Samenvatting OLOD Groepsdynamisch begeleiden
GROEPEN EN TEAMS
WAT IS EEN GROEP?
Er zijn heel veel definities voor de term ‘groep’. Johnson & Johnson hebben onderzoek
gedaan en door de accenten van verschillende definities samen te voegen, krijg je zes
essentiële kenmerken om van een ‘groep’ te spreken:
1. Een doel: Een groep is een verzameling mensen die gezamenlijk een bepaald doel
willen bereiken. Mensen worden lid van een groep omdat ze beseffen dat ze met een
groep meer kans maken om een doel te bereiken dan als individu.
2. Een onderlinge afhankelijkheid: Dit kenmerk legt de nadruk op het afhankelijk zijn
van elkaar. Als er een bepaalde gebeurtenis plaatsvindt, beïnvloedt die niet alleen
het individu, maar ook de groep.
3. Interactie: Er is direct contact met elkaar. Het accent ligt op de interactie die
aanwezig moet zijn tussen de groepsleden.
4. Een sociale eenheid: Twee of meer personen moeten zich lid voelen van de groep. Je
kan pas spreken over een groep wanneer de individuen zichzelf zien als deel van de
groep.
5. Wederzijdse beïnvloeding: De groepsleden beïnvloeden elkaar wederzijds. Zonder
beïnvloeding kan je niet van een groep spreken. (bv. wanneer 1 cliënt in de leefgroep
een slechte dag heeft, zal dit een impact hebben op de rest van de groep)
6. Normen en rollen: Een groep is een verzameling individuen van wie de interacties
door een aantal normen en rollen gestructureerd worden. Deze kunnen mondeling of
schriftelijk vastgelegd zijn.
De groep heeft een aantal regels die bepalen welk gedrag goed of fout is, gewenst of
ongewenst. Dit worden groepsnormen, het zijn gedragsregels die voor ieder lid van de groep
gelden.
Dit vergemakkelijkt de omgang met elkaar in groep, omdat iedereen weet wat men van de
ander mag verwachten en wat er van hem verwacht wordt. Groepen oefenen een actieve
druk uit op hun leden om zich te conformeren (= de mate waarin groepsleden zich
aanpassen aan de geldende groepsnorm) aan de groepsnormen.
Conclusie
• Er zijn verschillende definities en overlappingen in definitie.
• Niet elke verzameling van mensen vormt een groep.
o Twee of meer individuen die direct contact hebben met elkaar;
1
, o Die zich in het nastreven van gemeenschappelijke doelen bewust zijn van hun
wederzijdse afhankelijkheid;
o Die zich bewust zijn van hun lidmaatschap van de groep en zich bewust zijn
van de anderen die deel uitmaken van de groep.
Voorbeelden van een groep: scouts, vriendengroep, klasgroep, sportgroep
Een gezin is geen groep, dit is een systeem
WAT IS EEN TEAM?
Teams zijn twee of meer individuen waartussen er sociale interactie is en die een of meer
gemeenschappelijke doelen hebben. Die personen zijn afhankelijk van elkaar en iedereen
heeft eigen toegewezen rollen en functies.
Het verschil tussen ‘zomaar’ een groep mensen en een team:
Een team heeft geleerd zich te ‘verbinden’: samen te werken aan een bepaald doel. Binnen
een team is bij de leden het besef aanwezig dat ze door samen te werken in staat zijn een
doel te bereiken dat groter is dan ieders individuele kracht. De gezamelijke doel bindt en
verbindt.
Een groep wordt een team als de volgende kenmerken aanwezig zijn:
1. Het teambelang voorgaat op het eigenbelang
2. Er cohesie is (verbondenheid, wij-gevoel)
3. Iedereen bijdraagt aan het gezamenlijke doel (iedereen heeft zijn eigen taken, rollen
en functies, er is begrip voor elkaar en er wordt niet in eilandjes gewerkt)
4. Er een goede samenwerking (de sfeer is goed en de leden kunnen elkaar
aanspreken)
5. Alle leden hun verantwoordelijkheid nemen
6. Ieders inbreng, ervaring, kennis wordt gewaardeerd en ingezet
7. De communicatie op een goede manier verloopt (open communicatie, waar je je
veilig voelt)
8. Successen een gezamenlijk resultaat zijn (ieders bijdrage wordt erkend en het succes
word samen gevierd)
Definitie van J. Stevens:
“Een team bestaat uit twee of meer leden die in onderling afhankelijkheid en door onderling
overleg de uit te voeren taken verdelen en coördineren, met het oog op of in functie van
een extern doel, binnen een breder organisatorisch verband.”
