Socialezekerheidsrecht
Inhoudsopgave
Algemene toelichting..........................................................................................................3
Thema 1: Sociale zekerheid & socialezekerheidsrecht.........................................................3
Wat is sociale zekerheid?...............................................................................................................3
Focus op alledaagse menselijke noden.............................................................................................................3
Gebruikelijke betekenis (Van Dale): Sociale zekerheid:....................................................................................3
Wat is socialezekerheidsrecht?......................................................................................................5
Voorwerp en karakter.......................................................................................................................................5
Technieken: sociale verzekering en sociale bijstand.........................................................................................6
Wat is socialezekerheidsrecht? Analyse vanuit het positieve recht: Het recht op sociale zekerheid als
Mensenrecht...................................................................................................................................................13
Verdeling van bevoegdheden in België...........................................................................................................18
Omkadering van de regelgeving in het domein van de sociale zekerheid.....................................................19
Thema 2: Sociale verzekeringen naar Belgisch recht..........................................................21
Overzicht:.....................................................................................................................................21
Deel I: De verplichte verzekering voor geneeskundige verzorging en uitkeringen........................21
Schets van de historische ontwikkeling..........................................................................................................21
Huidige basiswetgeving...................................................................................................................................22
Verzekering geneeskundige verzorging..........................................................................................................23
Uitkeringsverzekering......................................................................................................................................28
Administratieve organisatie............................................................................................................................33
Financiële organisatie......................................................................................................................................34
Deel II: De werkloosheidsverzekering..........................................................................................35
Schets van de historische ontwikkeling..........................................................................................................35
Huidige basiswetgeving...................................................................................................................................36
Doel.................................................................................................................................................................37
Voorwaarden ter toekenning van prestaties..................................................................................................37
Voorziene prestaties.......................................................................................................................................42
Administratieve en financiële organisatie.......................................................................................................44
Deel III: De gezinsbijslagenverzekering.........................................................................................46
Schets van de historische ontwikkeling..........................................................................................................46
Huidige basiswetgeving...................................................................................................................................48
Doel.................................................................................................................................................................48
Voorwaarden ter toekenning van prestaties..................................................................................................49
Voorziene prestaties.......................................................................................................................................49
AdmINistratieve en financiële organisatie......................................................................................................51
Deel IV: De verplichte pensioensverzekeringen...........................................................................54
Schets van de historische ontwikkeling..........................................................................................................54
Huidige basiswetgeving...................................................................................................................................57
Doel.................................................................................................................................................................58
Rustpensioenen (algemeen)...........................................................................................................................58
Bijzonder rustpensioen gewezen echtgenoot (werknemer of zelfstandige) NIET KENNEN...........................63
Overlevingspensioenen (algemeen)................................................................................................................63
Administratieve en financiële organisatie.......................................................................................................64
Deel V: Beginselen van de bijdrageregelingen & de indeling in beroepscategorieën....................65
1
, Beginselen van de bijdragenregelingen..........................................................................................................65
De indeling in beroepscategorieën.................................................................................................................66
Thema 3: Regelingen van sociale bijstand.........................................................................69
Deel I: Tegemoetkomingen voor personen met een handicap.....................................................69
Schets van de historische ontwikkeling..........................................................................................................69
Huidige basiswetgeving...................................................................................................................................69
Doel.................................................................................................................................................................69
Voorwaarden ter toekenning van prestaties..................................................................................................70
Voorziene prestaties.......................................................................................................................................70
Administratieve en financiële organisatie.......................................................................................................72
Deel II: Het recht op maatschappelijke integratie........................................................................72
Schets van de historische ontwikkeling..........................................................................................................72
Huidige basiswetgeving...................................................................................................................................73
Doel.................................................................................................................................................................73
Voorwaarden ter toekenning van prestaties (art. 3 WMI).............................................................................73
Voorziene prestaties.......................................................................................................................................74
Administratieve en financiële organisatie.......................................................................................................75
Deel III: De gewaarborgde gezinsbijslagen (niet besproken: verouderd)......................................76
Deel IV De inkomensgarantie voor ouderen.................................................................................76
Schets van de historische ontwikkeling..........................................................................................................76
Huidige basiswetgeving...................................................................................................................................76
Doel.................................................................................................................................................................76
Voorwaarden ter toekenning van prestaties (art. 3-4,7 Wet IGO).................................................................76
Voorziene prestaties.......................................................................................................................................77
Administratieve en financiële organisatie.......................................................................................................77
Deel V: De maatschappelijke dienstverlening van het OCMW.....................................................78
Schets van de historische ontwikkeling..........................................................................................................78
Huidige basiswetgeving...................................................................................................................................79
Doel.................................................................................................................................................................79
Voorwaarden ter toekenning van prestaties..................................................................................................79
Voorziene prestaties.......................................................................................................................................81
Administratieve en financiële organisatie.......................................................................................................81
EXAmen............................................................................................................................82
2
,ALGEMENE TOELICHTING
Inhoud:
- Wat is sociale zekerheid?
