DEEL 1: ALGEMENE INLEIDING TOT RECHT
RECHT: BEGRIPSOMSCHRIJVING
Onderscheidt gemaakt tussen objectief recht en subjectief recht.
OBJECTIEF RECHT
GEDRAGSREGELS
Gedragsregels voorschriften die worden opgelegd om ons gedrag in
een bepaalde richting te sturen
beperken de persoonlijke vrijheid: drukken uit wat
anders kan, maar niet anders mag.
o Bijvoorbeeld regel die zegt geen moord plegen.
Regel zegt je zou kunnen moorden, maar het
mag niet.
o Niet mogen smekken tijdens het eten is
gedragsregel, maar nog geen rechtregel
Hierbij onderscheiden ze zich van indicatieve regels ( bv
wet van newton, wiskundige regels) -> “ wat is”
Uitleg indicatieve regels ( niet persee kennen)
Indicatieve regels Wat is en niet anders kan.
Zoals 1+1=2 , appels vallen altijd naar
beneden.
ze beschrijven de werkelijkheid.
Ze zeggen wat het is en niet anders kan.
AFDWINGBAAR GESTELD DOOR DE OVERHEID
- alle rechtsregels zijn gedragsregels, maar niet alle gedragsregels zijn daarom rechtsregels.
- Vele gedragsregels missen juridische afdwingbaarheid om als rechtsregel bestempeld te worden
- Afdwingbaarheid verwijst naar de aanwezigheid van sancties , waarmee de naleving van de
gedragsregels wordt gewaarborgd.
Rechtsregels Verzameling van gedragsregels die
gesanctioneerd kunnen worden door de
overheid. Bv: rechtbank, gasambtenaar
En dus niet door ouders, zus,..
Stoppen voor een rood licht bijvoorbeeld ->
je kan bijvoorbeeld voor rechtbank
verschijnen of boete
Opgelet:
, - Afdwingbaarheid op zich niet voldoende zodat er sprake is van recht.
- Alle rechtsregels zijn afdwingbare gedragsregels, maar iet alle afdwingbare gedragsregels zijn daarom
rechtsregels
Spelregels voetbal afdwingbaar , bij overtreding kan men geschorst worden, maar toch geen
recht
Beleefdheidsregels ook voorzien van sanctie, maar geen recht
Ook morele regels
- Sprake van recht als de naleving van de gedragsregels afgedwongen wordt door de overheid.
Opmerking:
- Dat rechtsregels afgedwongen worden door de overheid wil niet zeggen dat rechtsregels per se
uitgevaardigd ( tot stand gebracht) worden door de overheid
Rechtsregels kunnen van andere instanties of van burgers uitgaan, maar afdwinging ervan gebeurt via
staatsapparaat.
Het moet dus niet opgesteld zijn door de overheid, maar de overheid moet ze wel kunnen
sanctioneren
- Verschil straf en sanctie
straffen zijn maar een deel van de sancties. Alle straffen zijn wel sancties, maar niet alle
sancties zijn straffen. Alle appels zijn fruit , maar niet alle fruiten zijn appels
Als je misdrijf pleegt gaat men een straf opleggen, maar niet alles wat we fout doen in leven is
een misdrijf. Bijvoorbeeld huur niet betalen staat niet in strafrecht.
Veelkomende sactie : schadevergoeding betalen
Als je een misdrijf pleegt: gevangenisstraf, werkstraf, geldboete
Verschil geldboete ( = aan de staat, vooraf vastgelegde sommen, straf) en schadevergoeding
( aan de persoon waaraan je schade hebt berokkend, sanctie, de som geld ligt nog niet vast)
Een gevangenisstraf ligt ook vast min en max
- Sommige gedragsregels zijn zowel morele regels als rechtsregels -> dubbel afdwingbaar -> via het
geweten en via de overheid
- Er zijn rechtsregels die op eerste zicht niet afdwingbaar lijken, maar pas afdwingbare kracht krijgen
wanner je ze samen leest met andere regels -> hulpregels
Zo stelt artikel 338: De minderjarige persoon die de volle leeftijd van 18 jaren nog niet bereikt
heeft. Die definitie is op zich geen afdwingbare gedragsregel, maar krijgt afdwingbare kracht
wanneer het artikel samen gelezen wordt met andere artikels waarin beschreven wordt wat
minderjarigen wel of niet mogen doen.
