VEROUDERING
DEMOGRAFIE EN GEZOND OUDER WORDEN – MARIAN DEJAEGER
Gerontologie = wetenschap van veroudering
- Veroudering van levende wezens
- Individuele en sociale gevolgen van veroudering
Geriatrie = tak van geneeskunde gericht op preventie, diagnostiek en behandeling van ziekten
veroorzaakt door veroudering of beïnvloed door veroudering
DEMOGRAFIE EN LEVENSVERWACHTING
vroeger veel jongeren, weinig ouderen = piramide vorm
nu meer ouderen = balk vorm
- ¼ mensen is 65+
Vergrijzing = toename van aantal 60+ers
Verzilvering = toename van aantal 80+ers
Aantal 100jarige neemt ook toe
Levensverwachting was lang constant, neemt plots sterk toe: tov 1880 is levensverwachting verdubbeld
van 40 naar 80 jaar!
Stijgende levensverwachting door:
- Betere hygiëne en schoon drinkwater → minder infectieziekten
- Medische vooruitgang → overleven ziektes
- Betere leef en werkomstandigheden
- Beter onderwijs en kennis over levensstijl
Toegenomen veroudering door:
- Toegenomen levensverwachting
- Daling fertiliteit (worden minder kinderen geboren)
Er is maximale levensduur!
VERTALING DEMOGRAFISCHE VERANDERINGEN NAAR PATIENTENZORG
Meer ouderen → meer ouderen in ziekenhuis
,Negatieve gevolgen opname in ziekenhuis:
- Immobilisatie
- Vijandige omgeving, onpersoonlijke verzorging
- Nuchter houden voor onderzoeken beperkt eetlust
➔ Voelen zich minder goed in hun vel
➔ 1/3 ouderen vertonen NIEUWE afhankelijkheid in zelfzorg bij ontslag!
o Verhoogd risico op:
▪ Overlijden
▪ Verhuis WZC
▪ Verlies zelfredzaamheid
▪ Verhoogde kosten
Cruciale rol van kinesist:
- Functionele achteruitgang voorkomen door vroege mobilisaties
- Spierkracht, uithouding en evenwicht behouden
- Verlies zelfzorg, ADL verminderen
- Risico op vallen, immobilisatie beperken
- Stimuleer zelfstandigheid in transfers en stappen
- Sneller herstel en minder heropnames
- Ondersteun duurzame autonomie
COMORBIDITEIT EN FUNCTIONELE BEPERKINGEN
Chronische ziekte:
- Blijvend aanwezig
- Leiden op termijn tot functionele beperking
- Veroorzaakt door onomkeerbare pathologische veranderingen
- Langdurige nood aan revalidatie, ondersteuning en zorg
- Kan zeer wisselend verloop hebben
- Vb: hypertensie, hartziekten, kanker, pijn, diabetes, depressie, beroerte,…
Multimorbiditeit = 2 of meer aandoeningen
- 50-60% van 65 plussers
- 80% bij 80 plussers
Comorbiditeit is meest voorkomende ziekte op oudere leeftijd
- Wat verklaart deze toename?
o Natuurlijk verouderingsproces
o Betere diagnose en screening
o Langere levensverwachting
o Betere zorg en behandeling
o Gewijzigde levensstijl (overgewicht) met meer diabetes, kanker, cardiovasculair risico
Kosten stijgen exponentieel:
,Impact chronische ziekten groter in ontwikkelingslanden
Impact op levensverwachting: per chronische ziekte erbij leven ze 1,8 jaar minder
Comborbiditeit geassocieerd met:
- Verminderde levenskwaliteit
- Verminderde zelf beoordeelde gezondheid
- Verminderde mobiliteit en functioneel vermogen
- Toename ziekenhuisopnames
- Toename sterfte
- Toename kosten
Polyfarmacie = gebruik van 5 of meer medicijnen per dag
- Geassocieerd met:
o Sterfte
o Vallen
o Nevenwerkingen medicatie (vallen)
o Verlengde opnameduur
o Heropname
Functionele beperking = moeilijkheid of afhankelijkheid in dagelijks leven
ADL = activities of dialy living
- Basis activiteiten nodig om zelfstandig te functioneren
o Wassen, toiletgebruik, eten en drinken, rechtkomen, verplaatsen
➔ Problemen ADL = verlies zelfstandigheid
IADL = instrumental activities of dialy living
- Complexere activiteiten nodig om zelfstandig te wonen
o Boodschappen doen, koken, huishouden
➔ Problemen IADL = eerste tekenen functionele achteruitgang
ADL en IADL helpen om functionele beperking in kaart te brengen en doelstellingen te formuleren
Lage socio-economische status gaat gepaard met meer functionele beperkingen
Healthy aging = behoud van functionele mogelijkheden om te zijn en te doen wat persoon belangrijk
vindt.