- Wat is socialezekerheidsrecht?
- Sociale verzekeringen:
o Verplichte verzekering geneeskundige verzorging en uitkeringen
o Werkloosheidsverzekering (basis)
o Gezinsbijslagen (Vlaamse Gemeenschap)
o Verplichte pensioensverzekeringen (basis)
o Beginselen bijdragenregeling & indeling in beroepscategorieën (basis)
- Sociale bijstandsvoorzieningen:
o Tegemoetkomingen personen met handicap
o Maatschappelijke integratie
o Gewaarborgde gezinsbijslag
o Inkomensgarantie ouderen
o Maatschappelijke dienstverlening OCMW
- Administratieve en gerechtelijke aspecten
Mondeling examen met schriftelijke voorbereiding (20 min.)
- Drie kennisvragen, gericht op evaluatie kennis gedoceerde leerstof
- Gebruik wetgeving toegestaan, mits onbeschreven (cf. supra)!
THEMA 1: SOCIALE ZEKERHEID & SOCIALEZEKERHEIDSRECHT
WAT IS SOCIALE ZEKERHEID?
FOCUS OP ALLEDAAGSE MENSELIJKE NODEN
- Ziekte: nood aan zorg, medische kosten; onvermogen te werken, inkomensverlies
- Moederschap: nood begeleiding bevalling, medische kosten; nood aan rust, inkomensverlies
- Arbeidsongeval of beroepziekte: nood aan medische zorg, medische kosten; onvermogen te werken of
overlijden, inkomensverlies
- Handicap: verminderd verdienvermogen (minder kansen); verlies van zelfredzaamheid, nood aan
aangepaste hulp, bijkomende kosten
- Werkloosheid: inkomensverlies; armoede
- Kinderen: kosten opvoeding en onderhoud, opvang
- Ouderdom: behoefte aan rust, verminderd verdienvermogen
GEBRUIKELIJKE BETEKENIS (VAN DALE): SOCIALE ZEKERHEID:
a) toestand waarbij voor allen de bezorgdheid voor gebrek wordt uitgesloten Zorgen dat je je geen
zorgen moet maken over het gebrek
b) het geheel van instellingen en regelingen die dienen om deze toestand te verzekeren
2 strekkingen in betekenissen: (1) situationele/teleologische betekenis, (2) Instrumentele betekenis
SOCIALE ZEKERHEID IN ZIJN SITUATIONELE/TELEOLOGISCHE BETEKENIS: MEEST
OORSPRONKELIJKE BETEKENIS
- Sociale zekerheid = uitsluiting van bezorgdheid voor gebrek
- Link oudste gebruik term: Simon Bolivar (1819); Social Security Act VS (1935 in deze context kennen
WIJ het) en “Freedom from want” Roosevelt (1941)
- Realiteit vs. ideaal: uitsluiting bezorgdheid gebrek is onvoltooid doel, sociale zekerheid is streven naar
zekerheid
3
, - Verband vervulling menselijke basisbehoefte aan “veiligheid”
o Verband intrinsieke kwetsbaarheid mens (kindertijd, handicap, ziekte, ouderdom)
o Versterkt door maatschappelijke context (nood aan financiële middelen/geld om in
levensonderhoud en (medische) zorg te voorzien, begrensde mogelijkheden om wettig
inkomen te vergaren) Vergroot de menselijke kwetsbaarheid
- Onderscheid psychologische conditie - maatschappelijke dimensie
- Specifieke focus op noden met maatschappelijke oorzaak én maatschappelijk belang tot leniging:
o Historisch ontwikkelingspatroon: compenseren onwenselijke gevolgen economische
productie en verdeling welvaart
o Oude problematiek armoede: leniging middels bijstandsvoorzieningen
o Nieuwe vormen van bestaansonzekerheid sinds industriële revolutie: leer “sociale risico’s”
structureert gaandeweg samenspel sociale verzekeringen en bijstandsvoorzieningen
Traditionele sociale risico’s Prestatie van sociale zekerheid
(kosten voor zorg bij) ziekte Tegemoetkoming in kost medische zorg
(verzekeringstegemoetkoming; medische bijstand)
(Inkomensverlies wegens) arbeidsongeschiktheid Uitkeringen arbeidsongeschiktheid (en invaliditeit) of
(en invaliditeit), (bijkomende kosten ter tegemoetkomingen personen met handicap
compensatie ) verlies van zelfredzaamheid
(Inkomensverlies door) moederschap(srust) Moederschapsuitkeringen
(medische kosten en inkomensverlies door) Tegemoetkoming in kost medische zorg, uitkeringen
arbeidsongeval arbeidsongeschiktheid, nabestaandenrenten
(medische kosten en inkomensverlies door) Tegemoetkoming in kost medische zorg, uitkeringen
beroepsziekte arbeidsongeschiktheid, nabestaandenrenten
(inkomensverlies door) werkloosheid Inkomensvervangende uitkering
(werkloosheidsuitkering, overbruggingsrecht, leefloon)
Kosten onderhoud & opvoeding Gezinsbijslagen
kinderen/gezinslast
(Inkomensverlies door) ouderdom of overlijden Inkomensvervangende uitkering (Rust- of
kostwinner overlevingspensioenen, inkomsgarantie ouderen)
SOCIALE ZEKERHEID IN DE INSTRUMENTELE BETEKENIS
- NU: Wij zitten in een geëvolueerde samenleving Verschillende invullingen welke
instellingen/regelingen er zijn.
