Nieuws en journalistiek
INHOUDSOPGAVE
HOOFDSTUK 1: NIEUWSGEBRUIK 1
1. CIJFERS OVER DIGITAAL NIEUWSGEBRUIK IN 2025 1
1.1. DIGITAL NEWS REPORT 2025 1
2. VIJF EIGENSCHAPPEN VAN NIEUWSGEBRUIK 2
2.1. EIGENSCHAP 1: NIEUWSCONSUMPTIE IS GEBASEERD OP VERTROUWEN 2
2.2. EIGENSCHAP 2: NIEUWSCONSUMPTIE IS CROSSMEDIAAL 2
2.3. EIGENSCHAP 3: NIEUWSCONSUMPTIE IS MEER EN MEER GRATIS 2
2.4. EIGENSCHAP 4: NIEUWSCONSUMPTIE WORDT MEER GEPERSONALISEERD 3
2.5. EIGENSCHAP 5: NIEUWSCONSUMPTIE IS VAKER INCIDENTEEL 3
3. INCIDENTEEL EN INTENTIONEEL NIEUWSGEBRUIK 3
3.1. INCIDENTEEL NIEUWSGEBRUIK (MICHELSTEIN) 4
HOOFDSTUK 2: WAT IS JOURNALISTIEK? WAARDEN EN POLITIEKE ROLLEN 6
1. WAT IS EEN BEROEPSJOURNALIST? 6
1.1 BESCHERMENDE ROL VAN BEROEPSJOURNALIST 6
1.2 PROFIEL EN WERKVOORWAARDEN VAN DE BELGISCHE BEROEPSJOURNALIST 6
2. DEFINITIE, FUNCTIES EN ROLLEN VAN JOURNALISTIEK (! EXAMEN) 8
2.1 DE VIJF BASISVOORWAARDEN VAN JOURNALISTIEK (DEUZE) 8
2.2 POLITIEKE ROLLEN VAN DE JOURNALISTIEK – JOURNALISTIEK EN DEMOCRATIE (HANITZSCH & VOS) 9
HOOFDSTUK 3: WAT IS JOURNALISTIEK? SOCIALE FUNCTIES VAN JOURNALISTIEK 13
1. POLITIEKE EN NIET-POLITIEKE ROLLEN VAN JOURNALISTIEK 13
1.1. 6 DEMOCRATISCHE/POLITIEKE FUNCTIES 13
1.2. 7 ‘EVERYDAY LIFE’-ROLLEN VAN JOURNALISTIEK: JOURNALISTIEK EN HET DAGELIJKSE LEVEN 13
1.3. ‘USER NEEDS’-MODEL VOOR NIEUWSMEDIA (BBC & DMITRY SHISHKIN) 15
1.4. ‘USER NEEDS’-MODEL 2.0 (SMARTOCTO & SHISHKIN) 16
2. SOCIALE FUNCTIES VAN JOURNALISTIEK 17
2.1. TWEE SOCIALE FUNCTIES VAN JOURNALISTIEK (DONSBASH) 17
2.2. DE PROFESSIONALISERING VAN DE JOURNALISTIEK 17
HOOFDSTUK 4: GATEKEEPING OP MICRONIVEAU - DE KEUZES VAN DE JOURNALIST 21
1. DE EERSTE GATEKEEPINGSTUDIE: WHITE 21
2. NIEUWSWAARDENTHEORIE: GALTUNG & RUGE -> GASTLES: MIGUEL VISSERS 22
2.1. GALTUNG & RUGE: PIONIERSTUDIE 23
2.2. KEPPLINGER & EHMIG: NIEUWSFACTORENTHEORIE – TWEELEDIGE THEORIE VAN NIEUWSSELECTIE 25
2.3. HARCUP & O’NEILL: NIEUWSWAARDEN ALS CONSTRUCT 26
2.4. BEDNAREK & CAPLE: DISCURSIEVE NIEUWSWAARDENTHEORIE 28
2.5. SHOEMAKER & COHEN: DE PSYCHOLOGISCHE/COGNITIEVE BENADERING 28
2.6. PAULUSSEN & VAN AELST: DE PUBLIEKSBENADERING 29
,HOOFDSTUK 5: GATEKEEPING OP MESONIVEAU - REDACTIE EN BRONNEN 30
1. SOCIAL CONTROL IN THE NEWSROOM: BREED 30
1.1. REDACTIONEEL BELEID 30
1.2. PROFESSIONELE NORMEN 30
1.3. METHODE 30
1.4. THEORIE 31
1.5. BEVINDINGEN 31
1.6. ACHTER DE SCHERMEN VAN DE NIEUWSREDACTIE 32
2. GANS, FISHMAN EN TUCHMAN 33
2.1. JOURNALISTIEK BRONNENGEBRUIK: CARLSON 33
2.2. BRONNENGEBRUIK: GANS 34
2.3. BUREAUCRATISCHE BRONROUTINES: FISHMAN 36
2.4. STRATEGISCHE RITUELEN: TUCHMAN 36
HOOFDSTUK 6: GATEKEEPING OP MACRONIVEAU - IDEOLOGIE EN MACHT 37
1. HEGEMONIE-THEORIE: STUART HALL 37
1.1. CULTURELE HEGEMONIE 37
2. THE WHOLE WORLD IS WATCHING: GITLIN 39
3. HET PROPAGANDAMODEL: HERMAN & CHOMSKY 40
3.1. THE POLITICAL ECONOMY OF THE MASS MEDIA 40
4. GATEKEEPINGTHEORIE (HIËRARCHIE-VAN-INVLOEDEN-MODEL): REESE & SHOEMAKER 41
4.1. THEORIES OF INFLUENCES ON MASS MEDIA CONTENT 41
4.2. GATEKEEPINGTHEORIE 41
4.3. GATEKEEPING IN EEN ‘GENETWERKTE PUBLIEKE SFEER’ 43
HOOFDSTUK 7: HET OBJECTIVITEITSREGIME VAN DE JOURNALISTIEK 44
1. EPISTEMOLOGIE VAN DE JOURNALISTIEK 44
1.1. JOURNALISTIEKE EPISTEMOLOGIE 44
1.2. WAT IS OBJECTIEVE JOURNALISTIEK? (DEUZE) 45
2. HET JOURNALISTIEKE OBJECTIVITEITSREGIME 45
2.1. DE UITVINDING VAN JOURNALISTIEKE OBJECTIVITEIT 45
2.2. JOURNALISTIEKE THEORIE (BROERSMA) 46
2.3. JOURNALISTIEKE OBJECTIVITEIT ALS PROFESSIONELE STRATEGIE OF ALS STRATEGISCH RITUEEL 49
2.4. OBJECTIVITEIT ALS PROFESSIONELE STRATEGIE 50
2.5. DRIE VISIES OP OBJECTIVITEITSREGIME 51
HOOFDSTUK 8: JOURNALISTIEKE DEONTOLOGIE 52
1. VERSCHIL EPISTEMOLOGIE EN DEONTOLOGIE 52
1.1. EPISTEMOLOGIE VAN DE JOURNALISTIEK: OBJECTIVITEITSREGIME 52
1.2. DEONTOLOGIE VAN DE JOURNALISTIEK 52
2. CODE VAN DE RAAD VOOR DE JOURNALISTIEK 53
2.1. DE RAAD VOOR DE JOURNALISTIEK 53
2.2. VERKLARING VAN BORDEAUX VAN DE INTERNATIONAL FEDERATION OF JOURNALISTS 53
2.3. CODE VAN DE RAAD VAN DE JOURNALISTIEK: VIER HOOFDSTUKKEN 54
3. WAARHEIDSGETROUWHEID EN ONPARTIJDIGHEID 59
3.1. JOURNALISTIEKE OBJECTIVITEIT 59
3.2. VLAAMS MEDIADECREET 60
,3.3. ONPARTIJDIGHEIDSONDERZOEK TV-NIEUWS VLAANDEREN 60
3.4. PARTIJDIGHEIDSBIAS IN DE JOURNALISTIEK 61
3.5. ONPARTIJDIGHEID VRTNWS 61
HOOFDSTUK 9: NIEUWSDIVERSITEIT 64
1. EPISTEMOLOGIE VAN DE JOURNALISTIEK 64
1.1. OBJECTIVITEITSREGIME 64
2. WAT IS NIEUWSDIVERSITEIT? (JORIS) 64
3. DIVERSITEITSKETEN (NAPOLI) 65
3.1. BRONDIVERSITEIT (SOURCE DIVERSITY) 65
