2026
Psychopathologie
HUMANE WETENSCHAPPEN 2
MIA LENAERTS
,Inhoudsopgave
1 DEFINIËRING EN VERKLARINGSMODELLEN......................................... 4
HISTORISCHE VISIES.................................................................................6
MEDISCH MODEL (VANAF MIDDEN 17E EEUW)...................................................................6
VAN GESTICHTEN NAAR AMBULANTE BEHANDELINGEN.........................................................7
PSYCHOPATHOLOGIE DEFINIËREN.................................................................8
VERKLARINGSMODELLEN PSYCHOPATHOLOGIE..................................................9
BIOLOGISCHE MODELLEN.............................................................................................. 9
PSYCHOLOGISCHE MODELLEN....................................................................................... 11
SOCIO-CULTURELE FACTOREN EN PSYCHOPATHOLOGIE......................................................15
2 CLASSIFICATIE, ASSESSMENT EN BEHANDELING............................... 16
CLASSIFICATIE VAN PSYCHOPATHOLOGIE.......................................................16
ASSESMENT VAN PSYCHOPATHOLOGIE..........................................................17
KLINISCHE INTERVIEWS............................................................................................... 18
PSYCHOLOGISCHE TESTEN........................................................................................... 19
BIOLOGISCHE TESTEN................................................................................................. 20
KLINISCHE OBSERVATIE............................................................................................... 21
CASE FORMULATION................................................................................................... 22
BEHANDELING PSYCHOPATHOLOGIEËN..........................................................23
3 ANGST & STRESS GERELATEERDE STOORNISSEN.............................. 25
ANGSTSTOORNISSEN...............................................................................25
SPECIFIEKE FOBIE..................................................................................26
DIAGNOSTIEK EN PREVALENTIE..................................................................................... 26
ETIOLOGIE............................................................................................................... 27
BEHANDELING.......................................................................................................... 28
SOCIALE ANGSTSTOORNIS........................................................................29
DIAGNOSTIEK EN PREVALENTIE..................................................................................... 29
ETIOLOGIE............................................................................................................... 29
BEHANDELING.......................................................................................................... 30
PANIEKSTOORNIS EN AGORAFOBIE..............................................................30
DIAGNOSE EN PREVALENTIE......................................................................................... 30
ETIOLOGIE............................................................................................................... 31
BEHANDELING.......................................................................................................... 32
OBESSIEVE – COMPULSIEVE STOORNIS (OCD)................................................33
DIAGNOSTIEK VAN OCD............................................................................................. 33
PREVALENTIE............................................................................................................ 34
1
,OCD – VERWANTE STOORNISSEN................................................................................. 34
ETIOLOGIE............................................................................................................... 34
BEHANDELING.......................................................................................................... 35
PSYCHOTRAUMA- EN STRESSORGERELATEERDE STOORNISSEN.............................36
PTSD................................................................................................36
SYMPTOMEN EN DIAGNOSTIEK...................................................................................... 36
ETIOLOGIE............................................................................................................... 38
BEHANDELING.......................................................................................................... 39
COMPLEX TRAUMA.................................................................................40
SYMPTOMEN............................................................................................................. 40
BEHANDELING.......................................................................................................... 41
4 DEPRESSIEVE EN ANDERE STEMMINGSSTOORNISSEN....................... 42
DEPRESSIEVE STOORNIS..........................................................................42
DIAGNOSE............................................................................................................... 42
PREVALENTIE............................................................................................................ 44
ETIOLOGIE............................................................................................................... 44
BIPOLAIRE STEMMINGSSTOORNISSEN...........................................................46
DIAGNOSE............................................................................................................... 46
PREVALENTIE............................................................................................................ 47
ETIOLOGIE............................................................................................................... 47
BEHANDELING.......................................................................................47
AUTOMUTILATIE....................................................................................50
SUÏCIDE..............................................................................................50
5 SCHIZOFRENIESPECTRUM- & MIDDELGERELATEERDE STOORNISSEN. .52
SCHIZOFRENIESPECTRUMSTOORNIS.............................................................52
