Gedragstherapie – juni 2026 1
EEN INLEIDING IN GEDRAGSTHERAPIE
Enkele stellingen of misconcepties:
- Gedragstherapie is op de eerste plaats het toepassen van gedragstherapeutische behandeltechnieken
(zoals exposure) → Nee, het is vooral een manier om te kijken naar menselijk gedrag en die technieken zijn
maar één deel van het hele proces
- Gedragstherapie is vooral inzetbaar voor specifieke problematieken zoals angst en depressie, maar niet
voor as II problematieken of ‘complexere’ problemen → Nee, de laatste tijd zijn de behandeltechnieken
verbreed om ook met complexere problematiek zoals persoonlijkheidsproblematieken om te gaan
- De focus van gedragstherapie ligt op gedrag → hangt af van de definitie van ‘gedrag’, in GT worden
gedachten, gevoelens en cognities en dus om een zinvolle reactie op een betekenisvolle context ook als
gedrag gezien
- Passen behandelprotocollen in het gedragstherapeutisch proces? → componenten van de protocollen
kunnen gebruikt worden indien ze zinvol zijn
Verschil 1e en 2e generatie gedragstherapie:
- Bij de eerste generatie lag de focus op behaviorisme (observeerbaar gedrag)
- Bij de tweede generatie lag de focus op cognitie (denkwijzen, denkfouten)
• Deze cognitieve therapie lag eerst apart van de gedragstherapie, later zijn ze samengevoegd tot de
cognitieve gedragstherapie
- In de derde generatie lag de focus op emoties en waarden, met technieken zoals mindfulness, acceptance
and commitment therapie
Nu is gedragstherapie dit allemaal samen
PRETENTIES IN HET DEFINIËREN VAN GEDRAGSTHERAPIE
EEN GEDRAGSTHERAPEUT MAAKT IN HET GT PROCES GEBRUIK VAN GEGEVENS UIT DE
EMPIRISCHE PSYCHOLOGIE
- De grondleggers van de gedragstherapie waren onderzoekers
- In een oude definitie van gedragstherapie vind je deze link ook terug: The unifying factor in behavior
therapy is its basis in derivation from experimentally established procedures and principles. The specific
experimentation varies widely, but has in common all the attributes of scientific investigation including
control of variables, presentation of data, replicability, and a probabilistic view of behavior
- Je vindt de link ook terug in de principes van de Vlaamse Vereniging voor Gedragstherapie (VVGT)
• Een sterke link met de traditie van experimenteel onderzoek ('experimentele psychologie’)
• Technieken gebaseerd op hoe mensen leren ('leerprincipes'). Er wordt verondersteld dat hoe we
denken, voelen en handelen grotendeels gebaseerd is op hoe we in het verleden geleerd hebben over
de wereld rondom ons (onze 'leergeschiedenis’)
• Een ander belangrijk aspect is dat gedragstherapie vaak gericht is op doen. In gedragstherapie gaan we
in kaart brengen hoe precies jij geleerd hebt dat te voelen, denken en doen. Maar nog belangrijker dan
inzicht is vervolgens ook proberen om betekenissen te veranderen, onder andere door te oefenen met
nieuw gedrag
- Theoretisch is dit logisch en vinden we veel literatuur, maar er blijkt wel een breuk tussen theorie en
praktijk
• Er is weinig feeling van de praktijk bij onderzoekers
• Clinici hebben tijdgebrek om onderzoek (allemaal) te lezen
• Er is weinig vertaling vanuit twee richtingen
,Gedragstherapie – juni 2026 2
GEDRAGSTHERAPEUTISCHE TECHNIEKEN ZIJN WETENSCHAPPELIJK BEPROEFD
- Effectiviteit? Resultaten?