3.2. INHOUDSDIVERSITEIT (CONTENT DIVERSITY) 65
3.3. BLOOTSTELLINGSDIVERSITEIT (EXPOSURE DIVERSITY) 65
4. INTERNE DIVERSITEIT (VOAKES) 65
5. PLURALISME (MCQUAIL) 66
6. ASSUMPTIES 67
6.1. NORMATIEVE ASSUMPTIE 67
6.2. CONCEPTUELE ASSUMPTIES 68
7. ACTORDIVERSITEIT (BECKERS & VAN AELST) 69
7.1. CLASSIFICATIE VAN NIEUWSBRONNEN 69
8. OORZAKEN VOOR GEBREK AAN DIVERSITEIT 71
HOOFDSTUK 10 (GASTLES): INCLUSIEVE JOURNALISTIEK 73
1. INCLUSIEVE JOURNALISTIEK (SCHNEIDER) 73
1.1. WAAROM 73
1.2. WAT? 73
2. IS DAT DAN OBJECTIEF? (HAQ) 74
3. WIE IS JOURNALIST? 74
4. WAT DENKEN JOURNALISTEN OVER INCLUSIE? (VANDENBERGHE) 75
5. WAT ALS WE MENSEN IN HET NIEUWS CENTRAAL ZETTEN? 76
HOOFDSTUK 11: AGENDASETTING 77
1. MEDIA-EFFECTEN 77
2. AGENDA-SETTING THEORIE HEEFT ZICH AFGELOPEN 50 JAREN ONTWIKKELD IN VIJF FASEN (MCCOMBS) 77
2.1. EERSTE FASE: AGENDA-SETTINGHYPOTHESE – MEDIA BEÏNVLOEDEN PUBLIEKE AGENDA – CHAPEL HILL-
STUDIE (MCCOMBS & SHAW) 77
2.2. TWEEDE FASE: MEDIAFRAMES BEÏNVLOEDEN PUBLIEKSINTERPRETATIES 78
2.3. DERDE FASE: FACTOREN DIE HET AGENDASETTING-EFFECT BEÏNVLOEDEN 79
2.4. VIERDE FASE: POLITIEKE AGENDA-SETTING EN INTERMEDIA-AGENDA-SETTING 80
2.5. VIJFDE FASE: INVLOED VAN AGENDASETTING OP GEDRAG VAN BURGERS EN POLITICI 81
3. OVERZICHT: VERSCHILLENDE ‘FASEN’ IN DE ONTWIKKELING VAN AGENDASETTING-THEORIE 83
HOOFDSTUK 12A: FRAMING 85
1. WAT IS FRAMING? 85
2. EQUIVALENCE VERSUS EMPHASIS FRAMING 85
2.1. EQUIVALENCE FRAMING: ‘GAIN FRAME’ VERSUS ‘LOSS FRAME’ 85
2.2. EMPHASIS FRAMING 86
3. HOE WERKT FRAMING? 86
,4. PRIMING EFFECT (ACCESSIBILITY-MECHANISME) 87
5. AGENDASETTING EFFECT (ACCESSIBILITY-MECHANISME) 88
6. FRAMESETTING-EFFECT (ACCESSIBILITY EN APPLICABILITY) 88
6.1. FRAMING ALS PROCES (DE VREESE) 88
7. FRAMES ALS AFHANKELIJKE OF ONAFHANKELIJKE VARIABELE 90
8. WAT IS FRAMING? 91
8.1. EMPHASIS FRAMING ALS ONDERDEEL VAN COMMUNICATIE (VAN GORP) 92
8.2. DEFINITIE VAN FRAMING (ENTMAN) 92
8.3. EMPHASIS FRAMING (ENTMAN) 93
8.4. SOORTEN FRAMES: ADVOCACY FRAMES VS JOURNALISTIEKE FRAMES 93
HOOFDSTUK 12B (GASTLES): NIEUWSCONSTRUCTIE IN HET HYBRIDE MEDIASYSTEEM 95
1. FRAMING ALS EEN THEORIE VAN NIEUWSCONSTRUCTIE (ENTMAN) 95
1.1. CONSTRUCTIVISTISCHE KIJK (VAN GORP) 95
1.2. WAAROM GEBRUIKEN MENSEN FRAMES? 95
1.3. FRAMING DOOR NIEUWSMEDIA 95
1.4. FRAMING DOOR EN VIA NIEUWSMEDIA 95
1.5. FRAMINGONDERZOEK 96
2. DOCTORAATSONDERZOEK 96
2.1. VIER AANNAMES 96
, Deel 1: Inleiding
HOOFDSTUK 1: Nieuwsgebruik
1. Cijfers over digitaal nieuwsgebruik in 2025
1.1. Digital News Report 2025
Het is een jaarlijks rapport over nieuwsgebruik, gebaseerd op een survey in meer dan veertig landen.
Het laat zien hoe het gebruik van digitaal nieuws doorheen de jaren evolueert. Het rapport wordt
gecoördineerd door het Reuters Institute for the Study of Journalism van de Universiteit van Oxford.
Belangrijkste aspecten uit het rapport
- Gebruik van traditionele media als nieuwsbron daalt, gebruik van sociale media en
online platformen als nieuwsbron stijgt: Radio en televisienieuws blijven nog steeds
veelgebruikte nieuwsmedia. Kranten zijn minder populair bij jongeren, maar blijven wel
gebruikelijk bij oudere generaties. Nieuwssites en nieuwsapps zijn daarentegen vooral bij
jongeren steeds populairder geworden.
- Journalisten krijgen meer en meer concurrentie van influencers (inclusief Celebrity’s,
politieke influences, etc.)
- Toenemend gebruik van visuele online platformen voor nieuws en informatie (YouTube,
TikTok, Instagram, etc.)
- X schuift ideologisch naar rechts
- Video wordt steeds belangrijker: 75% consumeert nu wekelijks nieuws in videoformaat.
Jongeren (18–24) verkiezen duidelijk vaker video of audio boven lezen.
- AI als nieuwsbron (nieuwe trend)
Paradox: Groeiende bezorgdheid over desinformatie, ondanks dat men desinformatie
en misleiding vooral associeert met sociale media en online platformen.
Nieuwsgebruikers tonen bezorgdheid over desinformatie. Veel mensen hebben het gevoel dat ze vaak
in aanraking komen met fake news, wat deels samenhangt met de platformen die ze gebruiken. Dat
leidt tot een paradox: mediagebruikers zeggen dat ze kritischer en wantrouwiger zijn geworden en
niet alles meer geloven wat ze zien, maar blijven toch terugkeren naar dezelfde platformen om er
informatie te halen. Dit vormt een duidelijke tegenstelling. Als men zich echt zorgen maakt over
misleidende informatie, zou men verwachten dat gebruikers sociale media verlaten en zich enkel
baseren op betrouwbaardere bronnen, zoals kranten.
