HET STRAFPROCES
INTRODUCTIE
NIEUW STRAFRECHT
Nieuw Sw. treedt in werking 8 april 2026: geen nieuw strafprocesrecht
- Wetgever heeft niet gedacht aan strafrechtbepalingen met impact op strafprocesrechtbepalingen
- Dus komt er een aanpassingswet: bepaalde procedurele bepalingen worden aangepast
Overbevolking van gevangenissen
- Oplossing: instrument van collectieve genade wil men van onder het stof halen
o Iedereen krijgt bv een strafverkorting van 6 maanden
o Geen vanzelfsprekendheid: controversieel
- Minister is hier beleidsmatig mee bezig (nieuw strafprocesrecht is geen prioriteit)
OVERZICHT
- Wrakingsprocedure
- Hervormingsdiscussie
o Figuur van de onderzoeksrechter
o Burgerlijke partijstelling
o Raadkamer: wezenlijk onderdeel van een eerlijke procedure?
- Hof van Assisen: vergelijking tussen oud en nieuw systeem
o Bevoegdheidsvraag wordt nu anders ingevuld: heeft te maken met de correctionalisatie
(denaturatie verdwijnt)
o Bij het Hof van Assisen is er een beoordeling door een jury
- Rechtsmiddelen
- Indien tijd over: de verjaring: vergelijking tussen oud en nieuw systeem
Examen: open vragen met theoretische vragen, casussen en reflectievragen
WRAKING
Procedurefouten leiden tot de nietigheid (door Antigoon-rechtspraak wel verminderd)
<> wraking: biedt rechter voldoende waarborgen van onpartijdigheid om uitspraak te kunnen doen?
Aantal wrakingen lijkt substantieel te stijgen
- Minister: cijfers vormen geen beeld à onderschatting
- Geen onderscheid tussen wrakingen in burgerlijke zaken en strafzaken
- Wrakingen voor HvA en HvC niet opgenomen in de cijfers
1
,Wraking is een wezenlijk onderdeel van het strafproces
- Bestaat voor de onderzoeksrechter
- Bestaat voor rechters ten gronde
Misbruik van de wrakingsprocedure bestaat: partijen kunnen misbruik maken van de procedure om het proces
lam te leggen.
Wat is de grens van partijdigheid? Uw eigen ethiek à geloofwaardigheid kan in het gedrang komen
REGELING
Regeling wraking: Staat niet in het Sv. à Suppletieve werking van het Ger.W.: art. 828 Ger.W. somt 13
wrakingsgronden op
- Meeste gevallen: wettige verdenking = als je op een legitieme wijze kan twijfelen aan de onpartijdigheid
van de rechter (98% van de gevallen)
o HvC: onpartijdigheid wordt vermoed + er moet een objectivering zijn van de partijdigheid (het
moet gaan om objectiveerbare gegevens)
- 1% van de gevallen (klein aantal): hoge graad van vijandschap tussen de rechter en de partij op basis
van objectieve gegevens
PROCEDURE
Procedure: hoe wraak je rechters en wat gebeurt er?
