TAALONTWIKKELING – LEERPAD
MODULE 1: FONOLOGISCHE PROCESSEN
FONOLOGISCHE PROCESSEN – THEORIE
Fonologische processen: definitie
• Systematische vereenvoudiging van woorden
• Vereenvoudiging qua woord-of klankstructuur
• Onderdeel van normale taalontwikkeling!
SYLLABESTRUCTUURPROCESSEN
= processen waarbij er een wijziging optreedt in de structuur van de syllabe(n) van het woord
WEGLATING FINALE CONSONANT: proces waarbij consonanten aan het einde van een woord worden
weggelaten
WEGLATING INITIALE CONSONANT: proces waarbij consonanten aan het begin van een woord worden
weggelaten
CLUSTERVEREENVOUDIGING: proces waarbij een consonantverbinding (cluster) gewijzigd wordt tot een
gemakkelijker uit te spreken vorm. Dit kan door clusterreductie (een of meerdere leden van de cluster worden
weggelaten) of door epenthesis (een vocaal, meestal doffe e, wordt ingevoegd)
WEGLATING VAN ONBEKLEMTOONDE SYLLABEN: proces waarbij één of meer onbeklemtoonde syllaben van
een twee- of meerlettergrepig woord worden weggelaten
COALLESCENTIE: proces waarbij twee aangrenzende syllaben of twee aangrenzende klanken
samengesmolten worden tot één
SUBSTITUTIEPROCESSEN
= processen waar klanken met een bepaald kenmerk min of meer systematisch vervangen worden door andere
klanken. Er treedt wijziging op qua articulatieplaats, articulatiewijze of stemgeving
FRONTING: proces waarbij een meer achteraan gearticuleerde klank vervangen wordt door een meer vooraan
gearticuleerde klank met dezelfde articulatiewijze
BACKING: proces waarbij een klank met een articulatieplaats meer vooraan gelegen, wordt vervangen door
een klank met meer achteraan gelegen articulatieplaats met dezelfde articulatiewijze
STOPPING: proces waarbij fricatieven vervangen worden door occlusieven met dezelfde articulatieplaats
VERVANGEN VAN LIQUIDEN: proces waarbij de /r/ en /l/ vervangen worden hetzij onderling hetzij door een
semivocaal /j/ of /w/
DENASALISATIE: proces waarbij een nasale klank vervangen wordt door een niet-nasale klank met dezelfde
articulatieplaats. De vervangende klank is gewoonlijk een occlusief
VERSTEMLOZING: proces waarbij een stemhebbende doelklank stemloos wordt gemaakt
1
, HARMONIEPROCESSEN
= processen waarbij een klank geheel of gedeeltelijk aangepast wordt aan een naburige klank (assimilatie) of
processen waarbij een syllabe herhaald wordt (reduplicatie)
ASSIMILATIE: proces waarbij een klank geheel of gedeeltelijk aangepast wordt aan een naburige klank
• RICHTING:
o Progressief = voorgaande klank beïnvloedt volgende klank
o Regressief = volgende klank beïnvloedt voorgaande klank
• AARD VAN DE BETROKKEN KLANKEN: consonantharmonie, vocaalharmonie, consonant-vocaal
harmonie
• AFSTAND: contactassimilatie, afstandassimilatie
• GRAAD: totale assimilatie, partiële assimilatie
• PLAATS (tov woordgrenzen): interne assimilatie, externe assimilatie
• AARD VAN DE WIJZIGING: articulatieplaats, articulatiewijze, stemgeving
REDUPLICATIE: proces waarbij een syllabe herhaald wordt
ð Door substitutie = syllabe vervangen door andere syllabe uit woord
ð Door additie = toevoeging van klank aan syllabe
OVERIGE
= processen waarbij de volgorde van klanken in een woord gewijzigd wordt of waarbij een vereenvoudiging op
een manier die niet gebruikelijk is optreedt
METHATHESIS: proces waarbij de volgorde van klanken in een woord gewijzigd wordt
ð 2 aaneengrenzende klanken
ð 2 klanken binnen eenzelfde woord
ð 2 klanken over de woordgrenzen heen
Bv masker ⇨ makser Bv hesp ⇨ heps
IDIOSYNCRATISCHE EN ONGEWONE PROCESSEN: vereenvoudigingen op een manier die niet gebruikelijk is.