HET DOEL VAN HET (OBJECTIEF) RECHT
Rechtsregels hebben als doel orde en rechtszekerheid te brengen in de maatschappij:
- Orde
Zonder zou er chaos zijn.
Mensen zouden zelf kiezen om rechts of links te rijden op rijweg, met alle gevolgen van dien
- Rechtszekerheid
Door rechtsregels weten mensen beter waar ze aan toe zijn, wat hen te wachten staat als ze
zich op een bepaalde manier gedragen en hebben ze minder het gevoel aan wilkeur
onderworpen te zijn.
Opgelet
- Orde en rechtszekerheid betekenen niet noodzakelijk rechtvaardigheid
- Rechtsregels worden niet steeds als rechtvaardig ervaren.
, - Rechtvaardigheid is subjectief begrip: wat iemand rechtvaardig vindt, is dat niet noodzakelijk voor
iemand anders
Objectief recht=
- Gedragsregels,
- afdwingbaar gesteld (= sanctioneerbaar gesteld)
- door de overheid -> opgelegd door de overheid
SUBJECTIEF RECHT
“ Ik heb recht op vrijemeningsuiting”
- Definitie: een -door het objectief recht- erkende aanspraak, bevoegdheid of macht die een persoon
heeft om iets te doen, te laten, te krijgen of te eisen.
Sommige subjectieve rechten komen enkel toe aan personen of groepen personen die aan
bepaalde voorwaarden voldoen.
Zo zijn enkel personen vanaf een bepaalde leeftijd gerechtigd om alcoholische dranken te kopen
Andere rechten komen toe aan ieder mens, zonder enige voorwaarden -> mensenrechten =
fundamentele rechten of grondrechten
Mensenrechten Mensenrechten: mens zijn vol staat, ben je mens dan
heb je mensenrechten
Plicht ten opzichte van de overheid, dus plichten van
de overheid .
Dus niet in principe tot de medeburger.
De overheid mag je niet martelen , maar je
buur wel volgens mensenrechten, maar niet
volgens andere rechten.
Recht op vrije meningsuiting, overheid moet
daarvoor zorgen.
Mijn recht op leven, overheid mag niet doden
Blauwe rechten: de overheid moet zich onthouden van
bemoeienis ( ook burgelijke rechten)
Rode rechten: geen onthouding, maar een actieve
bijdrage. Overheid moet bv zorgen dat er sociale
zekerheid is. ( ook economische, sociale, culturele,
rechten)
De rechten zijn mooi op papier, maar bv als je op
autostrade afrijdt staan er camera’s dus toch
schending privacy
HOOFDSTUK 2: DE BRONNEN VAN HET (OBJECTIEF) RECHT
De verschillende vormen waarin rechtsregels kunnen worden uitgedrukt
- De wetgeving
- De gewoonte
- De algemene rechtsbeginselen
- De rechtspraak
- De rechtsleer
- Sommige private regelgeving
2.1 DE WETGEVING IN RUIME ZIN
2.1.1 OMSCHRIJVING
, In ons land ! rechtsbron wetgeving:
Federale wetten Wetgeving gestemd door het federale parlement
Wetten in enge zin
Dragen in hun titel het woord wet
o Voorbeeld: Wet 22 augustus 2002
betreffende de rechten van de patiënt
Decreten en Wetgeving gestemd door de deelstaatparlementen
ordonnanties in ons land
o Decreet 7 mei betreffende de rechtspositie
van de minderjarige in de integrale
jeugdhulp
Beslissingen van de Koninklijke besluiten
uitvoerende macht Ministeriële besluiten
Besluiten an een gemeenschaps-of gewestregereing
Gemeentelijke en provinciale vorderingen
Tussen al deze normen een hiërarchische verhouding:
Van hoog naar laag is de hiërarchie:
- De Grondwet en de internationale normen ( bv Europees verdrag inzake de rechten van de mens)
- Federale wetten, decreten en ordonnanties
- Koninklijke Besluiten, Ministeriële besluiten en besluiten van Gemeenschaps- en gewestregeringen
- Provinciale verordeningen
- Gemeentelijke verordeningen
WAAR VIND JE WETGEVING?
