Socialezekerheidsrecht
INLEIDING
Examen:
• Mondeling examen met 20 min schriftelijke voorbereiding
• 3 kleuren kaartjes trekken, 1 trekken per kleur: zo komen alle delen van de leerstof +/- aan bod
o Het zijn allemaal kennisvragen, geen casus voorleggen
• Op het einde zegt de prof hoe het is geweest (je krijgt te weten of je geslaagd bent of niet)
Studiemateriaal:
• Slides: zijn het belangrijkste om te leren (is erg technische materie, dus begin er op tijd aan)
o Dingen in handboek die we niet hebben besproken in de les, moeten we niet kennen, je mag dit
leren moet niet om te slagen
• Vervolledigen met eigen nota’s
• Belangrijke hulpmiddelen
o Wetgeving: Wetboek Sociaal Recht
o Plus met uitgeprinte wetgeving naar het examen komen
• Literatuur: handboek en bijkomende documentatie op BB
THEMA 1: SOCIALE ZEKERHEID EN SOCIALE ZEKERHEIDSRECHT
HOOFDSTUK 1: BEGRIP EN SITUERING
AFDELING 1: Focus op alledaagse menselijk noden
Het heeft te maken met alledaagse menselijke noden. Je komt zwz in aanmerking met sociale zekerheid,
iedereen heeft ooit een situatie waarin men medische hulp nodig heeft of financiële hulp
Ziekte: iemand ligt in het ziekenhuis en is kwetsbaar en heeft hulp nodig
• Vb: een persoon die verzorging in het ziekenhuis nodig heeft, heeft ook geld nodig om kosten te dragen.
Hoe kom je aan uw geld: door te werken, maar deze kan niet meer werken om geld te hebben dus we
hebben een probleem sociale zekerheid: 1ste sociale risico waarmee we ons bezig hebben gehouden
o Er is een inkomensverlies: als die man lang genoeg niet werkt verliest die zijn gewaarborgd
dagloon. We zorgen dat we dan het nodige inkomen en nodige financiële tussenkomst.
Moederschap: nood aan medische begeleiding van de zwangerschap en bevalling en die mensen vergoed voor
hun diensten ( medische kosten ) en hun inkomstenverlies
• Vb: een vrouw die bevallen is, zwangere vrouwen en vrouwen die zijn bevallen moeten wel eerst rusten,
het is niet d bedoeling dat die meteen gaan werken. Maar tijdens deze rust gaan ze veel kosten maken,
hierdoor heb je geen inkomen en kun je de kosten zo niet dragen. Sociale zekerheid heeft een systeem
opgebouwd om het risico in te kaderen Zodat er geen inkomensverlies is.
Arbeidsongeval of beroepsziekte: nood aan medische zorg, medische kosten, onvermogen te werken of
overlijden, inkomstenverlies…
• Vb: Textielfabriek in India: niet gemaakt voor de machines die erin stonden, door de trilling heeft die het
begeven, heirdoor zijn er drieduizend arbeiders onder het puin gestorven en twee duizend mensen
zwaar gewon eruit gekomen: e ris niet aan verzorgen, medische kosten, maar je hebt geen inkomen want
uw werkplek is letterlijk we: In kader van arbeidsongeval: zegen we voor en specifieke omkadering die
hoe ris dan in andere gevallen, omdat we heir uitgaan de werkgever is mee verantwoordelijk voor de
situatie en moet mee betalen
1
,Handicap: verminderd verdienvermogen en verlies aan zelfredzaamheid, nood aan aangepaste hulp,
bijkomende kosten
• Sociale zekerheid is ook kijken naar mensen die een handicap hebben en die van in het begin beperkt
zijn om in dit systeem te kunnen functioneren: als je veroordeelt bent om een rolstoel, of je zicht is zo
slecht dat je eignelijk niet ziet waar je naartoe stapt. Dan heb je in deze samenleving behoorlijk
minder kansen om door arbeid aan het wek te gaan, je kan niet zomaar alle jobs doen zonder
aanpassing.
