Lecture Notes Seksualiteit in perspectief | KU Leuven | 2025/26

SEKSUALITEIT IN PERSPECTIEF

LES 1: WAT IS SEKSUALITIET – ENZLIN

- Wat is seksualiteit voor jou:
- Waarmee is seksualiteit gerelateerd
- Waar denk je aan als je het woord seksualiteit hoort
- Waar denk je aan als je het woord seks hoort

Cultuur heeft belangrijkste rol binnen seksualiteit

- Heeft een invloed op hoe we kijken naar biologie
- Eerste menstruatie  wordt hier niet gevierd, aan de andere kant van de wereld is het een heel
ander fenomeen: eerste menarche is veel belangrijker: begin van de vruchtbaarheid en
huwbaarheid
- Cultuur zegt ons veel over hoe seksualiteit beleefd wordt!
- Cultuur bepaalt ook gedrag
o Geïnhibeerd om je niet volledig los te laten over het onderwerp: behoort toch tot privé-
onderwerpen

In klinisch werk altijd rekening houden met 4 dimensies van seksualiteit

- Psychologie
- Gedrag
- Biologie
- Cultuur

Seks(e): etymologie

- Latijn
o Sexus – afdeling, groep
o Secare – snijden, scheiden, verdelen
- Engels – seks
o Personen van bepaald geslacht
o Eigenschappen man of vrouw te zijn
o Geslachtsgemeenschap (dirty word)
o Gender: mannen/vrouwen, seks: seksueel gedrag en aantrekking tot anderen
- Nederlands
o Sekse: biologische verschillen tussen mannen en vrouwen
o Seks: gedrag en emoties (opwinding) ikv aantrekking tussen mensen en waarbij het
bereiken van seksuele doelen meespeelt
- Frans – seksualiteit
o Wat gebonden is aan een bepaald geslacht
o Nu bredere betekenis (alle verschijnselen mbt het seksuele leven)
 Verwijzingen naar emoties, gedragingen
 Ideeën, verlangens en neigingen
 Seksualiteit = een eufemisme voor seks (rauwer)
- Seksualiteit definitie
o Manier waarop je seks ervaart
o Iemands seksuele emoties, ideeën, gedrag
o Het bredere domein van emoties, verlangens, gedragingen die breder zijn dan de louter
paradigmatische seksuele handelingen, emoties
o Geslachtelijkheid, geslachtsleven, seks
- Alle aspecten die verwijzen naar seksuele gevoelens, fantasieën of seksueel gedrag
o Seksueel gedrag (enge definitie)
 Masturbatie, geslachtsgemeenschap, kussen, zoenen, strelen
o Seksueel gedrag (brede definitie)

,  Flirten, romantisch diner, zicht verleidelijk kleden, Playboy, Penthouse, surfen op
het internet
- Gedragen die als seksueel worden gedefinieerd variëren sterk
o Tussen verschillende groepen
o Over de tijd
o Tussen verschillende culturen
- ‘Seksueel’ is afhankelijk van
o Ideeën van normaliteit over seks  nu orale seks veel vroeger dan in oudere generaties
o Mannelijke en vrouwelijke rolpatronen
o Sociale context
o Cultuur
- Seks gedefinieerd door ‘de moraal’
o Religieuze betekenis
 Seks hoort thuis binnen het huwelijk
 Seks kan alleen voor de voortplanting – niet voor plezier
 Verbod rond gebruik van anticonceptie
 Masturbatie, orale en anale seks, seks tijdens de menstruatie worden afgekeurd
 Celibaat wordt geprezen
 Door God gegeven en daardoor goed
- Seks gedefinieerd door psychiaters
o Gezond versus ongezond
o De meeste middelen gebruikt voor seksuele gratificatie tussen instemmende
volwassenen, onafhankelijk van het geslacht van de partners
 Homoseksualiteit was tot voor kort een mentale stoornis
 Masturbatie en orale seks zijn fixaties: onvolwassen, immature uitgingen van seks
(Freud)
 Parafilieën worden nog steeds beschouwd als mentale stoornissen
 >6m, lijden, beperking in sociaal of beroepsleven
 Maar binnen SM: regel = veilig en consensueel
 Transseksuelen hebben nog steeds een ‘mentale stoornis’ = genderdysforie
- Seks als gedefinieerd door ‘de wet’
o Wettelijk kader bepaalt eveneens wat normaal (legaal) is op vlak van seksualiteit
o Aantal seksuele gedragingen zijn strafbaar
 Illegaal = niet-instemmend
 Parafilieën = voyeurisme, exhibitionisme, froteurisme
 Seks met jongeren <16j (ook met instemming)
 Verkrachting
o Verkrachting binnen het huwelijk is nog niet lang erkend – eend
gehuuwd = instemmen met alle toekomstige seks met echtgenoot
o Verkrachting van mannen = nog later erkend
 Seksuele aanranding

Start van de wetenschap seksuologie

- Seks als menselijk en natuurlijk gedrag gezien
o Kinsey et al
 Een legitiem studieobject
 Gedetailleerde beschrijving van menselijk seksueel gedrag
 Normaal en abnormaal?
o Masters and Johnson
 Onderzochten de biologische/fysiologische basis van seksualiteit

,LES 2: INLEIDING - ENZLIN

Seks gedefinieerd door ‘het maatschappelijk gezondheidsdebat’

- Seks behoort ‘veilig’ te zijn ter voorkoming van seksueel overdraagbare aandoeningen en
ongeplande zwangerschap
- Seks = seks met een condoom
o Paradox
 Diegene met de SOA moet verantwoordelijkheid nemen om de andere te
beschermen
 Vrouwen moeten zich beschermen tegen verkrachting – de ‘zwakkere’ partij
verantwoordelijk voor het stellen van eigen veiligheid