- Op zitting doet zich een incident voor en je krijgt een boze advocaat
o Boze advocaat gaat naar de griffie en legt daar een akte van wraking neer, zo snel mogelijk na
het incident (meestal direct na het incident)
o De griffie kan niet weigeren (geen beoordelingsrecht): kan enkel ontvangen en registreren
- Binnen 24u brengt de griffie de akte ter kennis van de rechter
o Op het ogenblik dat de rechter de akte ontvang, kan die de zaak niet meer behandelen (moet
de pen direct neerleggen) à de akte leidt tot de schorsing van de zaak
o Rechter kan nog één ding doen: zaak uitstellen op vaste datum (= uitstel + dagbepaling voor
een nieuwe zitting)
§ Vroeger moest de rechter direct de pen neerleggen en kon die niets meer doen, dus
vroeger moesten alle partijen herdaagd worden
§ Herdaging: nieuwe dagvaarding sturen, nieuwe dagvaardingstermijnen (hoeveel
dagen tussen de dagvaarding en de zitting = 10 dagen in correctionele zaken)
- Binnen 48u gaat de rechter een standpunt innemen (binnen 2 dagen moet rechter standpunt innemen)
o Ofwel gaat die zich terugtrekken (wrakingsverzoek erkennen)
o Ofwel gaat die het verzoek afwijzen
- Dan kan de advocaat hoger beroep aantekenen: verklaring wordt voorgelegd aan HvB
o Binnen 3 dagen wordt de zaak doorgestuurd naar het Hof van Beroep (van de PK naar de PG):
PK legt stukken over aan PG)
o Er moet dan een zitting georganiseerd worden voor het HvB
2
, o Eens er een zitting is en de partijen zijn gehoord: 8 dagen voor een uitspraak: het HvB kan het
beroep dan afwijzen of toekennen
- Sowieso is Cassatieberoep mogelijk binnen de 15 dagen (elke partij die ontevreden is met de uitspraak
van het HvB kan cassatieberoep aantekenen)
o De uitspraak van het HvC duurt 1 tot 2 maanden
o Tot dan is de zaak geschorst
à dus met een wrakingsprocedure ben je grosso modo 3 maanden kwijt
= incidentele procedure binnen het strafproces waarbij het proces een tijdje wordt stilgelegd
Subjectieve gevoel van vooringenomenheid, de vraag is dan wanneer je de stap zet naar wrakingsprocedure
Welke overweging nemen in beslissing tot wraking/in je reflectie?
- Reputatie die in het gedrang kan komen indien je ongelijk hebt
- Indien men ongelijk krijgt zal men wel met die rechter verder moeten gaan en die zal nog steeds
moeten oordelen over de zaak indien het wrakingsverzoek afgewezen wordt
MODULERINGEN
Er zijn al moduleringen om het misbruik van de wrakingsprocedure aan banden te leggen, slechts 2
moduleringen zijn al in de wet ingeschreven
- Ervaringsvereiste: advocaat moet 10 jaar ingeschreven zijn in de balie om te kunnen wraken (in de wet)
o Gaat niet veel tegenhouden want zijn vaak al de advocaten die meer ervaren zijn die dat doen
en houdt het niet tegen
- Wrakingskamer: kamer die in het bijzonder is ingericht om bij hoge dringendheid die zaken te
behandelen
o Op dit ogenblik nog niet in de wet maar is wel een piste die in lege ferenda naar voren wordt
geschoven
o Mening prof: gaat geen groot verschil maken want blijft gewoon een kamer die ook nog andere
zaken gaat behandelen, en HvB geeft ook prioriteit aan wrakingszaken
- Stafhouder laten tussengekomen?
o Gaat zich dan inlaten met de wijze waarop de advocaat een verdediging voert. De vrijheid van
verdediging komt dan in het gedrang
- Schorsing verkorten
o Staat ook nog niet in de wet, wel de oplossing waar velen in geloven
o De schorsende werking van de wrakingsprocedure moduleren of afschaffen
§ Schorsing vanaf het moment dat de wrakingsprocedure ter kennis wordt gegeven aan
de rechter tot de uitspraak van het HvB/HvC (proces ligt maanden stil)
§ Ondertussen het proces voortzetten en parallel de wrakingsprocedure voeren
§ Kan afschrikkend werken om procedure in te stellen omdat dit niet meer tot
schorsing van de procedure leidt
o Nadeel: als de wraking uiteindelijk wordt toegestaan, is de hele procedure voor niets geweest
§ Oplossing: de rechter laten beoordelen in welke gevallen de schorsing niet wordt
toegepast en in welke gevallen wel (afhankelijk van hoe ernstig het verzoek is) à
schorsing ipso facto niet laten intreden
3
, § Andere oplossing: een andere rechter die mee volgt en kan verdergaan met de zaak?
Er is al veel achterstand, dus praktisch moeilijk
• Bv als in assisenzaken een jurylid wordt gewraakt, zijn er altijd een paar
reserves bij die ook altijd meevolgen en zo de plaats kunnen invullen. Dit is
evenwel moeilijk te realiseren in correctionele kamers
Er is dus geen mirakeloplossing!
