les 1: intro – denkmodellen – visie – kijken naar
/ context?
→ zonder context bestaat er geen betekenis
contextus = samenhang / verband = alles wat betekenis heeft en geeft
mensen en gezinnen functioneren binnen diverse contexten zoals tijd, geschiedenis, economie,
politiek, religie, sociale netwerken en fysieke omstandigheden
→ een mw’er probeert deze contexten te begrijpen om een individu, gezin of systeem volledig te
kunnen doorgronden → zonder kennis van de context is het moeilijk om de situatie goed te
beoordelen
/ denkmodellen
denkmodel = manier van kijken naar casussen, het is een soort ‘bril’ waardoor je naar de situatie
kijkt
het is:
● de wijze waarop mw’er kijkt naar menselijk welzijn en onwelzijn
● de bril waardoor mw’er kijkt naar problemen van individuen, gezinnen,
leefgemeenschappen, beleid, … deze bril bepaalt wat hij al of niet ziet
→ de manier waarop je naar een situatie kijkt bepaalt je handelen
2 grote hulpverleningsmodellen
1. persoonsgerichte model (psychodynamisch)
2. wisselwerkingsgerichte model (systeemtheorie)
persoonsgericht kijken
bij een persoonsgerichte kijk gaan we de moeilijkheden / problemen gaan situeren
- in de mens
- in het gezin
- in de systemen
= men kijkt dus niet naar hoe de situatie, omgeving of interacties bijdragen aan het probleem
wat is het probleem volgens dit model?
het probleem is het gevolg van niet goed functioneren van de mens(en) zelf
zo krijg je een statisch beeld → het beeld dat je gevormd hebt blijft altijd zo
hierdoor geen uitwisseling met de buitenwereld
persoonsgerichte kijk = lineaire kijk
- oorzaak → gevolg
- het ligt aan de persoon zelf, aan de ander of buiten
- probleem ligt binnen het gezin
voorbeelden:
● studente is gebuisd op examen door faalangst → faalangst bestrijden door opleiding
en training
● moeder zorgt niet goed voor kinderen → ze is lui van aard → wat nodig om te
activeren?
1
, wisselwerkingsgericht kijken
bij een wisselwerkingsgerichte kijk gaan we de moeilijkheden / problemen gaan situeren
- bij interactie tussen gezin & de buitenwereld
- invloed van context op het gezin + van het gezin op de context
= de nadruk ligt dus op communicatie en relaties, niet enkel op iemands eigenschappen
communicatie = de kern van de wisselwerking.
→ wat mensen zeggen, doen + hoe ze reageren op elkaar, beïnvloedt voortdurend het gedrag van
de ander
wat is het probleem volgens dit model?
het probleem is geen defect in de persoon,maar een gevolg van verstoorde wisselwerking tussen
mensen en hun context
wisselwerkingsgerichte kijk = circulaire kijk
- ‘probleem’ heeft geen eenzijdige oorzaak
- moeilijkheden bekijken vanuit een breed gezichtsveld
- geen schuld maar een aandeel + invloed
link met sociaal werk
● het houdt rekening met het open gezinssysteem
● voortdurende wisselwerking met de buitenwereld
● er is wederzijdse beïnvloeding
● dynamisch beeld → beeld = momentopname in het groter geheel
/ het nut voor mw’ers
= als mw’er heeft het denkmodel en de manier van kijken een invloed op hoe je met een gezin /
cliënt aan de slag gaat
● wisselwerking gerichte kijk geeft een breder perspectief
● systeemtheorie = mensen leven niet los van elkaar, maar in systemen → iedereen in zo’n
systeem beïnvloedt elkaar voortdurend
als mw’er moet je dus vanuit een brede kijk een cliënt(systeem) benaderen, niet zoeken naar
oorzaak en schuld, wel naar invloed en effect in relatie tot elkaar en de buitenwereld
/ de denkmodellen en hun kijk op de waarheid
persoonsgericht wisselwerkingsgericht
● vast gegeven onafhankelijk van ● werkelijkheid = situatie - en
waarnemer persoonsgebonden
● werkelijkheid is voor iedereen ● betekenisgeving is verschillend per
hetzelfde persoon
elke persoon gaat voor zichzelf een waarheid hebben & als mw’er is het de bedoeling dat je daar
een middenweg in vind want de beleving van de mensen is het belangrijkste in onze job
→ verschillende personen kunnen naar dezelfde situatie kijken maar toch een andere betekenis er
aangeven
2
,/ welke bril heb jij op?