- Sociale zekerheid = geheel instellingen en regelingen erop gericht mensen te vrijwaren van
bezorgdheid voor gebrek
- Historische diversiteit:
o Rol (solidaire) samenlevingsverbanden (stam, familie, (kern)gezin: oudste/traditionele
regeling)
o Rol eigendom (onroerende goederen, spaargeld, beleggingen vb. huis/onderpand)
o Rol liefdadigheid(sinstellingen): voorloper sociale bijstand
Vroeger héél belangrijk, nu: de OCMW’s komen voort uit de vroegere katholieke
liefdadigheid
o Rol emancipatiestrijd arbeidersbeweging: oorsprong sociale verzekeringen
Evolutie van landbouweconomie naar industrieel kapitalisme in 19 e eeuw:
ontregeling traditionele samenlevings- en solidariteitsverbanden
In de jaren 1850 waren er grote hongersnoden door de industrialisering
Mensen vluchten massaal naar de steden & daarom ontstaat er een
arbeidsmarkt (= mensen bieden zich aan aan de poort van de fabriek, maar
4
Inhoudsopgave
Algemene toelichting..........................................................................................................3
Thema 1: Sociale zekerheid & socialezekerheidsrecht.........................................................3
Wat is sociale zekerheid?...............................................................................................................3
Focus op alledaagse menselijke noden.............................................................................................................3
Gebruikelijke betekenis (Van Dale): Sociale zekerheid:....................................................................................3
Wat is socialezekerheidsrecht?......................................................................................................5
Voorwerp en karakter.......................................................................................................................................5
Technieken: sociale verzekering en sociale bijstand.........................................................................................6
Wat is socialezekerheidsrecht? Analyse vanuit het positieve recht: Het recht op sociale zekerheid als
Mensenrecht...................................................................................................................................................13
Verdeling van bevoegdheden in België...........................................................................................................18
Omkadering van de regelgeving in het domein van de sociale zekerheid.....................................................19
Thema 2: Sociale verzekeringen naar Belgisch recht..........................................................21
Overzicht:.....................................................................................................................................21
Deel I: De verplichte verzekering voor geneeskundige verzorging en uitkeringen........................21
Schets van de historische ontwikkeling..........................................................................................................21
Huidige basiswetgeving...................................................................................................................................22
Verzekering geneeskundige verzorging..........................................................................................................23
Uitkeringsverzekering......................................................................................................................................28
Administratieve organisatie............................................................................................................................33
Financiële organisatie......................................................................................................................................34
Deel II: De werkloosheidsverzekering..........................................................................................35
Schets van de historische ontwikkeling..........................................................................................................35
Huidige basiswetgeving...................................................................................................................................36
Doel.................................................................................................................................................................37
Voorwaarden ter toekenning van prestaties..................................................................................................37
Voorziene prestaties.......................................................................................................................................42
Administratieve en financiële organisatie.......................................................................................................44
Deel III: De gezinsbijslagenverzekering.........................................................................................46
Schets van de historische ontwikkeling..........................................................................................................46
Huidige basiswetgeving...................................................................................................................................48
Doel.................................................................................................................................................................48
Voorwaarden ter toekenning van prestaties..................................................................................................49
Voorziene prestaties.......................................................................................................................................49
AdmINistratieve en financiële organisatie......................................................................................................51
Deel IV: De verplichte pensioensverzekeringen...........................................................................54
Schets van de historische ontwikkeling..........................................................................................................54
Huidige basiswetgeving...................................................................................................................................57
