H1 – INLEIDING
WAT IS CULTUUR?
Een moeilijke vraag waarbij wetenschappers niet tot consensus komen
Verschillende definities en afbakeningen hebben enkele elementen gemeen:
cultuur is een door een gemeenschap gedeeld systeem van waarden, normen, ideeën, attitudes,
gedragingen, communicatiemiddelen en die producten ervan, die van generatie op generatie worden
overgeleverd
+ dynamisch
Wereldwijde migratiestromen cultuurcontact is zo oud als de mens
Culturele diversiteit is eigen aan de mens
uitzonderlijk aanpassingsvermogen aan zeer heterogene omstandigheden
verklaring: neuroplasticiteit (hardware) en cultuuroverdracht als evolutionair voordeel (software)
Veelgebruikte weergave van cultuur:
CULTUUR IS GEDEELD
Cultuur heeft altijd betrekking op een groep mensen
geen cultuur in je eentje
Kan binnen een grote groep, of ook een kleinere groep
mensen zijn dus lid van verschillende culturen
Cultuur is niet allesbepalend: niet iedereen binnen dezelfde cultuur beschikt over dezelfde
eigenschappen
persoonlijkheid en levenservaringen spelen een belangrijke rol
combinatie van al die elementen maakt ons uniek
de voorspelbaarheid van je gedrag in bepaalde situaties hangt ook af van je cultuur
tight vs loos cultures (Gelfand)
,CULTUUR IS OVERGELEVERD
Dit betekent dat het is aangeleerd en niet iets dat we bij de geboorte meekrijgen
(geen biologische of fysieke eigenschappen)
Het gaat wel om kennis van hoe men zich moet gedragen als om het gedrag
De cultuur van een samenleving wordt via een levenslang leerproces van de ene op de andere
overgedragen = socialisatieproces
BOURDIEU
Primaire socialisatie = socialisatie door directe familie
bv: ouders
Secundaire socialisatie = socialisatie door omgang met anderen
bv: vrienden, hobby, collega’s
school is de belangrijkste bron
Tertiaire socialisatie = socialisatie via media
bv: spelletjes, internet of reclame
onbewuste beïnvloeding
Enculturatie = cultuuroverdracht doorheen levensloop
acculturatie = cultuuroverdracht door contact met andere culturen
CULTUUR IS DYNAMISCH
Cultuur biedt een kader dat richting geeft aan ons handelen, maar er zijn situaties waarin dat kader
niet goed past ontstaan nieuwe denkwijzen
Cultuur verandert via mensen
constante wederkerigheid:
cultuur heeft invloed op ons handelen, maar wij beïnvloeden ook onze cultuur
o vb: COVID-19: nieuwe comfortabele afstand
o ADAPTIEF
WAT IS CROSS-CULTURELE PSYCHOLOGIE?
= de wetenschappelijke studie van gelijkenissen en verschillen in het menselijke psychologisch
functioneren in verschillende culturele groepen, daarbij onderzoekend hoe ons denken, voelen en
doen beïnvloed wordt door een culturele context
2 benaderingen:
1. Absolutisme (= universalisme) ~ mainstream psychology
o DE menselijke psychologie is universeel en hetzelfde over culturen heen
o Wordt dus niet beïnvloed door cultuur
o Culturele verschillen = ruis
o Bewijs: zaken die we van jongs af aan leren en meer biologisch van aard zijn
o Kritiek: wat met vele betekenisvolle culturele variatie
2. Relativisme ~ cultural psychology
o Cultuur heeft een enorme invloed op ons denken, voelen en handelen en kan pas
begrepen worden binnen de context van de cultuur waarin het zich afspeelt
o Geen contextvrij gedrag
o Kritiek: te verschillende om te kunnen interageren? Algemene morele standaarden?