In de praktijk gebeurt dat echter niet: mensen blijven actief op sociale media. Tegelijk groeit niet
alleen het wantrouwen tegenover sociale media, maar ook tegenover traditionele media. Dit komt
mede doordat traditionele nieuwsorganisaties zelf ook actief zijn op sociale media om hun nieuws te
verspreiden. Daarbij gebruiken ze soms meer sensationele koppen om beter zichtbaar te zijn binnen
algoritmes, wat het wantrouwen bij het publiek verder kan versterken.
1
, 2. Vijf eigenschappen van nieuwsgebruik
2.1. EIGENSCHAP 1: Nieuwsconsumptie is gebaseerd op vertrouwen
Het vertrouwen in gevestigde nieuwsmerken blijft relatief hoog. Zo hebben lezers van een krant
zoals De Morgen doorgaans meer vertrouwen in dat specifieke nieuwsmerk dan in andere bronnen,
en zeker meer dan in nieuws dat via sociale media verspreid wordt. Tegelijk maken
nieuwsorganisaties zich zorgen, omdat de bekendheid en herkenbaarheid van hun merk afneemt: veel
mensen weten minder goed waar een nieuwsmerk precies voor staat.
Wanneer vertrouwen wordt bekeken op het niveau van afzonderlijke nieuwsmerken (vb. tv-nieuws,
kranten, etc.), blijft het dus vrij hoog. Kijkt men echter naar het vertrouwen in het nieuws in het
algemeen, dan is er een dalende trend, wat mede samenhangt met de invloed van sociale media. Dit
groeiende wantrouwen heeft gevolgen voor het nieuwsgebruik: mensen passen hun gedrag aan
(nieuwsgewoontes), worden kritischer en keren zich soms gedeeltelijk af van het nieuws (cfr.
Paradox).
2.2. EIGENSCHAP 2: Nieuwsconsumptie is crossmediaal
Nieuwsconsumptie is vandaag sterk crossmediaal. Mensen gebruiken een combinatie van klassieke
nieuwsmedia, online nieuwskanalen en sociale media.
Er is een mix van drie lagen van nieuwsgebruik:
- Klassieke laag: televisie, radio, magazines, etc.
- Online laag: nieuwswebsites, nieuwsapps, etc.
- Sociale media laag: Facebook, Instagram, X, TikTok, etc.
De verschillende lagen van nieuwsgebruik zijn met elkaar verweven. Wanneer het journaal ’s avonds
wordt uitgezonden, houdt men er bijvoorbeeld rekening mee dat veel mensen het nieuws al via andere
kanalen hebben vernomen. Nieuwsgebruikers halen informatie uit uiteenlopende nieuwsbronnen,
waarbij nieuws voortdurend door de verschillende lagen van mediagebruik circuleert.
Gevolgen: Door de grote hoeveelheid keuzemogelijkheden in nieuwsconsumptie ontstaat een
zogenoemde high-choice mediaomgeving. Dit gaat gepaard met een informatieovervloed, waarbij
mensen meer informatie ontvangen dan ze daadwerkelijk kunnen verwerken. Deze overvloed speelt
zich af binnen een aandachtseconomie, waarin verschillende actoren met elkaar concurreren om zo
aantrekkelijk mogelijke content te produceren, met als doel de aandacht van gebruikers zo lang
mogelijk vast te houden en hen op het platform te laten blijven.
2.3. EIGENSCHAP 3: Nieuwsconsumptie is meer en meer gratis
Nieuwsconsumptie wordt steeds vaker als gratis ervaren. Door de ontbundeling van nieuws, waarbij
afzonderlijke artikels of fragmenten los van een volledig nieuwsproduct worden geconsumeerd, daalt
de bereidheid van mensen om voor nieuws te betalen. Er is zoveel keuzemogelijkheid op andere
manieren, waardoor dat mensen daar niet meer voor willen betalen.
2
,Vroeger namen mensen een krantenabonnement, dat fungeerde als een bundel waarin ze toegang
kregen tot uiteenlopende inhoud zoals nieuws, kruiswoordraadsels, strips, vacatures en
opiniestukken. Vandaag is er sprake van ontbundeling, omdat deze verschillende functies grotendeels
zijn overgenomen door afzonderlijke digitale platformen. Mensen lezen nieuws via diverse
onlinekanalen, spelen spelletjes via apps en zoeken jobs op gespecialiseerde websites, waardoor de
klassieke bundelfunctie van de krant is afgenomen. Die platformen zijn vaak ook gratis, waardoor
mensen niet meer bereid zijn om te betalen voor nieuwsconsumptie. Nieuws als afzonderlijk product
is moeilijk verkoopbaar, wat wel verkoopbaar blijft is een bundel. Daarom zien we vandaag nieuwe
digitale bundels ontstaan, zoals abonnementen die toegang geven tot meerdere nieuwsartikelen/
kranten en voordelen geven in de webshop.
2.4. EIGENSCHAP 4: Nieuwsconsumptie wordt meer gepersonaliseerd
Nieuwsconsumptie wordt steeds meer gepersonaliseerd. Door algoritmische aanbevelingen
ontvangen gebruikers nieuws dat aansluit bij hun interesses, maar tegelijk groeit ook het scepticisme
tegenover algoritmes en artificiële intelligentie.
- Meer aanbevolen nieuws door algoritmes op sociale media
- Gepersonaliseerd door ‘search’ opzoeken van nieuws
- Ondanks sceptische attitude tegenover AI en nieuws: Er wordt verwacht van de traditionele
media als zij AI zouden gebruiken dat er open over wordt gecommuniceerd. Bijvoorbeeld, De
Standaard vertaald zijn kranten naar het Frans door gebruik te maken van AI.
2.5. EIGENSCHAP 5: Nieuwsconsumptie is vaker incidenteel
Nieuwsconsumptie gebeurt steeds vaker incidenteel. Mensen komen in contact met nieuws als
tijdverdrijf doorheen de dag, vaak tijdens andere bezigheden, wat kan leiden tot nieuwsmoeheid en
nieuwsvermijding. Incidentele nieuwsconsumptie kan deels in verband worden gebracht met
nieuwsmijding. Doordat mensen via tal van platformen voortdurend worden blootgesteld aan nieuws,
ontstaat vaak het gevoel dat ze er te vaak mee geconfronteerd worden. Dit kan leiden tot
nieuwsmoeheid. Wanneer men bijvoorbeeld ’s avonds opnieuw hetzelfde nieuws hoort dat al
meerdere keren die dag is gepasseerd, gaan sommige mensen bewust nieuws gaan vermijden.
Nieuwsmijding houdt in dat mensen traditionele nieuwsmedia minder opzoeken en eerder
gebruikmaken van apps of platformen waar ze minder met nieuws worden geconfronteerd. Tegelijk
kiezen ze er soms voor om zelf een specifiek moment te bepalen in hun dag waarop ze wel bewust
het nieuws willen volgen. Dat laat zien dat nieuwsmijden moeilijker is dan nieuws niet te mijden.
3. Incidenteel en intentioneel nieuwsgebruik
Nieuws moet worden begrepen binnen de dagelijkse en sociale context waarin mensen leven.
Nieuwsgebruik is niet altijd het resultaat van een bewuste, rationele keuze. Vaak consumeren mensen
nieuws omdat het hen bereikt via hun omgeving, die hen als het ware aanzet om met nieuws in contact
te komen, of doordat ze zelf toelaten dat nieuws hen bereikt via hun mediagedrag. De sociale en
structurele context waarin mensen leven, speelt daardoor een belangrijke rol in het bepalen welk
nieuws ze te zien krijgen.