PSYCHOSE – SYMPTOMEN............................................................................................ 52
DIAGNOSE SCHIZOFRENIE............................................................................................ 54
PREVALENTIE SCHIZOFRENIE........................................................................................ 54
ETIOLOGIE PSYCHOTISCHE SYMPTOMEN..........................................................................55
BEHANDELING PSYCHOSE............................................................................................ 57
MIDDELGERELATEERDE EN VERSLAVINGSSTOORNISSEN......................................58
DEFINITIES EN DIAGNOSE............................................................................................ 58
PREVALENTIE EN COMORBIDITEIT.................................................................................. 59
KARAKTERISTIEKE SPECIFIEK MIDDELENMISBRUIK..............................................................60
ETIOLOGIE............................................................................................................... 67
BEHANDELING.......................................................................................................... 68
6 PERSOONLIJKHEIDSSTOORNISSEN & EETSTOORNISSEN.....................69
2
,PERSOONLIJKHEIDSSTOORNISSEN...............................................................69
KENMERKEN............................................................................................................. 69
DISCUSSIE............................................................................................................... 70
CATEGORIEËN........................................................................................................... 70
ANTISOCIALE-PERSOONLIJKHEIDSSTOORNIS (ASPD)........................................71
KENMERKEN............................................................................................................. 71
ETIOLOGIE ASPD...................................................................................................... 72
ETIOLOGIE PSYCHOPATHIE........................................................................................... 72
BEHANDELING PSYCHOPATHIE...................................................................................... 73
BORDERLINE-PERSOONLIJKHEIDSSTOORNIS....................................................73
KENMERKEN............................................................................................................. 73
ETIOLOGIE BORDERLINE.............................................................................................. 74
BEHANDELING PERSOONLIJKHEIDSSTOORNISSEN...............................................................75
EETSTOORNISSEN..................................................................................76
ANOREXIA NERVOSA...............................................................................77
DIAGNOSE............................................................................................................... 77
PREVALENTIE ANOREXIA NERVOSA................................................................................ 77
BOULIMIA NERVOSA...............................................................................77
BINGE EATING DISORDER (BED)................................................................78
PREVALENTIE............................................................................................................ 78
ANDERE VOEDINGS- EN EETSTOORNISSEN BINNEN DSM-5................................................79
ETIOLOGIE EETSTOORNISSEN....................................................................................... 80
BEHANDELING EETSTOORNISSEN................................................................................... 82
7 CAPITA SELECTA............................................................................. 83
SOMATISCHE SYMPTOOMSTOORNISSEN.........................................................83
SOMATISCH-SYMPTOOMSTOORNIS................................................................................. 84
ZIEKTEANGSTSTOORNIS.............................................................................................. 84
CONVERSIESTOORNIS................................................................................................. 84
NAGEBOOTSTE STOORNIS............................................................................................ 85
NEUROBIOLOGISCHE ONTWIKKELINGSSTOORNISSEN..........................................85
ASS..................................................................................................85
DIAGNOSE............................................................................................................... 85
ETIOLOGIE............................................................................................................... 86
ADHD...............................................................................................86
DIAGNOSE............................................................................................................... 87
ETIOLOGIE............................................................................................................... 87
NEUROCOGNITIEVE STOORNISSEN...............................................................87
3
,1 DEFINIËRING EN VERKLARINGSMODELLEN
Psychopathologie: de wetenschap/studie van het geestelijk of psychisch lijden
Deelgebied psychiatrie en klinische psychologie
Klinische psychologie: tak v.d. psychologie verantwoordelijk voor begrip en behandeling
psychopathologie
Psychologie + master klinische psychologie
Psychiatrie: diagnose en medische behandeling psychopathologie
Geneeskunde (arts) + specialisatie psychiatrie
Psychotherapie: geen gezondheidsberoep maar behandelvorm
Waarom als kinesist?
- Zit in biopsychosociaal model psychologische en sociale factoren
o Mee bepalend bij ziekte en genezingsproces
- Psychopathologie in kiné-praktijk
o Herkennen en doorverwijzen
- Binnen geestelijke gezondheidszorg GGZ ook kennis PP nodig
- Belang van psychologie bij medische aandoeningen, MSK-klachten, …
- Multidisciplinair werken
!! Nog veel stigma en vooroordelen aanwezig!!
Moeilijkheden in communicatie
Stigma doorbreken!!
- Aantal mensen met psychische aandoening >>> aantal mensen dat effectief
behandeling zoekt
- In therapie gaan durf en moed nodig
- Andere kijk op lichamelijke vs. psychische aandoeningen
o Van af geraken!
