SAMENVATTING EXAMEN DYSFAGIE
docent werktraject: Leen vd Steen | docent reguliere traject: Lien v Rompaey | taal OPO: Engels | 3 studiepnt
ECTS
• De student adviseert professionele en niet-professionele actoren over de preventie, detectie, diagnose en
behandeling van slikstoornissen. Daarnaast kan hij bij een specifieke zorgvraag de patiënt gericht doorverwijzen
naar de juiste zorgverlener of kan hij de juiste zorgverlener betrekken in het zorgproces.
• De student weet in welke fase vh diagnostisch proces de patiënt zich bevindt en kan aangeven wat de volgende
stappen zijn bij een gegeven casus. De student houdt hierbij rekening met de verschillende domeinen van ICF.
• De student selecteert bij een gegeven casus adequate vragenlijsten, screenings, diagnostische instrumenten en
protocollen rekening houdend met ICF. De student kan deze evidence-based selectie toelichten of aanpassen aan
de concrete noden van de patiënt. De student verwerkt en interpreteert de verkregen resultaten correct.
• De student ontwikkelt in een gegeven casus, rekening houdend met een specifieke pathofysiologie, een
behandelplan op basis van SMARTER-doelen die gericht zijn op zowel verbeteren van de slikfunctie, slikveiligheid
als algehele kwaliteit van leven, en onderbouwt en evalueert dit evidence-based plan en houdt hierbij rekening
met de verschillende domeinen van ICF.
INHOUD (alle OC zijn bij de HC verwerkt - mogelijke examenvragen aangeduid)
• HC 1: Anatomie - fysiologie - neurologie
Wat is dysfagie - pathofysiologie - classificatie - prevalentie
• HC 2: Diagnostiek;
- Screeningstesten: Yale Swallow Protocol | Timed Water Swallow test | EAT-10 | VVST
- Anamnese: dossierstudie + opbouw dossier
- CSE: klinisch slikonderzoek: niet-instumentele testen: MASA | TOMASS | MISA
• HC 3: - Instrumenteel slikonderzoek: FEES | VFES | HRM | TSM (iopi)| ROM (therabite) | sEMG
- specifieke patiëntgroepen: CVA - Hoofd- & halskanker - artificiële luchtweg - tracheostomie
• HC 4: - directe en indirecte therapie
- rehabilitatie: shaker | CTAR | EMST | IOPI | Face Former | Masako | Supraglottic Swallow |
effortful Swallow | Mendelsohn | Therabite | MDTP
• HC 5: compensatie: Chin Tuck | Chin Up | Head Rotation | Head Tilt | Mendelsohn |
Supraglottic Swallow | Multiple Swal | 3 Sec Prep
• HC 6:
EXAMENTIPS:
• schrijf alle afkortingen minstens 1x voluit, nadien mag je de afkorting gebruiken (bv. UES)
• leg het examen af in het NL of ENG - geen talen mixen
• rekenmachine meebrengen
samenvatting dysfagie - LA WT F3 - 2026 1
, hard gehemelte
ANATOMIE
(hard palate)
zacht gehemelte
of velum (soft palate)
tongbasis = BOT neusholte (nasal cavity)
(base of tongue)
nasofarynx
mondholte (oral cavity)
farynx orofarynx
speekselklieren (salivary glands)
stemplooien (vocal folds)
hypofarynx
larynx
piriform sinus
epiglottis
bovenste slokdarmsfincter
trachea
= UES (upper esophageus sphincter)
bovenste slokdarmsfincter
= UES (upper esophageus sphincter)
piriform sinus
trachea
stemplooien
lateraal kanaal
(lateral chanel)
epiglottis
vallecula
rechts links
mondbodem
(floor of mouth)
= tsn onderkaak
(mandibula) en
tongbeen (hyoid
bone)
4 spieren:
- mylohoid m.
- geniohyoid m.
- digastric m.
