2026
Recht van de EU
PROF. MEEUSEN
EMMA POORTMANS
, RECHT VAN DE EUROPESE UNIE
- Leerstof: H 1-9 van het handboek
- Vaak in voetnoten boek verwezen naar arresten van HvJ en deze vind je terug op de PPT
- 3 boeken: handboek (theorie), bronnenboek en jurisprudentieboek
- Examen: enkel jurisprudentieboek en bronnenboek toegelaten!
- Wat toegelaten in de boeken:
o GEEN: notities
o WEL: markeren, onderlijnen, post-its, omcirkelen.
- Bijvragen: bijvragen zijn geen bijvragen, alles telt. Geheel van de interactie geldt
volledig om je punt te bepalen.
Cursusoverzicht
1. Het Europese integratieproces
2. Het Unierecht vandaag: overzicht en wegwijs
3. Fundamentele beginselen van de EU-rechtsorde
4. Het institutionele kader van de EU
5. Besluitvorming in de EU
6. Rechtsbronnen van de EU
7. Rechtsbescherming in de EU
8. Marktintegratiebeleid
9. Het vrije verkeer van goederen, personen, diensten en kapitaal in de EU
1. HET EUROPESE INTEGRATIEPROCES
‘Europa’: een lange geschiedenis
- 1939 – 1945: WO II hierdoor verandert de hele internationale aanschijn
o Duitsland valt Polen binnen.
o Waarom zo cruciaal?
Door WO I waren de grote Europese mogendheden verzwakt, maar
bepaalden tijdens het interbellum nog steeds het internationaal beleid.
MAAR met WO II verandert dit volledig: Europa komt enorm verzwakt uit
de oorlog: communicatie, transport, infrastructuur zijn in belangrijke mate
vernietigd + economisch heel zwak
- Post-WO: heropbouw, Koude Oorlog met VSA en USSR als 2 nieuwe supermachten,
positie Frankrijk en Duitsland
o 2 nieuwe politieke mogendheden 2 supermachten:
VS macht over West-Europa
Sovjet-Unie macht over Oost-Europa
Beiden hebben samen gestreden om Duitsland tijdens WO II te verslaan,
maar na de oorlog ontstaat er een grote rivaliteit tussen beiden
GEVOLG: starten nieuwe oorlog Koude oorlog (Europa heel verzwakt)
o Positie Frankrijk en Duitsland: 2 klassieke, Europese grootmachten die de
voorbije jaren 3 grote conflicten hebben uitgeklaard (Frans-Duitsconflict, WO1,
WO2) fel verzwakt en na deze 2 conflicten heel groot wantrouwen tav elkaar.
Toch signalen van wederopbouw aanleiding tot optimisme
o VS en VK: moeten zich geen zorgen maken om Frankrijk, maar wel om Duitsland
want het is een heel groot land dat een groot deel van Europa inneemt. Een
, verzwakt Duitsland wordt een gemakkelijke prooi voor de Sovjet- Unie.
→ Indien de Sovjet-Unie haar macht kon uitbreiden naar heel Duistland, zou
ze een potentiële machtige positie hebben in Europa dit zag de VS niet
graag. Ze zien een versterkt Duitsland langs de Westerse kant wel zitten
omdat dit een dam vormt tegen de Sovjet-Unie.
- Internationale (VN, Wereldbank, IMF, GATT….) en regionale (Benelux)
samenwerking
o Geeft Europa kansen tot herstel
o Veel instellingen werden opgericht (zie hierboven)
- 1944: oprichting Benelux (aanvankelijk douane-unie, later economische unie;
sedert 2008 ‘Benelux Unie’)
o nauwe samenwerking Benelux: België, Nederland en Luxemburg richten
aanvankelijk douane-unie op omvorming tot economische samenwerking
Liberalisering van de handel tussen de Benelux
o Wat te doen met Duitsland? Duitsland was na WO II sterk verzwakt, maar bleef een
groot en centraal gelegen land in Europa. Er bestond wantrouwen tegenover zowel
Duitsland als de Sovjet-Unie. Sommigen vreesden dat, indien West-Europa
Duitsland niet aan zich zou binden, het zich tot de Sovjet-Unie zou kunnen richten.