• U verdienvermogen is verminderde samenleven kan keuzes make: pech , dan stapelt de armoede
zich op of via sociale zekerheid gaan we het verminderd verdienvermogen compenseren om dat ze
ook een waardig bestaan verdienen
Werkloosheid: systeem van de maatschappij
Persoon wil werk, maar wil eigenlijk geld. Je wordt al succesvol beschouwd als je kan leven van het inkomend
at je kapitaal opbrengt. In onze maatschappij hebben we volgend systeem:
• Kapitaal: Extreem succesvol ben je als je kan voorzien voor je eigen inkomen door kapitaal (zoveel
geld bijeen dat het geld opbrengt zodat je niet meer moet arbeiden voor inkomen)
• Arbeid: Merendeel van ons gaat evenwel moeten werken om inkomen te krijgen omdat het geld dat
we hebben niet genoeg opbrengt om in ons eigen leven te voorzien vroeger, voordat er sociale
zekerheid was, als je geen kapitaal of geen arbeid had, dan zakte je meteen naar armoede → nu 2
stappen toegevoegd (3 en 4)
• Sociale verzekering: indien het niet mogelijk is om werk te vinden, vang je dit op via een verzekering:
in eerste instantie een werkloosheidsverzekering. Omdat je buiten uw wil uw werk kwijt bent en er
geen vindt. Indien je geen WN bent geweest heb je dit niet. Huidig systeem bepaald dat dit na jaar
stopt, zit je dan meteen in armoede?
• Bijstand: dan komen we bij bijstand, OCMW kruimen onder de vraag over de volhouding
• Armoede: indien zowel de verzekering en bijstand wegvallen dan om je in armoede. It is wat we met
sociale zekerheid proberen te vermijden en op te vangen
Kinderen: kosten opvoeding en onderhoud, opvang
Een meisje dat in de Filipijnen woont, gaat niet naar school want ze werkt. ZO draagt zo bij aan het
gezinsinkomen van haar mama en haar drie broers en zussen. Haar papa is weg. Dezelfde situatie was ook ooit
de realiteit in België. We hebben schrijdende armoede gekend, kinderen die achtergelaten werden en die
moesten werken. Vandaag lopen onze kinderen rond met een boekentas, en zijn ze gezond
• zo’n situatie hebben we tot na WO I ook gekend → het feit dat we geëvolueerd zijn naar de andere
situatie is omwille van de sociale zekerheid (bv. kinderbijslag – financiële steun die je krijgt omdat je
kinderen hebt)
• We hebben systemen van kinderbijslagen waarmee we ouders ondersteunen om kosten van
opvoeding en onderhoud te dekken. Met deze extra inkomen temperen we in grote mate het risico
op kinderarmoede.
Ouderdom : behoefte aan rust, verminderd verdienvermogen
We leven in een samenleving waar we in een bepaald ogenblik aanvaarden je moet niet meer werken om in je
inkomen te voorzien, omdat je al genoeg gewerkt hebt en niet meer geschikt bent om het werk uit te voeren.
Je mag rusten, maar wat doe je dan in een systeem dat arbeid als motor voor inkomen produceert, tenzij je iets
voorziet. Een pensioensverzekering onder andere, worden vaak aangevoerd met flexi jobbers, die dekt dan het
inkomensverlies bij pensioen
• Recht op en behoefte aan rust, maar dan ook geen inkomen
2
,AFDELING 2: Gebruikelijke betekenis
Conceptualisatie sociale zekerheid : Gebruikelijke definitie (Van Dale)
Sociale zekerheid: (a) toestand waarbij voor allen de bezorgdheid voor gebrek wordt uitgesloten (b) het
geheel van instellingen en regelingen die dienen om deze toestand te verzekeren
o Of je nu ziek bent, arbeidsongeval, ouder, tijdelijk werkloos, we gaan er voor zorgen dat je niet
bang moet zijn voor gebruik. Tweede betekenis is sociaal van belang: het technisch geheel. Het
is het arsenaal van rechtsfiguren, procedures en rechten die maakt dat we deze toestand zo
goed mogelijk bekomen
o Vanuit die twee betekenissen merk je 2 benaderingen: sociale zekerheid in zijn
situationele/teleologische betekenis en sociale zekerheid in zijn instrumentele betekenis
AFDELING 3: Sociale zekerheid in zijn situationele/teleologische betekenis
