SOCIAAL ONDERNEMEN
HOOFDSTUK 1: CONCEPTEN
WAT IS EEN SOCIAAL ONDERNEMER
Sociale ondernemingen komen in 3 dimensies terug:
1. Sociale dimensie:
- Opgericht om een maatschappelijk
probleem aan te pakken
- Streeft naar beperkte winstuitkering
- Initiatief door burgers of middenveld
2. Ondernemingsdimensie
- Marktactiviteit aan basis voor
inkomsten te generen (goederen of diensten verkopen)
- Winst maken mag, die zal het sociale probleem verbeteren of oplossen
3. Bestuurlijke dimensie
- Onafhankelijk karakter van sociale onderneming (vooral overheid)
- Beslissing niet alleen bij die over kapitaal beschikt, ook bij betrokken partijen
Sociale ondernemingen zijn actief in 3 domeinen:
1. Tewerkstellingsprogramma (training en integratie van werklozen)
2. Sociale dienstverlening (kinderopvang tot rusthuizen)
3. Ontwikkeling van achtergestelde gebieden (wijken in grootsteden, rurale gebieden, fragiele
straten)
Organisaties worden rechtstreeks als sociale onderneming opgericht, sommige evolueren van
non – profit organisaties naar sociale onderneming of reguliere organisaties naar een organisatie
met maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO)- strategie (MVO houden rekening met
mens, milieu en maatschappij)
Pure Non profit Bedrijf Bedrijf Pure for
non profit met Sociale met MVO met profit
onderneming onderneming strategie liefdadig-
s- heid
activiteiten
Financiële winst
eerst
Impact eerst
Inspraak?
DEFINITIE SOCIALE ONDERNEMING: een organisatie die als hoofddoel heeft om een sociaal
probleem te tackelen door middel van inkomsten deels verworven uit marktactiviteiten waar er
een onafhankelijke, democratische vorm van uitspraak is.
1
,WAT ZIJN GEEN SOCIALE ONDERNEMINGEN
PURE NON-PROFITORGANISATIES
- Klemtoon op realiseren van maatschappelijke impact, op ecologische en/of sociale vlak
- Willen sociale problemen tackelen
- Zijn actief in socialprofitsector (welzijnssector tot sociaal culturele sector)
- Ondernemingsdimensie minder aan bod, inkomsten vooral uit overheidssubsidies
- Generen wel inkomsten om zo nieuwe activiteiten te organiseren
- Proberen onafhankelijk bestuur te behouden en democratische inspraakproces te
garanderen
- Vb. JES, natuurpunt, Davidsfonds, …
PURE PROFITORGANISATIES DIE WERKEN AAN MVO
- Klemtoon op de ondernemingsdimensie, zo hoog mogelijk winst uitkeren
- Niet opgericht om een maatschappelijk probleem op te lossen
- Proberen ook Maatschappelijk Verantwoord te ondernemen
- Werken rond hun ‘Corporate Social Responsibility’ (CSR – piramide, lijst met
verantwoordelijkheden van bedrijf naar de samenleving)
1. Basis is de economische bijdrage aan de samenleving
2. Binnen juridisch kader waarin het bedrijf fungeert
3. Activiteiten altijd ethisch verantwoorden zijn
4. Extra bijdrage leveren aan de samenleving door liefdadigheid of
filantropie
- Vb. colruyt, lidl
COMMONS EN COÖPERATIEVEN
- Klemtoon op bestuurlijke dimensie, democratisch bestuur
- Niet altijd hoofddoel sociaal probleem aanpakken
- Coöperatieven vertrekken vooral uit het beheer van een natuurlijke hulpbron
- Klemtoon ook op gemeenschap, de meerwaarde die het gemeenschappelijk aangaan
van een transactie kan bieden samen goederen aankopen of de kosten van
productiefactoren delen, kan consument/producent/werknemer betere prijzen of
voorwaarden krijgen (consumentencoöperatie)
- Nog 3 andere vormen van consumentencoöperatie:
1. Werknemerscoöperatieven: werknemers die samen eigenaar en bestuur worden
2. Ondernemingscoöperatieven: ondernemingen die samen onderneming oprichten,
doel onderdeel van productieketen te delen
3. Multi – stakeholderscoöperatieven: verschillende combinaties, samen organisatie