- Gezondheidsproblemen zegt niet over impact op iemands leven. Ondersteunende maatregelen
kunnen impact verzachten
, Gezonde levensjaren binnen levensverwachting:
A: blijven even lang gezond, maar langer ziek
B: leven langer gezond, even lang ziek
C: leven langer gezond en minder lang ziek
→ ideale situatie
VEROUDEREN IN AL ZIJN FACETTEN
Verouderen = progressief, universeel (alle organen), algemeen, intrinsiek en onomkeerbaar proces
Bij geboorte ben je nog afhankelijk
Veel variatie in functionaliteit bij ouderen
Op jonge leeftijd hebben meeste mensen zelfde
functionaliteit
Verouderen gaat gepaard met graduele opstapeling van moleculaire en cellulaire schade
➔ Afname fysiologische reserves
➔ Verhoogde vatbaarheid ziekten
➔ Algemene afname capaciteiten
➔ Overlijden
Chronologische leeftijd =/ biologische leeftijd
- Chronologische leeftijd = volgens kalenderleeftijd
- Biologische leeftijd = toestand organen en systemen
- Functionele leeftijd = volgens wat iemand nog kan doen
o Behandeling aanpassen aan functionele en biologische leeftijd
Waarom verouderen we?
1. Geprogrammeerd proces
o Genetisch programma met directe sturing verouderen
▪ Geen gen gekend die alleen verouderen stuurt
▪ Hoe kan natuurlijke selectie dit proces aansturen en in stand houden tijdens
evolutie?
o Wel als chronisch proces gestuurd door interne klokken
2. Genetisch
o Progeria (mutatie in embryo)
▪ Levensverwachting: 12-16 jaar
DEMOGRAFIE EN GEZOND OUDER WORDEN – MARIAN DEJAEGER
Gerontologie = wetenschap van veroudering
- Veroudering van levende wezens
- Individuele en sociale gevolgen van veroudering
Geriatrie = tak van geneeskunde gericht op preventie, diagnostiek en behandeling van ziekten
veroorzaakt door veroudering of beïnvloed door veroudering
DEMOGRAFIE EN LEVENSVERWACHTING
vroeger veel jongeren, weinig ouderen = piramide vorm
nu meer ouderen = balk vorm
- ¼ mensen is 65+
Vergrijzing = toename van aantal 60+ers
Verzilvering = toename van aantal 80+ers
Aantal 100jarige neemt ook toe
Levensverwachting was lang constant, neemt plots sterk toe: tov 1880 is levensverwachting verdubbeld
van 40 naar 80 jaar!
Stijgende levensverwachting door:
- Betere hygiëne en schoon drinkwater → minder infectieziekten
- Medische vooruitgang → overleven ziektes
- Betere leef en werkomstandigheden
- Beter onderwijs en kennis over levensstijl
Toegenomen veroudering door:
- Toegenomen levensverwachting
- Daling fertiliteit (worden minder kinderen geboren)
Er is maximale levensduur!
VERTALING DEMOGRAFISCHE VERANDERINGEN NAAR PATIENTENZORG
Meer ouderen → meer ouderen in ziekenhuis
,Negatieve gevolgen opname in ziekenhuis:
- Immobilisatie
- Vijandige omgeving, onpersoonlijke verzorging
- Nuchter houden voor onderzoeken beperkt eetlust
➔ Voelen zich minder goed in hun vel
➔ 1/3 ouderen vertonen NIEUWE afhankelijkheid in zelfzorg bij ontslag!