Doel.................................................................................................................................................................58
Rustpensioenen (algemeen)...........................................................................................................................58
Bijzonder rustpensioen gewezen echtgenoot (werknemer of zelfstandige) NIET KENNEN...........................63
Overlevingspensioenen (algemeen)................................................................................................................63
Administratieve en financiële organisatie.......................................................................................................64
Deel V: Beginselen van de bijdrageregelingen & de indeling in beroepscategorieën....................65
1
, Beginselen van de bijdragenregelingen..........................................................................................................65
De indeling in beroepscategorieën.................................................................................................................66
Thema 3: Regelingen van sociale bijstand.........................................................................69
Deel I: Tegemoetkomingen voor personen met een handicap.....................................................69
Schets van de historische ontwikkeling..........................................................................................................69
Huidige basiswetgeving...................................................................................................................................69
Doel.................................................................................................................................................................69
Voorwaarden ter toekenning van prestaties..................................................................................................70
Voorziene prestaties.......................................................................................................................................70
Administratieve en financiële organisatie.......................................................................................................72
Deel II: Het recht op maatschappelijke integratie........................................................................72
Schets van de historische ontwikkeling..........................................................................................................72
Huidige basiswetgeving...................................................................................................................................73
Doel.................................................................................................................................................................73
Voorwaarden ter toekenning van prestaties (art. 3 WMI).............................................................................73
Voorziene prestaties.......................................................................................................................................74
Administratieve en financiële organisatie.......................................................................................................75
Deel III: De gewaarborgde gezinsbijslagen (niet besproken: verouderd)......................................76
Deel IV De inkomensgarantie voor ouderen.................................................................................76
Schets van de historische ontwikkeling..........................................................................................................76
Huidige basiswetgeving...................................................................................................................................76
Doel.................................................................................................................................................................76
Voorwaarden ter toekenning van prestaties (art. 3-4,7 Wet IGO).................................................................76
Voorziene prestaties.......................................................................................................................................77
Administratieve en financiële organisatie.......................................................................................................77
Deel V: De maatschappelijke dienstverlening van het OCMW.....................................................78
Schets van de historische ontwikkeling..........................................................................................................78
Huidige basiswetgeving...................................................................................................................................79
Doel.................................................................................................................................................................79
Voorwaarden ter toekenning van prestaties..................................................................................................79
Voorziene prestaties.......................................................................................................................................81
Administratieve en financiële organisatie.......................................................................................................81
EXAmen............................................................................................................................82
2
,ALGEMENE TOELICHTING
Inhoud:
- Wat is sociale zekerheid?
- Wat is socialezekerheidsrecht?
- Sociale verzekeringen:
o Verplichte verzekering geneeskundige verzorging en uitkeringen
o Werkloosheidsverzekering (basis)
o Gezinsbijslagen (Vlaamse Gemeenschap)
o Verplichte pensioensverzekeringen (basis)
o Beginselen bijdragenregeling & indeling in beroepscategorieën (basis)
- Sociale bijstandsvoorzieningen:
o Tegemoetkomingen personen met handicap
o Maatschappelijke integratie
o Gewaarborgde gezinsbijslag
o Inkomensgarantie ouderen
o Maatschappelijke dienstverlening OCMW
- Administratieve en gerechtelijke aspecten
Mondeling examen met schriftelijke voorbereiding (20 min.)
- Drie kennisvragen, gericht op evaluatie kennis gedoceerde leerstof
- Gebruik wetgeving toegestaan, mits onbeschreven (cf. supra)!
THEMA 1: SOCIALE ZEKERHEID & SOCIALEZEKERHEIDSRECHT
WAT IS SOCIALE ZEKERHEID?