3
,Incidenteel nieuwsgebruik
Incidenteel nieuwsgebruik kan worden begrepen als een continuüm. Nieuws is actueel en
alomtegenwoordig, waardoor mensen het vaak tegenkomen zonder er bewust naar te zoeken. Dit zijn
incidentele ontmoetingen met nieuws. Dit fenomeen is toegenomen, vooral door sociale media en bij
jongeren.
Intentioneel nieuwsgebruik
Intentioneel nieuwsgebruik verwijst naar situaties waarin mensen bewust en doelgericht op zoek gaan
naar de herkomst van nieuws: ze raadplegen verschillende bronnen en zoeken bijkomende informatie
om het nieuws beter te begrijpen. Er bestaat dus een voortdurende wisselwerking tussen intentioneel
nieuwsgebruik en toevallige blootstelling aan nieuws.
Nieuwsconsumptie als continuüm
- Volledig intentioneel: Bewust nieuws opzoeken (vb. tv-journaal kijken, nieuwsapps openen).
Vaak bij oudere mensen of politiek geïnteresseerden.
- Volledig incidenteel: Nieuws toevallig zien op Facebook, tv of radio. Geen doel om nieuws
te zoeken.
- Tussenpositie (meest voorkomend): Twee belangrijke vormen
[ Nieuws-omgeving creëren (vb. nieuwsaccounts volgen → grotere kans om nieuws tegen
te komen).
[ Incidenteel nieuws, daarna bewust verdiepen (vb. iets zien op social media en dan
googelen).
3.1. Incidenteel nieuwsgebruik (Michelstein)
Om nieuwsconsumptie te begrijpen, moeten we kijken naar de nieuwsrepertoires van mensen.
Iedereen heeft een eigen samenstelling van nieuwsbronnen die hij of zij gebruikt. Een
informatierepertoire verwijst naar de combinatie van mediakanalen die mensen inzetten om zich over
nieuws te informeren. Dit repertoire wordt mede bepaald door sociale structuren (structuratietheorie).
Theoretisch kader: Structuratietheorie (Giddens) – Deze benadering onderzoekt ook de rol van
sociale structuren. Ze stelt dat ons individueel handelen altijd gedeeltelijk wordt begrensd door de
structuren waarin we leven. Tegelijk kunnen we door ons handelen die structuren ook beïnvloeden,
aanpassen en nieuwe mogelijkheden creëren. Met andere woorden, structuren beperken ons handelen,
maar worden ook gevormd en veranderd door datzelfde handelen.
[ Focus op zowel het individuele gedrag (agency) op microniveau als op de structuren die de
agency begrenzen en mogelijk maken op meso- en macroniveau.
4
,Methode: Het onderzoek is gebaseerd op 200 interviews met nieuwsconsumenten in vijf landen,
waarbij werd nagegaan hoe zij met nieuws in contact komen. De studie hanteert een emisch
perspectief, wat betekent dat men vertrekt vanuit een insider view. Er wordt gekeken naar
nieuwsgebruik vanuit het dagelijkse leven van de respondenten zelf, niet vanuit het standpunt van de
onderzoeker maar door de ogen van de deelnemers.
Resultaat: Uit het onderzoek blijkt dat mensen incidentele en intentionele nieuwsconsumptie
combineren. Ze worden niet altijd bewust aan nieuws blootgesteld en kiezen er niet steeds zelf voor,
maar soms zoeken ze nieuws wel doelgericht op. Incidentele en intentionele nieuwsconsumptie lopen
daardoor voortdurend door elkaar. Vaak vormt een toevallige ontmoeting met nieuws een aanleiding
om het nieuws bewuster te gaan opzoeken. Dit proces wordt hybridisering genoemd, een
wisselwerking tussen incidentele en intentionele nieuwsconsumptie. Zo ontstaat een continuüm van
nieuwsgebruik, waarbij consumptie doorheen de dag wordt bepaald door zowel bewuste als
onbewuste blootstelling aan nieuws.
- Op microniveau: Intentioneel nieuwsgebruik door vaste nieuwsroutines (vb. elke avond naar
het journaal kijken). Incidenteel nieuwsgebruik door onder meer via tv, radio en sociale media
(eerder toevallig dat we nieuws tegenkomen).
[ Eigen keuzes en gedrag.
[ Mensen ervaren hier de meeste controle.
- Op mesoniveau: Rol van familie, werkomgeving/collega’s en vrienden (vb. vrienden die je
op de hoogte houden van nieuws).
[ Nieuws via tv in huis, gesprekken, gedeelde posts.
[ Minder controle dan op micro-niveau.
- Op macroniveau: Nieuwsgebruik verschilt per land (vb. in Japan is er het fenomeen om veel
nieuws over natuurfenomenen te tonen) en politieke context/grote gebeurtenissen als factors
voor intentioneel nieuwsgebruik (vb. coronavirus).
[ Politieke situatie, conflicten, verkiezingen, rampen.
[ In conflictlanden is nieuws moeilijker te vermijden.
[ Mensen voelen hier het minst controle.
Rol van structuration theory
Nieuwsconsumptie wordt gevormd door interactie tussen structuur en agency:
- Structuur = mediaomgeving, sociale context, nationale situatie.
- Agency = keuzes van individuen.
Mensen reproduceren en veranderen deze structuren door hun mediagedrag.
5
, HOOFDSTUK 2: Wat is journalistiek? Waarden en politieke rollen
1. Wat is een beroepsjournalist?
1.1 Beschermende rol van beroepsjournalist
Wat is een journalist?
Een beroepsjournalist werkt voor de algemene nieuwsmedia en is actief in de dagelijkse
journalistiek, bijvoorbeeld bij een krant.
Een journalist van beroep werkt ook in de journalistiek, maar eerder in de dagpers zoals magazines.
[ Wanneer iemand erkend wordt als beroepsjournalist, krijgt die een wettelijke bescherming. Je
ontvangt dan een perskaart, waarmee je bijvoorbeeld toegang krijgt tot persconferenties. Die
erkenning kan alleen worden toegekend door een erkenningscommissie. Met zo’n perskaart
krijg je soms ook voordelen, zoals korting op het openbaar vervoer.
De term journalist zelf is niet wettelijk beschermd. In principe mag iedereen zich journalist noemen.
Iedereen die informatie verzamelt en verspreidt, kan dat doen. Dat hangt samen met de vrijheid van
meningsuiting.
1.2 Profiel en werkvoorwaarden van de Belgische beroepsjournalist
Voorwaarden om erkend te worden als journalist
- 21 jaar (en 2 jaar actief in de journalistiek)
- In hoofdberoep en tegen bezoldiging werken voor een publiek medium (redactionele
berichtgeving): Daarmee wordt bedoeld dat de helft van je loon afkomstig is van een
journalistiek beroep.
- Geen enkele vorm van handel drijven en m.n. geen op reclame gerichte werkzaamheid
uitoefenen
[ Uitzondering: Je mag nog wel uitgever zijn van je eigen blad.
- Erkenning door een erkenningscommissie
Beroepsvereniging: Journalistenbond
Journalistenbond/VVJ: Beroepsvereniging van de in Vlaanderen actieve journalisten. Ze
verdedigen onder andere sociale voordelen, zoals loon en arbeidsvoorwaarden. Daarnaast zetten ze
zich ook in voor professionele en intellectuele belangen, zoals auteursrechten en de bescherming van
de persvrijheid. De meeste leden zijn beroepsjournalisten.
Association des Journalistes Professionels: Het is de Franse tegenhanger van de Journalistenbond,
de beide verenigingen werken ook samen op bijvoorbeeld Europees of internationaal niveau.
