Anatomie 2: spijsvertering samenvatting
Inleiding in het maag- darmstelsel:
Alle levende wezens moeten voedingsstoffen uit hun omgeving opnemen om te overleven
– Nodig voor opbouw (anabolisme)
– Afgebroken om energie te leveren (katabolisme)
Spijsverteringskanaal:
Het spijsverteringskanaal (gastro- intestinale kanaal) levert brandstof waardoor alle lichaamscellen
kunnen blijven functioneren.
Anatomisch gerangschikt tot lang kanaal = spijsverteringskanaal + accessoire structuren (klieren,
gebit, lever, pancreas, enz.)
Spijsverteringsproces:
- Chemische activiteiten (enzymen)
- Mechanische activiteiten: voedsel mechanisch verbroken en voortgestuwd + vermengd met
verteringssappen
Belangrijkste onderdelen gastro-intesinale kanaal (GI kanaal):
– Mondholte
– Farynx (keelholte)
– Oesophagus (slokdarm)
– Maag (gaster)
– Dunne darm (duodenum – jejunum – ileum)
– Dikke darm (colon)
– Rectum + aars
Functies GI kanaal:
- Ingestie: Wanneer voedsel via de mond het GI kanaal binnenkomt
- Mechanische verwerking: De fysieke bewerking van (vast) voedsel door:
De tong en gebitselementen
Knedende en mengende bewegingen GI kanaal
De mechanische verwerking zorgt voor een makkelijkere voortbeweging doorheen kanaal
Zorgt ook voor oppervlaktevergroting van het voedsel (makkelijkere enzymatische vertering)
- Vertering: de chemische afbraak van voedsel -> afbraak van voedsel tot kleine organische
bouwstoffen -> kunnen dan opgenomen worden door het dekweefsel van het
spijsverteringskanaal
- Secretie: Afgifte van water, zuren, enzymen en buffers door het dekweefsel van GI kanaal en
accessoire structuren (vb.: gal, pancreas, enz.)
, - Opname: Verplaatsing van kleine organische moleculen, elektrolyten, vitaminen en water
doorheen het epitheel van het GI kanaal naar de interstitiële vloeistof rond het
spijsverteringskanaal.
- Uitscheiding: De verwijdering van afvalstoffen uit de lichaamsvloeistoffen -> de afvalstoffen
worden in het GI kanaal ingedikt en onder de vorm van feces (ontlasting) uitgescheiden
- Bijkomende functie is afweer: Bekleding GI kanaal beschermt omringende weefsels tegen:
Slijtage (door zuren en enzymen)
Bacteriën die ingeslikt worden of aanwezig zijn in GI kanaal -> niet specifieke afweer tegen
alle bacteriën
Organisatie spijsverteringskanaal:
Heeft overal dezelfde bouw buiten in de mond en keelholte
Overzicht van binnen naar buiten:
- Slijmvlies (mucosa)
- Bindweefsellaag (submucosa)
- Spierlaag (musculosa)
- Serosa
Mucosa (slijmvlies)
Mucosa is de binnenbekleding van het GI kanaal en is een voorbeeld van een slijmvlies.
Bestaat uit:
- Slijmvlies (buitenste laag dekweefsel bevochtigd door klierproducten)
- Lamina propria (onderliggende laag los bindweefsel)
In het meeste van het spijsverteringskanaal ligt de mucosa in plooien (plicae circulares)
Functie plooien:
- Contactoppervlak met voedselbrij vergroten -> groter oppervlak voor opname
voedingsstoffen + darm kan uitzetten na grote maaltijd
- In dunne darm vormen de plooien darmvlokken (vingervormige uitstulpingen ->villi) -> extra
vergroting contactoppervlak.
Plaatsen met grote mechanische belasing (mondholte, farynx, oesophagus en anus) zijn bedekt met
gelaagd plaveiselepitheel. Overige deel van het spijsverteringskanaal is bedekt met eenlagig
cilindrisch epitheel (bevat verschillende kliertypen).
Buizen die uitmonden op epitheeloppervlak vervoeren klierproducten geproduceerd door klieren in
lamina propria of in de submucosa of door de accessoire klieren.
In de meeste delen van het spijsverteringskanaal is er een spierlaag aanwezig in het buitenste deel
van de mucosa-> Muscularis mucosae -> zorgt voor beweging darmplooien-, en vlokken.