oprichten die hen meerwaarde biedt
- Vb. microbel = boeren die samen melkmachine kopen
2
,TYPES SOCIALE ONDERNEMINGEN
OP BASIS VAN EVOLUTIE
Sociale coöperatieven:
- Klemtoon ligt op nastreven van het gemeenschappelijk belang tussen de leden en het
algemeen belang
- +50% inkomsten uit marktactiviteiten
- Vb. beescoop
Non profitondernemingen:
- Profit – organisaties die toch onderneming zijn geworden, marktactiviteiten ontplooien
- Algemeen belang nastreven
- 25% inkomsten uit verkoop van goederen en diensten
- Vb. FIX, werklozen trainen om te bouwen (geld verdienen en ondertussen mensen opleiden)
Sociale bedrijven:
- + 50% inkomsten uit marktactiviteiten om algemene doelstellingen na te streven
- Winst maken, maar ook maatschappelijk probleem nastreven
- Vb. cee
Publieke sociale ondernemingen
- Niet meer dan 25% inkomsten uit marktactiviteiten halen om algemene doelstellingen
na te streven
- Vragen een som om een activiteit aan te vragen, op ecologische wijze
- Vb. openbaar vervoer
OP BASIS VAN AANBOD EN VERDIENMODEL
Ondernemingsondersteunend model:
- Doel andere ondernemingen te steunen
- Vb. Hefboom, bieden kleine leningen aan en geven begeleiding voor businessplan
Markt intermediair model:
- Gaat tussen de markt en de doelgroep staan om toegang van de markt voor deze
doelgroep te garanderen
- Vb. Fairtraide, koopt bij boeren in het Zuiden tegen goeie prijs en biedt de boeren training aan -->
verkoopt die producten in het Westen aan supermarktketens
Tewerkstellingsmodel:
- Gaat bepaalde doelgroepen zelf aan het werk zetten door hen bepaald product te laten
verkopen (sociale economie)
- Vb. passwerk, bieden mensen een job aan in de ICT die hoog score op ASS
3
, Geld-voor-dienst model:
- Vraagt voor zijn diensten een bedrag aan de doelgroep voor een dienst die inspeelt op
de noden van de doelgroep
- Inkomsten worden gebruikt om jongeren activiteiten aan te bieden
- Vb. JES, en veel vzw’s
Lage inkomensklanten model:
- Iets nuttig voor de doelgroep produceren voor een toegankelijke prijs
Markt link model:
- Verkoopt niet zelf de producten van de doelgroep maar ze linkt die met aankopers en
rekent voor het linken/faciliteren een prijs aan (kan rechtstreeks of via kennis/data)
- Vb. Airbnb, verdient geld op de transactie en verbindt mensen die een appartement verhuren met
mensen die er 1 zoeken
Gesubsidieerde diensten model:
- Prijszetting gedifferentieerd en betaalt een kapitaalkrachtigere klant meer, waardoor
iemand die het minder breed heeft, ook van deze diensten kan genieten
- Het ene subsidieert het andere
- Vb. kamers in rusthuis tegen lagere prijs voor mensen met minder inkomen
SOCIALE INNOVATIE
= Een innovatieve oplossing die resulteert in een nieuwe werking, methode, product of dienst
waardoor een sociale nood wordt aangepakt (zijn beter, efficiënter en duurzamer). 3 dimensies:
- Vaak nieuwe combinaties of hybrides van bestaande elementen ipv helemaal nieuw
- Overstijgt sectorale, organisaties en/of disciplinaire grenzen
- Creëren nieuwe relaties tussen voorheen onbekende individuen/ organisaties die
van groot belang zijn voor hen
3 donkere krachten die verbonden zijn met sociale innovatie:
1. Productieve kracht: methodiek gaat uit van waardepatroon, neoliberale waarden
productiever maken van het individu
2. Disruptieve kracht: creatieve vernietigende kracht (vb. basisinkomen negatief effect voor
prijsstijging)
3. Discursieve kracht: het gevaar dat innovaties die helemaal niet sociaal zijn met deze
benaming een positieve connotatie kunnen kapen.
WAAROM EVOLUEREN ORGANISATIES NAAR SOCIALE ONDERNEMINGEN?
Sommige organisaties worden direct opgericht als sociale onderneming, andere evolueren ernaar.