• RCT’s tonen dat GT werkt, en soms zelfs beter dan andere methoden
• MAAR niet elke techniek is even effectief:
▪ Gedachten-stop techniek: een dwanggedachte eerst blijven herhalen en dan stoppen → blijkt niet
te werken
▪ Critical incident debriefing: bij een traumatische gebeurtenissen de betrokkenen samenbrengen om
de gebeurtenissen in detail en met alle emoties te bespreken → kan trauma verergeren, beter
gewoon watchful waiting toepassen
▪ Eye movement desensitization and reprocessing (EMDR): aan emotionele gebeurtenis denken en
oogbewegingen maken → was eigenlijk nog niet voldoende onderzocht toen het al een hype werd,
maar later werd het als evident bewezen voor trauma
• En dus weten wat werkt, wat niet werkt en wat nog niet geweten is
- Voorwaarden? Procedure? → ontmantelingsstudies tonen aan wat de belangrijkste elementen zijn, en dan
ging men reduceren tot wat echt effectief is, zodat de therapie kostenefficiënt is
- Waarom werken ze? Proces? → er zijn allerlei modellen die in labo’s gebruikt worden om de
werkingsmechanismen te onderzoeken (bv. klassieke of operante conditionering, sociaal leren, cognitieve
psychologie …) en informatie over die procedure ook info geeft over de werkingsmechanismen
• Bv. als men bij EMDR merkt dat de bilaterale stimulatie van belang niet van belang is maar wel
werkgeheugenbelasting
HET GEDRAGSTHERAPEUTISCH PROCES VOLGT DE EMPIRISCHE CYCLUS
- Er zijn gelijkenissen in het proces dat men doorloopt, nl. fasen / stappenplan / manier van denken over
psychologische problemen en behandeling
• Dit GT proces is de kern van GT behandeling
- Dit proces volgt de empirische cyclus:
→
- Tegelijk ook afhankelijk van type problematiek, cliëntsysteem, ernst …
- Facetten van GT-werken die uit empirische cyclus volgen:
• GT is veel meer dan technieken toepassen, want geïndividualiseerde probleemanalyse is minstens even
belangrijk
• ‘Evaluatie’ is een cruciale fase, want het zegt iets over de juistheid van de theorie
▪ Dit houdt enige verantwoordelijkheid in voor de behandelaar om vinger aan de pols te houden en
eventueel de theorie aan te passen
▪ Het is maar mogelijk indien behandeldoelen concreet gesteld
Observaties eerder dan interpretaties
Ook concreet en helder zijn naar de cliënt toe, de cliënt actief betrekken, transparant zijn
• Het is een soort N=1 (single case) praktijkexperiment, maar heeft nooit alle eigenschappen van een
labo-experiment
- Aandachtspunten
• Vaak is het info verzamelen en hypothesen opstellen beperkt tot ‘diagnose’
• Behandeldoelen worden zelden geconcretiseerd
• Vaak is er ook geen sprake van herhaald evalueren
• Het is vaak ‘kookboekaanpak’ (bepaalde diagnose → iedereen dezelfde behandeling)
,Gedragstherapie – juni 2026 3
• De band tussen problematiek en behandeling is niet altijd eenduidig, daarom aandacht voor het
functionele (wat is de functie van de problematiek?)
HET GT-PROCES
We volgen deze stappen omdat we nog niet meteen kunnen beginnen behandelen wanneer we nog niet weten
hoe en wat → eerst moeten we dat probleem analyseren om dan te beslissen welke interventies we doen
, Gedragstherapie – juni 2026 4
(Of een andere versie voor bij kinderen en jongeren)
HET EERSTE CONTACT
(TELEFONISCHE) AANMELDING
- Relatief kort (5 à 10 min), want het is geen intakegesprek, het doel is om in te schatten of een
intakegesprek nodig is
- 3 vragen essentieel:
• Wie? → kan iemand anders zijn dan de effectieve cliënt, bv. ouder die belt
• Wat? → inhoud van de problematiek
▪ Kan moeilijk zijn om kort te houden, maar duidelijk grenzen aangeven!
▪ Wel checken als ze een bepaalde term gebruiken: kunnen ze voorbeelden geven, is het effectief
die term? Want wat voor de ene persoon bijvoorbeeld dwangklachten zijn, zijn het niet altijd echt
• Waar woont de persoon? → inschatten qua afstand, want kan een grote tijdsinvestering worden
- Beslissen over doorverwijzing
• Heb je de expertise?
• Mag je ethisch/deontologisch de persoon behandelen? Bv. een familielid dat al cliënt is/was bij jou
• Komt de problematiek te dicht bij jezelf? Bv. zelf in een infertiliteitstraject zitten en een aanmelding
daarover krijgen → “Jouw verhaal komt wat dicht bij dat van mezelf, waardoor ik ga doorverwijzen
naar iemand anders.”; niet meer dan x aantal trauma-casussen aannemen
• Te zwaar?
