BEGRIPPEN
LES 1
- Climate mitigatie: verminderen van klimaatverandering door te
kijken naar de oorzaak ervan broeikasgasuitstoot beperken
(reducing sources & enhancing the sinks)
o OORZAAK AANPAKKEN
- Climate adaptation: maatregelen die de mens neemt om zich aan
te passen aan de gevolgen van de klimaatverandering
o GEVOLGEN AANPAKKEN
- Oorzaken klimaatverandering (natuurlijk & antropogeen):
o Forceringen (verstoren het klimaatsysteem):
Vulkaanuitbarstingen, broeikasgassen, aerosolen (slecht
voor gezondheid maar houdt zonnestralen wel buiten),
variaties in aardbaan & aardas (milankovitch-cycli),
platentektoniek
o Feedbacks/reactie (+/-): albedo (minder ijs > minder reflectie
van zon > meer opwarming), golfstroom (ij smelt > meer
zoetwater in oceaan > verzwakking thermohaliene circulatie >
verstoord weerpatroon)
- CO2 & mens = oorzaak van klimaatopwarming:
o Budgetanalyse: hoeveel uitstoot is er
Helft van wat uitgestoten wordt blijft in atmosfeer, rest:
opgeslagen in oceanen & ecosystemen
o Isotopenverhouding (13C/12C): planten hebben voorkeur voor
12
C door de ratio te bekijken van de atmosfeer zien we dat
deze verhouding is gedaald wijst erop dat er veel fossiele
brandstoffen (= van oude planten) zijn uitgestoten
o Broeikaseffect: meer broeikasgassen = meer straling terug
naar aarde binnenin atmosfeer = meer warmte vastgehouden
o Stralingsforcering: verandering van energiebalans van de
aarde door meer broeikasgassen > meer straling
vastgehouden binnen atmosfeer > stralingsbalans verstoord >
aarde warmt op > gaat meer IR straling uitstoten > balans
weer in evenwicht (maar duurt even)
o Modellen: opwarming van aarde zou niet kunnen verklaard
worden zonder de antropogene forcering (anders is het
onmogelijk om zo grote klimaatverandering te hebben)
- Cumulatief koolstofbudget: lineair verband tussen mondiale
temperatuurstijging en geaccumuleerde broeikasgasuitstoot sinds
1
, industriële revolutie totale hoeveelheid CO2 dat de mens nog mag
uitstoten om onder een bepaalde temperatuurstijging te blijven
- Goede dingen:
o Zonne energie prijs: -89%
o Windmolens prijs: -70%
o Prijs van Li-batterijen: 40x goedkoper
= allemaal goed voor hernieuwbare energie te gebruiken
o Ontkoppeling van CO2 & GDP trends: CO2 uitstoot nu niet meer
nodig om welvarend te zijn
- Duurzame ontwikkeling: ontwikkeling die tegemoetkomt aan de
behoeften van de huidige generatie zonder de mogelijkheden van de
toekomstige generaties om in hun eigen behoeften te voorzien in
gevaar te brengen
o Mensen hebben noden
o MAAR er zijn limieten van de natuurlijke omgeving
- Planetaire grenzen:
o Oude voorstelling: er zijn grenzen (9 categorieën) aan wat de
aarde aankan lieft binnen die grens blijven, als je zo ver
buiten de grens gaat = geen weg terug
o Nieuwe donut voorstelling: er zijn grenzen maar er zijn dus ook
noden van de mens die moeten voldaan worden & daar
moeten we tussen blijven
- Sustainable development goals: 17 doelstellingen wereldwijd om
tegen 2030 duurzamere wereld te creëren
LES 3: biodiversiteit
- Biodiversiteit: variabiliteit van levende organismen uit alle
ecosystemen (terrestrische, mariene & aquatische), inclusief
diversiteit binnen en tussen soorten en tussen ecosystemen
o Genetische diversiteit: intraspecifiek (binnen in een soort)
o Soortendiversiteit: soortenrijkdom (aantal soorten binnen
bepaalde regio)
o Ecosysteemdiversiteit: diversiteit op landschapsschaal
- Hoe biodiversiteit?:
o Speciatie: door evolutie van soorten via natuurlijke selectie
ontstaan er nieuwe soorten uit bestaande soorten
o Achtergrondextincties: door verandering van
levensomstandigheden gaan soorten op gegeven moment
uitsterven
o Massa-extincties: wanneer >75% van de soorten ineens
