2025 -
2026
Filosofie van de
pedagogische wetenschappen
STERRE ROBBERECHTS
,Filosofie van de pedagogische wetenschappen – Sterre Robberechts
1
, Filosofie van de pedagogische wetenschappen – Sterre Robberechts
Filosofie van de pedagogische wetenschappen – inleiding
Wat is de menselijke geest? Wat is cultuur? Wat onderscheidt wetenschap van niet-wetenschap?
Moeten wetenschappers hun onderzoek laten bepalen door wat niet-wetenschappers willen?
Is er een duidelijk onderscheidt tussen gezond en gestoord gedrag?
Dit zijn allemaal vragen die we in dit vak gaan behandelen. Wat deze vragen gemeenschappelijk hebben is
dat het filosofische vragen zijn die relevant zijn voor de pedagogische wetenschappen
1. Wat is filosofie? De zoektocht naar een definitie
Een definitie van filosofie is zelf een onderdeel van de filosofie. De vraag naar wat is een definitie van filosofie is
zelf een filosofische vraag. Het gaat om een definitie die diep inzicht zou geven in datgene wat gedefinieerd wordt
Om een definitie van filosofie te kunnen formuleren, moet je eerst weten wat een definitie is
• Definitie is een woord met Latijnse oorsprong dat bestaat uit “DE” en “FINI”
o FINI = eindigen of grenzen Een definitie geeft de grenzen van een concept aan: wat er
o Definiëren = afgrenzen of afbakenen precies onder valt en waardoor het wordt onderscheiden van
alles wat er niet onder valt.
Er bestaan twee types definities
• Intensionele definitie = geven de betekenis van een verzameling weer
o Vb. een driehoek is een vlakke figuur met drie zijden en drie hoeken. Hier beschrijf je de
eigenschappen die bepalen of iets tot de verzameling ‘driehoeken’ behoort.
• Extensionele definitie = somt alle elementen van die verzameling op
o Vb. de verzameling {gelijkzijdige driehoek, gelijkbenige driehoek, ongelijkzijdige driehoek}. Hier geef
je alle leden van de verzameling expliciet weer.
Een intensionele definitie probeert de kenmerken en eigenschappen te geven die aanwezig zijn bij alle filosofie en
afwezig zijn bij alles wat niet filosofische is.
• Het moet gaat om alle kenmerken van filosofie en uitsluitend van filosofie
Filosofie lijkt extreem ruim te zijn → op grond waarvan noemen we iets filosofie / filosofisch
• Hiervoor moeten we voorwaarden opstellen, als aan die voorwaarden voldaan is kunnen we spreken over
filosofie (noodzakelijke en voldoende voorwaarden)
Wilfrid Sellars (Amerikaans filosoof) definieerde filosofie als een poging om begrip te krijgen op dingen in de
breeds mogelijke zin van dat woord en hoe de dingen samenhangen in de breeds mogelijk zin van dat
woord
• Maar! Als we filosofie zo gaan definiëren dan valt alles wat we geleerd hebben onder deze
definitie en is als per definitie dus filosofie → daarom hebben we een preciezere definitie nodig
1.1. Wat is filosofie? Een methode
1.1.1. Grondhouding 1 = verwondering
“Philosophy begins in wonder. Hier gaat het erom dat we verwonderd zijn om de
And, at the end, when philosophic dingen en die verwondering blijft hangen doorheen
thought has done its best, the de hele filosofische activiteit
wonder remains.” • Verwondering = de rode draad in de filosofie
Verwondering maakt filosofie tot filosofie
Alfred North Maar! Maar ook deze definitie lijkt te ruim te zijn 2
Whitehead
(1861-1947)
, Filosofie van de pedagogische wetenschappen – Sterre Robberechts
‘You can’t answer a kid’s questions (…). They just
keep coming - more questions: why, why why, until
you don’t even know who the * you are anymore at
the end of the conversation. It’s an insane
deconstruction.’