Het is een soort “nieuw, persoonlijk proces”
2
MODULE 1: FONOLOGISCHE PROCESSEN
FONOLOGISCHE PROCESSEN – THEORIE
Fonologische processen: definitie
• Systematische vereenvoudiging van woorden
• Vereenvoudiging qua woord-of klankstructuur
• Onderdeel van normale taalontwikkeling!
SYLLABESTRUCTUURPROCESSEN
= processen waarbij er een wijziging optreedt in de structuur van de syllabe(n) van het woord
WEGLATING FINALE CONSONANT: proces waarbij consonanten aan het einde van een woord worden
weggelaten
WEGLATING INITIALE CONSONANT: proces waarbij consonanten aan het begin van een woord worden
weggelaten
CLUSTERVEREENVOUDIGING: proces waarbij een consonantverbinding (cluster) gewijzigd wordt tot een
gemakkelijker uit te spreken vorm. Dit kan door clusterreductie (een of meerdere leden van de cluster worden
weggelaten) of door epenthesis (een vocaal, meestal doffe e, wordt ingevoegd)
WEGLATING VAN ONBEKLEMTOONDE SYLLABEN: proces waarbij één of meer onbeklemtoonde syllaben van
een twee- of meerlettergrepig woord worden weggelaten
COALLESCENTIE: proces waarbij twee aangrenzende syllaben of twee aangrenzende klanken
samengesmolten worden tot één
SUBSTITUTIEPROCESSEN
= processen waar klanken met een bepaald kenmerk min of meer systematisch vervangen worden door andere
klanken. Er treedt wijziging op qua articulatieplaats, articulatiewijze of stemgeving
FRONTING: proces waarbij een meer achteraan gearticuleerde klank vervangen wordt door een meer vooraan
gearticuleerde klank met dezelfde articulatiewijze
BACKING: proces waarbij een klank met een articulatieplaats meer vooraan gelegen, wordt vervangen door
een klank met meer achteraan gelegen articulatieplaats met dezelfde articulatiewijze
STOPPING: proces waarbij fricatieven vervangen worden door occlusieven met dezelfde articulatieplaats
VERVANGEN VAN LIQUIDEN: proces waarbij de /r/ en /l/ vervangen worden hetzij onderling hetzij door een
semivocaal /j/ of /w/
DENASALISATIE: proces waarbij een nasale klank vervangen wordt door een niet-nasale klank met dezelfde
articulatieplaats. De vervangende klank is gewoonlijk een occlusief
VERSTEMLOZING: proces waarbij een stemhebbende doelklank stemloos wordt gemaakt
1
, HARMONIEPROCESSEN
= processen waarbij een klank geheel of gedeeltelijk aangepast wordt aan een naburige klank (assimilatie) of
processen waarbij een syllabe herhaald wordt (reduplicatie)
ASSIMILATIE: proces waarbij een klank geheel of gedeeltelijk aangepast wordt aan een naburige klank
• RICHTING:
o Progressief = voorgaande klank beïnvloedt volgende klank
o Regressief = volgende klank beïnvloedt voorgaande klank
• AARD VAN DE BETROKKEN KLANKEN: consonantharmonie, vocaalharmonie, consonant-vocaal
harmonie
• AFSTAND: contactassimilatie, afstandassimilatie
• GRAAD: totale assimilatie, partiële assimilatie
• PLAATS (tov woordgrenzen): interne assimilatie, externe assimilatie
• AARD VAN DE WIJZIGING: articulatieplaats, articulatiewijze, stemgeving
REDUPLICATIE: proces waarbij een syllabe herhaald wordt
ð Door substitutie = syllabe vervangen door andere syllabe uit woord
ð Door additie = toevoeging van klank aan syllabe
OVERIGE
= processen waarbij de volgorde van klanken in een woord gewijzigd wordt of waarbij een vereenvoudiging op
een manier die niet gebruikelijk is optreedt
METHATHESIS: proces waarbij de volgorde van klanken in een woord gewijzigd wordt
ð 2 aaneengrenzende klanken
ð 2 klanken binnen eenzelfde woord
ð 2 klanken over de woordgrenzen heen
Bv masker ⇨ makser Bv hesp ⇨ heps
IDIOSYNCRATISCHE EN ONGEWONE PROCESSEN: vereenvoudigingen op een manier die niet gebruikelijk is.
Het is een soort “nieuw, persoonlijk proces”
2