- Informatie geven
• Financieel aspect
• Kort: eerste gesprek als trede, dan verder zien
- Contactgegevens vragen
EEN INLEIDING IN GEDRAGSTHERAPIE
Enkele stellingen of misconcepties:
- Gedragstherapie is op de eerste plaats het toepassen van gedragstherapeutische behandeltechnieken
(zoals exposure) → Nee, het is vooral een manier om te kijken naar menselijk gedrag en die technieken zijn
maar één deel van het hele proces
- Gedragstherapie is vooral inzetbaar voor specifieke problematieken zoals angst en depressie, maar niet
voor as II problematieken of ‘complexere’ problemen → Nee, de laatste tijd zijn de behandeltechnieken
verbreed om ook met complexere problematiek zoals persoonlijkheidsproblematieken om te gaan
- De focus van gedragstherapie ligt op gedrag → hangt af van de definitie van ‘gedrag’, in GT worden
gedachten, gevoelens en cognities en dus om een zinvolle reactie op een betekenisvolle context ook als
gedrag gezien
- Passen behandelprotocollen in het gedragstherapeutisch proces? → componenten van de protocollen
kunnen gebruikt worden indien ze zinvol zijn
Verschil 1e en 2e generatie gedragstherapie:
- Bij de eerste generatie lag de focus op behaviorisme (observeerbaar gedrag)
- Bij de tweede generatie lag de focus op cognitie (denkwijzen, denkfouten)
• Deze cognitieve therapie lag eerst apart van de gedragstherapie, later zijn ze samengevoegd tot de
cognitieve gedragstherapie
- In de derde generatie lag de focus op emoties en waarden, met technieken zoals mindfulness, acceptance
and commitment therapie
Nu is gedragstherapie dit allemaal samen
PRETENTIES IN HET DEFINIËREN VAN GEDRAGSTHERAPIE
EEN GEDRAGSTHERAPEUT MAAKT IN HET GT PROCES GEBRUIK VAN GEGEVENS UIT DE
EMPIRISCHE PSYCHOLOGIE
- De grondleggers van de gedragstherapie waren onderzoekers
- In een oude definitie van gedragstherapie vind je deze link ook terug: The unifying factor in behavior
therapy is its basis in derivation from experimentally established procedures and principles. The specific
experimentation varies widely, but has in common all the attributes of scientific investigation including
control of variables, presentation of data, replicability, and a probabilistic view of behavior
- Je vindt de link ook terug in de principes van de Vlaamse Vereniging voor Gedragstherapie (VVGT)
• Een sterke link met de traditie van experimenteel onderzoek ('experimentele psychologie’)
• Technieken gebaseerd op hoe mensen leren ('leerprincipes'). Er wordt verondersteld dat hoe we
denken, voelen en handelen grotendeels gebaseerd is op hoe we in het verleden geleerd hebben over
de wereld rondom ons (onze 'leergeschiedenis’)
• Een ander belangrijk aspect is dat gedragstherapie vaak gericht is op doen. In gedragstherapie gaan we
in kaart brengen hoe precies jij geleerd hebt dat te voelen, denken en doen. Maar nog belangrijker dan
inzicht is vervolgens ook proberen om betekenissen te veranderen, onder andere door te oefenen met
nieuw gedrag
- Theoretisch is dit logisch en vinden we veel literatuur, maar er blijkt wel een breuk tussen theorie en
praktijk
• Er is weinig feeling van de praktijk bij onderzoekers
• Clinici hebben tijdgebrek om onderzoek (allemaal) te lezen
• Er is weinig vertaling vanuit twee richtingen
,Gedragstherapie – juni 2026 2
GEDRAGSTHERAPEUTISCHE TECHNIEKEN ZIJN WETENSCHAPPELIJK BEPROEFD
- Effectiviteit? Resultaten?