- Verschil naar dokter/ tandarts gaan vs. naar psycholoog
4
, - Kwetsbaar opstellen en durven reflecteren = te bewonderen
- Public stigma, self-stigma, institutioneel stigma (minder financiële middelen voor
geestelijke gezondheid)
5
,HISTORISCHE VISIES
DEMONOLOGIE (MIDDELEEUWEN)
Afwijkend gedrag = bezeten/demonen/kwade geesten
Behandeling = uitdrijving/ fysieke straffen (bv. boren in schedel)
o Gevolg = distress verergert PP
= nog steeds veelvoorkomende verklaring PP in verschillende culturen
MEDISCH MODEL (VANAF MIDDEN 17 E EEUW)
Rol van Descartes:
- Dualisme scheiding lichaam en geest
- Meer inzicht in biologische oorzaken van fysieke aandoeningen
o Idee: mentale gzh bevindt zich in de hersenen
Idee van ‘ziekte’ ‘Geestesziek’, ‘mental ilness’
Verklaring: psychopathologieën hebben een biologische oorzaak
Somatogene hypothese
De hypothese dat de oorzaken of verklaringen van psychologische problemen
terug te vinden zijn in fysieke of biologische defecten.
Voordelen:
- Introductie wetenschappelijk denken
- Groei wetenschappelijke kennis over PP
- Opkomst psychiatrie & ontwikkeling behandelingen PP
Nadelen:
- Geen verklaring voor complexe psychologische, cognitieve en emotionele
processen
- Houdt geen rekening met socio-economische status
- Niet altijd biologische factor als oorzaak PP
- Niet bij alle PP biologische dysfunctie als oorzaak
- Focus op dysfunctie
DUS: belangrijk model maar niet helemaal correct en volledig!
6
, VAN GESTICHTEN NAAR AMBULANTE BEHANDELINGEN
18e eeuw: gestichten, voornamelijk privé-initiatieven
Is mensonterend!
o Fysieke straffen, vergelijkend met gevangenis, niet menselijk!
Vanaf 19e eeuw: afwijkend gedrag = ziekte en verdient behandeling
Is humaan, gefocust op behandeling
o Bv. Krankzinnigengestichten
o Dr. Guislain te Gent
Jaren 50: behandelmethodes verbeteren
Van residentieel/levenslang naar tijdelijk/ambulant
Daarna terug integreren in maatschappij met nodige steun!
7
Psychopathologie
HUMANE WETENSCHAPPEN 2
MIA LENAERTS
,Inhoudsopgave
1 DEFINIËRING EN VERKLARINGSMODELLEN......................................... 4
HISTORISCHE VISIES.................................................................................6
MEDISCH MODEL (VANAF MIDDEN 17E EEUW)...................................................................6
VAN GESTICHTEN NAAR AMBULANTE BEHANDELINGEN.........................................................7
PSYCHOPATHOLOGIE DEFINIËREN.................................................................8
VERKLARINGSMODELLEN PSYCHOPATHOLOGIE..................................................9
BIOLOGISCHE MODELLEN.............................................................................................. 9
PSYCHOLOGISCHE MODELLEN....................................................................................... 11
SOCIO-CULTURELE FACTOREN EN PSYCHOPATHOLOGIE......................................................15
2 CLASSIFICATIE, ASSESSMENT EN BEHANDELING............................... 16
CLASSIFICATIE VAN PSYCHOPATHOLOGIE.......................................................16
ASSESMENT VAN PSYCHOPATHOLOGIE..........................................................17
KLINISCHE INTERVIEWS............................................................................................... 18
PSYCHOLOGISCHE TESTEN........................................................................................... 19
BIOLOGISCHE TESTEN................................................................................................. 20
KLINISCHE OBSERVATIE............................................................................................... 21
CASE FORMULATION................................................................................................... 22
BEHANDELING PSYCHOPATHOLOGIEËN..........................................................23
3 ANGST & STRESS GERELATEERDE STOORNISSEN.............................. 25
ANGSTSTOORNISSEN...............................................................................25
SPECIFIEKE FOBIE..................................................................................26
DIAGNOSTIEK EN PREVALENTIE..................................................................................... 26
ETIOLOGIE............................................................................................................... 27
BEHANDELING.......................................................................................................... 28
SOCIALE ANGSTSTOORNIS........................................................................29
DIAGNOSTIEK EN PREVALENTIE..................................................................................... 29
ETIOLOGIE............................................................................................................... 29
BEHANDELING.......................................................................................................... 30
PANIEKSTOORNIS EN AGORAFOBIE..............................................................30
DIAGNOSE EN PREVALENTIE......................................................................................... 30
ETIOLOGIE............................................................................................................... 31
BEHANDELING.......................................................................................................... 32
OBESSIEVE – COMPULSIEVE STOORNIS (OCD)................................................33
DIAGNOSTIEK VAN OCD............................................................................................. 33
PREVALENTIE............................................................................................................ 34
1
,OCD – VERWANTE STOORNISSEN................................................................................. 34
ETIOLOGIE............................................................................................................... 34
BEHANDELING.......................................................................................................... 35
PSYCHOTRAUMA- EN STRESSORGERELATEERDE STOORNISSEN.............................36
PTSD................................................................................................36
SYMPTOMEN EN DIAGNOSTIEK...................................................................................... 36
ETIOLOGIE............................................................................................................... 38
BEHANDELING.......................................................................................................... 39
COMPLEX TRAUMA.................................................................................40
SYMPTOMEN............................................................................................................. 40
BEHANDELING.......................................................................................................... 41
4 DEPRESSIEVE EN ANDERE STEMMINGSSTOORNISSEN....................... 42
DEPRESSIEVE STOORNIS..........................................................................42