Louis C.K. (1967- … )
Op basis van deze definitie voor filosofie vertrekt hij vanuit de verwondering van kinderen, kinderen lijken de hele
tijd door alles verwonder te zijn. Maar! Dan zouden volgens deze definitie kinderen ook filosofen zijn +
verwondering is ook aanwezig in andere academische disciplines
1.1.2. Grondhouding 2 = vertwijfeling
Andere filosofen stappen af van de verwondering en gaan over tot vertwijfeling
Schopenhauer
Filosofie begint bij vertwijfeling: het moment waarop je merkt dat je vertrouwde routines
niet meer werken. De vanzelfsprekendheid van het gewone leven valt weg, je wordt
gedwongen keuzes te maken, en de werkelijkheid toont zich zonder masker.
Kierkegaard
Vertwijfeling staat in deze definitie van filosofie centraal, maar we zien dat dit bij andere filosofen minder het geval
is. Dit omdat zij stellen dat iedereen het gevoel van vertwijfeling wel al is gehad heeft, maar dat maakt je nog niet
direct tot filosoof
1.1.3. Grondhouding 3 = kritisch denken
Filosofie is kritisch denken. Het moet starten, met twijfel, betwijfelen wat autoriteiten ons zeggen
• De religie, de wereldse autoriteit, de autoriteit van je zintuigen, de autoriteit van de lesgever
Niet zomaar aanvaarden wat op het eerste zicht juist lijkt of je verteld wordt dat juist is
René Descartes
(1956 – 1650)
Maar! Zelfs Descartes stopt op een moment met twijfelen en gaat de wiskundige methode gebruiken
• Hij behoudt de twijfel maar naast de twijfel is er nog wel een grondhouding = de wiskunde
“kritiek” in wetenschap is heel algemeen
• Wetenschap kan beperkt gedefinieerd worden als georganiseerde kritiek
• Niet enkel filosofie is kritisch maar ook de verschillende wetenschappen zijn kritisch
Ook dit is niet voldoende gedefinieerd
3
2026
Filosofie van de
pedagogische wetenschappen
STERRE ROBBERECHTS
,Filosofie van de pedagogische wetenschappen – Sterre Robberechts
1
, Filosofie van de pedagogische wetenschappen – Sterre Robberechts
Filosofie van de pedagogische wetenschappen – inleiding
Wat is de menselijke geest? Wat is cultuur? Wat onderscheidt wetenschap van niet-wetenschap?
Moeten wetenschappers hun onderzoek laten bepalen door wat niet-wetenschappers willen?
Is er een duidelijk onderscheidt tussen gezond en gestoord gedrag?
Dit zijn allemaal vragen die we in dit vak gaan behandelen. Wat deze vragen gemeenschappelijk hebben is
dat het filosofische vragen zijn die relevant zijn voor de pedagogische wetenschappen
1. Wat is filosofie? De zoektocht naar een definitie
Een definitie van filosofie is zelf een onderdeel van de filosofie. De vraag naar wat is een definitie van filosofie is
zelf een filosofische vraag. Het gaat om een definitie die diep inzicht zou geven in datgene wat gedefinieerd wordt
Om een definitie van filosofie te kunnen formuleren, moet je eerst weten wat een definitie is
• Definitie is een woord met Latijnse oorsprong dat bestaat uit “DE” en “FINI”
o FINI = eindigen of grenzen Een definitie geeft de grenzen van een concept aan: wat er
o Definiëren = afgrenzen of afbakenen precies onder valt en waardoor het wordt onderscheiden van
alles wat er niet onder valt.
Er bestaan twee types definities
• Intensionele definitie = geven de betekenis van een verzameling weer
o Vb. een driehoek is een vlakke figuur met drie zijden en drie hoeken. Hier beschrijf je de
eigenschappen die bepalen of iets tot de verzameling ‘driehoeken’ behoort.
