DEEL 1: Filosofie
Les 1: (wat is de relevantie van filosofie?) 4/10/2023
Wrm vak filosofie bij richting ffw?:
- Filosofie ≠ religie, God ≠ ethiek (goed en kwaad) → vakken voor in de
master en niet de focus van dit vak
Dia 2:
- Cirkel: ontwikkeling GM begint bij de mens en eindigt bij de mens (mens staat
centraal) → mens niet als lichamelijk biologisch wezen, maar mens als
cultureel/ maatschappelijk wezen
- Filosofie gaat over de mens
→ Dit vak wilt hier een reflectie op zijn: in ffw verschillende vakken exacte
wetenschappen, maar doen niet studeren uit interesse (anders chemie,
fysica, … gaan studeren) maar we studeren deze vakken in het licht van
de mens (om te genezen, onderzoeken, …) dus in dit vak gaan we de
mens niet benaderen op een natuurwetenschappelijke wijze, maar op een
menswetenschappelijke benadering.
In dit vak ook voornamelijk praten over de rol van het GM, van het
genezingsproces, van ziekte in de maatschappij → over drug use
In dit vak dus 3 belangrijke elementen:
1) De (zieke) mens in de maatschappij als menswetenschappelijk wezen
2) De maatschappelijke rol van GM/ziekte/genezing (welk effect heeft het
GM in de maatschappij? Hoe zien wij genezing?)
3) Waar gaat filosofie over? → over de cirkel in zijn geheel:
cirkel = soort reflectie op ons domein/wetenschap dat
buiten de cirkel valt (meest fundamentele element want
moeten in staat zijn om ook buiten onze wetenschap/domein
te kunnen treden om daarover te kunnen reflecteren → Wat
is wetenschap? Hoe werkt wetenschap? Wat is echte
wetenschap of pseudo-wetenschap?)
Dia 3:
- Icoon van farmacovigilantie (bevat gedachte: wat is rol van GM in de maatschappij?)
Wat is de relevantie van filosofie voor ffw?
→ 2de aansluitende vraag: Wat is filosofie?
- Op beide vragen geen antwoord:
1) Voor vraag 1 is dit niet mogelijk omdat wij (de farmaceuten zelf) de
relevantie van dit vak filosofie bepalen. Ideeën die prof aanhaalt
waarvan hij denkt dat het relevant is voor ffw, worden pas relevant
als wij een connectie zien met onze praktijk/wetenschap/andere
lessen, … → deels antwoord: het gaat over interdisciplinariteit (2
disciplines die samen komen: farmacie + filosofie → 2 domeinen iets
apart maar wnr 2 domeinen ontmoeten kan het wel interessant
worden)
2) Voor vraag 2 ook niet volledig mogelijk: probleem bij filosofie is dat
het geen strikt afgelijnd domein heeft → Friedrich Nietzsche (=
nihilist) zou zeggen dat filosofie een spel is met concepten: spel
gaat nergens naartoe, dat doet niks en dat gaat over niks (filosofie
1
, gaat over niets) = een nihilistische opvatting. Klopt ergens want
filosofie heeft geen eigen domein zoals andere wetenschappen →
- Vroeger: 2,5 millennia geleden (Aristoteles) wou de wereld/natuur
begrijpen
- Vandaag: dat domein opgenomen door andere wetenschappen
(natuurwetenschappen)
→ Het vertrekpunt van filosofie is juist de gedachte dat
filosofie geen eigen domein heeft, maakt de filosofie in staat
om als kritisch model te reflecteren op andere domeinen.
- Filosofie soort buitenstaander dat zich wel met verschillende
domeinen kan linken (drm bij elke opleiding van kul
wijsbegeerte): soort extern standpunt kunnen innemen
tegenover eigen discipline, een standpunt dat niet samenvalt
met eigen discipline, standpunt dat eigenlijk geen standpunt
is of eigen domein heeft → de zwakte van filosofie (geen
domein hebben) is er ook de sterkte van (het staat ergens
buiten maar door dat extern standpunt in staat om een
aantal vragen te stellen die fundamenteel zijn voor onze
discipline, maar onbeantwoordbaar zijn binnen onze
discipline)
- Vb van vragen: Wat is ziekte? Wat is genezing? Wat is pijn? →
geïmpliceerd in onze wetenschap, maar in onze wetenschap
zelf onbeantwoord blijven en in de filosofie gesteld kunnen
worden en we mss kunnen beantwoorden.
