MEDIA ETHIEK
HOOFDSTUK 1: HET TERREIN EN DE KERNBERGIPPEN
Week 1: Wat is ethiek en waarom moet je daar mee bezig zijn?
Integriteit: kernwoord
Gaat over: Hoe betrouwbaar ben je? Neem je je verantwoordelijkheid? Sta je achter je keuzes? Kunnen
mensen op je rekenen?
• Integriteit in je dagelijks functioneren als mens
• Integriteit in je professionele rol
• Integriteit bij morele kwesties
• Integriteit t.o.v. verschillende levensbeschouwingen
Wat leer je in dit hoofdstuk?
1. Je maakt kennis met de kernbegrippen en denkgereedschap.
2. Je legt verbanden tussen ethiek, integriteit en professionaliteit.
3. Je leert ethische vragen herkennen.
4. Je leert het verband zien tussen ethiek en levensbeschouwing.
5. Je leert waarom aandacht aan ethiek en intergriteit zinvol is.
DEEL 1: DENKGEREEDSCHAPPEN
Wat heb je nodig om “professioneel” te zijn?
Loodgieter: gereedschapskist
Ethicus: denkgereedschappen
• Begrippen
• Concepten
• Argumenten
• Analysemodellen
Met behulp van die denkgereedschappen kunnen mensen effectiever:
• Intergriteitsvraagstukken benoemen
• Intergriteitsvraagstukken analyseren
• Het perspectief verbreden
• Gecompliceerde verbanden ontrafelen
• Zoeken naar een oplossing
• Met andere integriteitsvraagstukken communiceren
Ethiek begint bij zien – spreken – en dan pas handelen
à Goed handelen is eigenlijk maar een gevolg van 2 stappen terug. Ethiek begint bij goed kijken, beseffen
dat je een “bril ophebt”.
,We zien niet altijd zuiver…
Over brillen, kaders & frames
à die bril die we ophebben bepaalt ons.
• Als onze kijk van een eenvoudige lijn al niet helemaal helder is
• Hoe moeilijk moet het zijn om helder te kijken naar complexe situaties
• Parallel met de lijn. Afhankelijk hoe iets ingepakt wordt, gaan we het anders bekijken
• Hier is de grote rol weggelegd voor media makers en woordvoerders want zij reiken die brillen en
frames aan.
ZIEN DOOR DE MEDIA BRIL
Een journalistiek voorbeeld: 2 frames om de werkelijkheid te bekijken
Foto’s van de dag de aanslagen:
Journalist kan 2 dingen doen; hij kan kiezen hoe hij een situatie in beeld brengt.
• Foto 1: lijkt een postkaartje, “niks aan de hand”, rust creëren
• Foto 2: creëert angst, om een dreiging te creëren
WE SPREKEN NIET ALTIJD ZUIVER
• Woorden veranderen je brein
o Moeilijkheden vs. uitdagingen
o Kritiek vs. feedback
o Zwarte vs. n****
• Woorden hebben kracht
• Woorden zijn een filter
o “Omkoping & corruptie” worden “transactiekosten en fooi”
Doel van cursus ethiek; bewust zijn dat je keuzes maakt, in je manier van doen,…
Aan de hand van de denkgereedschappen komen tot een antwoord dat:
• BREDER: meer waarden proberen te realiseren, rekening houden met meer belangen
• DIEPER: meer rekening houden met verleden en gevolgen, op korte & lange termijn
• RIJKER: met meer perspectieven en alternatieven probeert rekening te houden
• BETER VERDEDIGBAAR: beter bestand tegen kritiek doordat het goed onderbouwd is
`
, DEEL 2: WAT IS ETHIEK?
2.1 ZEDENKUNDE
• Geheel feitelijke actuele gewoonten
• Spreekt zich niet uit over goed of kwaad
• Eigenlijk geen ethiek
• Hoort in de wereld van de sociologie
Voorbeeld: openbare zeden in het Westen = anders dan in het midden Oosten
2.2 MORAAL
• Subject voelt zich verplicht om zijn handelen af te stemmen op het geheel van waarden en
normen
• Verschil tussen waarden en normen
• Waardesysteem zit op de achtergrond
• Gebaseerd op levensbeschouwing of ideologie
WAARDE NORM
Iets war een persoon/samenleving belangrijk vindt De concrete invulling van de waarde
Iets om na te streven Zijn concrete richtlijnen, afspraken, wetten, …
In 1 woord uitgedrukt waarin je de achterliggende waarde probeert te
realiseren
Algemeen en vaag
Factoren die onze norm beïnvloeden:
® Tijd (tijdsgeest) – omgeving (maatschappelijke & sociale factoren) – natuur (biologische &
psychische factoren)
• Waarden zijn iets stabieler,
• Normen zijn onderhevig aan verschillende factoren die ze beïnvloeden,
• Die normen beïnvloeden ons als individu & ook onze professionele context.
