Personeel en organisatie
Inhoudstafel
Inhoudstafel............................................................................................................................. 1
Organisaties en de rol van mensen ........................................................................................... 2
Wat is een organisatie .......................................................................................................... 2
Bouwstenen van een organisatie .......................................................................................... 4
Soorten organisaties ............................................................................................................12
Historisch perspectief – overzicht van management benaderingen .......................................19
uitdagingen voor vandaag ....................................................................................................30
fit ........................................................................................................................................33
Human resource management (HRM) ......................................................................................36
Het belang van HRM, HR planning, werving en afvloeiing .....................................................36
Selectie tot loopbaanontwikkeling .......................................................................................64
Actuele vraagstukken ..........................................................................................................93
Prestatiebeloning versus werk-leven balans .........................................................................98
Organisatiecultuur, verandering en ontwikkeling ................................................................... 107
Wat is organisatiecultuur? ................................................................................................. 107
Hoe ontstaat organisatiecultuur en hoe wordt ze doorgegeven? ......................................... 117
Cultuur en organisatieverandering ..................................................................................... 123
Werktevredenheid ................................................................................................................ 141
Wat is een attitude ............................................................................................................ 141
Werktevredenheid ............................................................................................................ 149
Werkattitudes: implicaties voor HRM ................................................................................. 153
Werkstress en stressmanagement ...................................................................................... 156
Diversiteit en communicatie .................................................................................................. 162
diversiteit .......................................................................................................................... 162
Communicatie ................................................................................................................... 175
Motivatie .............................................................................................................................. 183
Wat is motivatie? .............................................................................................................. 183
Complementaire invalshoeken op motivatie ...................................................................... 188
Hoe belangrijk is motivatie en beloning echt?..................................................................... 200
Hedendaagse motivatievraagstukken ................................................................................. 203
Groepen en teams ................................................................................................................. 207
Groepsgedrag: niet de som der delen ................................................................................. 207
Groepen vormen en komen tot groepsgedrag .................................................................... 212
Hoe teams samenstellen en leiden? ................................................................................... 224
Leiderschap ........................................................................................................................... 228
1
, Wat is en wat doet een leider? ........................................................................................... 228
Vroege theorieën van leiderschap ...................................................................................... 234
Contigentiebenadering ...................................................................................................... 241
Moderne ideeën over leiderschap ...................................................................................... 249
Hedendaagse vraagstukken over leiderschap ..................................................................... 256
Organisaties en de rol van mensen
Wat is een organisatie
Organisatie = Een samenwerkingsverband van mensen die met behulp van geschikte kennis en
middelen samenwerken om een bepaald doel te bereiken.
Organisaties, bedrijven &
ondernemingen
Organisatie
Een organisatie is elke gestructureerde samenwerking tussen
mensen die gericht is op het bereiken van een bepaald doel.
Dat doel hoeft niet winstgericht te zijn.
kenmerken
o Een gedeeld doel als fundament → Dat doel kan zeer
verschillend zijn: zorg verlenen, beleid maken,
onderwijs geven, sport organiseren, winst maken,
enzovoort.
o De inzet van mensen, kennis en middelen
o Samenwerking om dat doel te bereiken
Voorbeeld: Een parlement zoals het Europees Parlement heeft geen winstdoelstelling; daar draait het
om besluitvorming en maatschappelijke vertegenwoordiging.
Bedrijf
Een bedrijf is een specifieke vorm van organisatie die economische activiteiten uitvoert: het
produceert of verkoopt goederen en/of diensten.
Een bedrijf kan winstgericht zijn, maar dat is niet altijd het hoofddoel. Sommige bedrijven
hebben ook een maatschappelijke of sociale missie.
Voorbeeld: Een ziekenhuis heeft financiële middelen nodig om te functioneren, maar de kernopdracht
is het leveren van kwaliteitsvolle zorg.
2
,Onderneming
Een onderneming is een bedrijf dat expliciet gericht is op het maken van winst.
Voorbeeld: Een supermarkt zoals Carrefour is een onderneming: ze verkoopt producten met als doel
winst te genereren. Die winst is noodzakelijk om te investeren, te groeien en te blijven bestaan.
management
Wat is management?
Management = het coördineren van mensen en middelen om op een effectieve manier samen te
werken richting het organisatiedoel.
