Samenvatting H5: Ontwikkeling & Plasticiteit + begrippenlijst | Biopsychologie | PXL | 2025/26

Samenvatting H5: ontwikkeling &
plasticiteit v/h zenuwstelsel
0. Inleiding
- Tot laat in leven is menselijk brein nog in beweging
- Op oudere leeftijd evalueren de hersenen nog verder/zijn er processen die ervoor zorgen dat
hersenen anders gaan functioneren
 Die veranderende & evoluerende biologische hersenprocessen => weerslag op gedrag



1. Het prille begin vn nieuw menselijk leven &
vn zenuwstelsel
Bevruchting – dag 20 na bevruchting
Evolutie bevruchte eicel
- Ontstaan uit 1 enkele cel: de bevruchte eicel
o Zaadcel versmelt met eicel => geslachtscellen/gameten
- Vanaf moment bevruchting => verschillende opeenvolgende mitotische celdelingen
o Bevruchte eicel delen in 2 identieke zustercellen
 Delen vervolgens in 4 cellen => enzoverder
 Snel proces => dag 5 na bevruchting > 100 cellen ontstaan  blastocyste
o Die hecht zich aan wand baarmoeder => differentiëren in
verschillende weefsels & organen  start embryologische
ontwikkeling

Start embryologische ontwikkeling => gastrulatie
- 3 verschillende kiemlagen gevormd:
o Ectoderm
 Uitgroeien tot bovenste lagen menselijk lichaam
 Zoals: huid, haren, ogen & zenuwstelsel
o Mesoderm
 Uitgroeien tot spieren, botten & bloedvaten
o Endoderm
 Uitgroeien tot darmen & longen
- In deze fase => embryo vorm vn platte schijf met ectoderm aan bovenkant

Verdere ontwikkeling vn ectoderm
- Gebeurt op gesofisticeerde mnr
- Volgens bepaald ritme => vanaf ± 20ste dag vn zwangerschap
 Cruciale ontwikkeling vn toekomstige hersenen gebeurt in prille zwangerschap
o Meeste nog nt weten zwanger zijn

Neurotrofines
- Ontw vn alle organen => geregeld dr instructies die in genen voorgeprogrammeerd zijn
- A.d.h.v. aanmaak vn specifieke stoffen die in hersenen voorkomen (=> neurotrofines) w ontw
vn zenuwstelsel geregeld
o Enkele neurotrofines die rol spelen:
 Zenuwgroeifactoren => nerve growth factor (NGF) & brain-derived neurotrophic
factor (BDNF)

, Ontwikkeling vn zenuwstelsel
- Tijdens embryonale & foetale ontw erg belangrijk
o Voor ontw vn goed functionerend zenuwstelsel => cognitieve mogelijkheden &
leervermogens
- Volgt een vast patroon:


neurulatie neurale migratie
3-4w na bevruchtin: vorming neurale buis 3-5m na bevruchting
2-3m na bevruchting: vorming hersenblaasjes

netwerkvorming & -
neurale proliferatie
3-4m na bevruchting
optimalisatie
prenataal & postnataal




Teratogenen
- Tijdens neurale ontw => kritieke & sensitieve periodes
o Zowel prenataal als postnataal
o Zenuwstelsel extra gevoelig vr schadelijke stoffen & omgevingsfactoren  teratogenen
- Blootstelling => leiden tot breed spectrum aan afwijkingen & cognitieve stoornissen
o Gedragsproblemen, leerstoornissen & motorische beperkingen
 Alcoholgebruik tijdens zwangerschap => foetaal alcoholsyndroom (FAS)
 Cognitieve achterstand & structurele hersenafwijkingen
 Roken => zuurstoftoevoer nr foetus beperken
 Ontwikkelingsstoornissen (ADHD) & lager IQ
 Bepaalde medicatie
 Infecties => hersenontw beïnvloeden
 Rubella
 Toxoplasmose
 Zikavirus
o Leiden tot microcefalie & neurologische ontwikkelingsstoornissen
 Herpes simplex
 Varicella (waterpokken)
o Ernstige congenitale afwijkingen kan veroorzaken
 Cytomegalovirus-infectie (CMV)