- stylohyoid m.
samenvatting dysfagie - LA WT F3 - 2026 2
,FYSIOLOGIE
FASEN VH SLIKKEN
1. orale fase: (controleerbare fase: je kan bewust onderbreken)
-> orale voorbereidingsfase = bolus voorbereiden (preparatory phase)
-> kauwen - beweging v tong, lippen & kaak
-> transport fase = bolus propulsion (bolus voortstuwing)
-> tong beweegt de bolus nr achter id mondholte dmv tong-palatum druk
-> dmv golvende / rollende beweging
-> tong maakt kommetje: goede tongcontrole + BOT + velumsluiting nodig
-> hoe dikker de bolus, hoe meer tongsterkte
2. faryngeale fase: (vanaf hier oncontroleerbaar)
= bolus naar slokdarm - 2 à 3 sec (niet id trachea of neus)
=> 4 bolus driving forces = tongkracht + mondbodem kracht + UES kracht + faryngaele constrictor
-> 4 kleppen:
- velofaryngeale klep (velum: zacht gehemelte - keelholtewanden)
= voorkomt voeding id neus = nasale regurgitatie (= n. vagus X) (combi met hypernasiliteit)
-> bij slechte afsluiting = niet genoeg druk id farynx om de bolus nr beneden te duwen
- BOT (= bolus nr farynx duwen)
= dmv faryngeale samentrekking - stripping wave (= faryngaele constrictor)
- laryngeale klep (= luchtweg afsluiten op 3 niveau’s)
-> glottissluiting: stemplooien sluiten = apneu = ademstop = trachea toe
-> epiglottale vouwing: epiglottis vouwt zich passief nr beneden dmv elevatie hyoïd en larynx
- UES (= sluitspier openen bij slikact = bolus id slokdarm)
-> in rust (tijdens ademen) altijd gesloten: anders reflux
-> laryngeale elevatie: tong retractie & hyoïd + larynx omhoog = stemplooien toe = UES open
-> opening UES op 3 niveau’s: - hyoïd: elevatie = openen UES
- tong: voortstuwen bolus
- hersenstam: n. glossofaryngeus (IX) en n. vagus (X)
3. oesofageale fase -> bolus voorbij UES: deze sluit om reflux te voorkomen
-> bolus in oesofagus: transport richting maag via peristaltische spiergolven
-> onderste slokdarm sfincter (LES) opent: bolus in maag
NEUROLOGIE
= motorische (ik wil iets doen) en sensorische (hoe voelt de bolus) coördinatie:
-> cortex: initiatie - controle - modificatie van slikken = orale fase
-> subcortex: ondersteuning & verfijning slikcontrole
-> Central Pattern Generator (CPG): automatisch slikken (bv. speeksel - ’s nachts soms kwijlen)
-> perifere zenuwen: (ezelsbrug 12 zenuwen: “op ons oude tuin Terras at Frits verse Groenten Van albert Heijn”)
- n. trigeminus (V) = kaak (s: sensibiliteit | m: motorisch)
- n. facialis (VII) = lippen & gezicht
- n. glossofaryngeus (IX) (S+M) + n. vagus (X) (M) = farynx, larynx, velofaryngaele sluiting, slikreflex
- n. hypoglossus (XII) = tong
samenvatting dysfagie - LA WT F3 - 2026 3
, WAT IS DYSFAGIE
= verstoring vd mogelijkheid om veilig en/of efficiënt te slikken
met risico op dehydratatie, ondervoeding, aspiratie pneumonie, daling QoL (stress, angst, depri) en sterfte
-> efficiënt = bolus volledig en in redelijke termijn van mond naar slokdarm transporteren
-> niet efficiënt: verminderde spierkracht (bolus propulsion - driving force)
-> residu: bolus resten: oraal - valleculae - BOT - piriform sinus (synoniem residu: stasis)
-> meerdere slikpogingen nodig
-> water nodig bij slikken
-> gevolg: dehydratatie - ondervoeding - secundaire aspiratie: residu inademen bij gn hoestreflex
-> veilig = voorkomen dat de bolus in de luchtweg terechtkomt
-> niet veilig: onvoldoende coördinatie & timing vr protectie luchtweg (neurologisch-reflexen)
-> penetratie: bolus boven of op de stemplooien (normaal hoestreflex: wegkuchen)
-> aspiratie: bolus onder de stemplooien (in de trachea) = deze pt hebben altijd dysfagie!