Sociale zekerheid = uitsluiting van bezorgdheid voor gebruik
Link oudste gebruik term
o Simon Bolivar (1819): drie pijlers voor een ideale samenleving: het grootst mogelijke geluk, het
grootst mogelijke sociale zekerheid en grootst mogelijke politieke stabiliteit
o Social Security Act VS (1935): Social Security Act is een wet die een basis van
werkloosheidsverzekering organiseert en een aantal voorzieningen voor
ouderdomsbescherming (om de mensen van gebrek te vrijwaren)
o “Freedom from want” Roosevelt (1941): Roosevelt houdt in 1941 een speech in die
terminologie waarin hij 4 vrijheden vooropstelt voor het tijdperk dat hij wil inleiden: vrijheid
van geloof, freedom of fear, freedom of speech, freedom from want (bevrijding van gebrek) →
uit bevrijding van gebrek ‘social security’
Realiteit vs ideaal: uitsluiting bezorgdheid gebrek is onvoltooid doel, sociale zekerheid is streven naar
zekerheid
o het is een streving, he tis een ideaal. Het is belangrijk omdat het gelinkt is met een
basisbehoefte aan veiligheid. Het is bijna onvermijdelijk dat we tot dit soort systemen komen,
omdat we intrinsiek kwetsbaar zijn. Als kind heb je hulp en begeleiding nodig, je zal iemand
nodig hebben die voor je zorgt. Als je handicap hebt, heb je ondersteuning nodig want je kan
niet mee tot andere mensen. Hetzeflde met ziekte en ouderdom. Intrinsiek gaan we streven
naar een veiligheid op deze vlakken, daardoor komen we tot sociale zekerheid
Verband verhulling basisbehoefte aan veiligheid
o verband intrinsieke kwetsbaarheid menses (kindertijd, handicap, ziekte , ouderdom)
o Versterkt door maatschappelijke context ( nood aan financiële middelen om in
levensonderhoud en ( medische) zorg te voorzien, begrensde mogelijkheden om wettig
inkomen te vergaren
De maatschappelijke context vergroot deze kwetsbaarheid, want je hebt geld nodig om
te kunnen functioneren. Binnen de logica zul je aan arbeid moeten doen, maar als je
malchange hebt. Dan kun je niet mee, daarodor vergroot de maatschappelijke context
de kwetsbaarheid die al zwz in onze menselijke structuur ligt.
Onderscheid psychologische conditie: maatschappelijke dimensie: de vraag of je zeker voelt in de
samenleving hangt voor een groot deel af van je ingesteldheid
Specifieke focus op noden met maatschappelijke oorzaak en maatschappelijk belang tot leniging
o Historisch ontwikkelingspatroon: compenseren onwenselijke gevolgen economische
productie en verdeling welvaart
o Oude problematiek armoede: leniging middels bijstandsvoorzieningen
o Nieuwe vormen van bestaanszekerheid sinds industriële revolutie; leer social rulors………
3
, Traditionele sociale risico’s Prestatie van sociale zekerheid
tegemoetkoming in kost medische zorg
(kosten voor zorg bij) ziekte
(verzekeringstegemoetkoming; medische bijstand)
(inkomensverlies wegens) arbeidsongeschiktheid (en
uitkeringen arbeidsongeschiktheid (en invaliditeit) of
invaliditeit), (bijkomende kosten ter compensatie)
tegemoetkomingen personen met handicap
verlies van zelfredzaamheid
(inkomensverlies door) moederschaps(rust) moederschapsuitkeringen
(medische kosten en inkomensverlies door) tegemoetkoming in kost medische zorg, uitkeringen
arbeidsongeval arbeidsongeschiktheid, nabestaandenrenten
(medische kosten en inkomensverlies door) tegemoetkoming in kost medische zorg, uitkeringen
beroepsziekte arbeidsongeschiktheid, nabestaandenrenten
inkomensvervangende uitkering
(inkomensverlies door) werkloosheid
(werkloosheidsuitkering, overbruggingsrecht, leefloon)
AFDELING 4: Sociale zekerheid in zijn instrumentele betekenis
Sociale zekerheid = geheel instellingen en regelingen erop gericht mensen te vrijwaren van bezorgdheid voor
gebrek. Moderne socialezekerheidssystemen wordt door de staat georganiseerd en geregeld door
verschillende wettelijke regels.
