9/02/2026
Cultuur- en diversiteitstudies
Cultuur wordt doorgegeven van generatie naar generatie, net zoals
onze genen. Echter is de transit verschillend, cultuur wordt aangeleerd.
(= principe van nature-nurture).
Over Cultuur&impact?
• Deel van wie we zijn, deels verbindend, verdelend
• Cultuur bepaalt de spelregels: wat en hoe we beleven in hier en nu;
geeft ook aan hoe we met onze objecten, idee, omgaan (bv kunst en
cultuur)
• Mogelijke elementen uit heden en verleden van cultuur beïnvloeden
ons, maakten ons tot wat we zijn: materieel, kunst, literatuur,
muziek, ideeën, beleid, dynamieken, …
• Collectief gedrag zet verandering in gang, cultuur verandert door
gedrag van mensen en hun reacties op gebeurtenissen
Doet iets met ons: willen ons zo onderscheiden, identificeren, gelijken
definiëren!
• Schema geeft aan hoe mens zich tot natuur verhoudt, cultuur is
daarbij ‘alles wat aan de natuur toegevoegd wordt’
• = vrij statisch (Of cultuur, Of natuur) – mens manipuleert natuur tot
nieuwe realiteit, groeit organisch…
• MAAR, toont ook omgekeerde: de impact van mens op cultuur.
Hoe groot is die? Wat denk je?
1
,Waarom deze inhouden in SW: is de impact van cultuur
van belang?
Bepaalt mee onze context (mens en maatschappij) en kleurt onze
interventies in SW.
We doen interventies in een bepaald tijds/cultuur kader, en grijpen
daardoor in op dat kader: Sociaal-politiek bewustzijn, Reflexieve
professional, Sociaal handelen, Complexe contexten
Wat doe je met kennis en inzicht over cultuur in SW?
• Nodig om wereld rondom te kaderen
• Spelregels rond definitievorming en framing leren zien
• Vergelijkend perspectief innemen - waar staat dit voor?
• En impact te zien: als SW’er handel je in complexe context
• Standpunt innemen - sociaal politiek bewustzijn
• Bijvoorbeeld: dekolonisering
Conclusie: waarom vak cultuur en diversiteit in SW?
• Begripsvorming
• Begrijpen context
• Discussies, interventies analyseren, standpunt bepalen
• = algemene (culturele) competenties en actieve participatie,
hefboom
2
,Leerpad 1 – verdieping antropologie
Alles is cultuur, Cultuur is alles...
Onder dit motto bekijken we de herkomst en de impact van de
geschiedenis van de definitievorming over cultuur.
Waarom?
De manier waarop de mens een bepaalde definitie formuleert hangt
sterk af van het tijdskader, de plaats, de bedoelingen ermee, enz. op
haar beurt zal een definitie ook vorm en richting geven aan de manier
waarop men aan studie doet, de klemtoon die men legt. Samengevat
moet je dus de context bekijken waarin iets vormgegeven wordt om ten
volle de betekenis te begrijpen.
“Cultuur is van oudsher het belangrijkste onderdeel van studie van de
culturele antropologie. Het is dit onderdeel van de antropologie dat het
breedst mogelijke perspectief op het begrip cultuur probeert te geven.
De antropologie is in de cursus dan ook de belangrijkste bron om het
denken over cultuur vorm te geven.
Vooraleer we echter tot een overzicht van de belangrijkste definities
overgaan loont het de moeite om te bekijken hoe, waar en waarom de
antropologie haar ontstaan vond omdat dit de eerste definities van
cultuur kleurt. En de kleur van definitievorming zal haar invloed
hebben op visie en invulling ervan”
Met het onderstaande schema wordt de verhouding duidelijker:
3
, Antropologie en het tijdskader
Ontstaan: Antropologie ontstond in de 19de eeuw, beïnvloed door
zowel natuur- als sociale wetenschappen. Wetenschappers bestudeerden
Europese én niet-Europese samenlevingen.
Focus: Antropologen (ook etnologen genoemd) richtten zich vooral op
schriftloze culturen en benadrukten verschillen tussen volkeren.
Context:
In de nasleep van Europese ontdekkingsreizen.
Tegelijk met de opkomst en professionalisering van de sociale en
menswetenschappen.
Binnen het kader van kolonialisme.
Betekenis: Intensief contact tussen culturen leidde tot een
wetenschappelijke verklaring van verschillen, vaak vanuit een
westerse bril.
Gevolgen voor volkeren:
Inname en bezetting van land, hertekenen van grenzen, ontginnen van
grondstoffen.
Indeling van de wereld in ‘centrum’ en ‘periferie’.
Mentale kolonisatie via scholing en culturele toe-eigening.
Rol van antropologen:
Reisden mee met ontdekkingsreizen en koloniale expedities.
Onderzochten volkeren vanuit een westerse benadering met
waardeoordelen en racistische inzichten.
Legden nadruk op ‘de ander, de vreemde, de primitieve’ en op
verschillen tussen volkeren.
Dit resulteerde in een duidelijk gevoel van ongelijkwaardigheid in
studie- en beeldmateriaal uit die tijd.