6
INHOUDSOPGAVE
HOOFDSTUK 1: NIEUWSGEBRUIK 1
1. CIJFERS OVER DIGITAAL NIEUWSGEBRUIK IN 2025 1
1.1. DIGITAL NEWS REPORT 2025 1
2. VIJF EIGENSCHAPPEN VAN NIEUWSGEBRUIK 2
2.1. EIGENSCHAP 1: NIEUWSCONSUMPTIE IS GEBASEERD OP VERTROUWEN 2
2.2. EIGENSCHAP 2: NIEUWSCONSUMPTIE IS CROSSMEDIAAL 2
2.3. EIGENSCHAP 3: NIEUWSCONSUMPTIE IS MEER EN MEER GRATIS 2
2.4. EIGENSCHAP 4: NIEUWSCONSUMPTIE WORDT MEER GEPERSONALISEERD 3
2.5. EIGENSCHAP 5: NIEUWSCONSUMPTIE IS VAKER INCIDENTEEL 3
3. INCIDENTEEL EN INTENTIONEEL NIEUWSGEBRUIK 3
3.1. INCIDENTEEL NIEUWSGEBRUIK (MICHELSTEIN) 4
HOOFDSTUK 2: WAT IS JOURNALISTIEK? WAARDEN EN POLITIEKE ROLLEN 6
1. WAT IS EEN BEROEPSJOURNALIST? 6
1.1 BESCHERMENDE ROL VAN BEROEPSJOURNALIST 6
1.2 PROFIEL EN WERKVOORWAARDEN VAN DE BELGISCHE BEROEPSJOURNALIST 6
2. DEFINITIE, FUNCTIES EN ROLLEN VAN JOURNALISTIEK (! EXAMEN) 8
2.1 DE VIJF BASISVOORWAARDEN VAN JOURNALISTIEK (DEUZE) 8
2.2 POLITIEKE ROLLEN VAN DE JOURNALISTIEK – JOURNALISTIEK EN DEMOCRATIE (HANITZSCH & VOS) 9
HOOFDSTUK 3: WAT IS JOURNALISTIEK? SOCIALE FUNCTIES VAN JOURNALISTIEK 13
1. POLITIEKE EN NIET-POLITIEKE ROLLEN VAN JOURNALISTIEK 13
1.1. 6 DEMOCRATISCHE/POLITIEKE FUNCTIES 13
1.2. 7 ‘EVERYDAY LIFE’-ROLLEN VAN JOURNALISTIEK: JOURNALISTIEK EN HET DAGELIJKSE LEVEN 13
1.3. ‘USER NEEDS’-MODEL VOOR NIEUWSMEDIA (BBC & DMITRY SHISHKIN) 15
1.4. ‘USER NEEDS’-MODEL 2.0 (SMARTOCTO & SHISHKIN) 16
2. SOCIALE FUNCTIES VAN JOURNALISTIEK 17
2.1. TWEE SOCIALE FUNCTIES VAN JOURNALISTIEK (DONSBASH) 17
2.2. DE PROFESSIONALISERING VAN DE JOURNALISTIEK 17
HOOFDSTUK 4: GATEKEEPING OP MICRONIVEAU - DE KEUZES VAN DE JOURNALIST 21
1. DE EERSTE GATEKEEPINGSTUDIE: WHITE 21
2. NIEUWSWAARDENTHEORIE: GALTUNG & RUGE -> GASTLES: MIGUEL VISSERS 22
2.1. GALTUNG & RUGE: PIONIERSTUDIE 23
2.2. KEPPLINGER & EHMIG: NIEUWSFACTORENTHEORIE – TWEELEDIGE THEORIE VAN NIEUWSSELECTIE 25
2.3. HARCUP & O’NEILL: NIEUWSWAARDEN ALS CONSTRUCT 26
2.4. BEDNAREK & CAPLE: DISCURSIEVE NIEUWSWAARDENTHEORIE 28
2.5. SHOEMAKER & COHEN: DE PSYCHOLOGISCHE/COGNITIEVE BENADERING 28
2.6. PAULUSSEN & VAN AELST: DE PUBLIEKSBENADERING 29
,HOOFDSTUK 5: GATEKEEPING OP MESONIVEAU - REDACTIE EN BRONNEN 30
1. SOCIAL CONTROL IN THE NEWSROOM: BREED 30
1.1. REDACTIONEEL BELEID 30
1.2. PROFESSIONELE NORMEN 30
1.3. METHODE 30
1.4. THEORIE 31
1.5. BEVINDINGEN 31
1.6. ACHTER DE SCHERMEN VAN DE NIEUWSREDACTIE 32
2. GANS, FISHMAN EN TUCHMAN 33
2.1. JOURNALISTIEK BRONNENGEBRUIK: CARLSON 33
2.2. BRONNENGEBRUIK: GANS 34
2.3. BUREAUCRATISCHE BRONROUTINES: FISHMAN 36
2.4. STRATEGISCHE RITUELEN: TUCHMAN 36
HOOFDSTUK 6: GATEKEEPING OP MACRONIVEAU - IDEOLOGIE EN MACHT 37
1. HEGEMONIE-THEORIE: STUART HALL 37
1.1. CULTURELE HEGEMONIE 37
2. THE WHOLE WORLD IS WATCHING: GITLIN 39
3. HET PROPAGANDAMODEL: HERMAN & CHOMSKY 40
3.1. THE POLITICAL ECONOMY OF THE MASS MEDIA 40
4. GATEKEEPINGTHEORIE (HIËRARCHIE-VAN-INVLOEDEN-MODEL): REESE & SHOEMAKER 41
4.1. THEORIES OF INFLUENCES ON MASS MEDIA CONTENT 41
4.2. GATEKEEPINGTHEORIE 41
4.3. GATEKEEPING IN EEN ‘GENETWERKTE PUBLIEKE SFEER’ 43
HOOFDSTUK 7: HET OBJECTIVITEITSREGIME VAN DE JOURNALISTIEK 44
1. EPISTEMOLOGIE VAN DE JOURNALISTIEK 44
1.1. JOURNALISTIEKE EPISTEMOLOGIE 44
1.2. WAT IS OBJECTIEVE JOURNALISTIEK? (DEUZE) 45
2. HET JOURNALISTIEKE OBJECTIVITEITSREGIME 45
2.1. DE UITVINDING VAN JOURNALISTIEKE OBJECTIVITEIT 45
2.2. JOURNALISTIEKE THEORIE (BROERSMA) 46
2.3. JOURNALISTIEKE OBJECTIVITEIT ALS PROFESSIONELE STRATEGIE OF ALS STRATEGISCH RITUEEL 49
2.4. OBJECTIVITEIT ALS PROFESSIONELE STRATEGIE 50
2.5. DRIE VISIES OP OBJECTIVITEITSREGIME 51
HOOFDSTUK 8: JOURNALISTIEKE DEONTOLOGIE 52
1. VERSCHIL EPISTEMOLOGIE EN DEONTOLOGIE 52
1.1. EPISTEMOLOGIE VAN DE JOURNALISTIEK: OBJECTIVITEITSREGIME 52
1.2. DEONTOLOGIE VAN DE JOURNALISTIEK 52
2. CODE VAN DE RAAD VOOR DE JOURNALISTIEK 53
2.1. DE RAAD VOOR DE JOURNALISTIEK 53
2.2. VERKLARING VAN BORDEAUX VAN DE INTERNATIONAL FEDERATION OF JOURNALISTS 53
2.3. CODE VAN DE RAAD VAN DE JOURNALISTIEK: VIER HOOFDSTUKKEN 54
3. WAARHEIDSGETROUWHEID EN ONPARTIJDIGHEID 59
3.1. JOURNALISTIEKE OBJECTIVITEIT 59
3.2. VLAAMS MEDIADECREET 60
,3.3. ONPARTIJDIGHEIDSONDERZOEK TV-NIEUWS VLAANDEREN 60
3.4. PARTIJDIGHEIDSBIAS IN DE JOURNALISTIEK 61
3.5. ONPARTIJDIGHEID VRTNWS 61
HOOFDSTUK 9: NIEUWSDIVERSITEIT 64
1. EPISTEMOLOGIE VAN DE JOURNALISTIEK 64
1.1. OBJECTIVITEITSREGIME 64
2. WAT IS NIEUWSDIVERSITEIT? (JORIS) 64
3. DIVERSITEITSKETEN (NAPOLI) 65
3.1. BRONDIVERSITEIT (SOURCE DIVERSITY) 65