Omgevingsfactoren die ervoor zorgen dat organisaties hun gedrag aanpassen:
- Imitatie (producten ecologischer maken en kopiëren daarmee elkaar) vs onderscheiden
4
HOOFDSTUK 1: CONCEPTEN
WAT IS EEN SOCIAAL ONDERNEMER
Sociale ondernemingen komen in 3 dimensies terug:
1. Sociale dimensie:
- Opgericht om een maatschappelijk
probleem aan te pakken
- Streeft naar beperkte winstuitkering
- Initiatief door burgers of middenveld
2. Ondernemingsdimensie
- Marktactiviteit aan basis voor
inkomsten te generen (goederen of diensten verkopen)
- Winst maken mag, die zal het sociale probleem verbeteren of oplossen
3. Bestuurlijke dimensie
- Onafhankelijk karakter van sociale onderneming (vooral overheid)
- Beslissing niet alleen bij die over kapitaal beschikt, ook bij betrokken partijen
Sociale ondernemingen zijn actief in 3 domeinen:
1. Tewerkstellingsprogramma (training en integratie van werklozen)
2. Sociale dienstverlening (kinderopvang tot rusthuizen)
3. Ontwikkeling van achtergestelde gebieden (wijken in grootsteden, rurale gebieden, fragiele
straten)
Organisaties worden rechtstreeks als sociale onderneming opgericht, sommige evolueren van
non – profit organisaties naar sociale onderneming of reguliere organisaties naar een organisatie
met maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO)- strategie (MVO houden rekening met
mens, milieu en maatschappij)
Pure Non profit Bedrijf Bedrijf Pure for
non profit met Sociale met MVO met profit
onderneming onderneming strategie liefdadig-
s- heid
activiteiten
Financiële winst
eerst
Impact eerst
Inspraak?
DEFINITIE SOCIALE ONDERNEMING: een organisatie die als hoofddoel heeft om een sociaal
probleem te tackelen door middel van inkomsten deels verworven uit marktactiviteiten waar er
een onafhankelijke, democratische vorm van uitspraak is.
1
,WAT ZIJN GEEN SOCIALE ONDERNEMINGEN
PURE NON-PROFITORGANISATIES
- Klemtoon op realiseren van maatschappelijke impact, op ecologische en/of sociale vlak
- Willen sociale problemen tackelen
- Zijn actief in socialprofitsector (welzijnssector tot sociaal culturele sector)
- Ondernemingsdimensie minder aan bod, inkomsten vooral uit overheidssubsidies
- Generen wel inkomsten om zo nieuwe activiteiten te organiseren
- Proberen onafhankelijk bestuur te behouden en democratische inspraakproces te
garanderen
- Vb. JES, natuurpunt, Davidsfonds, …
PURE PROFITORGANISATIES DIE WERKEN AAN MVO
- Klemtoon op de ondernemingsdimensie, zo hoog mogelijk winst uitkeren
- Niet opgericht om een maatschappelijk probleem op te lossen
- Proberen ook Maatschappelijk Verantwoord te ondernemen
- Werken rond hun ‘Corporate Social Responsibility’ (CSR – piramide, lijst met
verantwoordelijkheden van bedrijf naar de samenleving)
1. Basis is de economische bijdrage aan de samenleving
2. Binnen juridisch kader waarin het bedrijf fungeert
3. Activiteiten altijd ethisch verantwoorden zijn
4. Extra bijdrage leveren aan de samenleving door liefdadigheid of
filantropie
- Vb. colruyt, lidl
COMMONS EN COÖPERATIEVEN
- Klemtoon op bestuurlijke dimensie, democratisch bestuur
- Niet altijd hoofddoel sociaal probleem aanpakken
- Coöperatieven vertrekken vooral uit het beheer van een natuurlijke hulpbron
- Klemtoon ook op gemeenschap, de meerwaarde die het gemeenschappelijk aangaan
van een transactie kan bieden samen goederen aankopen of de kosten van
productiefactoren delen, kan consument/producent/werknemer betere prijzen of
voorwaarden krijgen (consumentencoöperatie)
- Nog 3 andere vormen van consumentencoöperatie:
1. Werknemerscoöperatieven: werknemers die samen eigenaar en bestuur worden
2. Ondernemingscoöperatieven: ondernemingen die samen onderneming oprichten,
doel onderdeel van productieketen te delen
3. Multi – stakeholderscoöperatieven: verschillende combinaties, samen organisatie
oprichten die hen meerwaarde biedt