verdwijnt op korte tijd, herstel = 20 miljoen jaar
2
, - Extinctiegolf: periode waarin veel soorten in relatief korte tijd
uitsterven
o Klimaatverandering: we zaten toen nog in ijstijd
o Overkill hypothesis: mens!!! overbejaging
Patroon van uitsterven volgt patroon van expansie van
de mens vanuit Afrika
- Living planet index: hoe de populatiegroottes van dieren
verandert doorheen tijd (aantal individuen binnen populaties)
- Biosfeerintegriteit (planetaire grens): hoe intact levende
systemen op aarde nog zijn
- Ecosysteemdiensten: voordelen die mens verkrijgt uit
ecosystemen
o Productiediensten: voedsel, hout, …
o Regulerende diensten: regelen natuurlijke processen bv
bestuiving, waterzuivering, klimaat, …
o Culturele diensten: recreatie, toerisme, …
o Ondersteunende diensten: bodemvorming, fotosynthese, …
- Biomassaproductie:
o Complementariteitseffect: verschillende soorten vullen
elkaar aan doordat ze verschillende functies uitoefenen
bevordert ecosysteem
Elke soort zijn eigen niche binnen ecosysteem & kunnen
dus perfect langs elkaar door leven
o Selectie-effect: hoe meer soorten aanwezig, hoe groter de
kans dat er een ‘supersoort’ tussen zit die veel en efficiënt
produceert = goed
- Gewas gerelateerde wilde verwanten (GWV): wilde
plantensoorten die genetisch verwant zijn aan landbouwgewassen
hebben eigenschappen die we in onze gewassen willen integreren
(want door veredeling van onze gewassen verliezen ze kenmerken)
- Bedreigingen (in volgorde):
o Verdwijnen van leefgebieden: bv ontbossing habitatverlies
o Overexploitatie: grote dieren vooral
o Invasieve uitheemse soorten: soorten die negatieve impact
hebben op milieu & mens maar zijn door de mens
geïntroduceerd op plekken waar ze normaal niet zouden
kunnen komen
o Vervuiling: competitie voor nutriënten
o Klimaatverandering: verschuiving leefgebieden
3
LES 1
- Climate mitigatie: verminderen van klimaatverandering door te
kijken naar de oorzaak ervan broeikasgasuitstoot beperken
(reducing sources & enhancing the sinks)
o OORZAAK AANPAKKEN
- Climate adaptation: maatregelen die de mens neemt om zich aan
te passen aan de gevolgen van de klimaatverandering
o GEVOLGEN AANPAKKEN
- Oorzaken klimaatverandering (natuurlijk & antropogeen):
o Forceringen (verstoren het klimaatsysteem):
Vulkaanuitbarstingen, broeikasgassen, aerosolen (slecht
voor gezondheid maar houdt zonnestralen wel buiten),
variaties in aardbaan & aardas (milankovitch-cycli),
platentektoniek
o Feedbacks/reactie (+/-): albedo (minder ijs > minder reflectie
van zon > meer opwarming), golfstroom (ij smelt > meer
zoetwater in oceaan > verzwakking thermohaliene circulatie >
verstoord weerpatroon)
- CO2 & mens = oorzaak van klimaatopwarming:
o Budgetanalyse: hoeveel uitstoot is er
Helft van wat uitgestoten wordt blijft in atmosfeer, rest:
opgeslagen in oceanen & ecosystemen
o Isotopenverhouding (13C/12C): planten hebben voorkeur voor
12
C door de ratio te bekijken van de atmosfeer zien we dat
deze verhouding is gedaald wijst erop dat er veel fossiele
brandstoffen (= van oude planten) zijn uitgestoten
o Broeikaseffect: meer broeikasgassen = meer straling terug
naar aarde binnenin atmosfeer = meer warmte vastgehouden
o Stralingsforcering: verandering van energiebalans van de
aarde door meer broeikasgassen > meer straling
vastgehouden binnen atmosfeer > stralingsbalans verstoord >
aarde warmt op > gaat meer IR straling uitstoten > balans
weer in evenwicht (maar duurt even)
o Modellen: opwarming van aarde zou niet kunnen verklaard
worden zonder de antropogene forcering (anders is het
onmogelijk om zo grote klimaatverandering te hebben)
- Cumulatief koolstofbudget: lineair verband tussen mondiale