→ wat is het nut voor de mw’er?
● wisselwerkingsgerichte kijk geeft een breder perspectief
= als mw’er vanuit een brede kijk een cliënt (systeem) benaderen, niet zoeken naar oorzaak &
schuld, wel naar invloed en effect in relatie tot elkaar en de buitenwereld
● rekening houden met meningen en gevoelens van relevante anderen die niet rechtstreeks
bij het gesprek aanwezig zijn
● wisselend achter verschillende personen gaan staan
● betekenissen en contexten toelichten
● kijk van elke partij verruimen
● GEEN partij kiezen / stelling innemen → neutraliteit nastreven
/ systemisch werken voor de mw’er
● het beschikt over een heel repertoire van methoden
● het werkt multimethodisch of eclectisch
● het werkt vanuit een methodiek die past bij de situatie en het probleem van het
cliëntsysteem
● het gebruikt verschillende perspectieven, methoden en technieken
● het gebruikt methoden om structuur, ordening en systematiek aan te brengen in
hulpverlening
/ de 3 dubbele brillen
→ waarom is het nuttig?
● als intervisie-instrument om naar casussen te kijken
● dit dwingt ons om verschillende perspectieven in te nemen
● dit dwingt ons om rekening te houden met het leefwereldperspectief van de ander en om
dat van onszelf te ontdekken
● dit dwingt ons om ook rekening te houden met wat er aan de binnenkant gebeurt, bij
onszelf en bij de ander
● dit dwingt ons om ook krachtgericht te kijken, naar de ander en naar onszelf
● dit helpt om complexiteit en gelaagdheid in beeld te brengen
● dit helpt om blinde vlekken in ons bewustzijn te brengen
● dit resulteert in hypothesen om met een gezin in gesprek te gaan
3
, de 3 brillen kijken naar….
1. de hulpverlener en de cliënt
2. de binnenkant en de buitenkant
3. de krachten en de hindernissen
bril 1 perspectief van de cliënt perspectief van hulpverlener
binnenkant van de cliënt buitenkant van de cliënt
bril 2
binnenkant van de hulpverlener buitenkant van de hulpverlener
hindernissen van de cliënt hindernissen van de
bril 3 hulpverlener
krachten van de cliënt krachten van de hulpverlener
perspectief van cliënt bekijken maar ook naar wat het doet met jou als mw’er
wie ben jij als hulpverlener? heeft dat een effect op de cliënt of omgekeerd
→ er is altijd een wisselwerking tussen de ‘dubbele’ brillen
veel reflecteren op jezelf als hv’er → wat zijn je krachten? hoe kan je je krachten gebruiken om je
eigen hindernissen te verminderen? & hoe kan je je krachten gebruiken om de krachten van de
cliënt te stimuleren / verder te laten ontplooien
waarom denk ik wat ik denk? waarom handel ik zoals ik handel? → eigen reflectie = belangrijk
/ een noodzakelijke kunde: hypotheses stellen
hypothese = veronderstelling die nog niet bewezen is
→ je formuleert dit niet als een waarheid, maar begint je zin met: ‘ik veronderstel’ ‘het zou kunnen’
→ je kan een hypothese stellen over de persoon zelf maar ook over de context
→ belangrijk om zo eigen blinde vlekken weg te werken
belangrijk om te weten als mw’er → er is geen 1 waarheid, iedereen geeft een verschillende
betekenis aan dezelfde situatie → vindt daar een middenweg
→ is niet omdat het verhaal tegen jou verteld wordt dat het de waarheid is hypotheses durven
stellen om de waarheid te achterhalen
→ denk verder na = wat maakt dat een persoon zich gedraagt zoals die zich gedraagt in een
bepaalde context
/ gezinsgericht werken
gezinsgericht werken is..
● een visie & een wetenschap
● het is procesmatig werken
● het is doelgericht werken
het is een visie om zorg te dragen voor iedereen die met jonge mensen omgaat
4
/ context?