Gezien zijn centrale ligging zou dit het machtsevenwicht in Europa ernstig
verstoren. Daarom werd gekozen voor integratie van Duitsland in het West-
Europese samenwerkingsproject.
- Zürich, 19 september 1946: speech Winston Churchill, “a kind of United States of
Europe” (Bronnenboek p.439)
Eerste minister van VK tijdens WO I, wordt gezien als een grote overwinnaar
(met Amerikanen en geallieerden) tav Nazi-Duitsland
Toespraak in Zürich zie bronnenboek p. 439.
→ Titel toespraak ‘something to estonish you’ : hij laat zijn gedachte de
vrije loop over wat er moet gebeuren in Europa, hij zegt iets wat
iedereen verbijstert, maar toont ook aan wat voor een sterke man
hij was. Hij stelt vast dat Europa er heel zwak aan toe is na WO II en
er een heropbouw vereist is.
→ Oplossing: creëren van soort verenigde staten van Europa
→ Wat is de enige remedie (3e laatste alinea: “To recreate…)? Impuls
naar internationale SAMENWERKING.
→ Het meest opmerkelijke situeert zich naar het einde (p. 440,
midden): Churchill pleitte voor samenwerking tussen Frankrijk en
Duitsland als basis voor het herstel van de “Europese familie”.
Hoewel hij erkende dat Duitsland schuldig was aan WO II,
benadrukte hij dat men vooruit moest kijken. Europese
samenwerking was noodzakelijk, en die moest ook Duitsland
omvatten.
→ De bezorgdheid van Churchill sloot aan bij wat ook in de VS leefde:
het risico op expansie van de Sovjet-Unie in Europa. Tijdens WO II was
Roosevelt president, maar na zijn overlijden werd hij opgevolgd door
Truman. Truman stelde dat een verzwakt Duitsland niet wenselijk was
en ontwikkelde een nieuwe doctrine van buitenlands beleid om de
Sovjetinvloed in te dijken (zie verder).
- 1948: Organisatie voor Europese Economische Samenwerking (Marshallplan <
Truman-doctrine) (in 1961: OESO)
o Trumandoctrine: Hij bepleit een actieve buitenlandse rol van de VS. We moeten
ondersteuning geven aan de landen die onderdrukt worden hetzij door
gewapende minderheden, hetzij door druk van buitenaf. De West- Europese
landen moeten ondersteund worden zodat ze niet onder de invloed van de
, Sovjet-Unie vallen.
o Hoe gaat hij dit doen? Door het zogenaamde Marshallplan = enorme
financiering en materiële steun vanuit VS in het deel van Europa dat zich aansluit
bij de VS en zichzelf als een bondgenoot van de VS ziet. Hij wou ook Duitsland
betrekken. Dit leidde in Europa tot economisch herstel. Marshall zei dat het geld
niet enkel wordt geïnvesteerd in Europa maar men moet daar ook toezicht op
houden.
→ DUS oprichting OESO: financiële hulp beheren en de Europese landen tot
samenwerking verplichten. Al het “Marshall geld” op goede manier besteden zodat
west Europa en dus ook Duitsland er economisch weer bovenop kan komen
- 1949: NAVO en Raad van Europa
o NAVO: militaire samenwerking en veiligheid
o Raad van Europa: behartiging van politieke democratie en mensenrechten
1950: ondertekening van het EVRM
- 9 mei 1950: het Schuman-plan (Monnet/Schuman): “L’Europe ne se fera pas d’un coup,
ni dans une création d’ensemble, elle se fera par des réalisations concrètes,
créant d’abord une solidarité de fait” (Bronnenboek p. 442)
Veel werd al in gang gezet, maar voor Jean Monnet was dit niet genoeg. Hij kwam uit een
ondernemingsfamilie en werkte al heel zijn leven voor de overheid. Hij zei: “Wat we nu aan het
doen zijn (bv. EVRM) is zeer belangrijk, maar om echt een alliantie en bondgenootschap in
Europa te krijgen, gaan we meer moeten doen.” Het ging erom concreet samen te werken en
aan de slag te gaan, met een plan dat in eerste plaats gericht was op Duitsland. Daarbij waren
twee belangrijke sectoren cruciaal: kolen en staal, die van groot economisch belang waren.