- Wetgeving wordt gepubliceerd in het Belgisch Staatsblad -> online gratis
Wet kan na publicatie nog wijzigingen ondergaan
Daarom aangewezen om wetgeving te zoeken via andere databank, die geconsolideerde
wetgeving bevat
Bestaat uit basistekst met latere wijzigingen
Gemeentelijk en provinciale wetgeving niet in staatsblad
Provincies publiceren in Bestuursmemoriaal
Gemeenten maken bekend via aanplakking en via neerlegging op de griffie van de rechtbank
van eerste aanleg en van de politierechtbank
DE GEWOONTE
Rechtsgewoonten = Rechtsgewoonten: gevestigde, ongeschreven gebruiken die door de
gemeenschap als bindende rechtsregels worden beschouwd
Bv. Wanneer een ambtenaar v/d burgerlijke stand het
overlijden van een persoon moet vaststellen, is het ‘de
gewoonte’ dat hij zich tevredenstelt met een attest van
overlijden dat is opgesteld door een geneesheer
DE ALGEMENE RECHTSBEGINSELEN
Algemene = ongeschreven gedragsregels die op een bepaald ogenblik essentieel
rechtsbeginselen worden geacht voor de samenleving
RECHT: BEGRIPSOMSCHRIJVING
Onderscheidt gemaakt tussen objectief recht en subjectief recht.
OBJECTIEF RECHT
GEDRAGSREGELS
Gedragsregels voorschriften die worden opgelegd om ons gedrag in
een bepaalde richting te sturen
beperken de persoonlijke vrijheid: drukken uit wat
anders kan, maar niet anders mag.
o Bijvoorbeeld regel die zegt geen moord plegen.
Regel zegt je zou kunnen moorden, maar het
mag niet.
o Niet mogen smekken tijdens het eten is
gedragsregel, maar nog geen rechtregel
Hierbij onderscheiden ze zich van indicatieve regels ( bv
wet van newton, wiskundige regels) -> “ wat is”
Uitleg indicatieve regels ( niet persee kennen)
Indicatieve regels Wat is en niet anders kan.
Zoals 1+1=2 , appels vallen altijd naar
beneden.
ze beschrijven de werkelijkheid.
Ze zeggen wat het is en niet anders kan.
AFDWINGBAAR GESTELD DOOR DE OVERHEID
- alle rechtsregels zijn gedragsregels, maar niet alle gedragsregels zijn daarom rechtsregels.
- Vele gedragsregels missen juridische afdwingbaarheid om als rechtsregel bestempeld te worden
- Afdwingbaarheid verwijst naar de aanwezigheid van sancties , waarmee de naleving van de
gedragsregels wordt gewaarborgd.
Rechtsregels Verzameling van gedragsregels die
gesanctioneerd kunnen worden door de
overheid. Bv: rechtbank, gasambtenaar
En dus niet door ouders, zus,..
Stoppen voor een rood licht bijvoorbeeld ->
je kan bijvoorbeeld voor rechtbank
verschijnen of boete
Opgelet:
, - Afdwingbaarheid op zich niet voldoende zodat er sprake is van recht.
