Mondzorg bij volwassene, jongeren en kinderen
Traumatologie
EHBTO eerste hulp bij tand ongevallen
Definitieve tanden
Melk elementen
Concussie als een tand een klap heeft gekregen, maar niet losstaat of verplaatst is. Bij
een concussie raakt het weefsel rond de tand (het parodontaal ligament) gekneusd door
een trauma.
- Percussietest positief
- RX geen bijzonderheden
- Geen behandeling maar wel vitaliteit checken
- 4w-6/8w-1j → klinische en radiografische controle
,Subluxatie is een kneuzing van de tand waarbij de tand nog op zijn plaatst staat maar
licht losser zit dan normaal.
- Bloeding gingivale sulcus
- Verhoogde mobiliteit
- Percussietest positief
- RX geen bijzonderheden
- Eventueel spalkje (2w: verwijderen spalk, RX)
- 4w-6/8w-6m-1j → klinische en radiografische controle
Extrusie is een tandtrauma waarbij de tand gedeeltelijk uit de tandkas is getrokken. Tand
naar buiten verplaatst maar zit nog gedeeltelijk in de tandkas. De tand ziet er langer uit.
- Vitaliteitstest meestal negatief
- Re positionering
- Spalken 2 weken
- 4w-6/8w-6m-1j → klinische en radiografische controle
- Na vijf jaar RX
- Endo bij verwachting pulpa necrose
Laterale luxatie is een tandtrauma waarbij de tand zijwaarts verplaatst is, meestal met
beschadiging van het bot rond de tand. Naar voren, achteren of opzij geduwd. vaak ook
vastgeklemd in een nieuwe positie (dus niet altijd los).
- Niet mobiel
- Vitaliteitstest negatief
- Rx verbreding parodontale ruimte
- Re positionering
- Endo nodig om resorptie te voorkomen
- Spalken en deze na 4 weken verwijderen
- 6/8w-6m-1j → klinische en radiografische controle
Leeftijd van het kind op het tijdstip van het trauma bepaalt de kans en de ernst op schade
aan de definitieve tand bij trauma op een melksnijtand. Hoe jonger, hoe groter de kans op
schade. Hoe ouder hoe meer de tand al geresorbeerd is.
Intrusie is een ernstig tandtrauma waarbij de tand dieper in de tandkas wordt gedrukt.
Naar binnen (apicaal) verplaatst als het ware in het bot geduwd. Tand lijkt korter en of
verdwenen.
1. Tanden met onvolledige wortelvorming (open apex)
Doel: spontane genezing stimuleren
- Afwachten → kans op spontane reeruptie (zelf-eruptie)
- Geen eruptie na enkele weken → orthodontische repositionering
- Intrusie > 7 mm → chirurgische of orthodontische repositionering
2. Tanden met volledige wortelvorming (gesloten apex)
Meer risico op complicaties (ankylose, necrose)
, - Intrusie < 3 mm
Afwachten → spontane eruptie mogelijk
Geen beweging na 2–4 weken → orthodontische repositionering
- Intrusie 3–7 mm
Chirurgische of orthodontische repositionering
- Intrusie > 7 mm
Chirurgische repositionering
Endodontische behandeling vaak nodig bij gesloten apex. Start na 2-3 weken na
repositionering.
Avulsie tand volledig uit de alveole. Parodontaal ligament is afgescheurd en of
afgebroken. Behandeling en slagen hangt af van de apex. Wanneer element langer dan
60 minuten buiten het lichaam zit dan slechte prognose. Wortelkanaal behandeling en
spalken nodig.
- Zacht dieet
- Poetsen met zachte borstel
- 2x per dag spoelen met chloorhexidine
Kroonfracturen
Bij kroonfracturen hangt de behandeling sterk af van hoe diep de breuk gaat in de tand.
Een infractie is de mildste vorm. Hierbij is er enkel een microscheur in het glazuur
zonder verlies van tandweefsel. De tand blijft volledig intact en de pulpa is niet
betrokken. Vaak geeft dit geen klachten en is behandeling niet nodig. Soms wordt het
oppervlak gewoon beschermd of geseald om verdere barstvorming te voorkomen.