FOCUS OP ALLEDAAGSE MENSELIJKE NODEN
- Ziekte: nood aan zorg, medische kosten; onvermogen te werken, inkomensverlies
- Moederschap: nood begeleiding bevalling, medische kosten; nood aan rust, inkomensverlies
- Arbeidsongeval of beroepziekte: nood aan medische zorg, medische kosten; onvermogen te werken of
overlijden, inkomensverlies
- Handicap: verminderd verdienvermogen (minder kansen); verlies van zelfredzaamheid, nood aan
aangepaste hulp, bijkomende kosten
- Werkloosheid: inkomensverlies; armoede
- Kinderen: kosten opvoeding en onderhoud, opvang
- Ouderdom: behoefte aan rust, verminderd verdienvermogen
GEBRUIKELIJKE BETEKENIS (VAN DALE): SOCIALE ZEKERHEID:
a) toestand waarbij voor allen de bezorgdheid voor gebrek wordt uitgesloten Zorgen dat je je geen
zorgen moet maken over het gebrek
b) het geheel van instellingen en regelingen die dienen om deze toestand te verzekeren
2 strekkingen in betekenissen: (1) situationele/teleologische betekenis, (2) Instrumentele betekenis
SOCIALE ZEKERHEID IN ZIJN SITUATIONELE/TELEOLOGISCHE BETEKENIS: MEEST
OORSPRONKELIJKE BETEKENIS
- Sociale zekerheid = uitsluiting van bezorgdheid voor gebrek
- Link oudste gebruik term: Simon Bolivar (1819); Social Security Act VS (1935 in deze context kennen
WIJ het) en “Freedom from want” Roosevelt (1941)
- Realiteit vs. ideaal: uitsluiting bezorgdheid gebrek is onvoltooid doel, sociale zekerheid is streven naar
zekerheid
3
, - Verband vervulling menselijke basisbehoefte aan “veiligheid”
o Verband intrinsieke kwetsbaarheid mens (kindertijd, handicap, ziekte, ouderdom)
o Versterkt door maatschappelijke context (nood aan financiële middelen/geld om in
levensonderhoud en (medische) zorg te voorzien, begrensde mogelijkheden om wettig
inkomen te vergaren) Vergroot de menselijke kwetsbaarheid
- Onderscheid psychologische conditie - maatschappelijke dimensie
- Specifieke focus op noden met maatschappelijke oorzaak én maatschappelijk belang tot leniging:
o Historisch ontwikkelingspatroon: compenseren onwenselijke gevolgen economische
productie en verdeling welvaart
o Oude problematiek armoede: leniging middels bijstandsvoorzieningen
o Nieuwe vormen van bestaansonzekerheid sinds industriële revolutie: leer “sociale risico’s”
structureert gaandeweg samenspel sociale verzekeringen en bijstandsvoorzieningen
Traditionele sociale risico’s Prestatie van sociale zekerheid
(kosten voor zorg bij) ziekte Tegemoetkoming in kost medische zorg
(verzekeringstegemoetkoming; medische bijstand)
(Inkomensverlies wegens) arbeidsongeschiktheid Uitkeringen arbeidsongeschiktheid (en invaliditeit) of
(en invaliditeit), (bijkomende kosten ter tegemoetkomingen personen met handicap
compensatie ) verlies van zelfredzaamheid
(Inkomensverlies door) moederschap(srust) Moederschapsuitkeringen
(medische kosten en inkomensverlies door) Tegemoetkoming in kost medische zorg, uitkeringen
arbeidsongeval arbeidsongeschiktheid, nabestaandenrenten
(medische kosten en inkomensverlies door) Tegemoetkoming in kost medische zorg, uitkeringen
beroepsziekte arbeidsongeschiktheid, nabestaandenrenten
(inkomensverlies door) werkloosheid Inkomensvervangende uitkering
(werkloosheidsuitkering, overbruggingsrecht, leefloon)
Kosten onderhoud & opvoeding Gezinsbijslagen
kinderen/gezinslast
(Inkomensverlies door) ouderdom of overlijden Inkomensvervangende uitkering (Rust- of
kostwinner overlevingspensioenen, inkomsgarantie ouderen)
SOCIALE ZEKERHEID IN DE INSTRUMENTELE BETEKENIS
- NU: Wij zitten in een geëvolueerde samenleving Verschillende invullingen welke
instellingen/regelingen er zijn.
- Sociale zekerheid = geheel instellingen en regelingen erop gericht mensen te vrijwaren van
bezorgdheid voor gebrek
- Historische diversiteit:
o Rol (solidaire) samenlevingsverbanden (stam, familie, (kern)gezin: oudste/traditionele
regeling)
o Rol eigendom (onroerende goederen, spaargeld, beleggingen vb. huis/onderpand)
o Rol liefdadigheid(sinstellingen): voorloper sociale bijstand
Vroeger héél belangrijk, nu: de OCMW’s komen voort uit de vroegere katholieke
liefdadigheid
o Rol emancipatiestrijd arbeidersbeweging: oorsprong sociale verzekeringen
Evolutie van landbouweconomie naar industrieel kapitalisme in 19 e eeuw:
ontregeling traditionele samenlevings- en solidariteitsverbanden
In de jaren 1850 waren er grote hongersnoden door de industrialisering
Mensen vluchten massaal naar de steden & daarom ontstaat er een
arbeidsmarkt (= mensen bieden zich aan aan de poort van de fabriek, maar
4