-> risico op aspiratie-pneumonie: infectie vd luchtwegen door bacteriën od bolus
-> silent aspiratie: geen hoestreflex = gestoorde sensorische input = moeilijk detecteerbaar
samenvatting dysfagie - LA WT F3 - 2026 4
docent werktraject: Leen vd Steen | docent reguliere traject: Lien v Rompaey | taal OPO: Engels | 3 studiepnt
ECTS
• De student adviseert professionele en niet-professionele actoren over de preventie, detectie, diagnose en
behandeling van slikstoornissen. Daarnaast kan hij bij een specifieke zorgvraag de patiënt gericht doorverwijzen
naar de juiste zorgverlener of kan hij de juiste zorgverlener betrekken in het zorgproces.
• De student weet in welke fase vh diagnostisch proces de patiënt zich bevindt en kan aangeven wat de volgende
stappen zijn bij een gegeven casus. De student houdt hierbij rekening met de verschillende domeinen van ICF.
• De student selecteert bij een gegeven casus adequate vragenlijsten, screenings, diagnostische instrumenten en
protocollen rekening houdend met ICF. De student kan deze evidence-based selectie toelichten of aanpassen aan
de concrete noden van de patiënt. De student verwerkt en interpreteert de verkregen resultaten correct.
• De student ontwikkelt in een gegeven casus, rekening houdend met een specifieke pathofysiologie, een
behandelplan op basis van SMARTER-doelen die gericht zijn op zowel verbeteren van de slikfunctie, slikveiligheid
als algehele kwaliteit van leven, en onderbouwt en evalueert dit evidence-based plan en houdt hierbij rekening
met de verschillende domeinen van ICF.
INHOUD (alle OC zijn bij de HC verwerkt - mogelijke examenvragen aangeduid)
• HC 1: Anatomie - fysiologie - neurologie
Wat is dysfagie - pathofysiologie - classificatie - prevalentie
• HC 2: Diagnostiek;
- Screeningstesten: Yale Swallow Protocol | Timed Water Swallow test | EAT-10 | VVST
- Anamnese: dossierstudie + opbouw dossier
- CSE: klinisch slikonderzoek: niet-instumentele testen: MASA | TOMASS | MISA
• HC 3: - Instrumenteel slikonderzoek: FEES | VFES | HRM | TSM (iopi)| ROM (therabite) | sEMG
- specifieke patiëntgroepen: CVA - Hoofd- & halskanker - artificiële luchtweg - tracheostomie
• HC 4: - directe en indirecte therapie
- rehabilitatie: shaker | CTAR | EMST | IOPI | Face Former | Masako | Supraglottic Swallow |
effortful Swallow | Mendelsohn | Therabite | MDTP
• HC 5: compensatie: Chin Tuck | Chin Up | Head Rotation | Head Tilt | Mendelsohn |
Supraglottic Swallow | Multiple Swal | 3 Sec Prep
• HC 6:
EXAMENTIPS:
• schrijf alle afkortingen minstens 1x voluit, nadien mag je de afkorting gebruiken (bv. UES)
• leg het examen af in het NL of ENG - geen talen mixen
• rekenmachine meebrengen
samenvatting dysfagie - LA WT F3 - 2026 1
, hard gehemelte
ANATOMIE
(hard palate)
zacht gehemelte
of velum (soft palate)
tongbasis = BOT neusholte (nasal cavity)
(base of tongue)
nasofarynx
mondholte (oral cavity)
farynx orofarynx
speekselklieren (salivary glands)
stemplooien (vocal folds)
hypofarynx
larynx
piriform sinus
epiglottis
bovenste slokdarmsfincter
trachea
= UES (upper esophageus sphincter)
bovenste slokdarmsfincter
= UES (upper esophageus sphincter)
piriform sinus
trachea
stemplooien
lateraal kanaal
(lateral chanel)
epiglottis
vallecula
rechts links
mondbodem
(floor of mouth)
= tsn onderkaak
(mandibula) en
tongbeen (hyoid
bone)
4 spieren:
- mylohoid m.
- geniohyoid m.
- digastric m.