Submucosa (bindweefsellaag):
Tweede laag los bindweefsel -> ligt onmiddellijk onder muscularis mucosae
Bevat bloedvaten, zenuwen, lymfevaten en lymfeklieren
, Zenuwweefsel in submucosa (Meissnerplexus):
- Betrokken bij reguleren en coördineren van samentrekkingen van het gladde spierweefsel
- Betrokken bij regulatie klierproductie spijsverteringsklieren
Muscularis externa (spierwand):
Is een laag gladde spiercellen -> verdeeld in een binnenste laag van kringspieren en een buitenste
laag van lengtespieren.
Functie:
Door contracties van de lagen in verschillende combinaties worden stoffen gemend en door het
spijsverteringskanaal voortgestuwd. Autonome, reflectorische bewegingen. Gereguleerd door plexus
myentericus (tussen kring-, en lengtespieren)
Activering spieren GI kanaal door parasympatische prikkel
Remming spieren GI kanaal door sympatische prikkel
Serosa:
Sereus membraan bedekt muscularis externa langs meeste deel GI kanaal in de buikholte.
Uitgezonderd in mondholte, farynx, oesophagus en endeldarm -> daar ligt er geen serosa over de
muscularis externa maar is het omgeven door een dicht netwerk collagene vezels.
Sommige delen GI kanaal zijn opgehangen aan mesenteria -> dubbele laag sereus membraan -> biedt
plaats aan bloedvaten, zenuwen en lymfevaten + houdt de aangehechte organen op hun plaats en
voorkomt dat darmen in de war raken
Verplaatsing van de spijsbrij:
Autonome spiercellen in spierweefsel GI kanaal veroorzaken contractiegolven-> golven leiden tot:
- Gecoördineerde samentrekkingen
- Ritmische cycli van activiteit
De samentrekkingen spelen rol in twee processen:
- Peristaltiek: verplaatsing van materiaal door spijsverteringskanaal
- Segmentatiebewegingen: de stoffen worden mechanisch vermengd
Peristaltiek:
Gecoördineerde spiercontractie-> golven die zich door het hele spijsverteringskanaal verplaatsen ->
voortstuwing spijsbrij doorheen hele GI kanaal
Tijdens peristaltische beweging:
- Samentrekking kringspieren achter voedselbrok
- Daarna samentrekking lengtespieren -> zorgt voor verkorting aangrenzende segmenten GI
kanaal
- Nieuwe contractie kringspieren: duwt materiaal daarna in gewenste richting
Inleiding in het maag- darmstelsel:
Alle levende wezens moeten voedingsstoffen uit hun omgeving opnemen om te overleven
– Nodig voor opbouw (anabolisme)
– Afgebroken om energie te leveren (katabolisme)
Spijsverteringskanaal:
Het spijsverteringskanaal (gastro- intestinale kanaal) levert brandstof waardoor alle lichaamscellen
kunnen blijven functioneren.
Anatomisch gerangschikt tot lang kanaal = spijsverteringskanaal + accessoire structuren (klieren,
gebit, lever, pancreas, enz.)
Spijsverteringsproces:
- Chemische activiteiten (enzymen)
- Mechanische activiteiten: voedsel mechanisch verbroken en voortgestuwd + vermengd met
verteringssappen
Belangrijkste onderdelen gastro-intesinale kanaal (GI kanaal):
– Mondholte
– Farynx (keelholte)
– Oesophagus (slokdarm)
– Maag (gaster)
– Dunne darm (duodenum – jejunum – ileum)
– Dikke darm (colon)
– Rectum + aars
Functies GI kanaal:
- Ingestie: Wanneer voedsel via de mond het GI kanaal binnenkomt
- Mechanische verwerking: De fysieke bewerking van (vast) voedsel door:
De tong en gebitselementen
Knedende en mengende bewegingen GI kanaal
De mechanische verwerking zorgt voor een makkelijkere voortbeweging doorheen kanaal
Zorgt ook voor oppervlaktevergroting van het voedsel (makkelijkere enzymatische vertering)
- Vertering: de chemische afbraak van voedsel -> afbraak van voedsel tot kleine organische
bouwstoffen -> kunnen dan opgenomen worden door het dekweefsel van het
spijsverteringskanaal
- Secretie: Afgifte van water, zuren, enzymen en buffers door het dekweefsel van GI kanaal en
accessoire structuren (vb.: gal, pancreas, enz.)
, - Opname: Verplaatsing van kleine organische moleculen, elektrolyten, vitaminen en water
doorheen het epitheel van het GI kanaal naar de interstitiële vloeistof rond het
spijsverteringskanaal.
