CROSS-CULTURELE
PSYCHOLOGIE
LES 1: INLEIDING
DEEL 1: WAT IS CULTUUR?
- Cultuurverschillen kunnen over heel veel dingen gaan
Bv. Verschillen in zwangerschapsverlof of omgangsvormen en uitspraken
WERELDWIJDE MIGRATIESTROMEN: CULTUUR IS ZO OUD ALS DE MENS
- Sinds het begin van de mensheid zijn er verschillende culturen
DE MENS ALS CULTURELE SOORT: CULTURELE DIVERSITEIT IS EIGEN
AAN DE MENS
- Observatie: uitzonderlijk aanpassingsvermogen aan zeer heterogene
omstandigheden
Natuurlijke en mensgemaakte omgeving
Sociale organisatie en levensonderhoud
Menselijke kennis en kunde
Grote diversiteit aan menselijke levenswijzen
- Verklaring?
Neuroplasticiteit van het menselijk brein (‘hardware’)
We zijn eigenlijk lang kind tegenover andere diersoorten
Cultuuroverdracht als uniek evolutionair voordeel (‘software’)
DEFINITIE(S) VAN CULTUUR
- “Cultuur is een door een gemeenschap gedeeld systeem van
waarden, normen, ideeën, attitudes, gedragingen,
communicatiemiddelen en de producten ervan die van
generatie op generatie worden overgeleverd”
- “It would hardly be fish who discovered the existence of
water”
Maar moeilijk om tot een consensus te komen over de definitie
Veelgebruikte weergaven van cultuur
- Buitenlaag: materiële cultuur: buitenkant
- Sociale cultuur: hoe begroeten mensen elkaar bv.
1
, - Subjectieve cultuur: hoe mensen denken voelen en handelen
Drie belangrijke kenmerken van cultuur:
- Gedeeld
- Overgeleverd
- Dynamisch
KENMERKEN VAN EEN CULTUUR
CULTUUR IS GEDEELD
- Voor cultuur is een groep(je) nodig
Van heel klein tot heel groot
- De mate waarin het gedeeld is varieert: individuele verschillen binnen eenzelfde
cultuur
Ook persoonlijkheid, levenservaring en de vele andere cultuurtjes waar je
deel van bent
- Ook verschillen tussen culturen: thight vs. Loose cultures
- Cultuur is niet allesbepalend
CULTUUR IS OVERGELEVERD
- Wordt aangeleerd door socialisatie, het gaat NIET over een fysieke of
biologische eigenschap
Primaire socialisatie: door directe familie (ouders of andere centrale
zorgfiguren)
Secundaire socialisatie: door school, vrienden, werk
Tertiaire socialisatie: door samenleving, (sociale) media
- Gebeurt bewust en onbewust (bv. Neus snuiten)
- Wordt overgebracht door socialisatie dit wordt het socialisatieproces
genoemd
- Enculturatie: cultuuroverdracht doorheen levensloop
- Acculturatie: cultuuroverdracht door contact met andere culturen
Nuancering
- Cultuuroverdracht door sociaal leren laat ruimte voor verandering/vernieuwing
als aanpassing aan verander(en)de omgeving
- Cultuur beïnvloedt leden … en omgekeerd
CULTUUR IS DYNAMISCH
- Verandering zijn adaptief
- Cultuur is de aanpassing van de menselijke soort op ecologische, socio-politieke
en biologische factoren
Bv. Kledij aangepast aan temperatuur
Huttentocht met dieren
DEEL 2: WAT IS CROSS-CULTURELE PSYCHOLOGIE
- “Cross-culturele psychologie is de wetenschappelijke studie van gelijkenissen en
verschillen in het menselijk psychologisch functioneren in verschillende
culturele groepen, daarbij onderzoekend hoe ons denken, voelen en doen
beïnvloed wordt door een culturele context”
2
,GESCHIEDENIS VAN DE CROSSCULTURELE PSYCHOLOGIE
A long past …
- Völkerpsychologie (rond 1850): mens bestuderen in relatie tot gewoonten en
gebruiken van de samenleving
In 1859: Zeitschrift fur Volkerpsychologie
- Wundt (1916): "Where deliberate experimentation ends is where history has
experimented on the behalf of psychologists” je kan de rol van cultuur
bestuderen door samenlevingen met elkaar te vergelijken
- Rivers (1898): onderzoek naar waarnemingen bij bewoners van Papua Nieuw-