Vaardigheden van een manager
Effectief management vraagt dus niet alleen kennis van het product of empathie voor medewerkers,
maar ook het vermogen om organisaties als een samenhangend systeem te begrijpen en te sturen.
Een manager heeft verschillende vaardigheden nodig:
o Technische vaardigheden: kennis van het product, de dienst of het werkproces.
o Menselijke vaardigheden: mensen kunnen motiveren, communiceren, conflicten oplossen en
empathie tonen.
o Conceptuele vaardigheden: het vermogen om het grotere geheel te zien en te begrijpen hoe
verschillende onderdelen van de organisatie met elkaar samenhangen (systeemdenken): Vooral
deze conceptuele vaardigheden zijn vaak minder zichtbaar, maar cruciaal. Het gaat om de “bril”
waarmee je naar een organisatie kijkt: begrijpen hoe ze is opgebouwd, hoe beslissingen
doorwerken in andere afdelingen en welke gevolgen keuzes hebben voor het hele systeem.
De bril
Organisaties bestaan niet alleen uit structuren, processen en systemen, ze bestaan vooral uit
mensen. Dat betekent dat organiseren meer is dan het inrichten van taken en procedures. Het vraagt
om een manier van kijken
Een bril om als leidinggevende werk op effectieve wijze te organiseren: een manier van denken
die helpt om werk effectief te organiseren en mensen op de juiste manier in te zetten.
Vanuit die bril wordt het belangrijk om structuur te herkennen in hoe organisaties zijn
opgebouwd. Om goed leiding te geven, moet je begrijpen welke organisatiewijze wordt
gehanteerd en waarom.
o Sommige organisaties zijn sterk gericht op efficiëntie en standaardisatie, zoals
assemblageorganisaties waar massaproductie centraal staat. Andere organisaties zijn juist
organischer ingericht, met meer ruimte voor creativiteit, innovatie en samenwerking.
De wereld verandert continu. Technologische ontwikkelingen, veranderende klantbehoeften en
maatschappelijke trends zorgen ervoor dat organisaties zich steeds moeten aanpassen aan hun
omgeving. Dit betekent dat leidinggevenden niet alleen intern moeten organiseren, maar ook
voortdurend moeten inspelen op externe ontwikkelingen. Organisaties moeten meebewegen
met de vraag uit de omgeving om relevant en succesvol te blijven.
Effectief organiseren vraagt dus om inzicht in structuur, aandacht voor mensen én het
vermogen om mee te veranderen met de wereld om ons heen.
3
, Bouwstenen van een organisatie
Organisaties bestaan uit een aantal vastgelegde structurele bouwstenen. De manier waarop deze
bouwstenen worden ingevuld én gecombineerd, bepaalt hoe de coördinatie van mensen en
middelen verloopt om met effectieve samenwerking het organisatiedoel te bereiken.
Specifieke invulling van een bouwsteen + Combinatie van alle ingevulde
bouwstenen = wijze waarop mensen en middelen gecoördineerd worden
Er is geen “juiste” structuur. Elke bouwsteen kan je zien als een schuifregelaar
die hoger of lager kan worden ingesteld. De optimale combinatie hangt af van
de context, strategie, technologie en omgeving van de organisatie.
Taakspecialisatie
De mate waarin één functie slechts een beperkt aantal handelingen omvat, vaak herhaald volgens
exact voorgeschreven procedures. Met andere woorden: in welke mate wordt productie of
dienstverlening opgesplitst in afzonderlijke taken die verdeeld worden over verschillende mensen?
Hoge taakspecialisatie
o Eén werknemer voert één specifieke handeling uit.
o Taken zijn sterk gestandaardiseerd.
o Veel herhaling.
o Duidelijke taakafbakening.
Voorbeeld: assemblagelijn in massaproductie zoals Ford.