Bij een glazuurfractuur is er wel een klein stukje van het glazuur afgebroken. De tand
kan scherpe randen hebben die de tong of lip irriteren. Daarom wordt meestal het
oppervlak glad geslepen of hersteld met een kleine restauratie. Soms worden ook
glazuursplinters in de weke delen teruggevonden, waardoor die altijd gecontroleerd
moeten worden. Fluor kan worden aangebracht om het resterende glazuur te versterken
en gevoeligheid te verminderen.
Wanneer de breuk dieper gaat en het dentine bereikt, spreken we van een glazuur-
dentinefractuur zonder pulpa-expositie. Dit is belangrijker omdat dentine kleine
kanaaltjes bevat die bacteriën richting de pulpa kunnen leiden. De tand wordt dan
meestal hersteld, idealiter door het afgebroken fragment terug te plaatsen als dat
beschikbaar is, of anders door een restauratie. Daarna is opvolging van de vitaliteit
essentieel omdat de pulpa later alsnog kan afsterven.
Bij een gecompliceerde kroonfractuur is de pulpa zelf blootgelegd. Dit is een urgente
situatie omdat de pulpa openstaat voor bacteriën. De behandeling gebeurt zo snel
mogelijk en kan bestaan uit:
- directe pulpa-overkapping
- of partiële pulpotomie (een klein deel van de pulpa verwijderen)
Vooral bij jonge tanden probeert men de pulpa te behouden omdat die belangrijk is voor
verdere wortelontwikkeling.
, Wortelfracturen
Bij wortelfracturen zit de breuk onder het tandvlees, waardoor het minder zichtbaar is.
Vaak kan het coronale deel van de tand los of verplaatst zijn en is er bloeding uit de
sulcus. De diagnose is soms moeilijk omdat de fractuurlijn niet altijd op één röntgenfoto
zichtbaar is; daarom zijn meerdere opnames onder verschillende hoeken nodig.
De behandeling bestaat meestal uit het terugplaatsen van het coronale fragment in de
juiste positie en het stabiliseren met een flexibele spalk zodat genezing kan optreden.
Belangrijk om te onthouden:
- Het apicale deel blijft vaak vitaal
- Enkel het coronale deel kan necrotisch worden
Als dat gebeurt, wordt een endodontische behandeling uitgevoerd tot aan de fractuurlijn.
Fractuur processus alveolaris
Bij een fractuur van de processus alveolaris is niet enkel de tand beschadigd, maar
ook het omliggende bot. Hierdoor bewegen vaak meerdere tanden samen als één blok
(“en bloc”). Dit zorgt ook voor een duidelijke occlusiestoornis omdat de hele botstructuur
verplaatst is.
De behandeling bestaat uit het terugplaatsen van het botfragment in de juiste positie en
het stabiliseren met een spalk gedurende enkele weken. Eventuele weke delen letsels
worden tegelijk gehecht.
Weke delen letsels
Bij letsels van lip, wang of tong is het belangrijkste doel eerst reinigen en infectie
voorkomen. Wonden worden grondig gespoeld en ontsmet. Men moet altijd bedacht zijn
op tandfragmenten of vreemde lichamen in de weefsels, daarom kan soms een
röntgenfoto van de lip nodig zijn.
Indien nodig worden de wonden gehecht. Daarnaast wordt de tetanusstatus
gecontroleerd en kan antibiotica worden overwogen afhankelijk van de ernst en vervuiling
van de wonde.
Kaakfracturen
De kaakfracturen, vooral van de bovenkaak, worden klassiek ingedeeld volgens René Le
Fort. Deze classificatie beschrijft hoe de bovenkaak loskomt van de rest van het
aangezicht.
Bij Le Fort I is er een horizontale fractuur waarbij het
gehemelte loskomt van de bovenkaakstructuur
(“floating palate”).
Bij Le Fort II is er een piramidevormige fractuur waarbij
de bovenkaak als geheel mobiel wordt (“floating
maxilla”).