Niet vergeten dat we over culturen ook veel gemeen hebben
,DE GESCHIEDENIS
Eerst maar weinig aandacht hiervoor. Pas in de jaren 1960-1970 werden de eerste cross-culturele
studie gedaan en pas tegen het einde van de 20e eeuw begon de discipline echt te groeien
Maar wel een lange voorgeschiedenis:
1850: Völkerpsychologie = het idee dat de mens in relatie tot de gewoonten en gebruiken van
de samenleving moest bestuderen en men zich niet kon beperken tot het individuele
bewustzijn
1859: oprichting Zeitschrift für Völkerpsychologie und Sprachwissenschaft
De grondlegger van de moderne psychologie = Wundt
o Rond 1870: experimenteel psychologisch onderzoek
o "Where deliberate experimentation ends is where history has experimented on the
behalf of psychologists”
1898: Rivers: onderzoek naar waarnemingen bij bewoners van Papua Nieuw-Guinea
o Zij waren minder gevoelig voor visuele illusies
1940-1950: basispersoonlijkheid en nationale karakters
1960-1970: niet enkel antropologen, maar nu ook psychologen die zich bezighouden met
verschillen tussen mensen uit verschillende structuren
WAAROM IS CROSS-CULTURELE PSYCHOLOGIE BELANGRIJK?
1. Veel kennis over de menselijke psychologie is gebaseerd op WEIRD steekproeven
o = western, educated, industrialized, rich and democratic
o Maar zijn de resultaten dan wel generaliseerbaar
o Dus een kritische blik op onze kennis van ‘de’ menselijke psychologie
o Analytisch vs holistisch
o Opletten voor etnocentrisme (= je eigen cultuur als maatstaf gebruiken)
2. Leren over andere culturen, leert je ook iets over je eigen cultuur
o Linton: “een vis kan niet beseffen dat ze in water leeft, omdat ze nooit iets andere zal
kennen”
o Belangrijk om etnocentrisme tegen te gaan
o Ook oppassen met essentialisme
3. Als psycholoog zal in je contact komen met mensen die verschillende culturele achtergronden
hebben dan jij
, H2 – CROSS-CULTUREEL
ONDERZOEK
De wetenschappelijke methode = diepgaande kennis over de wereld opdoen door systematische
waarnemingen te doen en het proces zo te beschrijven dat andere het precies kunnen herhalen en
kunnen beoordelen of ze tot dezelfde conclusies komen
Te onderscheiden van
o Persoonlijke ervaringen
o Sociale normen
o Autoriteit
o Gods woord
o Abstracte beredenering
Intense uitwisseling tussen theorieontwikkeling en waarnemingen
kwaliteit en betrouwbaarheid hangen sterk af van de kwaliteit van de theorie
Methoden = procedures die een vaste en doordachte manier van waarnemen waarborgen en zo de
kwaliteit bevorderen
ONDERSCHEID KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE METHODEN
Kwalitatieve methoden hebben met elkaar gemeen dat:
Ze de kijk van de onderzochte zelf in kaart willen brengen
‘rijke’ data verzamelen zonder al te vaste structuur
De data verzamelen in een natuurlijke setting om zo de omgeving in rekening te brengen
Goed voor de inductieve kant van de onderzoekscyclus (nieuwe theorie obv data) en
betekenisgeving
Kwantitatieve methoden hebben met elkaar gemeen dat:
Waarnemingen vatten in cijfers = kwantificeren
Alleen waarnemingen doen binnen een vooraf gespecificeerd kader waarbij
antwoordmogelijkheden vastliggen en op voorhand worden gekoppeld aan cijfers
Veelal data verzamelen in ‘gecontroleerde settings’ zoals een onderzoekslabo
zo wordt een verschijnsel op een precies gelijke en telbare manier gemeten zodat men deze
kan vergelijken
goed voor de deductieve kant van de onderzoekscyclus (theorie toetsen aan data) en
vergelijken van groepen
Gesloten en gestructureerd open en verkennende methoden
Mixed methods design = beide methoden gebruikt in 1 onderzoek
WETENSCHAPSFILOSOFIE
Kenmerken realisme (universalisme)
er is maar 1 objectieve waarheid
die waarheid door wetenschap alsmaar nauwkeuriger kunnen leren kennen
de wetenschapper moet neutraal zijn om de werkelijkheid zo min mogelijk te beïnvloeden
etic benadering = bevindingen vanuit een cultuur toepassen op iedereen
o gevaar: cross-culturele vergelijkingen zijn soms erg pejoratief naar de niet-WEIRDe
contexten toe
WAT IS CULTUUR?