- Alle rechtsregels zijn afdwingbare gedragsregels, maar iet alle afdwingbare gedragsregels zijn daarom
rechtsregels
Spelregels voetbal afdwingbaar , bij overtreding kan men geschorst worden, maar toch geen
recht
Beleefdheidsregels ook voorzien van sanctie, maar geen recht
Ook morele regels
- Sprake van recht als de naleving van de gedragsregels afgedwongen wordt door de overheid.
Opmerking:
- Dat rechtsregels afgedwongen worden door de overheid wil niet zeggen dat rechtsregels per se
uitgevaardigd ( tot stand gebracht) worden door de overheid
Rechtsregels kunnen van andere instanties of van burgers uitgaan, maar afdwinging ervan gebeurt via
staatsapparaat.
Het moet dus niet opgesteld zijn door de overheid, maar de overheid moet ze wel kunnen
sanctioneren
- Verschil straf en sanctie
straffen zijn maar een deel van de sancties. Alle straffen zijn wel sancties, maar niet alle
sancties zijn straffen. Alle appels zijn fruit , maar niet alle fruiten zijn appels
Als je misdrijf pleegt gaat men een straf opleggen, maar niet alles wat we fout doen in leven is
een misdrijf. Bijvoorbeeld huur niet betalen staat niet in strafrecht.
Veelkomende sactie : schadevergoeding betalen
Als je een misdrijf pleegt: gevangenisstraf, werkstraf, geldboete
Verschil geldboete ( = aan de staat, vooraf vastgelegde sommen, straf) en schadevergoeding
( aan de persoon waaraan je schade hebt berokkend, sanctie, de som geld ligt nog niet vast)
Een gevangenisstraf ligt ook vast min en max
- Sommige gedragsregels zijn zowel morele regels als rechtsregels -> dubbel afdwingbaar -> via het
geweten en via de overheid
- Er zijn rechtsregels die op eerste zicht niet afdwingbaar lijken, maar pas afdwingbare kracht krijgen
wanner je ze samen leest met andere regels -> hulpregels
Zo stelt artikel 338: De minderjarige persoon die de volle leeftijd van 18 jaren nog niet bereikt
heeft. Die definitie is op zich geen afdwingbare gedragsregel, maar krijgt afdwingbare kracht
wanneer het artikel samen gelezen wordt met andere artikels waarin beschreven wordt wat
minderjarigen wel of niet mogen doen.
HET DOEL VAN HET (OBJECTIEF) RECHT
Rechtsregels hebben als doel orde en rechtszekerheid te brengen in de maatschappij:
- Orde
Zonder zou er chaos zijn.
Mensen zouden zelf kiezen om rechts of links te rijden op rijweg, met alle gevolgen van dien
- Rechtszekerheid
Door rechtsregels weten mensen beter waar ze aan toe zijn, wat hen te wachten staat als ze
zich op een bepaalde manier gedragen en hebben ze minder het gevoel aan wilkeur
onderworpen te zijn.
Opgelet
- Orde en rechtszekerheid betekenen niet noodzakelijk rechtvaardigheid
- Rechtsregels worden niet steeds als rechtvaardig ervaren.
, - Rechtvaardigheid is subjectief begrip: wat iemand rechtvaardig vindt, is dat niet noodzakelijk voor
iemand anders
Objectief recht=
- Gedragsregels,
- afdwingbaar gesteld (= sanctioneerbaar gesteld)
- door de overheid -> opgelegd door de overheid
SUBJECTIEF RECHT
“ Ik heb recht op vrijemeningsuiting”
- Definitie: een -door het objectief recht- erkende aanspraak, bevoegdheid of macht die een persoon
heeft om iets te doen, te laten, te krijgen of te eisen.
Sommige subjectieve rechten komen enkel toe aan personen of groepen personen die aan
bepaalde voorwaarden voldoen.