Traumatologie
EHBTO eerste hulp bij tand ongevallen
Definitieve tanden
Melk elementen
Concussie als een tand een klap heeft gekregen, maar niet losstaat of verplaatst is. Bij
een concussie raakt het weefsel rond de tand (het parodontaal ligament) gekneusd door
een trauma.
- Percussietest positief
- RX geen bijzonderheden
- Geen behandeling maar wel vitaliteit checken
- 4w-6/8w-1j → klinische en radiografische controle
,Subluxatie is een kneuzing van de tand waarbij de tand nog op zijn plaatst staat maar
licht losser zit dan normaal.
- Bloeding gingivale sulcus
- Verhoogde mobiliteit
- Percussietest positief
- RX geen bijzonderheden
- Eventueel spalkje (2w: verwijderen spalk, RX)
- 4w-6/8w-6m-1j → klinische en radiografische controle
Extrusie is een tandtrauma waarbij de tand gedeeltelijk uit de tandkas is getrokken. Tand
naar buiten verplaatst maar zit nog gedeeltelijk in de tandkas. De tand ziet er langer uit.
- Vitaliteitstest meestal negatief
- Re positionering
- Spalken 2 weken
- 4w-6/8w-6m-1j → klinische en radiografische controle
- Na vijf jaar RX
- Endo bij verwachting pulpa necrose
Laterale luxatie is een tandtrauma waarbij de tand zijwaarts verplaatst is, meestal met
beschadiging van het bot rond de tand. Naar voren, achteren of opzij geduwd. vaak ook
vastgeklemd in een nieuwe positie (dus niet altijd los).
- Niet mobiel
- Vitaliteitstest negatief
- Rx verbreding parodontale ruimte
- Re positionering
- Endo nodig om resorptie te voorkomen
- Spalken en deze na 4 weken verwijderen
- 6/8w-6m-1j → klinische en radiografische controle
Leeftijd van het kind op het tijdstip van het trauma bepaalt de kans en de ernst op schade
aan de definitieve tand bij trauma op een melksnijtand. Hoe jonger, hoe groter de kans op
schade. Hoe ouder hoe meer de tand al geresorbeerd is.
Intrusie is een ernstig tandtrauma waarbij de tand dieper in de tandkas wordt gedrukt.
Naar binnen (apicaal) verplaatst als het ware in het bot geduwd. Tand lijkt korter en of
verdwenen.
1. Tanden met onvolledige wortelvorming (open apex)
Doel: spontane genezing stimuleren
- Afwachten → kans op spontane reeruptie (zelf-eruptie)
- Geen eruptie na enkele weken → orthodontische repositionering
- Intrusie > 7 mm → chirurgische of orthodontische repositionering
2. Tanden met volledige wortelvorming (gesloten apex)
Meer risico op complicaties (ankylose, necrose)
, - Intrusie < 3 mm
Afwachten → spontane eruptie mogelijk
Geen beweging na 2–4 weken → orthodontische repositionering
- Intrusie 3–7 mm
Chirurgische of orthodontische repositionering
- Intrusie > 7 mm
Chirurgische repositionering
Endodontische behandeling vaak nodig bij gesloten apex. Start na 2-3 weken na
repositionering.
Avulsie tand volledig uit de alveole. Parodontaal ligament is afgescheurd en of
afgebroken. Behandeling en slagen hangt af van de apex. Wanneer element langer dan
60 minuten buiten het lichaam zit dan slechte prognose. Wortelkanaal behandeling en
spalken nodig.
- Zacht dieet
- Poetsen met zachte borstel
- 2x per dag spoelen met chloorhexidine
Kroonfracturen
Bij kroonfracturen hangt de behandeling sterk af van hoe diep de breuk gaat in de tand.
Een infractie is de mildste vorm. Hierbij is er enkel een microscheur in het glazuur
zonder verlies van tandweefsel. De tand blijft volledig intact en de pulpa is niet
betrokken. Vaak geeft dit geen klachten en is behandeling niet nodig. Soms wordt het
oppervlak gewoon beschermd of geseald om verdere barstvorming te voorkomen.