- stylohyoid m.
samenvatting dysfagie - LA WT F3 - 2026 2
,FYSIOLOGIE
FASEN VH SLIKKEN
1. orale fase: (controleerbare fase: je kan bewust onderbreken)
-> orale voorbereidingsfase = bolus voorbereiden (preparatory phase)
-> kauwen - beweging v tong, lippen & kaak
-> transport fase = bolus propulsion (bolus voortstuwing)
-> tong beweegt de bolus nr achter id mondholte dmv tong-palatum druk
-> dmv golvende / rollende beweging
-> tong maakt kommetje: goede tongcontrole + BOT + velumsluiting nodig
-> hoe dikker de bolus, hoe meer tongsterkte
2. faryngeale fase: (vanaf hier oncontroleerbaar)
= bolus naar slokdarm - 2 à 3 sec (niet id trachea of neus)
=> 4 bolus driving forces = tongkracht + mondbodem kracht + UES kracht + faryngaele constrictor
-> 4 kleppen:
- velofaryngeale klep (velum: zacht gehemelte - keelholtewanden)
= voorkomt voeding id neus = nasale regurgitatie (= n. vagus X) (combi met hypernasiliteit)
-> bij slechte afsluiting = niet genoeg druk id farynx om de bolus nr beneden te duwen
- BOT (= bolus nr farynx duwen)
= dmv faryngeale samentrekking - stripping wave (= faryngaele constrictor)
- laryngeale klep (= luchtweg afsluiten op 3 niveau’s)
-> glottissluiting: stemplooien sluiten = apneu = ademstop = trachea toe
-> epiglottale vouwing: epiglottis vouwt zich passief nr beneden dmv elevatie hyoïd en larynx
- UES (= sluitspier openen bij slikact = bolus id slokdarm)
-> in rust (tijdens ademen) altijd gesloten: anders reflux
-> laryngeale elevatie: tong retractie & hyoïd + larynx omhoog = stemplooien toe = UES open
-> opening UES op 3 niveau’s: - hyoïd: elevatie = openen UES
- tong: voortstuwen bolus
- hersenstam: n. glossofaryngeus (IX) en n. vagus (X)
3. oesofageale fase -> bolus voorbij UES: deze sluit om reflux te voorkomen
-> bolus in oesofagus: transport richting maag via peristaltische spiergolven
-> onderste slokdarm sfincter (LES) opent: bolus in maag
NEUROLOGIE
= motorische (ik wil iets doen) en sensorische (hoe voelt de bolus) coördinatie:
-> cortex: initiatie - controle - modificatie van slikken = orale fase
-> subcortex: ondersteuning & verfijning slikcontrole
-> Central Pattern Generator (CPG): automatisch slikken (bv. speeksel - ’s nachts soms kwijlen)
-> perifere zenuwen: (ezelsbrug 12 zenuwen: “op ons oude tuin Terras at Frits verse Groenten Van albert Heijn”)
- n. trigeminus (V) = kaak (s: sensibiliteit | m: motorisch)
- n. facialis (VII) = lippen & gezicht
- n. glossofaryngeus (IX) (S+M) + n. vagus (X) (M) = farynx, larynx, velofaryngaele sluiting, slikreflex
- n. hypoglossus (XII) = tong
samenvatting dysfagie - LA WT F3 - 2026 3
, WAT IS DYSFAGIE
= verstoring vd mogelijkheid om veilig en/of efficiënt te slikken
met risico op dehydratatie, ondervoeding, aspiratie pneumonie, daling QoL (stress, angst, depri) en sterfte
-> efficiënt = bolus volledig en in redelijke termijn van mond naar slokdarm transporteren
-> niet efficiënt: verminderde spierkracht (bolus propulsion - driving force)
-> residu: bolus resten: oraal - valleculae - BOT - piriform sinus (synoniem residu: stasis)
-> meerdere slikpogingen nodig
-> water nodig bij slikken
-> gevolg: dehydratatie - ondervoeding - secundaire aspiratie: residu inademen bij gn hoestreflex
-> veilig = voorkomen dat de bolus in de luchtweg terechtkomt
-> niet veilig: onvoldoende coördinatie & timing vr protectie luchtweg (neurologisch-reflexen)
-> penetratie: bolus boven of op de stemplooien (normaal hoestreflex: wegkuchen)
-> aspiratie: bolus onder de stemplooien (in de trachea) = deze pt hebben altijd dysfagie!
-> risico op aspiratie-pneumonie: infectie vd luchtwegen door bacteriën od bolus
-> silent aspiratie: geen hoestreflex = gestoorde sensorische input = moeilijk detecteerbaar
samenvatting dysfagie - LA WT F3 - 2026 4