Historische diversiteit: historisch gezien hebben verschillende vormen bestaan
• Rol van (solidaire) samenlevingsverbanden: stam, familie, (kern)gezin
o Het kerngezin is de oudste vorm van sociale zekerheid, alles wat je hebt ga je in
familieverband verdelen
o Zie je nu ook nog, bv. als je ziek bent, zal je partner, moeder, vader, … je in eerste instantie
verzorgen (zoals eten geven, medicatie afhalen) Hier zijn we dus al voorbij , maar zien we
nog steeds terugkomen
• Rol van eigendom (bv. onroerende goederen, spaargeld, beleggingen):
o het hebben van onroerende goederen of spaargoederen → als je zoveel hebt, moet je je
geen zorg maken voor die sociale risico’s omdat je wel ergens geld of goederen hebt om die
risico’s te dekken
o je hebt u al vrijwaart van gebrek want eigendom is een belangrijke vorm om uw sociale
zekerheid te gaan garanderen
• Rol van liefdadigheid(instellingen): begin 19de eeuw en is de voorloper vd sociale bijstand
o In Europa hebben we vooral katholiek geïnspireerde sociale zekerheid, bij ons ook dit zijn de
voorlopers van de sociale bijstand. Waren de oude liefdadigheidsinstellingen katholieke kerk
• Rol van emancipatiestrijd arbeidersbeweging in de 19de eeuw : oorsprong sociale verzekeringen
(belangrijk voor de evolutie vd technieken)
o Evolutie van landbouweconomie naar industrieel kapitalisme in de 19e eeuw: ontregeling
traditionele samenlevings- en solidariteitsverbanden:
Wanneer het industrieel kapitalisme in de 19de eeuw tot ontwikkeling komt, krijgen
we te maken met ontregeling traditionele samenlevings- en solidariteitsverbanden
Mensen op het platteland vielen dood van de honger, enorme groepen mensen
kwamen samen in de steden. Vluchtte daar naartoe om daar een voerleven te
vinden. In de stad is er ets fundamenteel anders dan op het platteland, je kan geen
kasseien eten. Ineens is er een enorme groep mensen die niets anders hebben dan
hun lichaam die zich aanbieden aan de fabrieken met vraag kan ik hier komen
werken. Op dat moment ontstond er een arbeidsmarkt.
4
INLEIDING
Examen:
• Mondeling examen met 20 min schriftelijke voorbereiding
• 3 kleuren kaartjes trekken, 1 trekken per kleur: zo komen alle delen van de leerstof +/- aan bod
o Het zijn allemaal kennisvragen, geen casus voorleggen
• Op het einde zegt de prof hoe het is geweest (je krijgt te weten of je geslaagd bent of niet)
Studiemateriaal:
• Slides: zijn het belangrijkste om te leren (is erg technische materie, dus begin er op tijd aan)
o Dingen in handboek die we niet hebben besproken in de les, moeten we niet kennen, je mag dit
leren moet niet om te slagen
• Vervolledigen met eigen nota’s
• Belangrijke hulpmiddelen
o Wetgeving: Wetboek Sociaal Recht
o Plus met uitgeprinte wetgeving naar het examen komen
• Literatuur: handboek en bijkomende documentatie op BB
THEMA 1: SOCIALE ZEKERHEID EN SOCIALE ZEKERHEIDSRECHT
HOOFDSTUK 1: BEGRIP EN SITUERING
AFDELING 1: Focus op alledaagse menselijk noden
Het heeft te maken met alledaagse menselijke noden. Je komt zwz in aanmerking met sociale zekerheid,
iedereen heeft ooit een situatie waarin men medische hulp nodig heeft of financiële hulp
Ziekte: iemand ligt in het ziekenhuis en is kwetsbaar en heeft hulp nodig
• Vb: een persoon die verzorging in het ziekenhuis nodig heeft, heeft ook geld nodig om kosten te dragen.
Hoe kom je aan uw geld: door te werken, maar deze kan niet meer werken om geld te hebben dus we
hebben een probleem sociale zekerheid: 1ste sociale risico waarmee we ons bezig hebben gehouden
o Er is een inkomensverlies: als die man lang genoeg niet werkt verliest die zijn gewaarborgd
dagloon. We zorgen dat we dan het nodige inkomen en nodige financiële tussenkomst.