3.2. INHOUDSDIVERSITEIT (CONTENT DIVERSITY) 65
3.3. BLOOTSTELLINGSDIVERSITEIT (EXPOSURE DIVERSITY) 65
4. INTERNE DIVERSITEIT (VOAKES) 65
5. PLURALISME (MCQUAIL) 66
6. ASSUMPTIES 67
6.1. NORMATIEVE ASSUMPTIE 67
6.2. CONCEPTUELE ASSUMPTIES 68
7. ACTORDIVERSITEIT (BECKERS & VAN AELST) 69
7.1. CLASSIFICATIE VAN NIEUWSBRONNEN 69
8. OORZAKEN VOOR GEBREK AAN DIVERSITEIT 71
HOOFDSTUK 10 (GASTLES): INCLUSIEVE JOURNALISTIEK 73
1. INCLUSIEVE JOURNALISTIEK (SCHNEIDER) 73
1.1. WAAROM 73
1.2. WAT? 73
2. IS DAT DAN OBJECTIEF? (HAQ) 74
3. WIE IS JOURNALIST? 74
4. WAT DENKEN JOURNALISTEN OVER INCLUSIE? (VANDENBERGHE) 75
5. WAT ALS WE MENSEN IN HET NIEUWS CENTRAAL ZETTEN? 76
HOOFDSTUK 11: AGENDASETTING 77
1. MEDIA-EFFECTEN 77
2. AGENDA-SETTING THEORIE HEEFT ZICH AFGELOPEN 50 JAREN ONTWIKKELD IN VIJF FASEN (MCCOMBS) 77
2.1. EERSTE FASE: AGENDA-SETTINGHYPOTHESE – MEDIA BEÏNVLOEDEN PUBLIEKE AGENDA – CHAPEL HILL-
STUDIE (MCCOMBS & SHAW) 77
2.2. TWEEDE FASE: MEDIAFRAMES BEÏNVLOEDEN PUBLIEKSINTERPRETATIES 78
2.3. DERDE FASE: FACTOREN DIE HET AGENDASETTING-EFFECT BEÏNVLOEDEN 79
2.4. VIERDE FASE: POLITIEKE AGENDA-SETTING EN INTERMEDIA-AGENDA-SETTING 80
2.5. VIJFDE FASE: INVLOED VAN AGENDASETTING OP GEDRAG VAN BURGERS EN POLITICI 81
3. OVERZICHT: VERSCHILLENDE ‘FASEN’ IN DE ONTWIKKELING VAN AGENDASETTING-THEORIE 83
HOOFDSTUK 12A: FRAMING 85
1. WAT IS FRAMING? 85
2. EQUIVALENCE VERSUS EMPHASIS FRAMING 85
2.1. EQUIVALENCE FRAMING: ‘GAIN FRAME’ VERSUS ‘LOSS FRAME’ 85
2.2. EMPHASIS FRAMING 86
3. HOE WERKT FRAMING? 86
,4. PRIMING EFFECT (ACCESSIBILITY-MECHANISME) 87
5. AGENDASETTING EFFECT (ACCESSIBILITY-MECHANISME) 88
6. FRAMESETTING-EFFECT (ACCESSIBILITY EN APPLICABILITY) 88
6.1. FRAMING ALS PROCES (DE VREESE) 88
7. FRAMES ALS AFHANKELIJKE OF ONAFHANKELIJKE VARIABELE 90
8. WAT IS FRAMING? 91
8.1. EMPHASIS FRAMING ALS ONDERDEEL VAN COMMUNICATIE (VAN GORP) 92
8.2. DEFINITIE VAN FRAMING (ENTMAN) 92
8.3. EMPHASIS FRAMING (ENTMAN) 93
8.4. SOORTEN FRAMES: ADVOCACY FRAMES VS JOURNALISTIEKE FRAMES 93
HOOFDSTUK 12B (GASTLES): NIEUWSCONSTRUCTIE IN HET HYBRIDE MEDIASYSTEEM 95
1. FRAMING ALS EEN THEORIE VAN NIEUWSCONSTRUCTIE (ENTMAN) 95
1.1. CONSTRUCTIVISTISCHE KIJK (VAN GORP) 95
1.2. WAAROM GEBRUIKEN MENSEN FRAMES? 95
1.3. FRAMING DOOR NIEUWSMEDIA 95
1.4. FRAMING DOOR EN VIA NIEUWSMEDIA 95
1.5. FRAMINGONDERZOEK 96
2. DOCTORAATSONDERZOEK 96
2.1. VIER AANNAMES 96
, Deel 1: Inleiding
HOOFDSTUK 1: Nieuwsgebruik
1. Cijfers over digitaal nieuwsgebruik in 2025
1.1. Digital News Report 2025
Het is een jaarlijks rapport over nieuwsgebruik, gebaseerd op een survey in meer dan veertig landen.
Het laat zien hoe het gebruik van digitaal nieuws doorheen de jaren evolueert. Het rapport wordt
gecoördineerd door het Reuters Institute for the Study of Journalism van de Universiteit van Oxford.
Belangrijkste aspecten uit het rapport
- Gebruik van traditionele media als nieuwsbron daalt, gebruik van sociale media en
online platformen als nieuwsbron stijgt: Radio en televisienieuws blijven nog steeds
veelgebruikte nieuwsmedia. Kranten zijn minder populair bij jongeren, maar blijven wel
gebruikelijk bij oudere generaties. Nieuwssites en nieuwsapps zijn daarentegen vooral bij
jongeren steeds populairder geworden.
- Journalisten krijgen meer en meer concurrentie van influencers (inclusief Celebrity’s,
politieke influences, etc.)
- Toenemend gebruik van visuele online platformen voor nieuws en informatie (YouTube,
TikTok, Instagram, etc.)
- X schuift ideologisch naar rechts
- Video wordt steeds belangrijker: 75% consumeert nu wekelijks nieuws in videoformaat.
Jongeren (18–24) verkiezen duidelijk vaker video of audio boven lezen.
- AI als nieuwsbron (nieuwe trend)
Paradox: Groeiende bezorgdheid over desinformatie, ondanks dat men desinformatie
en misleiding vooral associeert met sociale media en online platformen.
Nieuwsgebruikers tonen bezorgdheid over desinformatie. Veel mensen hebben het gevoel dat ze vaak
in aanraking komen met fake news, wat deels samenhangt met de platformen die ze gebruiken. Dat
leidt tot een paradox: mediagebruikers zeggen dat ze kritischer en wantrouwiger zijn geworden en
niet alles meer geloven wat ze zien, maar blijven toch terugkeren naar dezelfde platformen om er
informatie te halen. Dit vormt een duidelijke tegenstelling. Als men zich echt zorgen maakt over
misleidende informatie, zou men verwachten dat gebruikers sociale media verlaten en zich enkel
baseren op betrouwbaardere bronnen, zoals kranten.