Een moeilijke vraag waarbij wetenschappers niet tot consensus komen
Verschillende definities en afbakeningen hebben enkele elementen gemeen:
cultuur is een door een gemeenschap gedeeld systeem van waarden, normen, ideeën, attitudes,
gedragingen, communicatiemiddelen en die producten ervan, die van generatie op generatie worden
overgeleverd
+ dynamisch
Wereldwijde migratiestromen cultuurcontact is zo oud als de mens
Culturele diversiteit is eigen aan de mens
uitzonderlijk aanpassingsvermogen aan zeer heterogene omstandigheden
verklaring: neuroplasticiteit (hardware) en cultuuroverdracht als evolutionair voordeel (software)
Veelgebruikte weergave van cultuur:
CULTUUR IS GEDEELD
Cultuur heeft altijd betrekking op een groep mensen
geen cultuur in je eentje
Kan binnen een grote groep, of ook een kleinere groep
mensen zijn dus lid van verschillende culturen
Cultuur is niet allesbepalend: niet iedereen binnen dezelfde cultuur beschikt over dezelfde
eigenschappen
persoonlijkheid en levenservaringen spelen een belangrijke rol
combinatie van al die elementen maakt ons uniek
de voorspelbaarheid van je gedrag in bepaalde situaties hangt ook af van je cultuur
tight vs loos cultures (Gelfand)
,CULTUUR IS OVERGELEVERD
Dit betekent dat het is aangeleerd en niet iets dat we bij de geboorte meekrijgen
(geen biologische of fysieke eigenschappen)
Het gaat wel om kennis van hoe men zich moet gedragen als om het gedrag
De cultuur van een samenleving wordt via een levenslang leerproces van de ene op de andere
overgedragen = socialisatieproces
BOURDIEU
Primaire socialisatie = socialisatie door directe familie
bv: ouders
Secundaire socialisatie = socialisatie door omgang met anderen
bv: vrienden, hobby, collega’s
school is de belangrijkste bron
Tertiaire socialisatie = socialisatie via media
bv: spelletjes, internet of reclame
onbewuste beïnvloeding
Enculturatie = cultuuroverdracht doorheen levensloop
acculturatie = cultuuroverdracht door contact met andere culturen
CULTUUR IS DYNAMISCH
Cultuur biedt een kader dat richting geeft aan ons handelen, maar er zijn situaties waarin dat kader
niet goed past ontstaan nieuwe denkwijzen
Cultuur verandert via mensen
constante wederkerigheid:
cultuur heeft invloed op ons handelen, maar wij beïnvloeden ook onze cultuur
o vb: COVID-19: nieuwe comfortabele afstand
o ADAPTIEF
WAT IS CROSS-CULTURELE PSYCHOLOGIE?
= de wetenschappelijke studie van gelijkenissen en verschillen in het menselijke psychologisch
functioneren in verschillende culturele groepen, daarbij onderzoekend hoe ons denken, voelen en
doen beïnvloed wordt door een culturele context
2 benaderingen:
1. Absolutisme (= universalisme) ~ mainstream psychology
o DE menselijke psychologie is universeel en hetzelfde over culturen heen
o Wordt dus niet beïnvloed door cultuur
o Culturele verschillen = ruis
o Bewijs: zaken die we van jongs af aan leren en meer biologisch van aard zijn
o Kritiek: wat met vele betekenisvolle culturele variatie
2. Relativisme ~ cultural psychology
o Cultuur heeft een enorme invloed op ons denken, voelen en handelen en kan pas
begrepen worden binnen de context van de cultuur waarin het zich afspeelt
o Geen contextvrij gedrag
o Kritiek: te verschillende om te kunnen interageren? Algemene morele standaarden?