Moederschap: nood aan medische begeleiding van de zwangerschap en bevalling en die mensen vergoed voor
hun diensten ( medische kosten ) en hun inkomstenverlies
• Vb: een vrouw die bevallen is, zwangere vrouwen en vrouwen die zijn bevallen moeten wel eerst rusten,
het is niet d bedoeling dat die meteen gaan werken. Maar tijdens deze rust gaan ze veel kosten maken,
hierdoor heb je geen inkomen en kun je de kosten zo niet dragen. Sociale zekerheid heeft een systeem
opgebouwd om het risico in te kaderen Zodat er geen inkomensverlies is.
Arbeidsongeval of beroepsziekte: nood aan medische zorg, medische kosten, onvermogen te werken of
overlijden, inkomstenverlies…
• Vb: Textielfabriek in India: niet gemaakt voor de machines die erin stonden, door de trilling heeft die het
begeven, heirdoor zijn er drieduizend arbeiders onder het puin gestorven en twee duizend mensen
zwaar gewon eruit gekomen: e ris niet aan verzorgen, medische kosten, maar je hebt geen inkomen want
uw werkplek is letterlijk we: In kader van arbeidsongeval: zegen we voor en specifieke omkadering die
hoe ris dan in andere gevallen, omdat we heir uitgaan de werkgever is mee verantwoordelijk voor de
situatie en moet mee betalen
1
,Handicap: verminderd verdienvermogen en verlies aan zelfredzaamheid, nood aan aangepaste hulp,
bijkomende kosten
• Sociale zekerheid is ook kijken naar mensen die een handicap hebben en die van in het begin beperkt
zijn om in dit systeem te kunnen functioneren: als je veroordeelt bent om een rolstoel, of je zicht is zo
slecht dat je eignelijk niet ziet waar je naartoe stapt. Dan heb je in deze samenleving behoorlijk
minder kansen om door arbeid aan het wek te gaan, je kan niet zomaar alle jobs doen zonder
aanpassing.
• U verdienvermogen is verminderde samenleven kan keuzes make: pech , dan stapelt de armoede
zich op of via sociale zekerheid gaan we het verminderd verdienvermogen compenseren om dat ze
ook een waardig bestaan verdienen
Werkloosheid: systeem van de maatschappij
Persoon wil werk, maar wil eigenlijk geld. Je wordt al succesvol beschouwd als je kan leven van het inkomend
at je kapitaal opbrengt. In onze maatschappij hebben we volgend systeem:
• Kapitaal: Extreem succesvol ben je als je kan voorzien voor je eigen inkomen door kapitaal (zoveel
geld bijeen dat het geld opbrengt zodat je niet meer moet arbeiden voor inkomen)
• Arbeid: Merendeel van ons gaat evenwel moeten werken om inkomen te krijgen omdat het geld dat
we hebben niet genoeg opbrengt om in ons eigen leven te voorzien vroeger, voordat er sociale
zekerheid was, als je geen kapitaal of geen arbeid had, dan zakte je meteen naar armoede → nu 2
stappen toegevoegd (3 en 4)
• Sociale verzekering: indien het niet mogelijk is om werk te vinden, vang je dit op via een verzekering:
in eerste instantie een werkloosheidsverzekering. Omdat je buiten uw wil uw werk kwijt bent en er
geen vindt. Indien je geen WN bent geweest heb je dit niet. Huidig systeem bepaald dat dit na jaar
stopt, zit je dan meteen in armoede?
• Bijstand: dan komen we bij bijstand, OCMW kruimen onder de vraag over de volhouding
• Armoede: indien zowel de verzekering en bijstand wegvallen dan om je in armoede. It is wat we met
sociale zekerheid proberen te vermijden en op te vangen
Kinderen: kosten opvoeding en onderhoud, opvang
Een meisje dat in de Filipijnen woont, gaat niet naar school want ze werkt. ZO draagt zo bij aan het
gezinsinkomen van haar mama en haar drie broers en zussen. Haar papa is weg. Dezelfde situatie was ook ooit
de realiteit in België. We hebben schrijdende armoede gekend, kinderen die achtergelaten werden en die
moesten werken. Vandaag lopen onze kinderen rond met een boekentas, en zijn ze gezond
• zo’n situatie hebben we tot na WO I ook gekend → het feit dat we geëvolueerd zijn naar de andere
situatie is omwille van de sociale zekerheid (bv. kinderbijslag – financiële steun die je krijgt omdat je
kinderen hebt)
• We hebben systemen van kinderbijslagen waarmee we ouders ondersteunen om kosten van
opvoeding en onderhoud te dekken. Met deze extra inkomen temperen we in grote mate het risico
op kinderarmoede.