VOORBEELDEN WRAKINGSZAKEN
1. Arrest HvC 13 september 2022
- Relevantie: evidentie
- Overweging 3: uit het enkele feit dat een rechter een beslissing neemt die volgens een partij onjuist is,
vloeit niet voort dat de rechter niet onpartijdig is
- Volgens partij had rechter niet correct geoordeeld: niet voldoende voor wettige verdenking
- Als elke advocaat die ongelijk krijgt beslist dat de rechter onpartijdig is, dan is het hek helemaal van
de dam en dan kan je iedereen gaan wraken
2. Arrest HvC 14 oktober 2025
- Feiten: bleek dat de betrokken dader zwanger was, waar niemand iets van wist, en moest plots
bevallen tijdens het assisenproces. De advocaat vroeg uitstel. De vraag was hoeveel uitstel moest
hiervoor worden gegeven?
- Volgens betrokkene was het uitstel niet lang genoeg
o Enkele feit dat er te kort uitstel werd verleend, zorgde voor verdediging tot instellen wraking
o HvC besloot dat de wraking niet gegrond was
Punt dat al in de wet staat
- Stel dat het verzoek manifest ongegrond was, manifest onterecht ingediend: rechtsmisbruik
o Sanctie: een boete
§ In deze context een boete opleggen, betekent dat je gaat sanctioneren voor een
procedureel initiatief dat iemand, de verdediging genomen heeft.
§ Dit is geen evidentie: je sanctioneert de verdediging voor het initiatief dat zij genomen
heeft, het voeren van een wrakingsprocedure is een onderdeel van de uitoefening van
het recht van verdediging waarbij je als verdediging vindt dat je de onpartijdigheid van
de rechter in vraag moest stellen.
§ Met het gebruiken van deze procedure is niks mis dus iemand hiervoor sanctioneren
is heel delicaat.
o België heeft dit wel degelijk gedaan, maar op een aanvaardbare manier: door het
mensenrechtenverdrag à een niet te strenge boete, een boete die niet gezien kan worden als
een strafsanctie (dan aanvaardbaar)
§ Als de boete een vorm is van boete wegens misbruik, is dit aanvaardbaar, zeker
wanneer de boete niet als een intrinsiek strafrechtelijke sanctie kan worden aanzien
volgens de betekenis van het EHRM.
4
INTRODUCTIE
NIEUW STRAFRECHT
Nieuw Sw. treedt in werking 8 april 2026: geen nieuw strafprocesrecht
- Wetgever heeft niet gedacht aan strafrechtbepalingen met impact op strafprocesrechtbepalingen
- Dus komt er een aanpassingswet: bepaalde procedurele bepalingen worden aangepast
Overbevolking van gevangenissen
- Oplossing: instrument van collectieve genade wil men van onder het stof halen
o Iedereen krijgt bv een strafverkorting van 6 maanden
o Geen vanzelfsprekendheid: controversieel
- Minister is hier beleidsmatig mee bezig (nieuw strafprocesrecht is geen prioriteit)
OVERZICHT
- Wrakingsprocedure
- Hervormingsdiscussie
o Figuur van de onderzoeksrechter
o Burgerlijke partijstelling
o Raadkamer: wezenlijk onderdeel van een eerlijke procedure?
- Hof van Assisen: vergelijking tussen oud en nieuw systeem
o Bevoegdheidsvraag wordt nu anders ingevuld: heeft te maken met de correctionalisatie
(denaturatie verdwijnt)
o Bij het Hof van Assisen is er een beoordeling door een jury
- Rechtsmiddelen
- Indien tijd over: de verjaring: vergelijking tussen oud en nieuw systeem
Examen: open vragen met theoretische vragen, casussen en reflectievragen
WRAKING
Procedurefouten leiden tot de nietigheid (door Antigoon-rechtspraak wel verminderd)
<> wraking: biedt rechter voldoende waarborgen van onpartijdigheid om uitspraak te kunnen doen?
Aantal wrakingen lijkt substantieel te stijgen
- Minister: cijfers vormen geen beeld à onderschatting
- Geen onderscheid tussen wrakingen in burgerlijke zaken en strafzaken
- Wrakingen voor HvA en HvC niet opgenomen in de cijfers
1
,Wraking is een wezenlijk onderdeel van het strafproces
- Bestaat voor de onderzoeksrechter
- Bestaat voor rechters ten gronde
Misbruik van de wrakingsprocedure bestaat: partijen kunnen misbruik maken van de procedure om het proces
lam te leggen.