Zo zijn enkel personen vanaf een bepaalde leeftijd gerechtigd om alcoholische dranken te kopen
Andere rechten komen toe aan ieder mens, zonder enige voorwaarden -> mensenrechten =
fundamentele rechten of grondrechten
Mensenrechten Mensenrechten: mens zijn vol staat, ben je mens dan
heb je mensenrechten
Plicht ten opzichte van de overheid, dus plichten van
de overheid .
Dus niet in principe tot de medeburger.
De overheid mag je niet martelen , maar je
buur wel volgens mensenrechten, maar niet
volgens andere rechten.
Recht op vrije meningsuiting, overheid moet
daarvoor zorgen.
Mijn recht op leven, overheid mag niet doden
Blauwe rechten: de overheid moet zich onthouden van
bemoeienis ( ook burgelijke rechten)
Rode rechten: geen onthouding, maar een actieve
bijdrage. Overheid moet bv zorgen dat er sociale
zekerheid is. ( ook economische, sociale, culturele,
rechten)
De rechten zijn mooi op papier, maar bv als je op
autostrade afrijdt staan er camera’s dus toch
schending privacy
HOOFDSTUK 2: DE BRONNEN VAN HET (OBJECTIEF) RECHT
De verschillende vormen waarin rechtsregels kunnen worden uitgedrukt
- De wetgeving
- De gewoonte
- De algemene rechtsbeginselen
- De rechtspraak
- De rechtsleer
- Sommige private regelgeving
2.1 DE WETGEVING IN RUIME ZIN
2.1.1 OMSCHRIJVING
, In ons land ! rechtsbron wetgeving:
Federale wetten Wetgeving gestemd door het federale parlement
Wetten in enge zin
Dragen in hun titel het woord wet
o Voorbeeld: Wet 22 augustus 2002
betreffende de rechten van de patiënt
Decreten en Wetgeving gestemd door de deelstaatparlementen
ordonnanties in ons land
o Decreet 7 mei betreffende de rechtspositie
van de minderjarige in de integrale
jeugdhulp
Beslissingen van de Koninklijke besluiten
uitvoerende macht Ministeriële besluiten
Besluiten an een gemeenschaps-of gewestregereing
Gemeentelijke en provinciale vorderingen
Tussen al deze normen een hiërarchische verhouding:
Van hoog naar laag is de hiërarchie:
- De Grondwet en de internationale normen ( bv Europees verdrag inzake de rechten van de mens)
- Federale wetten, decreten en ordonnanties
- Koninklijke Besluiten, Ministeriële besluiten en besluiten van Gemeenschaps- en gewestregeringen
- Provinciale verordeningen
- Gemeentelijke verordeningen
WAAR VIND JE WETGEVING?
- Wetgeving wordt gepubliceerd in het Belgisch Staatsblad -> online gratis
Wet kan na publicatie nog wijzigingen ondergaan
Daarom aangewezen om wetgeving te zoeken via andere databank, die geconsolideerde
wetgeving bevat
Bestaat uit basistekst met latere wijzigingen
Gemeentelijk en provinciale wetgeving niet in staatsblad
Provincies publiceren in Bestuursmemoriaal
Gemeenten maken bekend via aanplakking en via neerlegging op de griffie van de rechtbank
van eerste aanleg en van de politierechtbank
DE GEWOONTE
Rechtsgewoonten = Rechtsgewoonten: gevestigde, ongeschreven gebruiken die door de
gemeenschap als bindende rechtsregels worden beschouwd
Bv. Wanneer een ambtenaar v/d burgerlijke stand het
overlijden van een persoon moet vaststellen, is het ‘de
gewoonte’ dat hij zich tevredenstelt met een attest van
overlijden dat is opgesteld door een geneesheer
DE ALGEMENE RECHTSBEGINSELEN
Algemene = ongeschreven gedragsregels die op een bepaald ogenblik essentieel
rechtsbeginselen worden geacht voor de samenleving