Voorbeelden van een team: voetbalteam, werkteam
2
,GROEPSDYNAMICA
Groepsdynamica is het onderzoeksdomein dat zich richt op het vergroten van het inzicht in
het functioneren van groepen.
‘Functioneren’ is ruim, kan gaan over: hoe gaat iedereen met elkaar in interactie?,
onderlinge afhankelijkheid, beïnvloeding, relaties, …
Binnen groepsdynamica kijkt men volgens Johnson & Johnson naar:
1. Het gedrag van groepsleden binnen groepen
2. De ontwikkeling van groepen
3. De interacties tussen groepsleden, andere groepen en organisaties
4. De structuur van groepen
Er zijn drie actoren die betrokken zijn en die de basis vormen van groepsynamica:
1. De (begeleidings)groep, je cliënten: Welke doelgroep? Leiders/volgers? Hoe wordt er
onderling gecommuniceerd? Welke normen/waarden delen ze?
2. Het team: Je team heeft een sterke invloed op hoe je cliënten kan begeleiden. Denk
hierbij aan de samenstelling van je team (wel of geen werkervaring,
sterktes/zwaktes, mate van samenwerking, …)
3. Jezelf: Eigen waarden en normen, kennis en vaardigheden, hoe speel jij in op de
groepsdynamiek?
Elke groep functioneert tegelijkertijd op twee niveaus:
1. Taakniveau: Verwijst naar de inhoud, dus naar de activiteiten, spelvormen en
opdrachten binnen een groep. Ook de wijze waarop je je werking structureert (de
grootte van de begeleidingsgroep, de ruimte waarin de groep verblijft, de
activiteiten…).
Welke opdrachten, methodes worden gebruikt, hoe gaan ze aan de slag met
doelstellingen?
2. Socio-emotioneel niveau: Gaat over de verbondenheid tussen de groepsleden. In
groep reageren mensen op elkaar, ontstaan er sympathieën en antipathieën en
kunnen er banden ontwikkelen. Hierbij is het belangrijk op zicht te hebben op het
relationele aspect van de groep (is er verbondenheid? Zijn er kliekjes? Kunnen de
groepsleden hun emoties uiten?).
Hoe zijn de relaties onderling, hoe gaan ze in verbinding met elkaar? (bv. samen gaan
lunchen voor de shift)
3
, DE ONTWIKKELINGSFASEN VAN TUCKMAN
BRUCE TUCKMAN
• Amerikaanse psycholoog
• Bestudeerde groepen en verdeelde ze in verschillende fases
o Elke groep moet deze fasen doorlopen om effectief te kunnen samenwerken
en functioneren
• 1965: Tuckman’s stages of group development
MODEL VAN TUCKMAN: DE 5 ONTWIKKELINGSFASEN
• 4 fasen 5 fasen
• Toevoeging: extra fase adjourning
• Dit model is bruikbaar voor het kijken naar zowel groepen als teams
Forming: leren kennen, groep wordt gevormd
Storming: conflictfase, je moet elkaar leren begrijpen, hoe gaan we in communicatie gaan?
Norming: kwaliteit leren waarderen, we kunnen samen tot iets beters komen, ontstaan van
regels en afspraken, ‘wij’ > ‘ik’
Performing: vertrouwen en samenwerken
Een groep blijft niet altijd in de performing fase extra fase aan toegevoegd
Adjourning: afscheid nemen binnen het team
Tuckman stelt dat groepen zich in elke fase met andere thema’s bezighouden en dat dat het
gedrag van de groep beïnvloedt.
In elk stadium heeft de groep een licht verschillend doel. Tuckman is ervan overtuigd dat een
team verschillende stadia moet doorlopen om uiteindelijk effectief te kunnen samenwerken
en functioneren.