o Verhoogd risico op:
▪ Overlijden
▪ Verhuis WZC
▪ Verlies zelfredzaamheid
▪ Verhoogde kosten
Cruciale rol van kinesist:
- Functionele achteruitgang voorkomen door vroege mobilisaties
- Spierkracht, uithouding en evenwicht behouden
- Verlies zelfzorg, ADL verminderen
- Risico op vallen, immobilisatie beperken
- Stimuleer zelfstandigheid in transfers en stappen
- Sneller herstel en minder heropnames
- Ondersteun duurzame autonomie
COMORBIDITEIT EN FUNCTIONELE BEPERKINGEN
Chronische ziekte:
- Blijvend aanwezig
- Leiden op termijn tot functionele beperking
- Veroorzaakt door onomkeerbare pathologische veranderingen
- Langdurige nood aan revalidatie, ondersteuning en zorg
- Kan zeer wisselend verloop hebben
- Vb: hypertensie, hartziekten, kanker, pijn, diabetes, depressie, beroerte,…
Multimorbiditeit = 2 of meer aandoeningen
- 50-60% van 65 plussers
- 80% bij 80 plussers
Comorbiditeit is meest voorkomende ziekte op oudere leeftijd
- Wat verklaart deze toename?
o Natuurlijk verouderingsproces
o Betere diagnose en screening
o Langere levensverwachting
o Betere zorg en behandeling
o Gewijzigde levensstijl (overgewicht) met meer diabetes, kanker, cardiovasculair risico
Kosten stijgen exponentieel:
,Impact chronische ziekten groter in ontwikkelingslanden
Impact op levensverwachting: per chronische ziekte erbij leven ze 1,8 jaar minder
Comborbiditeit geassocieerd met:
- Verminderde levenskwaliteit
- Verminderde zelf beoordeelde gezondheid
- Verminderde mobiliteit en functioneel vermogen
- Toename ziekenhuisopnames
- Toename sterfte
- Toename kosten
Polyfarmacie = gebruik van 5 of meer medicijnen per dag
- Geassocieerd met:
o Sterfte
o Vallen
o Nevenwerkingen medicatie (vallen)
o Verlengde opnameduur
o Heropname
Functionele beperking = moeilijkheid of afhankelijkheid in dagelijks leven
ADL = activities of dialy living
- Basis activiteiten nodig om zelfstandig te functioneren
o Wassen, toiletgebruik, eten en drinken, rechtkomen, verplaatsen
➔ Problemen ADL = verlies zelfstandigheid
IADL = instrumental activities of dialy living
- Complexere activiteiten nodig om zelfstandig te wonen
o Boodschappen doen, koken, huishouden
➔ Problemen IADL = eerste tekenen functionele achteruitgang
ADL en IADL helpen om functionele beperking in kaart te brengen en doelstellingen te formuleren
Lage socio-economische status gaat gepaard met meer functionele beperkingen
Healthy aging = behoud van functionele mogelijkheden om te zijn en te doen wat persoon belangrijk
vindt.
- Gezondheidsproblemen zegt niet over impact op iemands leven. Ondersteunende maatregelen
kunnen impact verzachten
, Gezonde levensjaren binnen levensverwachting:
A: blijven even lang gezond, maar langer ziek
B: leven langer gezond, even lang ziek
C: leven langer gezond en minder lang ziek
→ ideale situatie
VEROUDEREN IN AL ZIJN FACETTEN
Verouderen = progressief, universeel (alle organen), algemeen, intrinsiek en onomkeerbaar proces
Bij geboorte ben je nog afhankelijk
Veel variatie in functionaliteit bij ouderen
Op jonge leeftijd hebben meeste mensen zelfde
functionaliteit
Verouderen gaat gepaard met graduele opstapeling van moleculaire en cellulaire schade
➔ Afname fysiologische reserves
➔ Verhoogde vatbaarheid ziekten
➔ Algemene afname capaciteiten
➔ Overlijden
Chronologische leeftijd =/ biologische leeftijd
- Chronologische leeftijd = volgens kalenderleeftijd
- Biologische leeftijd = toestand organen en systemen
- Functionele leeftijd = volgens wat iemand nog kan doen
o Behandeling aanpassen aan functionele en biologische leeftijd
Waarom verouderen we?
1. Geprogrammeerd proces
o Genetisch programma met directe sturing verouderen
▪ Geen gen gekend die alleen verouderen stuurt
▪ Hoe kan natuurlijke selectie dit proces aansturen en in stand houden tijdens
evolutie?
o Wel als chronisch proces gestuurd door interne klokken
2. Genetisch
o Progeria (mutatie in embryo)
▪ Levensverwachting: 12-16 jaar