Voordelen en nadelen:
Voordelen:
o Hogere productiviteit (door routine en efficiëntie)
o Snellere inwerktijd
o Lagere opleidingskost
o Minder fouten bij eenvoudige taken
Nadelen
o Motivatieproblemen
o Fysieke en mentale vermoeidheid
o Minder flexibiliteit
o Minder betrokkenheid
Lage taakspecialisatie
Voordelen en nadelen
voordelen
o Brede functies
o Veel variatie in taken
o Meer autonomie
o Grotere verantwoordelijkheid (meer betrokkenheid en vaak meer voldoening, kan wel meer
stress meebrengen voor de werknemers)
4
Inhoudstafel
Inhoudstafel............................................................................................................................. 1
Organisaties en de rol van mensen ........................................................................................... 2
Wat is een organisatie .......................................................................................................... 2
Bouwstenen van een organisatie .......................................................................................... 4
Soorten organisaties ............................................................................................................12
Historisch perspectief – overzicht van management benaderingen .......................................19
uitdagingen voor vandaag ....................................................................................................30
fit ........................................................................................................................................33
Human resource management (HRM) ......................................................................................36
Het belang van HRM, HR planning, werving en afvloeiing .....................................................36
Selectie tot loopbaanontwikkeling .......................................................................................64
Actuele vraagstukken ..........................................................................................................93
Prestatiebeloning versus werk-leven balans .........................................................................98
Organisatiecultuur, verandering en ontwikkeling ................................................................... 107
Wat is organisatiecultuur? ................................................................................................. 107
Hoe ontstaat organisatiecultuur en hoe wordt ze doorgegeven? ......................................... 117
Cultuur en organisatieverandering ..................................................................................... 123
Werktevredenheid ................................................................................................................ 141
Wat is een attitude ............................................................................................................ 141
Werktevredenheid ............................................................................................................ 149
Werkattitudes: implicaties voor HRM ................................................................................. 153
Werkstress en stressmanagement ...................................................................................... 156
Diversiteit en communicatie .................................................................................................. 162
diversiteit .......................................................................................................................... 162
Communicatie ................................................................................................................... 175
Motivatie .............................................................................................................................. 183
Wat is motivatie? .............................................................................................................. 183
Complementaire invalshoeken op motivatie ...................................................................... 188
Hoe belangrijk is motivatie en beloning echt?..................................................................... 200
Hedendaagse motivatievraagstukken ................................................................................. 203
Groepen en teams ................................................................................................................. 207
Groepsgedrag: niet de som der delen ................................................................................. 207
Groepen vormen en komen tot groepsgedrag .................................................................... 212
Hoe teams samenstellen en leiden? ................................................................................... 224
Leiderschap ........................................................................................................................... 228
1
, Wat is en wat doet een leider? ........................................................................................... 228
Vroege theorieën van leiderschap ...................................................................................... 234
Contigentiebenadering ...................................................................................................... 241
Moderne ideeën over leiderschap ...................................................................................... 249
Hedendaagse vraagstukken over leiderschap ..................................................................... 256
Organisaties en de rol van mensen
Wat is een organisatie
Organisatie = Een samenwerkingsverband van mensen die met behulp van geschikte kennis en
middelen samenwerken om een bepaald doel te bereiken.
Organisaties, bedrijven &
ondernemingen
Organisatie
Een organisatie is elke gestructureerde samenwerking tussen
mensen die gericht is op het bereiken van een bepaald doel.
Dat doel hoeft niet winstgericht te zijn.
kenmerken
o Een gedeeld doel als fundament → Dat doel kan zeer
verschillend zijn: zorg verlenen, beleid maken,
onderwijs geven, sport organiseren, winst maken,
enzovoort.
o De inzet van mensen, kennis en middelen
o Samenwerking om dat doel te bereiken
Voorbeeld: Een parlement zoals het Europees Parlement heeft geen winstdoelstelling; daar draait het
om besluitvorming en maatschappelijke vertegenwoordiging.
Bedrijf
Een bedrijf is een specifieke vorm van organisatie die economische activiteiten uitvoert: het
produceert of verkoopt goederen en/of diensten.
Een bedrijf kan winstgericht zijn, maar dat is niet altijd het hoofddoel. Sommige bedrijven
hebben ook een maatschappelijke of sociale missie.
Voorbeeld: Een ziekenhuis heeft financiële middelen nodig om te functioneren, maar de kernopdracht
is het leveren van kwaliteitsvolle zorg.
2
,Onderneming
Een onderneming is een bedrijf dat expliciet gericht is op het maken van winst.
Voorbeeld: Een supermarkt zoals Carrefour is een onderneming: ze verkoopt producten met als doel
winst te genereren. Die winst is noodzakelijk om te investeren, te groeien en te blijven bestaan.
management
Wat is management?
Management = het coördineren van mensen en middelen om op een effectieve manier samen te
werken richting het organisatiedoel.