Niet vergeten dat we over culturen ook veel gemeen hebben
,DE GESCHIEDENIS
Eerst maar weinig aandacht hiervoor. Pas in de jaren 1960-1970 werden de eerste cross-culturele
studie gedaan en pas tegen het einde van de 20e eeuw begon de discipline echt te groeien
Maar wel een lange voorgeschiedenis:
1850: Völkerpsychologie = het idee dat de mens in relatie tot de gewoonten en gebruiken van
de samenleving moest bestuderen en men zich niet kon beperken tot het individuele
bewustzijn
1859: oprichting Zeitschrift für Völkerpsychologie und Sprachwissenschaft
De grondlegger van de moderne psychologie = Wundt
o Rond 1870: experimenteel psychologisch onderzoek
o "Where deliberate experimentation ends is where history has experimented on the
behalf of psychologists”
1898: Rivers: onderzoek naar waarnemingen bij bewoners van Papua Nieuw-Guinea
o Zij waren minder gevoelig voor visuele illusies
1940-1950: basispersoonlijkheid en nationale karakters
1960-1970: niet enkel antropologen, maar nu ook psychologen die zich bezighouden met
verschillen tussen mensen uit verschillende structuren
WAAROM IS CROSS-CULTURELE PSYCHOLOGIE BELANGRIJK?
1. Veel kennis over de menselijke psychologie is gebaseerd op WEIRD steekproeven
o = western, educated, industrialized, rich and democratic
o Maar zijn de resultaten dan wel generaliseerbaar
o Dus een kritische blik op onze kennis van ‘de’ menselijke psychologie
o Analytisch vs holistisch
o Opletten voor etnocentrisme (= je eigen cultuur als maatstaf gebruiken)
2. Leren over andere culturen, leert je ook iets over je eigen cultuur
o Linton: “een vis kan niet beseffen dat ze in water leeft, omdat ze nooit iets andere zal
kennen”
o Belangrijk om etnocentrisme tegen te gaan
o Ook oppassen met essentialisme
3. Als psycholoog zal in je contact komen met mensen die verschillende culturele achtergronden
hebben dan jij
, H2 – CROSS-CULTUREEL
ONDERZOEK
De wetenschappelijke methode = diepgaande kennis over de wereld opdoen door systematische
waarnemingen te doen en het proces zo te beschrijven dat andere het precies kunnen herhalen en
kunnen beoordelen of ze tot dezelfde conclusies komen
Te onderscheiden van
o Persoonlijke ervaringen
o Sociale normen
o Autoriteit
o Gods woord
o Abstracte beredenering
Intense uitwisseling tussen theorieontwikkeling en waarnemingen
kwaliteit en betrouwbaarheid hangen sterk af van de kwaliteit van de theorie
Methoden = procedures die een vaste en doordachte manier van waarnemen waarborgen en zo de
kwaliteit bevorderen
ONDERSCHEID KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE METHODEN
Kwalitatieve methoden hebben met elkaar gemeen dat:
Ze de kijk van de onderzochte zelf in kaart willen brengen
‘rijke’ data verzamelen zonder al te vaste structuur
De data verzamelen in een natuurlijke setting om zo de omgeving in rekening te brengen
Goed voor de inductieve kant van de onderzoekscyclus (nieuwe theorie obv data) en
betekenisgeving
Kwantitatieve methoden hebben met elkaar gemeen dat:
Waarnemingen vatten in cijfers = kwantificeren
Alleen waarnemingen doen binnen een vooraf gespecificeerd kader waarbij
antwoordmogelijkheden vastliggen en op voorhand worden gekoppeld aan cijfers
Veelal data verzamelen in ‘gecontroleerde settings’ zoals een onderzoekslabo
zo wordt een verschijnsel op een precies gelijke en telbare manier gemeten zodat men deze
kan vergelijken
goed voor de deductieve kant van de onderzoekscyclus (theorie toetsen aan data) en
vergelijken van groepen
Gesloten en gestructureerd open en verkennende methoden
Mixed methods design = beide methoden gebruikt in 1 onderzoek
WETENSCHAPSFILOSOFIE
Kenmerken realisme (universalisme)
er is maar 1 objectieve waarheid
die waarheid door wetenschap alsmaar nauwkeuriger kunnen leren kennen
de wetenschapper moet neutraal zijn om de werkelijkheid zo min mogelijk te beïnvloeden
etic benadering = bevindingen vanuit een cultuur toepassen op iedereen
o gevaar: cross-culturele vergelijkingen zijn soms erg pejoratief naar de niet-WEIRDe
contexten toe