4
GROEPEN EN TEAMS
WAT IS EEN GROEP?
Er zijn heel veel definities voor de term ‘groep’. Johnson & Johnson hebben onderzoek
gedaan en door de accenten van verschillende definities samen te voegen, krijg je zes
essentiële kenmerken om van een ‘groep’ te spreken:
1. Een doel: Een groep is een verzameling mensen die gezamenlijk een bepaald doel
willen bereiken. Mensen worden lid van een groep omdat ze beseffen dat ze met een
groep meer kans maken om een doel te bereiken dan als individu.
2. Een onderlinge afhankelijkheid: Dit kenmerk legt de nadruk op het afhankelijk zijn
van elkaar. Als er een bepaalde gebeurtenis plaatsvindt, beïnvloedt die niet alleen
het individu, maar ook de groep.
3. Interactie: Er is direct contact met elkaar. Het accent ligt op de interactie die
aanwezig moet zijn tussen de groepsleden.
4. Een sociale eenheid: Twee of meer personen moeten zich lid voelen van de groep. Je
kan pas spreken over een groep wanneer de individuen zichzelf zien als deel van de
groep.
5. Wederzijdse beïnvloeding: De groepsleden beïnvloeden elkaar wederzijds. Zonder
beïnvloeding kan je niet van een groep spreken. (bv. wanneer 1 cliënt in de leefgroep
een slechte dag heeft, zal dit een impact hebben op de rest van de groep)
6. Normen en rollen: Een groep is een verzameling individuen van wie de interacties
door een aantal normen en rollen gestructureerd worden. Deze kunnen mondeling of
schriftelijk vastgelegd zijn.
De groep heeft een aantal regels die bepalen welk gedrag goed of fout is, gewenst of
ongewenst. Dit worden groepsnormen, het zijn gedragsregels die voor ieder lid van de groep
gelden.
Dit vergemakkelijkt de omgang met elkaar in groep, omdat iedereen weet wat men van de
ander mag verwachten en wat er van hem verwacht wordt. Groepen oefenen een actieve
druk uit op hun leden om zich te conformeren (= de mate waarin groepsleden zich
aanpassen aan de geldende groepsnorm) aan de groepsnormen.
Conclusie
• Er zijn verschillende definities en overlappingen in definitie.
• Niet elke verzameling van mensen vormt een groep.
o Twee of meer individuen die direct contact hebben met elkaar;
1
, o Die zich in het nastreven van gemeenschappelijke doelen bewust zijn van hun
wederzijdse afhankelijkheid;
o Die zich bewust zijn van hun lidmaatschap van de groep en zich bewust zijn
van de anderen die deel uitmaken van de groep.
Voorbeelden van een groep: scouts, vriendengroep, klasgroep, sportgroep
Een gezin is geen groep, dit is een systeem
WAT IS EEN TEAM?
Teams zijn twee of meer individuen waartussen er sociale interactie is en die een of meer
gemeenschappelijke doelen hebben. Die personen zijn afhankelijk van elkaar en iedereen
heeft eigen toegewezen rollen en functies.
Het verschil tussen ‘zomaar’ een groep mensen en een team:
Een team heeft geleerd zich te ‘verbinden’: samen te werken aan een bepaald doel. Binnen
een team is bij de leden het besef aanwezig dat ze door samen te werken in staat zijn een
doel te bereiken dat groter is dan ieders individuele kracht. De gezamelijke doel bindt en
verbindt.
Een groep wordt een team als de volgende kenmerken aanwezig zijn:
1. Het teambelang voorgaat op het eigenbelang
2. Er cohesie is (verbondenheid, wij-gevoel)
3. Iedereen bijdraagt aan het gezamenlijke doel (iedereen heeft zijn eigen taken, rollen
en functies, er is begrip voor elkaar en er wordt niet in eilandjes gewerkt)
4. Er een goede samenwerking (de sfeer is goed en de leden kunnen elkaar
aanspreken)
5. Alle leden hun verantwoordelijkheid nemen
6. Ieders inbreng, ervaring, kennis wordt gewaardeerd en ingezet
7. De communicatie op een goede manier verloopt (open communicatie, waar je je
veilig voelt)
8. Successen een gezamenlijk resultaat zijn (ieders bijdrage wordt erkend en het succes
word samen gevierd)
Definitie van J. Stevens:
“Een team bestaat uit twee of meer leden die in onderling afhankelijkheid en door onderling
overleg de uit te voeren taken verdelen en coördineren, met het oog op of in functie van
een extern doel, binnen een breder organisatorisch verband.”