DIAGNOSE............................................................................................................... 42
PREVALENTIE............................................................................................................ 44
ETIOLOGIE............................................................................................................... 44
BIPOLAIRE STEMMINGSSTOORNISSEN...........................................................46
DIAGNOSE............................................................................................................... 46
PREVALENTIE............................................................................................................ 47
ETIOLOGIE............................................................................................................... 47
BEHANDELING.......................................................................................47
AUTOMUTILATIE....................................................................................50
SUÏCIDE..............................................................................................50
5 SCHIZOFRENIESPECTRUM- & MIDDELGERELATEERDE STOORNISSEN. .52
SCHIZOFRENIESPECTRUMSTOORNIS.............................................................52
PSYCHOSE – SYMPTOMEN............................................................................................ 52
DIAGNOSE SCHIZOFRENIE............................................................................................ 54
PREVALENTIE SCHIZOFRENIE........................................................................................ 54
ETIOLOGIE PSYCHOTISCHE SYMPTOMEN..........................................................................55
BEHANDELING PSYCHOSE............................................................................................ 57
MIDDELGERELATEERDE EN VERSLAVINGSSTOORNISSEN......................................58
DEFINITIES EN DIAGNOSE............................................................................................ 58
PREVALENTIE EN COMORBIDITEIT.................................................................................. 59
KARAKTERISTIEKE SPECIFIEK MIDDELENMISBRUIK..............................................................60
ETIOLOGIE............................................................................................................... 67
BEHANDELING.......................................................................................................... 68
6 PERSOONLIJKHEIDSSTOORNISSEN & EETSTOORNISSEN.....................69
2
,PERSOONLIJKHEIDSSTOORNISSEN...............................................................69
KENMERKEN............................................................................................................. 69
DISCUSSIE............................................................................................................... 70
CATEGORIEËN........................................................................................................... 70
ANTISOCIALE-PERSOONLIJKHEIDSSTOORNIS (ASPD)........................................71
KENMERKEN............................................................................................................. 71
ETIOLOGIE ASPD...................................................................................................... 72
ETIOLOGIE PSYCHOPATHIE........................................................................................... 72
BEHANDELING PSYCHOPATHIE...................................................................................... 73
BORDERLINE-PERSOONLIJKHEIDSSTOORNIS....................................................73
KENMERKEN............................................................................................................. 73
ETIOLOGIE BORDERLINE.............................................................................................. 74
BEHANDELING PERSOONLIJKHEIDSSTOORNISSEN...............................................................75
EETSTOORNISSEN..................................................................................76
ANOREXIA NERVOSA...............................................................................77
DIAGNOSE............................................................................................................... 77
PREVALENTIE ANOREXIA NERVOSA................................................................................ 77
BOULIMIA NERVOSA...............................................................................77
BINGE EATING DISORDER (BED)................................................................78
PREVALENTIE............................................................................................................ 78
ANDERE VOEDINGS- EN EETSTOORNISSEN BINNEN DSM-5................................................79
ETIOLOGIE EETSTOORNISSEN....................................................................................... 80
BEHANDELING EETSTOORNISSEN................................................................................... 82
7 CAPITA SELECTA............................................................................. 83
SOMATISCHE SYMPTOOMSTOORNISSEN.........................................................83
SOMATISCH-SYMPTOOMSTOORNIS................................................................................. 84
ZIEKTEANGSTSTOORNIS.............................................................................................. 84
CONVERSIESTOORNIS................................................................................................. 84
NAGEBOOTSTE STOORNIS............................................................................................ 85
NEUROBIOLOGISCHE ONTWIKKELINGSSTOORNISSEN..........................................85
ASS..................................................................................................85
DIAGNOSE............................................................................................................... 85
ETIOLOGIE............................................................................................................... 86
ADHD...............................................................................................86
DIAGNOSE............................................................................................................... 87
ETIOLOGIE............................................................................................................... 87
NEUROCOGNITIEVE STOORNISSEN...............................................................87
3
,1 DEFINIËRING EN VERKLARINGSMODELLEN
Psychopathologie: de wetenschap/studie van het geestelijk of psychisch lijden
Deelgebied psychiatrie en klinische psychologie
Klinische psychologie: tak v.d. psychologie verantwoordelijk voor begrip en behandeling
psychopathologie
Psychologie + master klinische psychologie
Psychiatrie: diagnose en medische behandeling psychopathologie
Geneeskunde (arts) + specialisatie psychiatrie
Psychotherapie: geen gezondheidsberoep maar behandelvorm
Waarom als kinesist?
