Inhoud
Inleiding.............................................................................................................................. 6
extra nota’s van de les.................................................................................................... 7
1. Wat is recht?................................................................................................................... 7
1.1 Objectief versus subjectief recht................................................................................7
1.1.1 Wat is het verschil?............................................................................................. 7
1.1.2 Objectief recht..................................................................................................... 9
1.1.3 Subjectief recht................................................................................................. 11
1.2 Het recht opdelen.................................................................................................... 11
1.2.1 Nationaal – Internationaal – Supranationaal......................................................11
1.2.2 Publiek – Privaat................................................................................................ 11
Voorbeeldexamenvraag................................................................................................. 13
2. FUndamentele beginselen............................................................................................ 13
2.1 Alleen personen hebben rechtspersoonlijkheid........................................................13
2.1.1 Rechtsubjecten.................................................................................................. 14
2.1.2 Rechtsobjecten.................................................................................................. 14
2.1.3 Dieren................................................................................................................ 14
2.2 Bronnen van het recht............................................................................................. 15
2.2.1 Materiële en formele bronnen van het recht......................................................15
2.2.2 Materiële en formele wetten..............................................................................15
2.3 Voorrangsregels....................................................................................................... 16
2.3.1 INleiding............................................................................................................ 16
2.3.2 De hogere wet gaat voor op de lagere wet........................................................16
2.3.3 De bijzondere wet gaat voor op de algemene wet.............................................17
2.3.4 De nieuwere wet gaat voor op de oudere wet...................................................18
2.4 Interpretatie............................................................................................................. 18
Examenvraag................................................................................................................. 19
3. Grondwet...................................................................................................................... 19
3.1 Inleiding................................................................................................................... 19
3.2 Basisbeginselen....................................................................................................... 19
3.2.1 Rechtsstaat........................................................................................................ 19
3.2.2 Soevereiniteit.................................................................................................... 20
3.2.3 Scheiding der machten......................................................................................20
3.2.4 Grondwettelijke, parlementaire en erfelijke monarchie.....................................21
1
, 3.3 De grondwet wijzigen.............................................................................................. 22
Examenvraag................................................................................................................. 22
4. De bevoegdheidsverdeling in België.............................................................................23
4.1 De staatstructuur..................................................................................................... 23
4.1.1 Van eenheidsstaat naar federale staat..............................................................23
4.1.2 Taalgebieden als leidraad..................................................................................23
4.1.3 Twee soorten deelstaten...................................................................................23
4.2 Bevoegdheden......................................................................................................... 24
4.2.1 Inleiding............................................................................................................. 24
4.2.2 Basisprincipes van de bevoegdheidsverdeling..................................................24
4.2.3 De bevoegdheden............................................................................................. 25
4.3 Bevoegdheidsrechtelijke knopen.............................................................................26
4.3.1 Brussel............................................................................................................... 26
4.3.2 Faciliteitengemeenten.......................................................................................26
Examenvraag................................................................................................................. 26
Themacollege: het wetboek.............................................................................................. 27
Wat staat er in je wetboek............................................................................................. 27
Wat mag je aanduiden................................................................................................... 27
HOE KAN IK WETTEKSTEN HERKENNEN.........................................................................27
Themacollege: De grondwet & bevoegdheidsverdeling met het wetboek........................28
5. De wetgevende macht.................................................................................................. 28
5.1 Inleiding................................................................................................................... 28
5.1.1 “De” wetgevende macht bestaat niet................................................................28
5.1.2 Asymmetrische opbouw op deelstaatniveau......................................................28
5.1.3 Belangrijk.......................................................................................................... 28
5.2 Samenstelling.......................................................................................................... 29
5.2.1 Federale wetgevende macht.............................................................................29
5.2.2 Deelstaten......................................................................................................... 30
5.3 Statuut..................................................................................................................... 30
5.3.1 Federale wetgevende macht.............................................................................30
5.3.2 Deelstaten......................................................................................................... 31
5.4 Totstandkomingsproces wetgeving.........................................................................31
5.4.1 Federale wetgevende macht.............................................................................31
5.4.2 Deelstaten......................................................................................................... 34
5.4.3 Werking in de tijd.............................................................................................. 34
Examenvragen............................................................................................................... 35
6. De uitvoerende macht.................................................................................................. 36
6.1 Samenstelling.......................................................................................................... 36
2
, 6.1.1 Federale uitvoerende macht..............................................................................36
6.1.2 Deelstaten......................................................................................................... 38