Vaardigheden van een manager
Effectief management vraagt dus niet alleen kennis van het product of empathie voor medewerkers,
maar ook het vermogen om organisaties als een samenhangend systeem te begrijpen en te sturen.
Een manager heeft verschillende vaardigheden nodig:
o Technische vaardigheden: kennis van het product, de dienst of het werkproces.
o Menselijke vaardigheden: mensen kunnen motiveren, communiceren, conflicten oplossen en
empathie tonen.
o Conceptuele vaardigheden: het vermogen om het grotere geheel te zien en te begrijpen hoe
verschillende onderdelen van de organisatie met elkaar samenhangen (systeemdenken): Vooral
deze conceptuele vaardigheden zijn vaak minder zichtbaar, maar cruciaal. Het gaat om de “bril”
waarmee je naar een organisatie kijkt: begrijpen hoe ze is opgebouwd, hoe beslissingen
doorwerken in andere afdelingen en welke gevolgen keuzes hebben voor het hele systeem.
De bril
Organisaties bestaan niet alleen uit structuren, processen en systemen, ze bestaan vooral uit
mensen. Dat betekent dat organiseren meer is dan het inrichten van taken en procedures. Het vraagt
om een manier van kijken
Een bril om als leidinggevende werk op effectieve wijze te organiseren: een manier van denken
die helpt om werk effectief te organiseren en mensen op de juiste manier in te zetten.
Vanuit die bril wordt het belangrijk om structuur te herkennen in hoe organisaties zijn
opgebouwd. Om goed leiding te geven, moet je begrijpen welke organisatiewijze wordt
gehanteerd en waarom.
o Sommige organisaties zijn sterk gericht op efficiëntie en standaardisatie, zoals
assemblageorganisaties waar massaproductie centraal staat. Andere organisaties zijn juist
organischer ingericht, met meer ruimte voor creativiteit, innovatie en samenwerking.
De wereld verandert continu. Technologische ontwikkelingen, veranderende klantbehoeften en
maatschappelijke trends zorgen ervoor dat organisaties zich steeds moeten aanpassen aan hun
omgeving. Dit betekent dat leidinggevenden niet alleen intern moeten organiseren, maar ook
voortdurend moeten inspelen op externe ontwikkelingen. Organisaties moeten meebewegen
met de vraag uit de omgeving om relevant en succesvol te blijven.
Effectief organiseren vraagt dus om inzicht in structuur, aandacht voor mensen én het
vermogen om mee te veranderen met de wereld om ons heen.
3
, Bouwstenen van een organisatie
Organisaties bestaan uit een aantal vastgelegde structurele bouwstenen. De manier waarop deze
bouwstenen worden ingevuld én gecombineerd, bepaalt hoe de coördinatie van mensen en
middelen verloopt om met effectieve samenwerking het organisatiedoel te bereiken.
Specifieke invulling van een bouwsteen + Combinatie van alle ingevulde
bouwstenen = wijze waarop mensen en middelen gecoördineerd worden
Er is geen “juiste” structuur. Elke bouwsteen kan je zien als een schuifregelaar
die hoger of lager kan worden ingesteld. De optimale combinatie hangt af van
de context, strategie, technologie en omgeving van de organisatie.
Taakspecialisatie
De mate waarin één functie slechts een beperkt aantal handelingen omvat, vaak herhaald volgens
exact voorgeschreven procedures. Met andere woorden: in welke mate wordt productie of
dienstverlening opgesplitst in afzonderlijke taken die verdeeld worden over verschillende mensen?
Hoge taakspecialisatie
o Eén werknemer voert één specifieke handeling uit.
o Taken zijn sterk gestandaardiseerd.
o Veel herhaling.
o Duidelijke taakafbakening.
Voorbeeld: assemblagelijn in massaproductie zoals Ford.
Voordelen en nadelen:
Voordelen:
o Hogere productiviteit (door routine en efficiëntie)
o Snellere inwerktijd
o Lagere opleidingskost
o Minder fouten bij eenvoudige taken
Nadelen
o Motivatieproblemen
o Fysieke en mentale vermoeidheid
o Minder flexibiliteit
o Minder betrokkenheid
Lage taakspecialisatie
Voordelen en nadelen
voordelen
o Brede functies
o Veel variatie in taken
o Meer autonomie
o Grotere verantwoordelijkheid (meer betrokkenheid en vaak meer voldoening, kan wel meer
stress meebrengen voor de werknemers)
4