In de praktijk gebeurt dat echter niet: mensen blijven actief op sociale media. Tegelijk groeit niet
alleen het wantrouwen tegenover sociale media, maar ook tegenover traditionele media. Dit komt
mede doordat traditionele nieuwsorganisaties zelf ook actief zijn op sociale media om hun nieuws te
verspreiden. Daarbij gebruiken ze soms meer sensationele koppen om beter zichtbaar te zijn binnen
algoritmes, wat het wantrouwen bij het publiek verder kan versterken.
1
, 2. Vijf eigenschappen van nieuwsgebruik
2.1. EIGENSCHAP 1: Nieuwsconsumptie is gebaseerd op vertrouwen
Het vertrouwen in gevestigde nieuwsmerken blijft relatief hoog. Zo hebben lezers van een krant
zoals De Morgen doorgaans meer vertrouwen in dat specifieke nieuwsmerk dan in andere bronnen,
en zeker meer dan in nieuws dat via sociale media verspreid wordt. Tegelijk maken
nieuwsorganisaties zich zorgen, omdat de bekendheid en herkenbaarheid van hun merk afneemt: veel
mensen weten minder goed waar een nieuwsmerk precies voor staat.
Wanneer vertrouwen wordt bekeken op het niveau van afzonderlijke nieuwsmerken (vb. tv-nieuws,
kranten, etc.), blijft het dus vrij hoog. Kijkt men echter naar het vertrouwen in het nieuws in het
algemeen, dan is er een dalende trend, wat mede samenhangt met de invloed van sociale media. Dit
groeiende wantrouwen heeft gevolgen voor het nieuwsgebruik: mensen passen hun gedrag aan
(nieuwsgewoontes), worden kritischer en keren zich soms gedeeltelijk af van het nieuws (cfr.
Paradox).
2.2. EIGENSCHAP 2: Nieuwsconsumptie is crossmediaal
Nieuwsconsumptie is vandaag sterk crossmediaal. Mensen gebruiken een combinatie van klassieke
nieuwsmedia, online nieuwskanalen en sociale media.
Er is een mix van drie lagen van nieuwsgebruik:
- Klassieke laag: televisie, radio, magazines, etc.
- Online laag: nieuwswebsites, nieuwsapps, etc.
- Sociale media laag: Facebook, Instagram, X, TikTok, etc.
De verschillende lagen van nieuwsgebruik zijn met elkaar verweven. Wanneer het journaal ’s avonds
wordt uitgezonden, houdt men er bijvoorbeeld rekening mee dat veel mensen het nieuws al via andere
kanalen hebben vernomen. Nieuwsgebruikers halen informatie uit uiteenlopende nieuwsbronnen,
waarbij nieuws voortdurend door de verschillende lagen van mediagebruik circuleert.
Gevolgen: Door de grote hoeveelheid keuzemogelijkheden in nieuwsconsumptie ontstaat een
zogenoemde high-choice mediaomgeving. Dit gaat gepaard met een informatieovervloed, waarbij
mensen meer informatie ontvangen dan ze daadwerkelijk kunnen verwerken. Deze overvloed speelt
zich af binnen een aandachtseconomie, waarin verschillende actoren met elkaar concurreren om zo
aantrekkelijk mogelijke content te produceren, met als doel de aandacht van gebruikers zo lang
mogelijk vast te houden en hen op het platform te laten blijven.
2.3. EIGENSCHAP 3: Nieuwsconsumptie is meer en meer gratis
Nieuwsconsumptie wordt steeds vaker als gratis ervaren. Door de ontbundeling van nieuws, waarbij
afzonderlijke artikels of fragmenten los van een volledig nieuwsproduct worden geconsumeerd, daalt
de bereidheid van mensen om voor nieuws te betalen. Er is zoveel keuzemogelijkheid op andere
manieren, waardoor dat mensen daar niet meer voor willen betalen.
2
,Vroeger namen mensen een krantenabonnement, dat fungeerde als een bundel waarin ze toegang
kregen tot uiteenlopende inhoud zoals nieuws, kruiswoordraadsels, strips, vacatures en
opiniestukken. Vandaag is er sprake van ontbundeling, omdat deze verschillende functies grotendeels
zijn overgenomen door afzonderlijke digitale platformen. Mensen lezen nieuws via diverse
onlinekanalen, spelen spelletjes via apps en zoeken jobs op gespecialiseerde websites, waardoor de
klassieke bundelfunctie van de krant is afgenomen. Die platformen zijn vaak ook gratis, waardoor
mensen niet meer bereid zijn om te betalen voor nieuwsconsumptie. Nieuws als afzonderlijk product
is moeilijk verkoopbaar, wat wel verkoopbaar blijft is een bundel. Daarom zien we vandaag nieuwe
digitale bundels ontstaan, zoals abonnementen die toegang geven tot meerdere nieuwsartikelen/
kranten en voordelen geven in de webshop.
2.4. EIGENSCHAP 4: Nieuwsconsumptie wordt meer gepersonaliseerd
Nieuwsconsumptie wordt steeds meer gepersonaliseerd. Door algoritmische aanbevelingen
ontvangen gebruikers nieuws dat aansluit bij hun interesses, maar tegelijk groeit ook het scepticisme
tegenover algoritmes en artificiële intelligentie.
- Meer aanbevolen nieuws door algoritmes op sociale media
- Gepersonaliseerd door ‘search’ opzoeken van nieuws
- Ondanks sceptische attitude tegenover AI en nieuws: Er wordt verwacht van de traditionele
media als zij AI zouden gebruiken dat er open over wordt gecommuniceerd. Bijvoorbeeld, De
Standaard vertaald zijn kranten naar het Frans door gebruik te maken van AI.
2.5. EIGENSCHAP 5: Nieuwsconsumptie is vaker incidenteel
Nieuwsconsumptie gebeurt steeds vaker incidenteel. Mensen komen in contact met nieuws als
tijdverdrijf doorheen de dag, vaak tijdens andere bezigheden, wat kan leiden tot nieuwsmoeheid en
nieuwsvermijding. Incidentele nieuwsconsumptie kan deels in verband worden gebracht met
nieuwsmijding. Doordat mensen via tal van platformen voortdurend worden blootgesteld aan nieuws,
ontstaat vaak het gevoel dat ze er te vaak mee geconfronteerd worden. Dit kan leiden tot
nieuwsmoeheid. Wanneer men bijvoorbeeld ’s avonds opnieuw hetzelfde nieuws hoort dat al
meerdere keren die dag is gepasseerd, gaan sommige mensen bewust nieuws gaan vermijden.
Nieuwsmijding houdt in dat mensen traditionele nieuwsmedia minder opzoeken en eerder
gebruikmaken van apps of platformen waar ze minder met nieuws worden geconfronteerd. Tegelijk
kiezen ze er soms voor om zelf een specifiek moment te bepalen in hun dag waarop ze wel bewust
het nieuws willen volgen. Dat laat zien dat nieuwsmijden moeilijker is dan nieuws niet te mijden.
3. Incidenteel en intentioneel nieuwsgebruik
Nieuws moet worden begrepen binnen de dagelijkse en sociale context waarin mensen leven.
Nieuwsgebruik is niet altijd het resultaat van een bewuste, rationele keuze. Vaak consumeren mensen
nieuws omdat het hen bereikt via hun omgeving, die hen als het ware aanzet om met nieuws in contact
te komen, of doordat ze zelf toelaten dat nieuws hen bereikt via hun mediagedrag. De sociale en
structurele context waarin mensen leven, speelt daardoor een belangrijke rol in het bepalen welk
nieuws ze te zien krijgen.