Bij een glazuurfractuur is er wel een klein stukje van het glazuur afgebroken. De tand
kan scherpe randen hebben die de tong of lip irriteren. Daarom wordt meestal het
oppervlak glad geslepen of hersteld met een kleine restauratie. Soms worden ook
glazuursplinters in de weke delen teruggevonden, waardoor die altijd gecontroleerd
moeten worden. Fluor kan worden aangebracht om het resterende glazuur te versterken
en gevoeligheid te verminderen.
Wanneer de breuk dieper gaat en het dentine bereikt, spreken we van een glazuur-
dentinefractuur zonder pulpa-expositie. Dit is belangrijker omdat dentine kleine
kanaaltjes bevat die bacteriën richting de pulpa kunnen leiden. De tand wordt dan
meestal hersteld, idealiter door het afgebroken fragment terug te plaatsen als dat
beschikbaar is, of anders door een restauratie. Daarna is opvolging van de vitaliteit
essentieel omdat de pulpa later alsnog kan afsterven.
Bij een gecompliceerde kroonfractuur is de pulpa zelf blootgelegd. Dit is een urgente
situatie omdat de pulpa openstaat voor bacteriën. De behandeling gebeurt zo snel
mogelijk en kan bestaan uit:
- directe pulpa-overkapping
- of partiële pulpotomie (een klein deel van de pulpa verwijderen)
Vooral bij jonge tanden probeert men de pulpa te behouden omdat die belangrijk is voor
verdere wortelontwikkeling.
, Wortelfracturen
Bij wortelfracturen zit de breuk onder het tandvlees, waardoor het minder zichtbaar is.
Vaak kan het coronale deel van de tand los of verplaatst zijn en is er bloeding uit de
sulcus. De diagnose is soms moeilijk omdat de fractuurlijn niet altijd op één röntgenfoto
zichtbaar is; daarom zijn meerdere opnames onder verschillende hoeken nodig.
De behandeling bestaat meestal uit het terugplaatsen van het coronale fragment in de
juiste positie en het stabiliseren met een flexibele spalk zodat genezing kan optreden.
Belangrijk om te onthouden:
- Het apicale deel blijft vaak vitaal
- Enkel het coronale deel kan necrotisch worden
Als dat gebeurt, wordt een endodontische behandeling uitgevoerd tot aan de fractuurlijn.
Fractuur processus alveolaris
Bij een fractuur van de processus alveolaris is niet enkel de tand beschadigd, maar
ook het omliggende bot. Hierdoor bewegen vaak meerdere tanden samen als één blok
(“en bloc”). Dit zorgt ook voor een duidelijke occlusiestoornis omdat de hele botstructuur
verplaatst is.
De behandeling bestaat uit het terugplaatsen van het botfragment in de juiste positie en
het stabiliseren met een spalk gedurende enkele weken. Eventuele weke delen letsels
worden tegelijk gehecht.
Weke delen letsels
Bij letsels van lip, wang of tong is het belangrijkste doel eerst reinigen en infectie
voorkomen. Wonden worden grondig gespoeld en ontsmet. Men moet altijd bedacht zijn
op tandfragmenten of vreemde lichamen in de weefsels, daarom kan soms een
röntgenfoto van de lip nodig zijn.
Indien nodig worden de wonden gehecht. Daarnaast wordt de tetanusstatus
gecontroleerd en kan antibiotica worden overwogen afhankelijk van de ernst en vervuiling
van de wonde.
Kaakfracturen
De kaakfracturen, vooral van de bovenkaak, worden klassiek ingedeeld volgens René Le
Fort. Deze classificatie beschrijft hoe de bovenkaak loskomt van de rest van het
aangezicht.
Bij Le Fort I is er een horizontale fractuur waarbij het
gehemelte loskomt van de bovenkaakstructuur
(“floating palate”).
Bij Le Fort II is er een piramidevormige fractuur waarbij
de bovenkaak als geheel mobiel wordt (“floating
maxilla”).