2.3 MORAALFYLOSOFIE OF ETHIEK
• Ethiek is de discipline waarin nagedacht wordt over moraliteit of zedelijkheid
• Is het onderzoek naar statuur, inhoud en de samenhang van de moraal
• Bestudeerd verschillende historische moraalsystemen
ETHIEK = de reflectie op onze moraal, op de waarden en normen waaraan wij onszelf en de anderen in
redelijkheid gehouden achten bij de poging om ordering aan te brengen in het maatschappelijk
verkeer.
, Professioneel leven
Onderscheid tussen 3 lagen van ethiek:
BEROEPSETHIEK = hoe ga ik om met gegevens, welke programma’s wil ik maken, privacy, deontologische
code, … (Voorbeeld: Songfestival Conchita Wurst & Eddy Demarez)
BEDRIJFSETHIEK = welke normen gelden er in het bedrijf, wat is hun visie, … (Voorbeeld: gedragscode
personeel stad Leuven)
ECONOMISCHE ETHIEK = hoe organiseren we de economie zodat die ten goede komt aan zoveel mogelijk
mensen (Voorbeeld: inclusieve communicatie).
Week 2: Integriteit en moreel juist
Wat is integriteit?
NIET
• Meer dan normafwijkend gedrag
• Meer dan volgen van maatschappelijke en ethische regels
• Onrealistische lat: zuiverheid en heelheid
WEL
• Professionele verantwoordelijkheid
• Pro-actief
• Zelfstandig
• Verantwoordelijk
• Angsten en verleidingen weerstaan
• Creatief en autonoom
Professionele verantwoordelijkheid
De professional is in staat om op een kritische en verantwoorde manier zijn werk te doen, rekening
houdend met alle in het spel zijnde belangen, gebaseerd op een redelijke beoordeling van alle relevante
informatie.
Een professional beschikt naast zijn specifieke vaktechnische kennis en vaardigheden ook over het
vermogen om gedurende de uitoefening van zijn/haar job uit te maken welk gedrag
verantwoord/geoorloofd/toelaatbaar is.
Ethische vragen
Geven de botsing weer van wat kan/mag en wenselijk of verantwoord is.
Ook in het professionele leven wordt je dagelijks geconfronteerd met ethische vragen.
• Is het verantwoord dat ik een TV-programma maak waarin ik mensen in een slecht daglicht
plaatst als dit mij meer kijkcijfers oplevert?
• Is het wel verantwoord om reclame te maken voor kinderen voor erg verslavende games?
HOOFDSTUK 1: HET TERREIN EN DE KERNBERGIPPEN
Week 1: Wat is ethiek en waarom moet je daar mee bezig zijn?
Integriteit: kernwoord
Gaat over: Hoe betrouwbaar ben je? Neem je je verantwoordelijkheid? Sta je achter je keuzes? Kunnen
mensen op je rekenen?
• Integriteit in je dagelijks functioneren als mens
• Integriteit in je professionele rol
• Integriteit bij morele kwesties
• Integriteit t.o.v. verschillende levensbeschouwingen
Wat leer je in dit hoofdstuk?
1. Je maakt kennis met de kernbegrippen en denkgereedschap.
2. Je legt verbanden tussen ethiek, integriteit en professionaliteit.
3. Je leert ethische vragen herkennen.
4. Je leert het verband zien tussen ethiek en levensbeschouwing.
5. Je leert waarom aandacht aan ethiek en intergriteit zinvol is.
DEEL 1: DENKGEREEDSCHAPPEN
Wat heb je nodig om “professioneel” te zijn?
Loodgieter: gereedschapskist
Ethicus: denkgereedschappen
• Begrippen
• Concepten
• Argumenten
• Analysemodellen
Met behulp van die denkgereedschappen kunnen mensen effectiever:
• Intergriteitsvraagstukken benoemen
• Intergriteitsvraagstukken analyseren
• Het perspectief verbreden
• Gecompliceerde verbanden ontrafelen
• Zoeken naar een oplossing
• Met andere integriteitsvraagstukken communiceren
Ethiek begint bij zien – spreken – en dan pas handelen
à Goed handelen is eigenlijk maar een gevolg van 2 stappen terug. Ethiek begint bij goed kijken, beseffen
dat je een “bril ophebt”.
,We zien niet altijd zuiver…
Over brillen, kaders & frames
à die bril die we ophebben bepaalt ons.
• Als onze kijk van een eenvoudige lijn al niet helemaal helder is
• Hoe moeilijk moet het zijn om helder te kijken naar complexe situaties
• Parallel met de lijn. Afhankelijk hoe iets ingepakt wordt, gaan we het anders bekijken
• Hier is de grote rol weggelegd voor media makers en woordvoerders want zij reiken die brillen en
frames aan.
ZIEN DOOR DE MEDIA BRIL
Een journalistiek voorbeeld: 2 frames om de werkelijkheid te bekijken
Foto’s van de dag de aanslagen:
Journalist kan 2 dingen doen; hij kan kiezen hoe hij een situatie in beeld brengt.