3
,Incidenteel nieuwsgebruik
Incidenteel nieuwsgebruik kan worden begrepen als een continuüm. Nieuws is actueel en
alomtegenwoordig, waardoor mensen het vaak tegenkomen zonder er bewust naar te zoeken. Dit zijn
incidentele ontmoetingen met nieuws. Dit fenomeen is toegenomen, vooral door sociale media en bij
jongeren.
Intentioneel nieuwsgebruik
Intentioneel nieuwsgebruik verwijst naar situaties waarin mensen bewust en doelgericht op zoek gaan
naar de herkomst van nieuws: ze raadplegen verschillende bronnen en zoeken bijkomende informatie
om het nieuws beter te begrijpen. Er bestaat dus een voortdurende wisselwerking tussen intentioneel
nieuwsgebruik en toevallige blootstelling aan nieuws.
Nieuwsconsumptie als continuüm
- Volledig intentioneel: Bewust nieuws opzoeken (vb. tv-journaal kijken, nieuwsapps openen).
Vaak bij oudere mensen of politiek geïnteresseerden.
- Volledig incidenteel: Nieuws toevallig zien op Facebook, tv of radio. Geen doel om nieuws
te zoeken.
- Tussenpositie (meest voorkomend): Twee belangrijke vormen
[ Nieuws-omgeving creëren (vb. nieuwsaccounts volgen → grotere kans om nieuws tegen
te komen).
[ Incidenteel nieuws, daarna bewust verdiepen (vb. iets zien op social media en dan
googelen).
3.1. Incidenteel nieuwsgebruik (Michelstein)
Om nieuwsconsumptie te begrijpen, moeten we kijken naar de nieuwsrepertoires van mensen.
Iedereen heeft een eigen samenstelling van nieuwsbronnen die hij of zij gebruikt. Een
informatierepertoire verwijst naar de combinatie van mediakanalen die mensen inzetten om zich over
nieuws te informeren. Dit repertoire wordt mede bepaald door sociale structuren (structuratietheorie).
Theoretisch kader: Structuratietheorie (Giddens) – Deze benadering onderzoekt ook de rol van
sociale structuren. Ze stelt dat ons individueel handelen altijd gedeeltelijk wordt begrensd door de
structuren waarin we leven. Tegelijk kunnen we door ons handelen die structuren ook beïnvloeden,
aanpassen en nieuwe mogelijkheden creëren. Met andere woorden, structuren beperken ons handelen,
maar worden ook gevormd en veranderd door datzelfde handelen.
[ Focus op zowel het individuele gedrag (agency) op microniveau als op de structuren die de
agency begrenzen en mogelijk maken op meso- en macroniveau.
4
,Methode: Het onderzoek is gebaseerd op 200 interviews met nieuwsconsumenten in vijf landen,
waarbij werd nagegaan hoe zij met nieuws in contact komen. De studie hanteert een emisch
perspectief, wat betekent dat men vertrekt vanuit een insider view. Er wordt gekeken naar
nieuwsgebruik vanuit het dagelijkse leven van de respondenten zelf, niet vanuit het standpunt van de
onderzoeker maar door de ogen van de deelnemers.
Resultaat: Uit het onderzoek blijkt dat mensen incidentele en intentionele nieuwsconsumptie
combineren. Ze worden niet altijd bewust aan nieuws blootgesteld en kiezen er niet steeds zelf voor,
maar soms zoeken ze nieuws wel doelgericht op. Incidentele en intentionele nieuwsconsumptie lopen
daardoor voortdurend door elkaar. Vaak vormt een toevallige ontmoeting met nieuws een aanleiding
om het nieuws bewuster te gaan opzoeken. Dit proces wordt hybridisering genoemd, een
wisselwerking tussen incidentele en intentionele nieuwsconsumptie. Zo ontstaat een continuüm van
nieuwsgebruik, waarbij consumptie doorheen de dag wordt bepaald door zowel bewuste als
onbewuste blootstelling aan nieuws.
- Op microniveau: Intentioneel nieuwsgebruik door vaste nieuwsroutines (vb. elke avond naar
het journaal kijken). Incidenteel nieuwsgebruik door onder meer via tv, radio en sociale media
(eerder toevallig dat we nieuws tegenkomen).
[ Eigen keuzes en gedrag.
[ Mensen ervaren hier de meeste controle.
- Op mesoniveau: Rol van familie, werkomgeving/collega’s en vrienden (vb. vrienden die je
op de hoogte houden van nieuws).
[ Nieuws via tv in huis, gesprekken, gedeelde posts.
[ Minder controle dan op micro-niveau.
- Op macroniveau: Nieuwsgebruik verschilt per land (vb. in Japan is er het fenomeen om veel
nieuws over natuurfenomenen te tonen) en politieke context/grote gebeurtenissen als factors
voor intentioneel nieuwsgebruik (vb. coronavirus).
[ Politieke situatie, conflicten, verkiezingen, rampen.
[ In conflictlanden is nieuws moeilijker te vermijden.
[ Mensen voelen hier het minst controle.
Rol van structuration theory
Nieuwsconsumptie wordt gevormd door interactie tussen structuur en agency:
- Structuur = mediaomgeving, sociale context, nationale situatie.
- Agency = keuzes van individuen.
Mensen reproduceren en veranderen deze structuren door hun mediagedrag.
5
, HOOFDSTUK 2: Wat is journalistiek? Waarden en politieke rollen
1. Wat is een beroepsjournalist?
1.1 Beschermende rol van beroepsjournalist
Wat is een journalist?
Een beroepsjournalist werkt voor de algemene nieuwsmedia en is actief in de dagelijkse
journalistiek, bijvoorbeeld bij een krant.
Een journalist van beroep werkt ook in de journalistiek, maar eerder in de dagpers zoals magazines.
[ Wanneer iemand erkend wordt als beroepsjournalist, krijgt die een wettelijke bescherming. Je
ontvangt dan een perskaart, waarmee je bijvoorbeeld toegang krijgt tot persconferenties. Die
erkenning kan alleen worden toegekend door een erkenningscommissie. Met zo’n perskaart
krijg je soms ook voordelen, zoals korting op het openbaar vervoer.
De term journalist zelf is niet wettelijk beschermd. In principe mag iedereen zich journalist noemen.
Iedereen die informatie verzamelt en verspreidt, kan dat doen. Dat hangt samen met de vrijheid van
meningsuiting.
1.2 Profiel en werkvoorwaarden van de Belgische beroepsjournalist
Voorwaarden om erkend te worden als journalist
- 21 jaar (en 2 jaar actief in de journalistiek)
- In hoofdberoep en tegen bezoldiging werken voor een publiek medium (redactionele
berichtgeving): Daarmee wordt bedoeld dat de helft van je loon afkomstig is van een
journalistiek beroep.
- Geen enkele vorm van handel drijven en m.n. geen op reclame gerichte werkzaamheid
uitoefenen
[ Uitzondering: Je mag nog wel uitgever zijn van je eigen blad.
- Erkenning door een erkenningscommissie
Beroepsvereniging: Journalistenbond
Journalistenbond/VVJ: Beroepsvereniging van de in Vlaanderen actieve journalisten. Ze
verdedigen onder andere sociale voordelen, zoals loon en arbeidsvoorwaarden. Daarnaast zetten ze
zich ook in voor professionele en intellectuele belangen, zoals auteursrechten en de bescherming van
de persvrijheid. De meeste leden zijn beroepsjournalisten.
Association des Journalistes Professionels: Het is de Franse tegenhanger van de Journalistenbond,
de beide verenigingen werken ook samen op bijvoorbeeld Europees of internationaal niveau.
6