→ zonder context bestaat er geen betekenis
contextus = samenhang / verband = alles wat betekenis heeft en geeft
mensen en gezinnen functioneren binnen diverse contexten zoals tijd, geschiedenis, economie,
politiek, religie, sociale netwerken en fysieke omstandigheden
→ een mw’er probeert deze contexten te begrijpen om een individu, gezin of systeem volledig te
kunnen doorgronden → zonder kennis van de context is het moeilijk om de situatie goed te
beoordelen
/ denkmodellen
denkmodel = manier van kijken naar casussen, het is een soort ‘bril’ waardoor je naar de situatie
kijkt
het is:
● de wijze waarop mw’er kijkt naar menselijk welzijn en onwelzijn
● de bril waardoor mw’er kijkt naar problemen van individuen, gezinnen,
leefgemeenschappen, beleid, … deze bril bepaalt wat hij al of niet ziet
→ de manier waarop je naar een situatie kijkt bepaalt je handelen
2 grote hulpverleningsmodellen
1. persoonsgerichte model (psychodynamisch)
2. wisselwerkingsgerichte model (systeemtheorie)
persoonsgericht kijken
bij een persoonsgerichte kijk gaan we de moeilijkheden / problemen gaan situeren
- in de mens
- in het gezin
- in de systemen
= men kijkt dus niet naar hoe de situatie, omgeving of interacties bijdragen aan het probleem
wat is het probleem volgens dit model?
het probleem is het gevolg van niet goed functioneren van de mens(en) zelf
zo krijg je een statisch beeld → het beeld dat je gevormd hebt blijft altijd zo
hierdoor geen uitwisseling met de buitenwereld
persoonsgerichte kijk = lineaire kijk
- oorzaak → gevolg
- het ligt aan de persoon zelf, aan de ander of buiten
- probleem ligt binnen het gezin
voorbeelden:
● studente is gebuisd op examen door faalangst → faalangst bestrijden door opleiding
en training
● moeder zorgt niet goed voor kinderen → ze is lui van aard → wat nodig om te
activeren?
1
, wisselwerkingsgericht kijken
bij een wisselwerkingsgerichte kijk gaan we de moeilijkheden / problemen gaan situeren
- bij interactie tussen gezin & de buitenwereld
- invloed van context op het gezin + van het gezin op de context
= de nadruk ligt dus op communicatie en relaties, niet enkel op iemands eigenschappen
communicatie = de kern van de wisselwerking.
→ wat mensen zeggen, doen + hoe ze reageren op elkaar, beïnvloedt voortdurend het gedrag van
de ander
wat is het probleem volgens dit model?
het probleem is geen defect in de persoon,maar een gevolg van verstoorde wisselwerking tussen
mensen en hun context
wisselwerkingsgerichte kijk = circulaire kijk
- ‘probleem’ heeft geen eenzijdige oorzaak
- moeilijkheden bekijken vanuit een breed gezichtsveld
- geen schuld maar een aandeel + invloed
link met sociaal werk
● het houdt rekening met het open gezinssysteem
● voortdurende wisselwerking met de buitenwereld
● er is wederzijdse beïnvloeding
● dynamisch beeld → beeld = momentopname in het groter geheel
/ het nut voor mw’ers
= als mw’er heeft het denkmodel en de manier van kijken een invloed op hoe je met een gezin /
cliënt aan de slag gaat
● wisselwerking gerichte kijk geeft een breder perspectief
● systeemtheorie = mensen leven niet los van elkaar, maar in systemen → iedereen in zo’n
systeem beïnvloedt elkaar voortdurend
als mw’er moet je dus vanuit een brede kijk een cliënt(systeem) benaderen, niet zoeken naar
oorzaak en schuld, wel naar invloed en effect in relatie tot elkaar en de buitenwereld
/ de denkmodellen en hun kijk op de waarheid
persoonsgericht wisselwerkingsgericht
● vast gegeven onafhankelijk van ● werkelijkheid = situatie - en
waarnemer persoonsgebonden
● werkelijkheid is voor iedereen ● betekenisgeving is verschillend per
hetzelfde persoon
elke persoon gaat voor zichzelf een waarheid hebben & als mw’er is het de bedoeling dat je daar
een middenweg in vind want de beleving van de mensen is het belangrijkste in onze job
→ verschillende personen kunnen naar dezelfde situatie kijken maar toch een andere betekenis er
aangeven
2
,/ welke bril heb jij op?