• Foto 1: lijkt een postkaartje, “niks aan de hand”, rust creëren
• Foto 2: creëert angst, om een dreiging te creëren
WE SPREKEN NIET ALTIJD ZUIVER
• Woorden veranderen je brein
o Moeilijkheden vs. uitdagingen
o Kritiek vs. feedback
o Zwarte vs. n****
• Woorden hebben kracht
• Woorden zijn een filter
o “Omkoping & corruptie” worden “transactiekosten en fooi”
Doel van cursus ethiek; bewust zijn dat je keuzes maakt, in je manier van doen,…
Aan de hand van de denkgereedschappen komen tot een antwoord dat:
• BREDER: meer waarden proberen te realiseren, rekening houden met meer belangen
• DIEPER: meer rekening houden met verleden en gevolgen, op korte & lange termijn
• RIJKER: met meer perspectieven en alternatieven probeert rekening te houden
• BETER VERDEDIGBAAR: beter bestand tegen kritiek doordat het goed onderbouwd is
`
, DEEL 2: WAT IS ETHIEK?
2.1 ZEDENKUNDE
• Geheel feitelijke actuele gewoonten
• Spreekt zich niet uit over goed of kwaad
• Eigenlijk geen ethiek
• Hoort in de wereld van de sociologie
Voorbeeld: openbare zeden in het Westen = anders dan in het midden Oosten
2.2 MORAAL
• Subject voelt zich verplicht om zijn handelen af te stemmen op het geheel van waarden en
normen
• Verschil tussen waarden en normen
• Waardesysteem zit op de achtergrond
• Gebaseerd op levensbeschouwing of ideologie
WAARDE NORM
Iets war een persoon/samenleving belangrijk vindt De concrete invulling van de waarde
Iets om na te streven Zijn concrete richtlijnen, afspraken, wetten, …
In 1 woord uitgedrukt waarin je de achterliggende waarde probeert te
realiseren
Algemeen en vaag
Factoren die onze norm beïnvloeden:
® Tijd (tijdsgeest) – omgeving (maatschappelijke & sociale factoren) – natuur (biologische &
psychische factoren)
• Waarden zijn iets stabieler,
• Normen zijn onderhevig aan verschillende factoren die ze beïnvloeden,
• Die normen beïnvloeden ons als individu & ook onze professionele context.
2.3 MORAALFYLOSOFIE OF ETHIEK
• Ethiek is de discipline waarin nagedacht wordt over moraliteit of zedelijkheid
• Is het onderzoek naar statuur, inhoud en de samenhang van de moraal
• Bestudeerd verschillende historische moraalsystemen
ETHIEK = de reflectie op onze moraal, op de waarden en normen waaraan wij onszelf en de anderen in
redelijkheid gehouden achten bij de poging om ordering aan te brengen in het maatschappelijk
verkeer.
, Professioneel leven
Onderscheid tussen 3 lagen van ethiek:
BEROEPSETHIEK = hoe ga ik om met gegevens, welke programma’s wil ik maken, privacy, deontologische
code, … (Voorbeeld: Songfestival Conchita Wurst & Eddy Demarez)
BEDRIJFSETHIEK = welke normen gelden er in het bedrijf, wat is hun visie, … (Voorbeeld: gedragscode
personeel stad Leuven)
ECONOMISCHE ETHIEK = hoe organiseren we de economie zodat die ten goede komt aan zoveel mogelijk
mensen (Voorbeeld: inclusieve communicatie).
Week 2: Integriteit en moreel juist
Wat is integriteit?
NIET
• Meer dan normafwijkend gedrag
• Meer dan volgen van maatschappelijke en ethische regels
• Onrealistische lat: zuiverheid en heelheid
WEL
• Professionele verantwoordelijkheid
• Pro-actief
• Zelfstandig
• Verantwoordelijk
• Angsten en verleidingen weerstaan
• Creatief en autonoom
Professionele verantwoordelijkheid
De professional is in staat om op een kritische en verantwoorde manier zijn werk te doen, rekening
houdend met alle in het spel zijnde belangen, gebaseerd op een redelijke beoordeling van alle relevante
informatie.
Een professional beschikt naast zijn specifieke vaktechnische kennis en vaardigheden ook over het
vermogen om gedurende de uitoefening van zijn/haar job uit te maken welk gedrag
verantwoord/geoorloofd/toelaatbaar is.
Ethische vragen
Geven de botsing weer van wat kan/mag en wenselijk of verantwoord is.
Ook in het professionele leven wordt je dagelijks geconfronteerd met ethische vragen.
• Is het verantwoord dat ik een TV-programma maak waarin ik mensen in een slecht daglicht
plaatst als dit mij meer kijkcijfers oplevert?
• Is het wel verantwoord om reclame te maken voor kinderen voor erg verslavende games?