6.2 Bevoegdheid............................................................................................................ 38
6.2.1 Federale uitvoerende macht..............................................................................38
6.2.2 Deelstaten......................................................................................................... 39
6.3 Totstandkoming besluiten.......................................................................................39
6.3.1 Federale uitvoerende macht..............................................................................39
6.3.2 Deelstaten......................................................................................................... 40
6.4 Gedecentraliseerde besturen...................................................................................40
6.4.1 Deconcentratie en decentralisatie.....................................................................40
6.4.2 Bevoegdheid...................................................................................................... 41
6.4.3 Provincies en gemeenten..................................................................................41
6.5 Administratieve rechtscolleges................................................................................42
Examenvraag................................................................................................................. 43
Themacollege: Wetgevende en uitvoerende macht met wetboek....................................43
7. De rechterlijke macht................................................................................................... 44
Inleiding......................................................................................................................... 44
6.2 Begrippen en beginselen......................................................................................... 45
6.2.1 Rechtsmacht en bevoegdheid...........................................................................45
6.2.2 Onafhankelijk en onpartijdig..............................................................................45
6.2.3 Benoeming en ontslag.......................................................................................46
6.2.4 Rechtsmiddelen en kracht/gezag van gewijsde.................................................47
6.2.5 Vonnis vs. Arrest................................................................................................ 47
6.2.6 Belangrijke beginselen......................................................................................47
6.3 Gerechtelijke rechtscolleges....................................................................................47
6.3.1 Inleiding............................................................................................................. 48
6.3.2 Kantons............................................................................................................. 48
6.3.3 Arrondissementen............................................................................................. 48
6.3.4 Rechtsgebieden................................................................................................. 50
6.3.5 Bevoegdheden van de rechtbanken..................................................................51
6.4 Procesverloop.......................................................................................................... 51
6.5 Hoogste rechtscolleges............................................................................................ 52
Examenvraag................................................................................................................. 53
Themacollege: Hof van Cassatie - Grondwettelijk Hof - Raad van State............................54
examenvraag................................................................................................................. 54
8. Internationaal recht...................................................................................................... 55
8.1 Internationale verdragen......................................................................................... 55
8.1.1 Soorten verdragen............................................................................................. 55
3
, 8.1.2 Totstandkoming................................................................................................. 55
8.1.3 Bron van nationaal recht...................................................................................55
8.2 Hoe afdwingbaar is internationaal recht?................................................................56
8.3 Grond- en mensenrechten.......................................................................................56
8.3.1 Begrip................................................................................................................ 56
8.3.2 Raad van Europa............................................................................................... 57
8.3.3 Mensenrechten in de Belgische rechtsorde.......................................................58
Examenvraag................................................................................................................. 59
9. Europees recht.............................................................................................................. 59
9.1 Inleiding................................................................................................................... 59
9.1.1 Korte geschiedenis............................................................................................ 59
9.1.2 Wat maakt de EU zo bijzonder...........................................................................59
9.2 Werking van de EU.................................................................................................. 60
9.2.1 Doelstellingen.................................................................................................... 60
9.2.2 Bevoegdheden................................................................................................... 60
9.2.3 Belangrijke principes......................................................................................... 61
9.3 Instellingen en instrumenten...................................................................................61
9.3.1 Instellingen........................................................................................................ 61
9.3.2 Instrumenten..................................................................................................... 63
Examenvraag................................................................................................................. 63
Themacollege: Hiërarchie der normen (grond- en mensenrechten integreren)................63
examenvraag................................................................................................................. 63
10. Beginselen van het privaatrecht.................................................................................64
10.1 Inleiding................................................................................................................. 64
10.1.1 Wat is privaatrecht.......................................................................................... 65
10.1.2 Bronnen van privaatrecht................................................................................65
10.2 Twee basisbouwstenen.......................................................................................... 65
10.2.1 Het vermogen.................................................................................................. 65
10.2.2 De verbintenis................................................................................................. 66
10.3 Belangrijke principes............................................................................................. 67
10.3.1 Aanvullend – Dwingend – Van openbare orde..................................................67
10.3.2 Bijzondere wet – Algemene wet.......................................................................68
10.3.3 Termijnen........................................................................................................ 69
Examenvraag................................................................................................................. 69
11. Verbintenissen............................................................................................................ 69
11.1 Basisbeginselen..................................................................................................... 69
11.1.1 Begrip verbintenis........................................................................................... 69
11.1.2 Bronnen van verbintenissen............................................................................70
4