Seks gedefinieerd door ‘de media’

- Seks is overal in onze maatschappij
o Informatie, ideeën, beelden
o Films, TV, tijdschriften, kranten, boeken
o Seks sells
o Eng beeld: seks = seks tussen 2 jonge heteroseksuele mensen met een gespierd
respectievelijk mager, bruin, rimpelloos lichaam gericht op een gelijktijdig, gezamenlijk
beleefd orgasme
 Oud is out
 Ziek is aseksueel

Seksualiteit is relationeel

- Seksueel gedrag: een relationele context
o Uitzondering: masturbatie (maar zelfs dan vaak fantasie met andere mensen)
- Relaties organiseren het leven, maar zijn erg divers
o Enkele minuten tot tientallen jaren
o Gebaseerd op fysieke aantrekking, emotionele binding, verplichting, de wens vader en
moeder te willen zijn, gevoel te willen confirmeren of te rebelleren, economische
overwegingen
o Geluk brengen voor beide of voor één partner, ongeluk brengen en zelfs misbruikend
o Twee of meer mensen
o Gecentreerd zijn rond seks of aseksueel zijn
o Bevestigd, afgekeurd, verborgen of illegaal zijn in de maatschappelijke context

Seksualiteit heeft te maken met identiteit

- Seksuele identiteit
o Gevoel van wie/wat/hoe je bent, van hoe je jezelf beschrijft
o Gevoel van tot een bepaalde groep te behoren
o Seksueel aangetrokken voelen tot: homoseksueel, heteroseksueel, biseksueel,
aseksueel, parafilie,
o BDSM, polyamorie, seksueel delinquenten, sekswerkers, religieuzen
o Seksuele gevoelens, gedragingen en ervaringen bepalen meer onze plaats in de
maatschappij en dat maakt ons sympathiek voor de groep tot wie we behoren en minder
sympathiek voor de anderen
- Genderidentiteit
o Gevoel man/vrouw/geen van beide te zijn
o Voor de meeste mensen = anatomisch, biologisch geslacht toegewezen bij de geboorte
in overeenstemming met hun ervaren genderidentiteit
o Sommige mensen ervaren een discrepantie tussen hun toegewezen geboortegeslacht en
hun genderidentiteit
 Dat kan gepaard gaan met een gevoel van onbehagen – genderdysforie

,  Genderincongruentie (ICD 11) – genderdysforie (onbehaaglijk gevoel in het
opmerken dat die zich niet identificeert met het toegewezen geslacht = DSM5)
 Transgenders – trans mannen – trans vrouwen
 Seksualiteit is ene multidimensioneel gegeven dat te maken heeft met psychische en
belevingsaspecten met fysiologische en biologische gegevens, met gedrag én met cultuur

Om tot een definitie van seksualiteit te komen

- Een complex gegeven waarvan we een soort constructie moeten maken om het beter te kunnen
begrijpen, een constructie die verwijst naar een zekere realiteit, maar onmogelijk de
ware/werkelijke realiteit beschrijft
- Verschil in perspectief – onoverbrugbaar
o Inner perspective
 Ervaringen en betekenis van de betrokkenen, van binnenuit
o Ouder perspective
 Betekenis die anderen/buitenstaanders er aan geven, van buitenuit

Spanning tussen twee visies rond definitie en betekenis van seks

- Essentialistische visie
o Die verwijst naar een aangeboren, vooraf bepaalde biologische of psychologische
oorsprong en einddoel van seksualiteit
- Post-structurele, post-moderne, sociaal-construct-ionistische visie
o Die stelt dat seksualiteit een geconstrueerde realiteit is die steeds opnieuw moet worden
uitgevonden waarin er ruimte is voor seksuele diversiteit – die ruimer is dan hetero- en
homoseksualiteit

Cross cultureel perspectief van seksualiteit

- We dragen altijd (de last) van onze cultuur mee en meten alles daaraan af
- Vorm van etnocentrisme
o Tendens om de eigen groep en cultuur als superieur te beschouwen en het idee dat de
eigen waarden en normen de standaard is op grond waarvan andere culturen
kunnen/moeten worden beoordeeld
o Alles wat afwijkt van onze eigen waarden, normen en gedragingen = niet natuurlijk,
abnormaal of afwijkend
- Nederlandse seksuele waarden en gewoonten = Nederlandse culturen
- Voor elke seksuele waarde en/of gewoonte in een bepaalde cultuur >< andere cultuur een
tegengestelde waarde
o Homoseksuele mannen: kunnen huwen vs riskeren doodstraf
o Leeftijd: geen leeftijd vs ouderen ongepast
o Zwangerschap: seks is gewoon vs uit den boze
- Seksualiteit en cultuur bepaald gegeven
o Iedere samenleving bepaalt hoe seksualiteit zich mag ontwikkelen en mag worden
uitgedrukt, een manier die is aangepast aan sociale, economische en politieke context,
waarin voor het voortbestaan van de soort moet worden gezorgd

Drie oefeningen

- Wat zijn de normale stappen die twee mensen volgen bij het ontwikkelen van een seksueel
contact of seksuele relatie?
o Context van consent en aftoetsen
o Van waar geleerd: media, familie, vrienden  sociale scripts over hoe seksualiteit moet
verlopen. Als je afwijkt van die conventies ga je minder succes hebben
- Wie bepaalt dat schaamhaar moet worden geschoren?
o Convensies, pornografie
- Wie heeft bepaald dat mannen in België niet moet besneden worden
 Over seksualiteit zijn bepaalde convensies waar we naar handelen, zonder te weten waar die
vandaan komen