek .................................................................................... 114
2.3 te midden een spanningsveld van tegenstellingen .................................................. 115
Hoofdstuk 5: zorgen voor morgen.......................................................................................... 117
1. Think global, act local; think local act global .............................................................. 117
En hoe kunnen wij Ortho’s bijdragen aan die doelstellingen? ....................................... 117
2. Het morele gezag van het VN-verdrag ....................................................................... 118
Waarom een apart verdrag voor personen met een handicap? .................................... 118
3. Bouwen aan een inclusieve samenleving ................................................................... 118
Orthopedagogiek 25-26
3
, Hoofdstuk 1: Orthopedagogie en Maatschappij
1. Maatschappij, mensbeelden en zorg
Kritische kijk op de hulpverlening
• Hoe komt het dat de hulpverlening vandaag is wat ze is?
• Had onze hulpverlening er ook helemaal anders kunnen uitzien?
• Staan we achter de manier waarop we vandaag zorg aanbieden?
• Hoe kan je weten of ons zorgmodel goede zorg levert?
➔ “Het leven in de jeugdgevangenis van Tongeren is Mensonwaardig”
• Kinderen die nog geen volgroeide hersenen hebben, nog niet volledig
ontwikkeld.
• Ze worden slecht behandeld
• Gestraft worden of opnieuw opgevoed worden?
• http://www.demorgen.be/plus/-het-leven-hier-is-mensonwaardig-a-
1412187307463/
➔ “Hulpverlening leidt tot meer getraumatiseerde kinderen”
• Als je kinderen met een ‘slecht’ gedrag samen zet, worden die problemen
sterker, want ze zijn beïnvloedbaar
• Beter om ze bij goed functionerende jongeren te zetten, dan worden ze ook
goed beïnvloed
• http://www.standaard.be/cnt/dmf20150527_01700326
➔ “Brandon; de jongen die vastgeketend zat in een voorziening”
• Ortho’s moeten creatief denken: welke andere opties zijn er?
• Altijd kritisch kijken naar interacties
• https://youtu.be/91N6Ml-qanE
➔ “(niet) iedereen welkom bij de scouts”
• Aparte groepen -> AKABE (anders kan best)
• Letterlijk gezegd: “dat kind is niet welkom bij ons, wel bij de AKABE”
• https://www.standaard.be/cnt/dmf20180809_03655609
➔ “De bus der uitsluiting”
• Busjes voor Buso kinderen
• Raakte niet op school door verre afstanden, daarom planden ze de bussen
in
• Tijdelijk een goede oplossing
• Raakte niet meer op tijd door school, omdat er meer kindjes bijkwamen ->
gingen ze vroeger oppikken
• Gevolg: heel wat kinderen moesten al rond 5u opstaan om op die bus te
zitten, en kwamen soms nog te laat op school.
Orthopedagogiek 25-26
4