• RCT’s tonen dat GT werkt, en soms zelfs beter dan andere methoden
• MAAR niet elke techniek is even effectief:
▪ Gedachten-stop techniek: een dwanggedachte eerst blijven herhalen en dan stoppen → blijkt niet
te werken
▪ Critical incident debriefing: bij een traumatische gebeurtenissen de betrokkenen samenbrengen om
de gebeurtenissen in detail en met alle emoties te bespreken → kan trauma verergeren, beter
gewoon watchful waiting toepassen
▪ Eye movement desensitization and reprocessing (EMDR): aan emotionele gebeurtenis denken en
oogbewegingen maken → was eigenlijk nog niet voldoende onderzocht toen het al een hype werd,
maar later werd het als evident bewezen voor trauma
• En dus weten wat werkt, wat niet werkt en wat nog niet geweten is
- Voorwaarden? Procedure? → ontmantelingsstudies tonen aan wat de belangrijkste elementen zijn, en dan
ging men reduceren tot wat echt effectief is, zodat de therapie kostenefficiënt is
- Waarom werken ze? Proces? → er zijn allerlei modellen die in labo’s gebruikt worden om de
werkingsmechanismen te onderzoeken (bv. klassieke of operante conditionering, sociaal leren, cognitieve
psychologie …) en informatie over die procedure ook info geeft over de werkingsmechanismen
• Bv. als men bij EMDR merkt dat de bilaterale stimulatie van belang niet van belang is maar wel
werkgeheugenbelasting
HET GEDRAGSTHERAPEUTISCH PROCES VOLGT DE EMPIRISCHE CYCLUS
- Er zijn gelijkenissen in het proces dat men doorloopt, nl. fasen / stappenplan / manier van denken over
psychologische problemen en behandeling
• Dit GT proces is de kern van GT behandeling
- Dit proces volgt de empirische cyclus:
→
- Tegelijk ook afhankelijk van type problematiek, cliëntsysteem, ernst …
- Facetten van GT-werken die uit empirische cyclus volgen:
• GT is veel meer dan technieken toepassen, want geïndividualiseerde probleemanalyse is minstens even
belangrijk
• ‘Evaluatie’ is een cruciale fase, want het zegt iets over de juistheid van de theorie
▪ Dit houdt enige verantwoordelijkheid in voor de behandelaar om vinger aan de pols te houden en
eventueel de theorie aan te passen
▪ Het is maar mogelijk indien behandeldoelen concreet gesteld
Observaties eerder dan interpretaties
Ook concreet en helder zijn naar de cliënt toe, de cliënt actief betrekken, transparant zijn
• Het is een soort N=1 (single case) praktijkexperiment, maar heeft nooit alle eigenschappen van een
labo-experiment
- Aandachtspunten
• Vaak is het info verzamelen en hypothesen opstellen beperkt tot ‘diagnose’
• Behandeldoelen worden zelden geconcretiseerd
• Vaak is er ook geen sprake van herhaald evalueren
• Het is vaak ‘kookboekaanpak’ (bepaalde diagnose → iedereen dezelfde behandeling)
,Gedragstherapie – juni 2026 3
• De band tussen problematiek en behandeling is niet altijd eenduidig, daarom aandacht voor het
functionele (wat is de functie van de problematiek?)
HET GT-PROCES
We volgen deze stappen omdat we nog niet meteen kunnen beginnen behandelen wanneer we nog niet weten
hoe en wat → eerst moeten we dat probleem analyseren om dan te beslissen welke interventies we doen
, Gedragstherapie – juni 2026 4
(Of een andere versie voor bij kinderen en jongeren)
HET EERSTE CONTACT
(TELEFONISCHE) AANMELDING
- Relatief kort (5 à 10 min), want het is geen intakegesprek, het doel is om in te schatten of een
intakegesprek nodig is
- 3 vragen essentieel:
• Wie? → kan iemand anders zijn dan de effectieve cliënt, bv. ouder die belt
• Wat? → inhoud van de problematiek
▪ Kan moeilijk zijn om kort te houden, maar duidelijk grenzen aangeven!
▪ Wel checken als ze een bepaalde term gebruiken: kunnen ze voorbeelden geven, is het effectief
die term? Want wat voor de ene persoon bijvoorbeeld dwangklachten zijn, zijn het niet altijd echt
• Waar woont de persoon? → inschatten qua afstand, want kan een grote tijdsinvestering worden
- Beslissen over doorverwijzing
• Heb je de expertise?
• Mag je ethisch/deontologisch de persoon behandelen? Bv. een familielid dat al cliënt is/was bij jou
• Komt de problematiek te dicht bij jezelf? Bv. zelf in een infertiliteitstraject zitten en een aanmelding
daarover krijgen → “Jouw verhaal komt wat dicht bij dat van mezelf, waardoor ik ga doorverwijzen
naar iemand anders.”; niet meer dan x aantal trauma-casussen aannemen
• Te zwaar?
- Informatie geven
• Financieel aspect
• Kort: eerste gesprek als trede, dan verder zien
- Contactgegevens vragen