→ Voorlopige antwoorden op de 2 vragen en definitie van filosofie: het
is soort reflectie op ander domein, een reflectie dat binnen dat andere
domein zelf niet mogelijk is, soort externe reflectie, een meta-reflectie
(meta = buiten, boven)
Dia 4 + 5:
Praktisch:
- Lesopnames blijven niet online: 2 weken beschikbaar
- Basisinfo staat op ppt: maar notities belangrijkste leerstof
- Examen: 3 vragen:
1) inzichtsvraag (abstract, iets over de cursus, verschillende
hoofdstukken met elkaar kunnen linken → inhoudelijke vraag:
argumenten, denkstructuren begrijpen)
2) tekstvraag (citaten, tekst gegeven op het examen en in eigen woorden
uitleggen)
3) begripsvraag met 3 subvragen (3 begrippen gepasseerd in de lessen:
situeren (filosoof + theorie, soort definitie geven in eigen woorden over wat
het betekent (2 à 3 zinnen))
Dia 6:
Inleiding les op de vraag wat is de relevantie van filosofie?:
Vanuit een extern standpunt kunnen reflecteren op een ander domein → meta-
positie innemen, meta-fysica geïntroduceerd door:
Aristoteles: 5de eeuw v.C. eerste fysicus, filosoof en denker → om aan fysica te
kunnen doen, aantal vragen onbeantwoordbaar binnen de fysica zelf (bewegingswetten
2
,onderzoeken maar wat is de oorzaak? Wat is oorzaak-gevolg? = metafysische vragen,
vragen buiten, voorbij de discipline fysica zelf, nog fundamenteler dan de fysische vragen)
Meta-fysica = zijnsleer of ontologie: de studie van het zijn zelf → fundamenteler: Wat is
zijn? Wat betekent het dat er werkelijkheid is? Niet de vraag van wat is de oorzaak van iets
specifieks, maar wat is de oorzaak van alles in zijn geheel? Waarom is er iets? Hoe komt het
dat er iets is, veeleer dan niets?
- Bv: pen laten vallen op de grond → fysica kan uitleggen waarom pen op
grond valt, maar kan niet uitleggen waarom er überhaupt iets is als een
pen en grond en wetenschappelijke wetmatigheid (wrm er iets is, veeleer
dan niets): er had ook niks kunnen zijn: geen wetmatigheden, geen
causaliteit, geen pen om te laten vallen, geen grond om op te vallen →
zaken die verondersteld zijn in de fysica, waarvan we gebruik maken,
maar die de fysica zelf niet kan beantwoorden: meta-standpunt gaat
voorbij de fysica en stelt de meest abstracte, fundamentele, filosofische vragen
die je kan bedenken.
→ Fysica maakt gebruik van meta-fysica om te kunnen verklaren
waarom iets er is.
Meta-farmacie?:
Wat zijn de fundamentele concepten waarmee de farmaceuten werken? De standpunten
buiten farmacie zelf → Wat is ziekte? (grote vraag):
- Wat is wetenschap en in welke mate is farmacie wetenschappelijk?
- Wanneer noemen we iets ziek of gezond?
- Hoe speelt ziekte een rol in onze samenleving?
- Wat is pijn?
- Hoe verschilt ziekte van gezondheid?
- Wat is precies een wetenschap en in welke mate is farmacie een
wetenschap?