→ wat is het nut voor de mw’er?
● wisselwerkingsgerichte kijk geeft een breder perspectief
= als mw’er vanuit een brede kijk een cliënt (systeem) benaderen, niet zoeken naar oorzaak &
schuld, wel naar invloed en effect in relatie tot elkaar en de buitenwereld
● rekening houden met meningen en gevoelens van relevante anderen die niet rechtstreeks
bij het gesprek aanwezig zijn
● wisselend achter verschillende personen gaan staan
● betekenissen en contexten toelichten
● kijk van elke partij verruimen
● GEEN partij kiezen / stelling innemen → neutraliteit nastreven
/ systemisch werken voor de mw’er
● het beschikt over een heel repertoire van methoden
● het werkt multimethodisch of eclectisch
● het werkt vanuit een methodiek die past bij de situatie en het probleem van het
cliëntsysteem
● het gebruikt verschillende perspectieven, methoden en technieken
● het gebruikt methoden om structuur, ordening en systematiek aan te brengen in
hulpverlening
/ de 3 dubbele brillen
→ waarom is het nuttig?
● als intervisie-instrument om naar casussen te kijken
● dit dwingt ons om verschillende perspectieven in te nemen
● dit dwingt ons om rekening te houden met het leefwereldperspectief van de ander en om
dat van onszelf te ontdekken
● dit dwingt ons om ook rekening te houden met wat er aan de binnenkant gebeurt, bij
onszelf en bij de ander
● dit dwingt ons om ook krachtgericht te kijken, naar de ander en naar onszelf
● dit helpt om complexiteit en gelaagdheid in beeld te brengen
● dit helpt om blinde vlekken in ons bewustzijn te brengen
● dit resulteert in hypothesen om met een gezin in gesprek te gaan
3
, de 3 brillen kijken naar….
1. de hulpverlener en de cliënt
2. de binnenkant en de buitenkant
3. de krachten en de hindernissen
bril 1 perspectief van de cliënt perspectief van hulpverlener
binnenkant van de cliënt buitenkant van de cliënt
bril 2
binnenkant van de hulpverlener buitenkant van de hulpverlener
hindernissen van de cliënt hindernissen van de
bril 3 hulpverlener
krachten van de cliënt krachten van de hulpverlener
perspectief van cliënt bekijken maar ook naar wat het doet met jou als mw’er
wie ben jij als hulpverlener? heeft dat een effect op de cliënt of omgekeerd
→ er is altijd een wisselwerking tussen de ‘dubbele’ brillen
veel reflecteren op jezelf als hv’er → wat zijn je krachten? hoe kan je je krachten gebruiken om je
eigen hindernissen te verminderen? & hoe kan je je krachten gebruiken om de krachten van de
cliënt te stimuleren / verder te laten ontplooien
waarom denk ik wat ik denk? waarom handel ik zoals ik handel? → eigen reflectie = belangrijk
/ een noodzakelijke kunde: hypotheses stellen
hypothese = veronderstelling die nog niet bewezen is
→ je formuleert dit niet als een waarheid, maar begint je zin met: ‘ik veronderstel’ ‘het zou kunnen’
→ je kan een hypothese stellen over de persoon zelf maar ook over de context
→ belangrijk om zo eigen blinde vlekken weg te werken
belangrijk om te weten als mw’er → er is geen 1 waarheid, iedereen geeft een verschillende
betekenis aan dezelfde situatie → vindt daar een middenweg
→ is niet omdat het verhaal tegen jou verteld wordt dat het de waarheid is hypotheses durven
stellen om de waarheid te achterhalen
→ denk verder na = wat maakt dat een persoon zich gedraagt zoals die zich gedraagt in een
bepaalde context
/ gezinsgericht werken
gezinsgericht werken is..
● een visie & een wetenschap
● het is procesmatig werken
● het is doelgericht werken
het is een visie om zorg te dragen voor iedereen die met jonge mensen omgaat
4