Voorbeelden van een team: voetbalteam, werkteam
2
,GROEPSDYNAMICA
Groepsdynamica is het onderzoeksdomein dat zich richt op het vergroten van het inzicht in
het functioneren van groepen.
‘Functioneren’ is ruim, kan gaan over: hoe gaat iedereen met elkaar in interactie?,
onderlinge afhankelijkheid, beïnvloeding, relaties, …
Binnen groepsdynamica kijkt men volgens Johnson & Johnson naar:
1. Het gedrag van groepsleden binnen groepen
2. De ontwikkeling van groepen
3. De interacties tussen groepsleden, andere groepen en organisaties
4. De structuur van groepen
Er zijn drie actoren die betrokken zijn en die de basis vormen van groepsynamica:
1. De (begeleidings)groep, je cliënten: Welke doelgroep? Leiders/volgers? Hoe wordt er
onderling gecommuniceerd? Welke normen/waarden delen ze?
2. Het team: Je team heeft een sterke invloed op hoe je cliënten kan begeleiden. Denk
hierbij aan de samenstelling van je team (wel of geen werkervaring,
sterktes/zwaktes, mate van samenwerking, …)
3. Jezelf: Eigen waarden en normen, kennis en vaardigheden, hoe speel jij in op de
groepsdynamiek?
Elke groep functioneert tegelijkertijd op twee niveaus:
1. Taakniveau: Verwijst naar de inhoud, dus naar de activiteiten, spelvormen en
opdrachten binnen een groep. Ook de wijze waarop je je werking structureert (de
grootte van de begeleidingsgroep, de ruimte waarin de groep verblijft, de
activiteiten…).
Welke opdrachten, methodes worden gebruikt, hoe gaan ze aan de slag met
doelstellingen?
2. Socio-emotioneel niveau: Gaat over de verbondenheid tussen de groepsleden. In
groep reageren mensen op elkaar, ontstaan er sympathieën en antipathieën en
kunnen er banden ontwikkelen. Hierbij is het belangrijk op zicht te hebben op het
relationele aspect van de groep (is er verbondenheid? Zijn er kliekjes? Kunnen de
groepsleden hun emoties uiten?).
Hoe zijn de relaties onderling, hoe gaan ze in verbinding met elkaar? (bv. samen gaan
lunchen voor de shift)
3
, DE ONTWIKKELINGSFASEN VAN TUCKMAN
BRUCE TUCKMAN
• Amerikaanse psycholoog
• Bestudeerde groepen en verdeelde ze in verschillende fases
o Elke groep moet deze fasen doorlopen om effectief te kunnen samenwerken
en functioneren
• 1965: Tuckman’s stages of group development
MODEL VAN TUCKMAN: DE 5 ONTWIKKELINGSFASEN
• 4 fasen 5 fasen
• Toevoeging: extra fase adjourning
• Dit model is bruikbaar voor het kijken naar zowel groepen als teams
Forming: leren kennen, groep wordt gevormd
Storming: conflictfase, je moet elkaar leren begrijpen, hoe gaan we in communicatie gaan?
Norming: kwaliteit leren waarderen, we kunnen samen tot iets beters komen, ontstaan van
regels en afspraken, ‘wij’ > ‘ik’
Performing: vertrouwen en samenwerken
Een groep blijft niet altijd in de performing fase extra fase aan toegevoegd
Adjourning: afscheid nemen binnen het team
Tuckman stelt dat groepen zich in elke fase met andere thema’s bezighouden en dat dat het
gedrag van de groep beïnvloedt.
In elk stadium heeft de groep een licht verschillend doel. Tuckman is ervan overtuigd dat een
team verschillende stadia moet doorlopen om uiteindelijk effectief te kunnen samenwerken
en functioneren.
4