→ Rol van filosofie is overbodig want vragen moeten we niet kunnen
beantwoorden om een goede farmaceut te zijn, vragen vallen buiten onze
discipline: filosoof blijft kritisch denken en vragen stellen en komt nooit tot een
bepaalde praktijk, door die vragen te stellen vertragen we misschien zelfs het
proces om een medicijn te ontwikkelen (beter weten hoe we pijn kunnen
verhelpen ipv na te denken over wat pijn is)
Bv Thales van milete: Thales reflecteert over de sterrenhemel tijdens het
wandelen en valt in put en vrouw lacht hem uit → situatie = filosofie: iets
doen dat dagelijkse praktijk niet verder helpt, reflectie die u tegenhoudt
maar wel in een universitaire, kritisch wetenschappelijke context belang
heeft. (niet nodig om te weten wat pijn is om een pijnstiller te
ontwikkelen)
Waarom filosofie?:
- Neemt plaats in een universitaire opleiding: kritische meta-reflectie
belangrijk → Fundamenteler antwoord: bepaald aspect aan ziekte,
genezing, pijn, … dat niet gevat kan worden door een wetenschappelijk
model: hiervoor hebben we een filosofische/menswetenschappelijke benadering
nodig.
- Filosoof niet in staat ziektes te genezen: in oudheid waren filosofen gezien
als de dokter van de ziel → filosofen zagen filosofie als een farmacon:
3
, farmacon kan GM of vergif zijn als je er teveel van inneemt (te veel aan
filosofie dan eet, slaap, … niet meer, maar een beetje filosofie kan onze
geest gezond maken)
- Bepaald aspect aan ziek zijn, pijn hebben, genezing dat niet begrepen kan
worden door ffw of geneeskunde: door aan filosofie te doen niet genezen,
maar begrijpen = belangrijk → Wat gebeurt er objectief in het lichaam?
Wat gebeurt er in de menselijke geest (niet in de hersenen) in het
denken?
- Ziekte, pijn, genezing meer dan enkel biologisch gegeven → pijn wordt als
negatief ervaren, ziekte weerhoudt ons van wat we kunnen doen: als dat
het is, valt het nog mee maar het houdt niet op met enkel de pijn of de
ziekte zelf => dubbel lijden (niet enkel ziek, maar lijden ook aan de ziekte
→ fysisch, biologisch lijden + sociaal, cultureel maatschappelijk lijden)
Dubbel lijden:
2 soorten lijden:
1) Bio-medisch (fysieke lijden: vereenzaamt niet, er is gewoon pijn en dat is het)
- Bv: Wielrenner heeft pijn over heel zijn lichaam na te winnen → pijn
doet alleen maar pijn, vinden we maatschappelijk niet erg ≠ pijn die
we associëren met ziekte, trekt juist de aandacht
2) Lijden aan het lijden (sociaal-psychologisch, filosofisch lijden = dubbele lijden)
- Bv: Chronisch zieke patiënten lijden aan hun ziekte, maar lijden ook aan dat
lijden dat ze minder in staat zijn om hun sociaal leven te lijden gelijk ze
zouden willen, gelijk de maatschappij dat van hun verwacht (verwachting dat
zieke mensen zo snel mogelijk genezen en draad terug oppikken, …)
- Bv: SOA’s → lijden aan ziekte + lijden aan schaamte en
schuldgevoel, wordt al snel gezegd dat het eigen schuld is als je
SOA oploopt + bepaalde schaamte om op zoek te gaan naar
genezing
- Angst: Ga ik nog wel genezen? Zal ik sterven?
- Hoe druk je pijn uit? → kan probleem zijn voor genezing (ander kan
mijn pijn niet voelen): chronische pijn niet mogelijk om uit te
drukken en zorgt voor frustraties en komt bovenop deze pijn +
vereenzaamt
Dia 8:
Susan Sontag: (Amerikaanse filosofe): AIDS and its metaphors (?examen?)
Twelve years ago, when I became a cancer patient, what particularly
enraged me – and distracted me from my own terror and despair at
my doctor’s gloomy prognosis – was seeing how much the very
reputation of this illness added to the suffering of those who have it.