Omdat niet alles in die sectoren goed liep, moesten deze samen beheerd worden. Duitsland
had kolen en staal nodig om opnieuw een oorlog te kunnen starten, dus door deze sectoren aan
nationale controle te onttrekken, zou Duitsland niet langer in staat zijn om agressie voor te
bereiden. Monnet stelde daarom een organisatie voor die de kolen- en staalindustrie onder
gemeenschappelijke controle zou plaatsen en bracht dit plan naar Schuman. Schuman giet het
plan van Monnet in een politiek voorstel, dat werd goedgekeurd door de Franse regering.
Frankrijk bood Duitsland aan om de controle op deze twee belangrijke sectoren op te geven en
over te dragen naar het hoger niveau van de nieuwe Europese organisatie.
o Monnet verantwoordelijk voor economische wederopbouwplanning
o Schuman (Franse minister voor Buitenlandse Zaken) politieke
verantwoordelijkheid
o Idee: Duitse economische reconstructie onder supervisie van supranationale
organisatie
→ Supranationaal i.p.v. klassiek intergouvernementeel model
Intergouvernementeel = samenwerking tussen soevereine staten
naast elkaar evenwaardig, MAAR de idee is niet dat ze hun
soevereiniteit gaan overdragen, ze behouden controle en beslissingsmacht
over de besluitvorming.
Supranationaal = overdragen naar een hoger gemeenschappelijk niveau
(boven regering van deelnemende landen), dat onafhankelijk beslissingen
kan nemen waartegen staten bv. geen vetorecht meer hebben.
regeringen maken zichzelf ondergeschikt
o Concrete, pragmatische aanpak, weliswaar met ambitieuze langetermijnvisie.
Men zegt dat als de samenwerking over kolen en stalen later misschien verder
uitgebreid kan worden.
o Plan betreft 2 sectoren: kolen en staal
Recht van de EU
PROF. MEEUSEN
EMMA POORTMANS
, RECHT VAN DE EUROPESE UNIE
- Leerstof: H 1-9 van het handboek
- Vaak in voetnoten boek verwezen naar arresten van HvJ en deze vind je terug op de PPT
- 3 boeken: handboek (theorie), bronnenboek en jurisprudentieboek
- Examen: enkel jurisprudentieboek en bronnenboek toegelaten!
- Wat toegelaten in de boeken:
o GEEN: notities
o WEL: markeren, onderlijnen, post-its, omcirkelen.
- Bijvragen: bijvragen zijn geen bijvragen, alles telt. Geheel van de interactie geldt
volledig om je punt te bepalen.
Cursusoverzicht
1. Het Europese integratieproces
2. Het Unierecht vandaag: overzicht en wegwijs
3. Fundamentele beginselen van de EU-rechtsorde
4. Het institutionele kader van de EU
5. Besluitvorming in de EU
6. Rechtsbronnen van de EU
7. Rechtsbescherming in de EU
8. Marktintegratiebeleid
9. Het vrije verkeer van goederen, personen, diensten en kapitaal in de EU
1. HET EUROPESE INTEGRATIEPROCES
‘Europa’: een lange geschiedenis
- 1939 – 1945: WO II hierdoor verandert de hele internationale aanschijn
o Duitsland valt Polen binnen.
o Waarom zo cruciaal?
Door WO I waren de grote Europese mogendheden verzwakt, maar
bepaalden tijdens het interbellum nog steeds het internationaal beleid.