Guinea
- 1940-1950: op zoek naar basispersoonlijkheid in een samenleving en
nationale karakters (= studies die waren ingegeven door de vraag van hoe de
overwonnen naties zouden reageren op het verlies)
… but only a short history
Vanaf 1960-1970 bloeide cross-cultureel psychologisch onderzoek met specifiek
wetenschappelijke tijdschriften
TWEE BENADERINGEN
UNIVERSALISME (ABSOLUTISME)
- Zoeken naar ‘de’ menselijke psychologie
- Culturele verschillen gezien als ruis daarop
- Machinekamer, hardware van de menselijke psychologie
- Sensorische, motorische functies
Bv. Ishihara test voor kleurenblindheid (redelijke valide over alle culturen
heen)
- Functies vanaf jonge leeftijd
Bv. Objectpermanentie (8 maand)
- Zeer abstract functies
Bv. Taalontwikkeling (maar …)
- Kritiek: wat met vele betekenisvolle culturele variatie
- stelt dat de menselijke psychologie universeel hetzelfde is over culturen heen en
dus niet wordt beïnvloed door cultuur
RELATIVISME
3
, - Er bestaat geen contextvrije psychologie
- Menselijke psychologie kan slecht begrepen worden binnen de context van de
cultuur waarin het verschijnt
- Stelt dat cultuur een enorme grote invloed heeft op onze psychologie en dat
menselijk denken, voelen en gedrag pas kan worden begrepen binnen de
context van de cultuur waarin het zich afspeelt
Voorbeelden
- Numerisch redeneren door te tellen op je vingers
- Kritiek: te verschillend om te kunnen interageren
Algemene morele standaarden en wetgevinge
Niet vergeten dat we over culturen heen ook enorm veel gemeen hebben
DEEL 3: WAAROM IS CULTURELE PSYCHOLOGIE BELANGRIJK?
“THE WEIRDEST PEOPLE IN THE WORLD”
Behavioral scientists routinely publish broad claims about human psychology and
behavior in the world’s top journals based on samples drawn entirely from
- Western
- Educated
- Industrialized
- Rich and
- Democratic societies. …’
‘Cross-cultural findings suggest that WEIRD societies are among the least
representative populations one could find for generalizing about humans.’
2 PROBLEMEN EN VRAGEN
1. In hoeverre zijn bevindingen veralgemeenbaar naar andere culturele groepen of
contexten?
2. Hoe wijkt doorsnee participant af van meeste mensen in de wereld
WIE ZIJN DE PARTICIPANTEN IN ONZE STUDIES?
Meeste participanten zijn …
4
PSYCHOLOGIE
LES 1: INLEIDING
DEEL 1: WAT IS CULTUUR?
- Cultuurverschillen kunnen over heel veel dingen gaan
Bv. Verschillen in zwangerschapsverlof of omgangsvormen en uitspraken
WERELDWIJDE MIGRATIESTROMEN: CULTUUR IS ZO OUD ALS DE MENS
- Sinds het begin van de mensheid zijn er verschillende culturen
DE MENS ALS CULTURELE SOORT: CULTURELE DIVERSITEIT IS EIGEN
AAN DE MENS
- Observatie: uitzonderlijk aanpassingsvermogen aan zeer heterogene
omstandigheden
Natuurlijke en mensgemaakte omgeving
Sociale organisatie en levensonderhoud
Menselijke kennis en kunde
Grote diversiteit aan menselijke levenswijzen
- Verklaring?
Neuroplasticiteit van het menselijk brein (‘hardware’)
We zijn eigenlijk lang kind tegenover andere diersoorten
Cultuuroverdracht als uniek evolutionair voordeel (‘software’)
DEFINITIE(S) VAN CULTUUR
- “Cultuur is een door een gemeenschap gedeeld systeem van
waarden, normen, ideeën, attitudes, gedragingen,
communicatiemiddelen en de producten ervan die van
generatie op generatie worden overgeleverd”
- “It would hardly be fish who discovered the existence of
water”
Maar moeilijk om tot een consensus te komen over de definitie
Veelgebruikte weergaven van cultuur
- Buitenlaag: materiële cultuur: buitenkant
- Sociale cultuur: hoe begroeten mensen elkaar bv.