Susan Sontag – AIDS and its Metaphors (1989)
● Ze was kankerpatiënt en werd boos over de soort reputatie van de
ziekte: lijdt aan kanker maar daar komt dan ook nog de reputatie
van de ziekte bij (dubbel lijden). Als we het woord kanker al horen
zijn we al geschrokken, wordt bijna onmiddellijk gelinkt met de dood
→ Kanker kunnen we niet genezen maar reputatie bestuderen en
afbouwen en dat lijden dan al genezen. (menswetenschappelijke
problematiek over 2de vorm van lijden)
4
Les 1: (wat is de relevantie van filosofie?) 4/10/2023
Wrm vak filosofie bij richting ffw?:
- Filosofie ≠ religie, God ≠ ethiek (goed en kwaad) → vakken voor in de
master en niet de focus van dit vak
Dia 2:
- Cirkel: ontwikkeling GM begint bij de mens en eindigt bij de mens (mens staat
centraal) → mens niet als lichamelijk biologisch wezen, maar mens als
cultureel/ maatschappelijk wezen
- Filosofie gaat over de mens
→ Dit vak wilt hier een reflectie op zijn: in ffw verschillende vakken exacte
wetenschappen, maar doen niet studeren uit interesse (anders chemie,
fysica, … gaan studeren) maar we studeren deze vakken in het licht van
de mens (om te genezen, onderzoeken, …) dus in dit vak gaan we de
mens niet benaderen op een natuurwetenschappelijke wijze, maar op een
menswetenschappelijke benadering.
In dit vak ook voornamelijk praten over de rol van het GM, van het
genezingsproces, van ziekte in de maatschappij → over drug use
In dit vak dus 3 belangrijke elementen:
1) De (zieke) mens in de maatschappij als menswetenschappelijk wezen
2) De maatschappelijke rol van GM/ziekte/genezing (welk effect heeft het
GM in de maatschappij? Hoe zien wij genezing?)
3) Waar gaat filosofie over? → over de cirkel in zijn geheel:
cirkel = soort reflectie op ons domein/wetenschap dat
buiten de cirkel valt (meest fundamentele element want
moeten in staat zijn om ook buiten onze wetenschap/domein
te kunnen treden om daarover te kunnen reflecteren → Wat
is wetenschap? Hoe werkt wetenschap? Wat is echte
wetenschap of pseudo-wetenschap?)
Dia 3:
- Icoon van farmacovigilantie (bevat gedachte: wat is rol van GM in de maatschappij?)
Wat is de relevantie van filosofie voor ffw?
→ 2de aansluitende vraag: Wat is filosofie?
- Op beide vragen geen antwoord:
1) Voor vraag 1 is dit niet mogelijk omdat wij (de farmaceuten zelf) de
relevantie van dit vak filosofie bepalen. Ideeën die prof aanhaalt
waarvan hij denkt dat het relevant is voor ffw, worden pas relevant
als wij een connectie zien met onze praktijk/wetenschap/andere
lessen, … → deels antwoord: het gaat over interdisciplinariteit (2
disciplines die samen komen: farmacie + filosofie → 2 domeinen iets
apart maar wnr 2 domeinen ontmoeten kan het wel interessant
worden)
2) Voor vraag 2 ook niet volledig mogelijk: probleem bij filosofie is dat
het geen strikt afgelijnd domein heeft → Friedrich Nietzsche (=
nihilist) zou zeggen dat filosofie een spel is met concepten: spel
gaat nergens naartoe, dat doet niks en dat gaat over niks (filosofie
1
, gaat over niets) = een nihilistische opvatting. Klopt ergens want
filosofie heeft geen eigen domein zoals andere wetenschappen →
- Vroeger: 2,5 millennia geleden (Aristoteles) wou de wereld/natuur
begrijpen
- Vandaag: dat domein opgenomen door andere wetenschappen
(natuurwetenschappen)
→ Het vertrekpunt van filosofie is juist de gedachte dat
filosofie geen eigen domein heeft, maakt de filosofie in staat
om als kritisch model te reflecteren op andere domeinen.
- Filosofie soort buitenstaander dat zich wel met verschillende
domeinen kan linken (drm bij elke opleiding van kul
wijsbegeerte): soort extern standpunt kunnen innemen
tegenover eigen discipline, een standpunt dat niet samenvalt
met eigen discipline, standpunt dat eigenlijk geen standpunt
is of eigen domein heeft → de zwakte van filosofie (geen
domein hebben) is er ook de sterkte van (het staat ergens
buiten maar door dat extern standpunt in staat om een
aantal vragen te stellen die fundamenteel zijn voor onze
discipline, maar onbeantwoordbaar zijn binnen onze
discipline)
- Vb van vragen: Wat is ziekte? Wat is genezing? Wat is pijn? →
geïmpliceerd in onze wetenschap, maar in onze wetenschap
zelf onbeantwoord blijven en in de filosofie gesteld kunnen
worden en we mss kunnen beantwoorden.