temperatuurstijging en geaccumuleerde broeikasgasuitstoot sinds
1
, industriële revolutie totale hoeveelheid CO2 dat de mens nog mag
uitstoten om onder een bepaalde temperatuurstijging te blijven
- Goede dingen:
o Zonne energie prijs: -89%
o Windmolens prijs: -70%
o Prijs van Li-batterijen: 40x goedkoper
= allemaal goed voor hernieuwbare energie te gebruiken
o Ontkoppeling van CO2 & GDP trends: CO2 uitstoot nu niet meer
nodig om welvarend te zijn
- Duurzame ontwikkeling: ontwikkeling die tegemoetkomt aan de
behoeften van de huidige generatie zonder de mogelijkheden van de
toekomstige generaties om in hun eigen behoeften te voorzien in
gevaar te brengen
o Mensen hebben noden
o MAAR er zijn limieten van de natuurlijke omgeving
- Planetaire grenzen:
o Oude voorstelling: er zijn grenzen (9 categorieën) aan wat de
aarde aankan lieft binnen die grens blijven, als je zo ver
buiten de grens gaat = geen weg terug
o Nieuwe donut voorstelling: er zijn grenzen maar er zijn dus ook
noden van de mens die moeten voldaan worden & daar
moeten we tussen blijven
- Sustainable development goals: 17 doelstellingen wereldwijd om
tegen 2030 duurzamere wereld te creëren
LES 3: biodiversiteit
- Biodiversiteit: variabiliteit van levende organismen uit alle
ecosystemen (terrestrische, mariene & aquatische), inclusief
diversiteit binnen en tussen soorten en tussen ecosystemen
o Genetische diversiteit: intraspecifiek (binnen in een soort)
o Soortendiversiteit: soortenrijkdom (aantal soorten binnen
bepaalde regio)
o Ecosysteemdiversiteit: diversiteit op landschapsschaal
- Hoe biodiversiteit?:
o Speciatie: door evolutie van soorten via natuurlijke selectie
ontstaan er nieuwe soorten uit bestaande soorten
o Achtergrondextincties: door verandering van
levensomstandigheden gaan soorten op gegeven moment
uitsterven
o Massa-extincties: wanneer >75% van de soorten ineens
verdwijnt op korte tijd, herstel = 20 miljoen jaar
2
, - Extinctiegolf: periode waarin veel soorten in relatief korte tijd
uitsterven
o Klimaatverandering: we zaten toen nog in ijstijd
o Overkill hypothesis: mens!!! overbejaging
Patroon van uitsterven volgt patroon van expansie van
de mens vanuit Afrika
- Living planet index: hoe de populatiegroottes van dieren
verandert doorheen tijd (aantal individuen binnen populaties)
- Biosfeerintegriteit (planetaire grens): hoe intact levende
systemen op aarde nog zijn
- Ecosysteemdiensten: voordelen die mens verkrijgt uit
ecosystemen
o Productiediensten: voedsel, hout, …
o Regulerende diensten: regelen natuurlijke processen bv
bestuiving, waterzuivering, klimaat, …
o Culturele diensten: recreatie, toerisme, …
o Ondersteunende diensten: bodemvorming, fotosynthese, …
- Biomassaproductie:
o Complementariteitseffect: verschillende soorten vullen
elkaar aan doordat ze verschillende functies uitoefenen
bevordert ecosysteem
Elke soort zijn eigen niche binnen ecosysteem & kunnen
dus perfect langs elkaar door leven
o Selectie-effect: hoe meer soorten aanwezig, hoe groter de
kans dat er een ‘supersoort’ tussen zit die veel en efficiënt
produceert = goed
- Gewas gerelateerde wilde verwanten (GWV): wilde
plantensoorten die genetisch verwant zijn aan landbouwgewassen
hebben eigenschappen die we in onze gewassen willen integreren
(want door veredeling van onze gewassen verliezen ze kenmerken)
- Bedreigingen (in volgorde):
o Verdwijnen van leefgebieden: bv ontbossing habitatverlies
o Overexploitatie: grote dieren vooral
o Invasieve uitheemse soorten: soorten die negatieve impact
hebben op milieu & mens maar zijn door de mens
geïntroduceerd op plekken waar ze normaal niet zouden
kunnen komen
o Vervuiling: competitie voor nutriënten
o Klimaatverandering: verschuiving leefgebieden
3