Ouderdom : behoefte aan rust, verminderd verdienvermogen
We leven in een samenleving waar we in een bepaald ogenblik aanvaarden je moet niet meer werken om in je
inkomen te voorzien, omdat je al genoeg gewerkt hebt en niet meer geschikt bent om het werk uit te voeren.
Je mag rusten, maar wat doe je dan in een systeem dat arbeid als motor voor inkomen produceert, tenzij je iets
voorziet. Een pensioensverzekering onder andere, worden vaak aangevoerd met flexi jobbers, die dekt dan het
inkomensverlies bij pensioen
• Recht op en behoefte aan rust, maar dan ook geen inkomen
2
,AFDELING 2: Gebruikelijke betekenis
Conceptualisatie sociale zekerheid : Gebruikelijke definitie (Van Dale)
Sociale zekerheid: (a) toestand waarbij voor allen de bezorgdheid voor gebrek wordt uitgesloten (b) het
geheel van instellingen en regelingen die dienen om deze toestand te verzekeren
o Of je nu ziek bent, arbeidsongeval, ouder, tijdelijk werkloos, we gaan er voor zorgen dat je niet
bang moet zijn voor gebruik. Tweede betekenis is sociaal van belang: het technisch geheel. Het
is het arsenaal van rechtsfiguren, procedures en rechten die maakt dat we deze toestand zo
goed mogelijk bekomen
o Vanuit die twee betekenissen merk je 2 benaderingen: sociale zekerheid in zijn
situationele/teleologische betekenis en sociale zekerheid in zijn instrumentele betekenis
AFDELING 3: Sociale zekerheid in zijn situationele/teleologische betekenis
Sociale zekerheid = uitsluiting van bezorgdheid voor gebruik
Link oudste gebruik term
o Simon Bolivar (1819): drie pijlers voor een ideale samenleving: het grootst mogelijke geluk, het
grootst mogelijke sociale zekerheid en grootst mogelijke politieke stabiliteit
o Social Security Act VS (1935): Social Security Act is een wet die een basis van
werkloosheidsverzekering organiseert en een aantal voorzieningen voor
ouderdomsbescherming (om de mensen van gebrek te vrijwaren)
o “Freedom from want” Roosevelt (1941): Roosevelt houdt in 1941 een speech in die
terminologie waarin hij 4 vrijheden vooropstelt voor het tijdperk dat hij wil inleiden: vrijheid
van geloof, freedom of fear, freedom of speech, freedom from want (bevrijding van gebrek) →
uit bevrijding van gebrek ‘social security’
Realiteit vs ideaal: uitsluiting bezorgdheid gebrek is onvoltooid doel, sociale zekerheid is streven naar
zekerheid
o het is een streving, he tis een ideaal. Het is belangrijk omdat het gelinkt is met een
basisbehoefte aan veiligheid. Het is bijna onvermijdelijk dat we tot dit soort systemen komen,
omdat we intrinsiek kwetsbaar zijn. Als kind heb je hulp en begeleiding nodig, je zal iemand
nodig hebben die voor je zorgt. Als je handicap hebt, heb je ondersteuning nodig want je kan
niet mee tot andere mensen. Hetzeflde met ziekte en ouderdom. Intrinsiek gaan we streven
naar een veiligheid op deze vlakken, daardoor komen we tot sociale zekerheid
Verband verhulling basisbehoefte aan veiligheid
o verband intrinsieke kwetsbaarheid menses (kindertijd, handicap, ziekte , ouderdom)
o Versterkt door maatschappelijke context ( nood aan financiële middelen om in
levensonderhoud en ( medische) zorg te voorzien, begrensde mogelijkheden om wettig
inkomen te vergaren
De maatschappelijke context vergroot deze kwetsbaarheid, want je hebt geld nodig om
te kunnen functioneren. Binnen de logica zul je aan arbeid moeten doen, maar als je
malchange hebt. Dan kun je niet mee, daarodor vergroot de maatschappelijke context
de kwetsbaarheid die al zwz in onze menselijke structuur ligt.