→ Voorlopige antwoorden op de 2 vragen en definitie van filosofie: het
is soort reflectie op ander domein, een reflectie dat binnen dat andere
domein zelf niet mogelijk is, soort externe reflectie, een meta-reflectie
(meta = buiten, boven)
Dia 4 + 5:
Praktisch:
- Lesopnames blijven niet online: 2 weken beschikbaar
- Basisinfo staat op ppt: maar notities belangrijkste leerstof
- Examen: 3 vragen:
1) inzichtsvraag (abstract, iets over de cursus, verschillende
hoofdstukken met elkaar kunnen linken → inhoudelijke vraag:
argumenten, denkstructuren begrijpen)
2) tekstvraag (citaten, tekst gegeven op het examen en in eigen woorden
uitleggen)
3) begripsvraag met 3 subvragen (3 begrippen gepasseerd in de lessen:
situeren (filosoof + theorie, soort definitie geven in eigen woorden over wat
het betekent (2 à 3 zinnen))
Dia 6:
Inleiding les op de vraag wat is de relevantie van filosofie?:
Vanuit een extern standpunt kunnen reflecteren op een ander domein → meta-
positie innemen, meta-fysica geïntroduceerd door:
Aristoteles: 5de eeuw v.C. eerste fysicus, filosoof en denker → om aan fysica te
kunnen doen, aantal vragen onbeantwoordbaar binnen de fysica zelf (bewegingswetten
2
,onderzoeken maar wat is de oorzaak? Wat is oorzaak-gevolg? = metafysische vragen,
vragen buiten, voorbij de discipline fysica zelf, nog fundamenteler dan de fysische vragen)
Meta-fysica = zijnsleer of ontologie: de studie van het zijn zelf → fundamenteler: Wat is
zijn? Wat betekent het dat er werkelijkheid is? Niet de vraag van wat is de oorzaak van iets
specifieks, maar wat is de oorzaak van alles in zijn geheel? Waarom is er iets? Hoe komt het
dat er iets is, veeleer dan niets?
- Bv: pen laten vallen op de grond → fysica kan uitleggen waarom pen op
grond valt, maar kan niet uitleggen waarom er überhaupt iets is als een
pen en grond en wetenschappelijke wetmatigheid (wrm er iets is, veeleer
dan niets): er had ook niks kunnen zijn: geen wetmatigheden, geen
causaliteit, geen pen om te laten vallen, geen grond om op te vallen →
zaken die verondersteld zijn in de fysica, waarvan we gebruik maken,
maar die de fysica zelf niet kan beantwoorden: meta-standpunt gaat
voorbij de fysica en stelt de meest abstracte, fundamentele, filosofische vragen
die je kan bedenken.
→ Fysica maakt gebruik van meta-fysica om te kunnen verklaren
waarom iets er is.
Meta-farmacie?:
Wat zijn de fundamentele concepten waarmee de farmaceuten werken? De standpunten
buiten farmacie zelf → Wat is ziekte? (grote vraag):
- Wat is wetenschap en in welke mate is farmacie wetenschappelijk?
- Wanneer noemen we iets ziek of gezond?
- Hoe speelt ziekte een rol in onze samenleving?
- Wat is pijn?
- Hoe verschilt ziekte van gezondheid?
- Wat is precies een wetenschap en in welke mate is farmacie een
wetenschap?