- Uitscheiding: De verwijdering van afvalstoffen uit de lichaamsvloeistoffen -> de afvalstoffen
worden in het GI kanaal ingedikt en onder de vorm van feces (ontlasting) uitgescheiden
- Bijkomende functie is afweer: Bekleding GI kanaal beschermt omringende weefsels tegen:
Slijtage (door zuren en enzymen)
Bacteriën die ingeslikt worden of aanwezig zijn in GI kanaal -> niet specifieke afweer tegen
alle bacteriën
Organisatie spijsverteringskanaal:
Heeft overal dezelfde bouw buiten in de mond en keelholte
Overzicht van binnen naar buiten:
- Slijmvlies (mucosa)
- Bindweefsellaag (submucosa)
- Spierlaag (musculosa)
- Serosa
Mucosa (slijmvlies)
Mucosa is de binnenbekleding van het GI kanaal en is een voorbeeld van een slijmvlies.
Bestaat uit:
- Slijmvlies (buitenste laag dekweefsel bevochtigd door klierproducten)
- Lamina propria (onderliggende laag los bindweefsel)
In het meeste van het spijsverteringskanaal ligt de mucosa in plooien (plicae circulares)
Functie plooien:
- Contactoppervlak met voedselbrij vergroten -> groter oppervlak voor opname
voedingsstoffen + darm kan uitzetten na grote maaltijd
- In dunne darm vormen de plooien darmvlokken (vingervormige uitstulpingen ->villi) -> extra
vergroting contactoppervlak.
Plaatsen met grote mechanische belasing (mondholte, farynx, oesophagus en anus) zijn bedekt met
gelaagd plaveiselepitheel. Overige deel van het spijsverteringskanaal is bedekt met eenlagig
cilindrisch epitheel (bevat verschillende kliertypen).
Buizen die uitmonden op epitheeloppervlak vervoeren klierproducten geproduceerd door klieren in
lamina propria of in de submucosa of door de accessoire klieren.
In de meeste delen van het spijsverteringskanaal is er een spierlaag aanwezig in het buitenste deel
van de mucosa-> Muscularis mucosae -> zorgt voor beweging darmplooien-, en vlokken.
Submucosa (bindweefsellaag):
Tweede laag los bindweefsel -> ligt onmiddellijk onder muscularis mucosae
Bevat bloedvaten, zenuwen, lymfevaten en lymfeklieren
, Zenuwweefsel in submucosa (Meissnerplexus):
- Betrokken bij reguleren en coördineren van samentrekkingen van het gladde spierweefsel
- Betrokken bij regulatie klierproductie spijsverteringsklieren
Muscularis externa (spierwand):
Is een laag gladde spiercellen -> verdeeld in een binnenste laag van kringspieren en een buitenste
laag van lengtespieren.
Functie:
Door contracties van de lagen in verschillende combinaties worden stoffen gemend en door het
spijsverteringskanaal voortgestuwd. Autonome, reflectorische bewegingen. Gereguleerd door plexus
myentericus (tussen kring-, en lengtespieren)
Activering spieren GI kanaal door parasympatische prikkel
Remming spieren GI kanaal door sympatische prikkel
Serosa:
Sereus membraan bedekt muscularis externa langs meeste deel GI kanaal in de buikholte.
Uitgezonderd in mondholte, farynx, oesophagus en endeldarm -> daar ligt er geen serosa over de
muscularis externa maar is het omgeven door een dicht netwerk collagene vezels.
Sommige delen GI kanaal zijn opgehangen aan mesenteria -> dubbele laag sereus membraan -> biedt
plaats aan bloedvaten, zenuwen en lymfevaten + houdt de aangehechte organen op hun plaats en
voorkomt dat darmen in de war raken
Verplaatsing van de spijsbrij:
Autonome spiercellen in spierweefsel GI kanaal veroorzaken contractiegolven-> golven leiden tot:
- Gecoördineerde samentrekkingen
- Ritmische cycli van activiteit
De samentrekkingen spelen rol in twee processen:
- Peristaltiek: verplaatsing van materiaal door spijsverteringskanaal
- Segmentatiebewegingen: de stoffen worden mechanisch vermengd
Peristaltiek:
Gecoördineerde spiercontractie-> golven die zich door het hele spijsverteringskanaal verplaatsen ->
voortstuwing spijsbrij doorheen hele GI kanaal
Tijdens peristaltische beweging:
- Samentrekking kringspieren achter voedselbrok
- Daarna samentrekking lengtespieren -> zorgt voor verkorting aangrenzende segmenten GI
kanaal
- Nieuwe contractie kringspieren: duwt materiaal daarna in gewenste richting