4
Cultuur- en diversiteitstudies
Cultuur wordt doorgegeven van generatie naar generatie, net zoals
onze genen. Echter is de transit verschillend, cultuur wordt aangeleerd.
(= principe van nature-nurture).
Over Cultuur&impact?
• Deel van wie we zijn, deels verbindend, verdelend
• Cultuur bepaalt de spelregels: wat en hoe we beleven in hier en nu;
geeft ook aan hoe we met onze objecten, idee, omgaan (bv kunst en
cultuur)
• Mogelijke elementen uit heden en verleden van cultuur beïnvloeden
ons, maakten ons tot wat we zijn: materieel, kunst, literatuur,
muziek, ideeën, beleid, dynamieken, …
• Collectief gedrag zet verandering in gang, cultuur verandert door
gedrag van mensen en hun reacties op gebeurtenissen
Doet iets met ons: willen ons zo onderscheiden, identificeren, gelijken
definiëren!
• Schema geeft aan hoe mens zich tot natuur verhoudt, cultuur is
daarbij ‘alles wat aan de natuur toegevoegd wordt’
• = vrij statisch (Of cultuur, Of natuur) – mens manipuleert natuur tot
nieuwe realiteit, groeit organisch…
• MAAR, toont ook omgekeerde: de impact van mens op cultuur.
Hoe groot is die? Wat denk je?
1
,Waarom deze inhouden in SW: is de impact van cultuur
van belang?
Bepaalt mee onze context (mens en maatschappij) en kleurt onze
interventies in SW.
We doen interventies in een bepaald tijds/cultuur kader, en grijpen
daardoor in op dat kader: Sociaal-politiek bewustzijn, Reflexieve
professional, Sociaal handelen, Complexe contexten
Wat doe je met kennis en inzicht over cultuur in SW?
• Nodig om wereld rondom te kaderen
• Spelregels rond definitievorming en framing leren zien
• Vergelijkend perspectief innemen - waar staat dit voor?
• En impact te zien: als SW’er handel je in complexe context
• Standpunt innemen - sociaal politiek bewustzijn
• Bijvoorbeeld: dekolonisering
Conclusie: waarom vak cultuur en diversiteit in SW?
• Begripsvorming
• Begrijpen context
• Discussies, interventies analyseren, standpunt bepalen
• = algemene (culturele) competenties en actieve participatie,
hefboom
2
,Leerpad 1 – verdieping antropologie
Alles is cultuur, Cultuur is alles...
Onder dit motto bekijken we de herkomst en de impact van de
geschiedenis van de definitievorming over cultuur.
Waarom?
De manier waarop de mens een bepaalde definitie formuleert hangt
sterk af van het tijdskader, de plaats, de bedoelingen ermee, enz. op
haar beurt zal een definitie ook vorm en richting geven aan de manier
waarop men aan studie doet, de klemtoon die men legt. Samengevat
moet je dus de context bekijken waarin iets vormgegeven wordt om ten
volle de betekenis te begrijpen.
“Cultuur is van oudsher het belangrijkste onderdeel van studie van de
culturele antropologie. Het is dit onderdeel van de antropologie dat het
breedst mogelijke perspectief op het begrip cultuur probeert te geven.
De antropologie is in de cursus dan ook de belangrijkste bron om het
denken over cultuur vorm te geven.
Vooraleer we echter tot een overzicht van de belangrijkste definities
overgaan loont het de moeite om te bekijken hoe, waar en waarom de
antropologie haar ontstaan vond omdat dit de eerste definities van
cultuur kleurt. En de kleur van definitievorming zal haar invloed
hebben op visie en invulling ervan”
Met het onderstaande schema wordt de verhouding duidelijker:
3
, Antropologie en het tijdskader
Ontstaan: Antropologie ontstond in de 19de eeuw, beïnvloed door
zowel natuur- als sociale wetenschappen. Wetenschappers bestudeerden
Europese én niet-Europese samenlevingen.
Focus: Antropologen (ook etnologen genoemd) richtten zich vooral op
schriftloze culturen en benadrukten verschillen tussen volkeren.
Context:
In de nasleep van Europese ontdekkingsreizen.
Tegelijk met de opkomst en professionalisering van de sociale en
menswetenschappen.
Binnen het kader van kolonialisme.
Betekenis: Intensief contact tussen culturen leidde tot een
wetenschappelijke verklaring van verschillen, vaak vanuit een
westerse bril.
Gevolgen voor volkeren:
Inname en bezetting van land, hertekenen van grenzen, ontginnen van
grondstoffen.
Indeling van de wereld in ‘centrum’ en ‘periferie’.
Mentale kolonisatie via scholing en culturele toe-eigening.
Rol van antropologen:
Reisden mee met ontdekkingsreizen en koloniale expedities.
Onderzochten volkeren vanuit een westerse benadering met
waardeoordelen en racistische inzichten.
Legden nadruk op ‘de ander, de vreemde, de primitieve’ en op
verschillen tussen volkeren.
Dit resulteerde in een duidelijk gevoel van ongelijkwaardigheid in
studie- en beeldmateriaal uit die tijd.
4