MAAR met WO II verandert dit volledig: Europa komt enorm verzwakt uit
de oorlog: communicatie, transport, infrastructuur zijn in belangrijke mate
vernietigd + economisch heel zwak
- Post-WO: heropbouw, Koude Oorlog met VSA en USSR als 2 nieuwe supermachten,
positie Frankrijk en Duitsland
o 2 nieuwe politieke mogendheden 2 supermachten:
VS macht over West-Europa
Sovjet-Unie macht over Oost-Europa
Beiden hebben samen gestreden om Duitsland tijdens WO II te verslaan,
maar na de oorlog ontstaat er een grote rivaliteit tussen beiden
GEVOLG: starten nieuwe oorlog Koude oorlog (Europa heel verzwakt)
o Positie Frankrijk en Duitsland: 2 klassieke, Europese grootmachten die de
voorbije jaren 3 grote conflicten hebben uitgeklaard (Frans-Duitsconflict, WO1,
WO2) fel verzwakt en na deze 2 conflicten heel groot wantrouwen tav elkaar.
Toch signalen van wederopbouw aanleiding tot optimisme
o VS en VK: moeten zich geen zorgen maken om Frankrijk, maar wel om Duitsland
want het is een heel groot land dat een groot deel van Europa inneemt. Een
, verzwakt Duitsland wordt een gemakkelijke prooi voor de Sovjet- Unie.
→ Indien de Sovjet-Unie haar macht kon uitbreiden naar heel Duistland, zou
ze een potentiële machtige positie hebben in Europa dit zag de VS niet
graag. Ze zien een versterkt Duitsland langs de Westerse kant wel zitten
omdat dit een dam vormt tegen de Sovjet-Unie.
- Internationale (VN, Wereldbank, IMF, GATT….) en regionale (Benelux)
samenwerking
o Geeft Europa kansen tot herstel
o Veel instellingen werden opgericht (zie hierboven)
- 1944: oprichting Benelux (aanvankelijk douane-unie, later economische unie;
sedert 2008 ‘Benelux Unie’)
o nauwe samenwerking Benelux: België, Nederland en Luxemburg richten
aanvankelijk douane-unie op omvorming tot economische samenwerking
Liberalisering van de handel tussen de Benelux
o Wat te doen met Duitsland? Duitsland was na WO II sterk verzwakt, maar bleef een
groot en centraal gelegen land in Europa. Er bestond wantrouwen tegenover zowel
Duitsland als de Sovjet-Unie. Sommigen vreesden dat, indien West-Europa
Duitsland niet aan zich zou binden, het zich tot de Sovjet-Unie zou kunnen richten.
Gezien zijn centrale ligging zou dit het machtsevenwicht in Europa ernstig
verstoren. Daarom werd gekozen voor integratie van Duitsland in het West-
Europese samenwerkingsproject.
- Zürich, 19 september 1946: speech Winston Churchill, “a kind of United States of
Europe” (Bronnenboek p.439)
Eerste minister van VK tijdens WO I, wordt gezien als een grote overwinnaar
(met Amerikanen en geallieerden) tav Nazi-Duitsland
Toespraak in Zürich zie bronnenboek p. 439.
→ Titel toespraak ‘something to estonish you’ : hij laat zijn gedachte de
vrije loop over wat er moet gebeuren in Europa, hij zegt iets wat
iedereen verbijstert, maar toont ook aan wat voor een sterke man
hij was. Hij stelt vast dat Europa er heel zwak aan toe is na WO II en
er een heropbouw vereist is.
→ Oplossing: creëren van soort verenigde staten van Europa
→ Wat is de enige remedie (3e laatste alinea: “To recreate…)? Impuls
naar internationale SAMENWERKING.
→ Het meest opmerkelijke situeert zich naar het einde (p. 440,
midden): Churchill pleitte voor samenwerking tussen Frankrijk en
Duitsland als basis voor het herstel van de “Europese familie”.
Hoewel hij erkende dat Duitsland schuldig was aan WO II,
benadrukte hij dat men vooruit moest kijken. Europese
samenwerking was noodzakelijk, en die moest ook Duitsland
omvatten.
→ De bezorgdheid van Churchill sloot aan bij wat ook in de VS leefde:
het risico op expansie van de Sovjet-Unie in Europa. Tijdens WO II was
Roosevelt president, maar na zijn overlijden werd hij opgevolgd door
Truman. Truman stelde dat een verzwakt Duitsland niet wenselijk was
en ontwikkelde een nieuwe doctrine van buitenlands beleid om de
Sovjetinvloed in te dijken (zie verder).