1
, - Subjectieve cultuur: hoe mensen denken voelen en handelen
Drie belangrijke kenmerken van cultuur:
- Gedeeld
- Overgeleverd
- Dynamisch
KENMERKEN VAN EEN CULTUUR
CULTUUR IS GEDEELD
- Voor cultuur is een groep(je) nodig
Van heel klein tot heel groot
- De mate waarin het gedeeld is varieert: individuele verschillen binnen eenzelfde
cultuur
Ook persoonlijkheid, levenservaring en de vele andere cultuurtjes waar je
deel van bent
- Ook verschillen tussen culturen: thight vs. Loose cultures
- Cultuur is niet allesbepalend
CULTUUR IS OVERGELEVERD
- Wordt aangeleerd door socialisatie, het gaat NIET over een fysieke of
biologische eigenschap
Primaire socialisatie: door directe familie (ouders of andere centrale
zorgfiguren)
Secundaire socialisatie: door school, vrienden, werk
Tertiaire socialisatie: door samenleving, (sociale) media
- Gebeurt bewust en onbewust (bv. Neus snuiten)
- Wordt overgebracht door socialisatie dit wordt het socialisatieproces
genoemd
- Enculturatie: cultuuroverdracht doorheen levensloop
- Acculturatie: cultuuroverdracht door contact met andere culturen
Nuancering
- Cultuuroverdracht door sociaal leren laat ruimte voor verandering/vernieuwing
als aanpassing aan verander(en)de omgeving
- Cultuur beïnvloedt leden … en omgekeerd
CULTUUR IS DYNAMISCH
- Verandering zijn adaptief
- Cultuur is de aanpassing van de menselijke soort op ecologische, socio-politieke
en biologische factoren
Bv. Kledij aangepast aan temperatuur
Huttentocht met dieren
DEEL 2: WAT IS CROSS-CULTURELE PSYCHOLOGIE
- “Cross-culturele psychologie is de wetenschappelijke studie van gelijkenissen en
verschillen in het menselijk psychologisch functioneren in verschillende
culturele groepen, daarbij onderzoekend hoe ons denken, voelen en doen
beïnvloed wordt door een culturele context”
2
,GESCHIEDENIS VAN DE CROSSCULTURELE PSYCHOLOGIE
A long past …
- Völkerpsychologie (rond 1850): mens bestuderen in relatie tot gewoonten en
gebruiken van de samenleving
In 1859: Zeitschrift fur Volkerpsychologie
- Wundt (1916): "Where deliberate experimentation ends is where history has
experimented on the behalf of psychologists” je kan de rol van cultuur
bestuderen door samenlevingen met elkaar te vergelijken
- Rivers (1898): onderzoek naar waarnemingen bij bewoners van Papua Nieuw-
Guinea
- 1940-1950: op zoek naar basispersoonlijkheid in een samenleving en
nationale karakters (= studies die waren ingegeven door de vraag van hoe de
overwonnen naties zouden reageren op het verlies)
… but only a short history
Vanaf 1960-1970 bloeide cross-cultureel psychologisch onderzoek met specifiek
wetenschappelijke tijdschriften
TWEE BENADERINGEN
UNIVERSALISME (ABSOLUTISME)
- Zoeken naar ‘de’ menselijke psychologie
- Culturele verschillen gezien als ruis daarop
- Machinekamer, hardware van de menselijke psychologie
- Sensorische, motorische functies
Bv. Ishihara test voor kleurenblindheid (redelijke valide over alle culturen
heen)
- Functies vanaf jonge leeftijd
Bv. Objectpermanentie (8 maand)
- Zeer abstract functies
Bv. Taalontwikkeling (maar …)
- Kritiek: wat met vele betekenisvolle culturele variatie
- stelt dat de menselijke psychologie universeel hetzelfde is over culturen heen en
dus niet wordt beïnvloed door cultuur
RELATIVISME
3
, - Er bestaat geen contextvrije psychologie
- Menselijke psychologie kan slecht begrepen worden binnen de context van de
cultuur waarin het verschijnt
- Stelt dat cultuur een enorme grote invloed heeft op onze psychologie en dat
menselijk denken, voelen en gedrag pas kan worden begrepen binnen de
context van de cultuur waarin het zich afspeelt
Voorbeelden
- Numerisch redeneren door te tellen op je vingers
- Kritiek: te verschillend om te kunnen interageren
Algemene morele standaarden en wetgevinge
Niet vergeten dat we over culturen heen ook enorm veel gemeen hebben
DEEL 3: WAAROM IS CULTURELE PSYCHOLOGIE BELANGRIJK?
“THE WEIRDEST PEOPLE IN THE WORLD”
Behavioral scientists routinely publish broad claims about human psychology and
behavior in the world’s top journals based on samples drawn entirely from
- Western
- Educated
- Industrialized
- Rich and
- Democratic societies. …’
‘Cross-cultural findings suggest that WEIRD societies are among the least
representative populations one could find for generalizing about humans.’
2 PROBLEMEN EN VRAGEN
1. In hoeverre zijn bevindingen veralgemeenbaar naar andere culturele groepen of
contexten?
2. Hoe wijkt doorsnee participant af van meeste mensen in de wereld
WIE ZIJN DE PARTICIPANTEN IN ONZE STUDIES?
Meeste participanten zijn …
4