- Vb. microbel = boeren die samen melkmachine kopen
2
,TYPES SOCIALE ONDERNEMINGEN
OP BASIS VAN EVOLUTIE
Sociale coöperatieven:
- Klemtoon ligt op nastreven van het gemeenschappelijk belang tussen de leden en het
algemeen belang
- +50% inkomsten uit marktactiviteiten
- Vb. beescoop
Non profitondernemingen:
- Profit – organisaties die toch onderneming zijn geworden, marktactiviteiten ontplooien
- Algemeen belang nastreven
- 25% inkomsten uit verkoop van goederen en diensten
- Vb. FIX, werklozen trainen om te bouwen (geld verdienen en ondertussen mensen opleiden)
Sociale bedrijven:
- + 50% inkomsten uit marktactiviteiten om algemene doelstellingen na te streven
- Winst maken, maar ook maatschappelijk probleem nastreven
- Vb. cee
Publieke sociale ondernemingen
- Niet meer dan 25% inkomsten uit marktactiviteiten halen om algemene doelstellingen
na te streven
- Vragen een som om een activiteit aan te vragen, op ecologische wijze
- Vb. openbaar vervoer
OP BASIS VAN AANBOD EN VERDIENMODEL
Ondernemingsondersteunend model:
- Doel andere ondernemingen te steunen
- Vb. Hefboom, bieden kleine leningen aan en geven begeleiding voor businessplan
Markt intermediair model:
- Gaat tussen de markt en de doelgroep staan om toegang van de markt voor deze
doelgroep te garanderen
- Vb. Fairtraide, koopt bij boeren in het Zuiden tegen goeie prijs en biedt de boeren training aan -->
verkoopt die producten in het Westen aan supermarktketens
Tewerkstellingsmodel:
- Gaat bepaalde doelgroepen zelf aan het werk zetten door hen bepaald product te laten
verkopen (sociale economie)
- Vb. passwerk, bieden mensen een job aan in de ICT die hoog score op ASS
3
, Geld-voor-dienst model:
- Vraagt voor zijn diensten een bedrag aan de doelgroep voor een dienst die inspeelt op
de noden van de doelgroep
- Inkomsten worden gebruikt om jongeren activiteiten aan te bieden
- Vb. JES, en veel vzw’s
Lage inkomensklanten model:
- Iets nuttig voor de doelgroep produceren voor een toegankelijke prijs
Markt link model:
- Verkoopt niet zelf de producten van de doelgroep maar ze linkt die met aankopers en
rekent voor het linken/faciliteren een prijs aan (kan rechtstreeks of via kennis/data)
- Vb. Airbnb, verdient geld op de transactie en verbindt mensen die een appartement verhuren met
mensen die er 1 zoeken
Gesubsidieerde diensten model:
- Prijszetting gedifferentieerd en betaalt een kapitaalkrachtigere klant meer, waardoor
iemand die het minder breed heeft, ook van deze diensten kan genieten
- Het ene subsidieert het andere
- Vb. kamers in rusthuis tegen lagere prijs voor mensen met minder inkomen
SOCIALE INNOVATIE
= Een innovatieve oplossing die resulteert in een nieuwe werking, methode, product of dienst
waardoor een sociale nood wordt aangepakt (zijn beter, efficiënter en duurzamer). 3 dimensies:
- Vaak nieuwe combinaties of hybrides van bestaande elementen ipv helemaal nieuw
- Overstijgt sectorale, organisaties en/of disciplinaire grenzen
- Creëren nieuwe relaties tussen voorheen onbekende individuen/ organisaties die
van groot belang zijn voor hen
3 donkere krachten die verbonden zijn met sociale innovatie:
1. Productieve kracht: methodiek gaat uit van waardepatroon, neoliberale waarden
productiever maken van het individu
2. Disruptieve kracht: creatieve vernietigende kracht (vb. basisinkomen negatief effect voor
prijsstijging)
3. Discursieve kracht: het gevaar dat innovaties die helemaal niet sociaal zijn met deze
benaming een positieve connotatie kunnen kapen.
WAAROM EVOLUEREN ORGANISATIES NAAR SOCIALE ONDERNEMINGEN?
Sommige organisaties worden direct opgericht als sociale onderneming, andere evolueren ernaar.
Omgevingsfactoren die ervoor zorgen dat organisaties hun gedrag aanpassen:
- Imitatie (producten ecologischer maken en kopiëren daarmee elkaar) vs onderscheiden
4