• Extensionele definitie = somt alle elementen van die verzameling op
o Vb. de verzameling {gelijkzijdige driehoek, gelijkbenige driehoek, ongelijkzijdige driehoek}. Hier geef
je alle leden van de verzameling expliciet weer.
Een intensionele definitie probeert de kenmerken en eigenschappen te geven die aanwezig zijn bij alle filosofie en
afwezig zijn bij alles wat niet filosofische is.
• Het moet gaat om alle kenmerken van filosofie en uitsluitend van filosofie
Filosofie lijkt extreem ruim te zijn → op grond waarvan noemen we iets filosofie / filosofisch
• Hiervoor moeten we voorwaarden opstellen, als aan die voorwaarden voldaan is kunnen we spreken over
filosofie (noodzakelijke en voldoende voorwaarden)
Wilfrid Sellars (Amerikaans filosoof) definieerde filosofie als een poging om begrip te krijgen op dingen in de
breeds mogelijke zin van dat woord en hoe de dingen samenhangen in de breeds mogelijk zin van dat
woord
• Maar! Als we filosofie zo gaan definiëren dan valt alles wat we geleerd hebben onder deze
definitie en is als per definitie dus filosofie → daarom hebben we een preciezere definitie nodig
1.1. Wat is filosofie? Een methode
1.1.1. Grondhouding 1 = verwondering
“Philosophy begins in wonder. Hier gaat het erom dat we verwonderd zijn om de
And, at the end, when philosophic dingen en die verwondering blijft hangen doorheen
thought has done its best, the de hele filosofische activiteit
wonder remains.” • Verwondering = de rode draad in de filosofie
Verwondering maakt filosofie tot filosofie
Alfred North Maar! Maar ook deze definitie lijkt te ruim te zijn 2
Whitehead
(1861-1947)
, Filosofie van de pedagogische wetenschappen – Sterre Robberechts
‘You can’t answer a kid’s questions (…). They just
keep coming - more questions: why, why why, until
you don’t even know who the * you are anymore at
the end of the conversation. It’s an insane
deconstruction.’
Louis C.K. (1967- … )
Op basis van deze definitie voor filosofie vertrekt hij vanuit de verwondering van kinderen, kinderen lijken de hele
tijd door alles verwonder te zijn. Maar! Dan zouden volgens deze definitie kinderen ook filosofen zijn +
verwondering is ook aanwezig in andere academische disciplines
1.1.2. Grondhouding 2 = vertwijfeling
Andere filosofen stappen af van de verwondering en gaan over tot vertwijfeling
Schopenhauer
Filosofie begint bij vertwijfeling: het moment waarop je merkt dat je vertrouwde routines
niet meer werken. De vanzelfsprekendheid van het gewone leven valt weg, je wordt
gedwongen keuzes te maken, en de werkelijkheid toont zich zonder masker.
Kierkegaard
Vertwijfeling staat in deze definitie van filosofie centraal, maar we zien dat dit bij andere filosofen minder het geval
is. Dit omdat zij stellen dat iedereen het gevoel van vertwijfeling wel al is gehad heeft, maar dat maakt je nog niet
direct tot filosoof
1.1.3. Grondhouding 3 = kritisch denken
Filosofie is kritisch denken. Het moet starten, met twijfel, betwijfelen wat autoriteiten ons zeggen
• De religie, de wereldse autoriteit, de autoriteit van je zintuigen, de autoriteit van de lesgever
Niet zomaar aanvaarden wat op het eerste zicht juist lijkt of je verteld wordt dat juist is
René Descartes
(1956 – 1650)
Maar! Zelfs Descartes stopt op een moment met twijfelen en gaat de wiskundige methode gebruiken
• Hij behoudt de twijfel maar naast de twijfel is er nog wel een grondhouding = de wiskunde
“kritiek” in wetenschap is heel algemeen
• Wetenschap kan beperkt gedefinieerd worden als georganiseerde kritiek
• Niet enkel filosofie is kritisch maar ook de verschillende wetenschappen zijn kritisch
Ook dit is niet voldoende gedefinieerd
3