Wat is de grens van partijdigheid? Uw eigen ethiek à geloofwaardigheid kan in het gedrang komen
REGELING
Regeling wraking: Staat niet in het Sv. à Suppletieve werking van het Ger.W.: art. 828 Ger.W. somt 13
wrakingsgronden op
- Meeste gevallen: wettige verdenking = als je op een legitieme wijze kan twijfelen aan de onpartijdigheid
van de rechter (98% van de gevallen)
o HvC: onpartijdigheid wordt vermoed + er moet een objectivering zijn van de partijdigheid (het
moet gaan om objectiveerbare gegevens)
- 1% van de gevallen (klein aantal): hoge graad van vijandschap tussen de rechter en de partij op basis
van objectieve gegevens
PROCEDURE
Procedure: hoe wraak je rechters en wat gebeurt er?
- Op zitting doet zich een incident voor en je krijgt een boze advocaat
o Boze advocaat gaat naar de griffie en legt daar een akte van wraking neer, zo snel mogelijk na
het incident (meestal direct na het incident)
o De griffie kan niet weigeren (geen beoordelingsrecht): kan enkel ontvangen en registreren
- Binnen 24u brengt de griffie de akte ter kennis van de rechter
o Op het ogenblik dat de rechter de akte ontvang, kan die de zaak niet meer behandelen (moet
de pen direct neerleggen) à de akte leidt tot de schorsing van de zaak
o Rechter kan nog één ding doen: zaak uitstellen op vaste datum (= uitstel + dagbepaling voor
een nieuwe zitting)
§ Vroeger moest de rechter direct de pen neerleggen en kon die niets meer doen, dus
vroeger moesten alle partijen herdaagd worden
§ Herdaging: nieuwe dagvaarding sturen, nieuwe dagvaardingstermijnen (hoeveel
dagen tussen de dagvaarding en de zitting = 10 dagen in correctionele zaken)
- Binnen 48u gaat de rechter een standpunt innemen (binnen 2 dagen moet rechter standpunt innemen)
o Ofwel gaat die zich terugtrekken (wrakingsverzoek erkennen)
o Ofwel gaat die het verzoek afwijzen
- Dan kan de advocaat hoger beroep aantekenen: verklaring wordt voorgelegd aan HvB
o Binnen 3 dagen wordt de zaak doorgestuurd naar het Hof van Beroep (van de PK naar de PG):
PK legt stukken over aan PG)
o Er moet dan een zitting georganiseerd worden voor het HvB
2
, o Eens er een zitting is en de partijen zijn gehoord: 8 dagen voor een uitspraak: het HvB kan het
beroep dan afwijzen of toekennen
- Sowieso is Cassatieberoep mogelijk binnen de 15 dagen (elke partij die ontevreden is met de uitspraak
van het HvB kan cassatieberoep aantekenen)
o De uitspraak van het HvC duurt 1 tot 2 maanden
o Tot dan is de zaak geschorst
à dus met een wrakingsprocedure ben je grosso modo 3 maanden kwijt
= incidentele procedure binnen het strafproces waarbij het proces een tijdje wordt stilgelegd
Subjectieve gevoel van vooringenomenheid, de vraag is dan wanneer je de stap zet naar wrakingsprocedure
Welke overweging nemen in beslissing tot wraking/in je reflectie?
- Reputatie die in het gedrang kan komen indien je ongelijk hebt
- Indien men ongelijk krijgt zal men wel met die rechter verder moeten gaan en die zal nog steeds
moeten oordelen over de zaak indien het wrakingsverzoek afgewezen wordt
MODULERINGEN
Er zijn al moduleringen om het misbruik van de wrakingsprocedure aan banden te leggen, slechts 2
moduleringen zijn al in de wet ingeschreven
- Ervaringsvereiste: advocaat moet 10 jaar ingeschreven zijn in de balie om te kunnen wraken (in de wet)
o Gaat niet veel tegenhouden want zijn vaak al de advocaten die meer ervaren zijn die dat doen
en houdt het niet tegen
- Wrakingskamer: kamer die in het bijzonder is ingericht om bij hoge dringendheid die zaken te
behandelen
o Op dit ogenblik nog niet in de wet maar is wel een piste die in lege ferenda naar voren wordt
geschoven
o Mening prof: gaat geen groot verschil maken want blijft gewoon een kamer die ook nog andere
zaken gaat behandelen, en HvB geeft ook prioriteit aan wrakingszaken
- Stafhouder laten tussengekomen?