- Zit in biopsychosociaal model psychologische en sociale factoren
o Mee bepalend bij ziekte en genezingsproces
- Psychopathologie in kiné-praktijk
o Herkennen en doorverwijzen
- Binnen geestelijke gezondheidszorg GGZ ook kennis PP nodig
- Belang van psychologie bij medische aandoeningen, MSK-klachten, …
- Multidisciplinair werken
!! Nog veel stigma en vooroordelen aanwezig!!
Moeilijkheden in communicatie
Stigma doorbreken!!
- Aantal mensen met psychische aandoening >>> aantal mensen dat effectief
behandeling zoekt
- In therapie gaan durf en moed nodig
- Andere kijk op lichamelijke vs. psychische aandoeningen
o Van af geraken!
- Verschil naar dokter/ tandarts gaan vs. naar psycholoog
4
, - Kwetsbaar opstellen en durven reflecteren = te bewonderen
- Public stigma, self-stigma, institutioneel stigma (minder financiële middelen voor
geestelijke gezondheid)
5
,HISTORISCHE VISIES
DEMONOLOGIE (MIDDELEEUWEN)
Afwijkend gedrag = bezeten/demonen/kwade geesten
Behandeling = uitdrijving/ fysieke straffen (bv. boren in schedel)
o Gevolg = distress verergert PP
= nog steeds veelvoorkomende verklaring PP in verschillende culturen
MEDISCH MODEL (VANAF MIDDEN 17 E EEUW)
Rol van Descartes:
- Dualisme scheiding lichaam en geest
- Meer inzicht in biologische oorzaken van fysieke aandoeningen
o Idee: mentale gzh bevindt zich in de hersenen
Idee van ‘ziekte’ ‘Geestesziek’, ‘mental ilness’
Verklaring: psychopathologieën hebben een biologische oorzaak
Somatogene hypothese
De hypothese dat de oorzaken of verklaringen van psychologische problemen
terug te vinden zijn in fysieke of biologische defecten.
Voordelen:
- Introductie wetenschappelijk denken
- Groei wetenschappelijke kennis over PP
- Opkomst psychiatrie & ontwikkeling behandelingen PP
Nadelen:
- Geen verklaring voor complexe psychologische, cognitieve en emotionele
processen
- Houdt geen rekening met socio-economische status
- Niet altijd biologische factor als oorzaak PP
- Niet bij alle PP biologische dysfunctie als oorzaak
- Focus op dysfunctie
DUS: belangrijk model maar niet helemaal correct en volledig!
6
, VAN GESTICHTEN NAAR AMBULANTE BEHANDELINGEN
18e eeuw: gestichten, voornamelijk privé-initiatieven
Is mensonterend!
o Fysieke straffen, vergelijkend met gevangenis, niet menselijk!
Vanaf 19e eeuw: afwijkend gedrag = ziekte en verdient behandeling
Is humaan, gefocust op behandeling
o Bv. Krankzinnigengestichten
o Dr. Guislain te Gent
Jaren 50: behandelmethodes verbeteren
Van residentieel/levenslang naar tijdelijk/ambulant
Daarna terug integreren in maatschappij met nodige steun!
7