- 1948: Organisatie voor Europese Economische Samenwerking (Marshallplan <
Truman-doctrine) (in 1961: OESO)
o Trumandoctrine: Hij bepleit een actieve buitenlandse rol van de VS. We moeten
ondersteuning geven aan de landen die onderdrukt worden hetzij door
gewapende minderheden, hetzij door druk van buitenaf. De West- Europese
landen moeten ondersteund worden zodat ze niet onder de invloed van de
, Sovjet-Unie vallen.
o Hoe gaat hij dit doen? Door het zogenaamde Marshallplan = enorme
financiering en materiële steun vanuit VS in het deel van Europa dat zich aansluit
bij de VS en zichzelf als een bondgenoot van de VS ziet. Hij wou ook Duitsland
betrekken. Dit leidde in Europa tot economisch herstel. Marshall zei dat het geld
niet enkel wordt geïnvesteerd in Europa maar men moet daar ook toezicht op
houden.
→ DUS oprichting OESO: financiële hulp beheren en de Europese landen tot
samenwerking verplichten. Al het “Marshall geld” op goede manier besteden zodat
west Europa en dus ook Duitsland er economisch weer bovenop kan komen
- 1949: NAVO en Raad van Europa
o NAVO: militaire samenwerking en veiligheid
o Raad van Europa: behartiging van politieke democratie en mensenrechten
1950: ondertekening van het EVRM
- 9 mei 1950: het Schuman-plan (Monnet/Schuman): “L’Europe ne se fera pas d’un coup,
ni dans une création d’ensemble, elle se fera par des réalisations concrètes,
créant d’abord une solidarité de fait” (Bronnenboek p. 442)
Veel werd al in gang gezet, maar voor Jean Monnet was dit niet genoeg. Hij kwam uit een
ondernemingsfamilie en werkte al heel zijn leven voor de overheid. Hij zei: “Wat we nu aan het
doen zijn (bv. EVRM) is zeer belangrijk, maar om echt een alliantie en bondgenootschap in
Europa te krijgen, gaan we meer moeten doen.” Het ging erom concreet samen te werken en
aan de slag te gaan, met een plan dat in eerste plaats gericht was op Duitsland. Daarbij waren
twee belangrijke sectoren cruciaal: kolen en staal, die van groot economisch belang waren.
Omdat niet alles in die sectoren goed liep, moesten deze samen beheerd worden. Duitsland
had kolen en staal nodig om opnieuw een oorlog te kunnen starten, dus door deze sectoren aan
nationale controle te onttrekken, zou Duitsland niet langer in staat zijn om agressie voor te
bereiden. Monnet stelde daarom een organisatie voor die de kolen- en staalindustrie onder
gemeenschappelijke controle zou plaatsen en bracht dit plan naar Schuman. Schuman giet het
plan van Monnet in een politiek voorstel, dat werd goedgekeurd door de Franse regering.
Frankrijk bood Duitsland aan om de controle op deze twee belangrijke sectoren op te geven en
over te dragen naar het hoger niveau van de nieuwe Europese organisatie.
o Monnet verantwoordelijk voor economische wederopbouwplanning
o Schuman (Franse minister voor Buitenlandse Zaken) politieke
verantwoordelijkheid
o Idee: Duitse economische reconstructie onder supervisie van supranationale
organisatie
→ Supranationaal i.p.v. klassiek intergouvernementeel model
Intergouvernementeel = samenwerking tussen soevereine staten
naast elkaar evenwaardig, MAAR de idee is niet dat ze hun
soevereiniteit gaan overdragen, ze behouden controle en beslissingsmacht
over de besluitvorming.
Supranationaal = overdragen naar een hoger gemeenschappelijk niveau
(boven regering van deelnemende landen), dat onafhankelijk beslissingen
kan nemen waartegen staten bv. geen vetorecht meer hebben.
regeringen maken zichzelf ondergeschikt
o Concrete, pragmatische aanpak, weliswaar met ambitieuze langetermijnvisie.
Men zegt dat als de samenwerking over kolen en stalen later misschien verder
uitgebreid kan worden.
o Plan betreft 2 sectoren: kolen en staal