Onderscheid psychologische conditie: maatschappelijke dimensie: de vraag of je zeker voelt in de
samenleving hangt voor een groot deel af van je ingesteldheid
Specifieke focus op noden met maatschappelijke oorzaak en maatschappelijk belang tot leniging
o Historisch ontwikkelingspatroon: compenseren onwenselijke gevolgen economische
productie en verdeling welvaart
o Oude problematiek armoede: leniging middels bijstandsvoorzieningen
o Nieuwe vormen van bestaanszekerheid sinds industriële revolutie; leer social rulors………
3
, Traditionele sociale risico’s Prestatie van sociale zekerheid
tegemoetkoming in kost medische zorg
(kosten voor zorg bij) ziekte
(verzekeringstegemoetkoming; medische bijstand)
(inkomensverlies wegens) arbeidsongeschiktheid (en
uitkeringen arbeidsongeschiktheid (en invaliditeit) of
invaliditeit), (bijkomende kosten ter compensatie)
tegemoetkomingen personen met handicap
verlies van zelfredzaamheid
(inkomensverlies door) moederschaps(rust) moederschapsuitkeringen
(medische kosten en inkomensverlies door) tegemoetkoming in kost medische zorg, uitkeringen
arbeidsongeval arbeidsongeschiktheid, nabestaandenrenten
(medische kosten en inkomensverlies door) tegemoetkoming in kost medische zorg, uitkeringen
beroepsziekte arbeidsongeschiktheid, nabestaandenrenten
inkomensvervangende uitkering
(inkomensverlies door) werkloosheid
(werkloosheidsuitkering, overbruggingsrecht, leefloon)
AFDELING 4: Sociale zekerheid in zijn instrumentele betekenis
Sociale zekerheid = geheel instellingen en regelingen erop gericht mensen te vrijwaren van bezorgdheid voor
gebrek. Moderne socialezekerheidssystemen wordt door de staat georganiseerd en geregeld door
verschillende wettelijke regels.
Historische diversiteit: historisch gezien hebben verschillende vormen bestaan
• Rol van (solidaire) samenlevingsverbanden: stam, familie, (kern)gezin
o Het kerngezin is de oudste vorm van sociale zekerheid, alles wat je hebt ga je in
familieverband verdelen
o Zie je nu ook nog, bv. als je ziek bent, zal je partner, moeder, vader, … je in eerste instantie
verzorgen (zoals eten geven, medicatie afhalen) Hier zijn we dus al voorbij , maar zien we
nog steeds terugkomen
• Rol van eigendom (bv. onroerende goederen, spaargeld, beleggingen):
o het hebben van onroerende goederen of spaargoederen → als je zoveel hebt, moet je je
geen zorg maken voor die sociale risico’s omdat je wel ergens geld of goederen hebt om die
risico’s te dekken
o je hebt u al vrijwaart van gebrek want eigendom is een belangrijke vorm om uw sociale
zekerheid te gaan garanderen
• Rol van liefdadigheid(instellingen): begin 19de eeuw en is de voorloper vd sociale bijstand
o In Europa hebben we vooral katholiek geïnspireerde sociale zekerheid, bij ons ook dit zijn de
voorlopers van de sociale bijstand. Waren de oude liefdadigheidsinstellingen katholieke kerk
• Rol van emancipatiestrijd arbeidersbeweging in de 19de eeuw : oorsprong sociale verzekeringen
(belangrijk voor de evolutie vd technieken)
o Evolutie van landbouweconomie naar industrieel kapitalisme in de 19e eeuw: ontregeling
traditionele samenlevings- en solidariteitsverbanden:
Wanneer het industrieel kapitalisme in de 19de eeuw tot ontwikkeling komt, krijgen
we te maken met ontregeling traditionele samenlevings- en solidariteitsverbanden
Mensen op het platteland vielen dood van de honger, enorme groepen mensen
kwamen samen in de steden. Vluchtte daar naartoe om daar een voerleven te
vinden. In de stad is er ets fundamenteel anders dan op het platteland, je kan geen
kasseien eten. Ineens is er een enorme groep mensen die niets anders hebben dan
hun lichaam die zich aanbieden aan de fabrieken met vraag kan ik hier komen
werken. Op dat moment ontstond er een arbeidsmarkt.
4