o Gaat zich dan inlaten met de wijze waarop de advocaat een verdediging voert. De vrijheid van
verdediging komt dan in het gedrang
- Schorsing verkorten
o Staat ook nog niet in de wet, wel de oplossing waar velen in geloven
o De schorsende werking van de wrakingsprocedure moduleren of afschaffen
§ Schorsing vanaf het moment dat de wrakingsprocedure ter kennis wordt gegeven aan
de rechter tot de uitspraak van het HvB/HvC (proces ligt maanden stil)
§ Ondertussen het proces voortzetten en parallel de wrakingsprocedure voeren
§ Kan afschrikkend werken om procedure in te stellen omdat dit niet meer tot
schorsing van de procedure leidt
o Nadeel: als de wraking uiteindelijk wordt toegestaan, is de hele procedure voor niets geweest
§ Oplossing: de rechter laten beoordelen in welke gevallen de schorsing niet wordt
toegepast en in welke gevallen wel (afhankelijk van hoe ernstig het verzoek is) à
schorsing ipso facto niet laten intreden
3
, § Andere oplossing: een andere rechter die mee volgt en kan verdergaan met de zaak?
Er is al veel achterstand, dus praktisch moeilijk
• Bv als in assisenzaken een jurylid wordt gewraakt, zijn er altijd een paar
reserves bij die ook altijd meevolgen en zo de plaats kunnen invullen. Dit is
evenwel moeilijk te realiseren in correctionele kamers
Er is dus geen mirakeloplossing!
VOORBEELDEN WRAKINGSZAKEN
1. Arrest HvC 13 september 2022
- Relevantie: evidentie
- Overweging 3: uit het enkele feit dat een rechter een beslissing neemt die volgens een partij onjuist is,
vloeit niet voort dat de rechter niet onpartijdig is
- Volgens partij had rechter niet correct geoordeeld: niet voldoende voor wettige verdenking
- Als elke advocaat die ongelijk krijgt beslist dat de rechter onpartijdig is, dan is het hek helemaal van
de dam en dan kan je iedereen gaan wraken
2. Arrest HvC 14 oktober 2025
- Feiten: bleek dat de betrokken dader zwanger was, waar niemand iets van wist, en moest plots
bevallen tijdens het assisenproces. De advocaat vroeg uitstel. De vraag was hoeveel uitstel moest
hiervoor worden gegeven?
- Volgens betrokkene was het uitstel niet lang genoeg
o Enkele feit dat er te kort uitstel werd verleend, zorgde voor verdediging tot instellen wraking
o HvC besloot dat de wraking niet gegrond was
Punt dat al in de wet staat
- Stel dat het verzoek manifest ongegrond was, manifest onterecht ingediend: rechtsmisbruik
o Sanctie: een boete
§ In deze context een boete opleggen, betekent dat je gaat sanctioneren voor een
procedureel initiatief dat iemand, de verdediging genomen heeft.
§ Dit is geen evidentie: je sanctioneert de verdediging voor het initiatief dat zij genomen
heeft, het voeren van een wrakingsprocedure is een onderdeel van de uitoefening van
het recht van verdediging waarbij je als verdediging vindt dat je de onpartijdigheid van
de rechter in vraag moest stellen.
§ Met het gebruiken van deze procedure is niks mis dus iemand hiervoor sanctioneren
is heel delicaat.
o België heeft dit wel degelijk gedaan, maar op een aanvaardbare manier: door het
mensenrechtenverdrag à een niet te strenge boete, een boete die niet gezien kan worden als
een strafsanctie (dan aanvaardbaar)
§ Als de boete een vorm is van boete wegens misbruik, is dit aanvaardbaar, zeker
wanneer de boete niet als een intrinsiek strafrechtelijke sanctie kan worden aanzien
volgens de betekenis van het EHRM.
4