→ Rol van filosofie is overbodig want vragen moeten we niet kunnen
beantwoorden om een goede farmaceut te zijn, vragen vallen buiten onze
discipline: filosoof blijft kritisch denken en vragen stellen en komt nooit tot een
bepaalde praktijk, door die vragen te stellen vertragen we misschien zelfs het
proces om een medicijn te ontwikkelen (beter weten hoe we pijn kunnen
verhelpen ipv na te denken over wat pijn is)
Bv Thales van milete: Thales reflecteert over de sterrenhemel tijdens het
wandelen en valt in put en vrouw lacht hem uit → situatie = filosofie: iets
doen dat dagelijkse praktijk niet verder helpt, reflectie die u tegenhoudt
maar wel in een universitaire, kritisch wetenschappelijke context belang
heeft. (niet nodig om te weten wat pijn is om een pijnstiller te
ontwikkelen)
Waarom filosofie?:
- Neemt plaats in een universitaire opleiding: kritische meta-reflectie
belangrijk → Fundamenteler antwoord: bepaald aspect aan ziekte,
genezing, pijn, … dat niet gevat kan worden door een wetenschappelijk
model: hiervoor hebben we een filosofische/menswetenschappelijke benadering
nodig.
- Filosoof niet in staat ziektes te genezen: in oudheid waren filosofen gezien
als de dokter van de ziel → filosofen zagen filosofie als een farmacon:
3
, farmacon kan GM of vergif zijn als je er teveel van inneemt (te veel aan
filosofie dan eet, slaap, … niet meer, maar een beetje filosofie kan onze
geest gezond maken)
- Bepaald aspect aan ziek zijn, pijn hebben, genezing dat niet begrepen kan
worden door ffw of geneeskunde: door aan filosofie te doen niet genezen,
maar begrijpen = belangrijk → Wat gebeurt er objectief in het lichaam?
Wat gebeurt er in de menselijke geest (niet in de hersenen) in het
denken?
- Ziekte, pijn, genezing meer dan enkel biologisch gegeven → pijn wordt als
negatief ervaren, ziekte weerhoudt ons van wat we kunnen doen: als dat
het is, valt het nog mee maar het houdt niet op met enkel de pijn of de
ziekte zelf => dubbel lijden (niet enkel ziek, maar lijden ook aan de ziekte
→ fysisch, biologisch lijden + sociaal, cultureel maatschappelijk lijden)
Dubbel lijden:
2 soorten lijden:
1) Bio-medisch (fysieke lijden: vereenzaamt niet, er is gewoon pijn en dat is het)
- Bv: Wielrenner heeft pijn over heel zijn lichaam na te winnen → pijn
doet alleen maar pijn, vinden we maatschappelijk niet erg ≠ pijn die
we associëren met ziekte, trekt juist de aandacht
2) Lijden aan het lijden (sociaal-psychologisch, filosofisch lijden = dubbele lijden)
- Bv: Chronisch zieke patiënten lijden aan hun ziekte, maar lijden ook aan dat
lijden dat ze minder in staat zijn om hun sociaal leven te lijden gelijk ze
zouden willen, gelijk de maatschappij dat van hun verwacht (verwachting dat
zieke mensen zo snel mogelijk genezen en draad terug oppikken, …)
- Bv: SOA’s → lijden aan ziekte + lijden aan schaamte en
schuldgevoel, wordt al snel gezegd dat het eigen schuld is als je
SOA oploopt + bepaalde schaamte om op zoek te gaan naar
genezing
- Angst: Ga ik nog wel genezen? Zal ik sterven?
- Hoe druk je pijn uit? → kan probleem zijn voor genezing (ander kan
mijn pijn niet voelen): chronische pijn niet mogelijk om uit te
drukken en zorgt voor frustraties en komt bovenop deze pijn +
vereenzaamt
Dia 8:
Susan Sontag: (Amerikaanse filosofe): AIDS and its metaphors (?examen?)
Twelve years ago, when I became a cancer patient, what particularly
enraged me – and distracted me from my own terror and despair at
my doctor’s gloomy prognosis – was seeing how much the very
reputation of this illness added to the suffering of those who have it.
Susan Sontag – AIDS and its Metaphors (1989)
● Ze was kankerpatiënt en werd boos over de soort reputatie van de
ziekte: lijdt aan kanker maar daar komt dan ook nog de reputatie
van de ziekte bij (dubbel lijden). Als we het woord kanker al horen
zijn we al geschrokken, wordt bijna onmiddellijk gelinkt met de dood
→ Kanker kunnen we niet genezen maar reputatie bestuderen en
afbouwen en dat lijden dan al genezen. (menswetenschappelijke
problematiek over 2de vorm van lijden)
4
