KWANTITATIEVE
ONDERZOEKSMETHODEN
H1: DE ONDERZOEKSCYLCUS
W AT IS W ETENSCHAP?
VOORSPELLINGEN:
PSEUDO-WETENSCHAP WETENSCHAP
= achterwaarts bewijzen zoeken = voorwaarts voorspellingen maken
= veilig (je kan alitjd nieuwe verklaringen = riskant (als je voorspelling niet klopt, ligt je
verzinnen) theorie in duigen)
“Ervaringen in de kindertijd hebben een
belangrijke invloed op wie we worden als
volwassenen.” “Op 29 mei 1919 zal er een totale zonne-eclips
Intimiteitsproblemen op dit moment? zijn die het toelaat om te observeren dat licht
te weinig/ te veel geknuffeld geweest als buigt onder invloed van de zwaartekracht.”
kind Bij een eclips zie je sterren die
onzichtbaar zouden moeten zijn omdat
ze achter de zon staan zwaartekracht
buigt ligt
DE WETENSCHAPPELIJKE METHODE
Traditioneel (logisch) positivisme
- “wetenschappelijk” naar de wereld kijken is observeren zonder vooroordelen
- “Inductief” redeneren, “Deductief” hypothesen afleiden
- “Verifieerbaarheid”… bewijzen zoeken voor theorieën = proberen bevestigen
Kritiek van Popper (Kritisch Rationalisme)
- Observeren kan niet zonder vooronderstellingen
o Interesse van de wetenschapper bepaalt (mee) waar die naar kijkt
o Je vertrekt altijd van eerdere kennis + de omgeving waarin je werkt
- Waarnemingen kunnen nooit tot een universele wet leiden, inductie is een mythe
o “Heel je leven enkel witte zwanen observeren is geen bewijs dat alle zwanen wit zijn”
- Theorie moet “bekritiseerbaar” zijn vanuit de feiten
- Theorie moet “falsifieerbaar” zijn. Niet proberen bewijzen, maar proberen ontkrachten
,W ETENSCHAPSMODELLEN EN DE SOCIALE W ETENSCHAPPEN
3 GRONDLEGGERS – 3 MODELLEN
NATURALISME / (POST) POSITIVISME – EMILE DURKHEIM
- Sociale wetenschappen naar analogie met natuurlijke wetenschappen
- “sociale feiten” – “natuurlijke feiten”
o Extern aan het individu
o Wetmatig en dwingend
o Objectief
- Observeren en meten (kwantitatief) = wat?
o Rechstreeks of zoeken naar betrouwbare indicatoren
VERSTEHENDE / HERMEUTISCHE SOCIOLOGIE – MAX WEBER
- Anti-naturalisme
o Mensen gedragen zich niet als gehoorzame uitvoerders van een voorspelbaar
programma
o Vereist andere onderzoeksmethoden
- Betekenis zoeken
o Beweegredenen en intenties die actoren aan hun handelen geven
- Antwoord op “waarom”-vragen
MAATSCHAPPIJKRITISCHE / EMANCIPATOIRE WETENSCHAP – KARL MARX
- Wetenschap moet meer doen dan beschrijven
o De weg wijzen naar een meer menswaardige maatschappij
(evenwel geen afdoend antwoord op de vraag wie dan wel net moet gaan bepalen
wat een “menswaardige maatschappij” net betekent cfr. kritiek van Popper)
- Methode: vatten van sociale feiten in hun bredere historische en sociologische samenhang
- Activistisch
3 STROMINGEN IN HET HEDENDAAGS SOCIOLOGI SCH ONDERZOEK
,POST-POSITIVISME
- Oorsprong in het positivisme:
o Er is een objectieve waarheid buiten het individu
o Valt te kennen door zintuiglijke observatie en universele wetten
o “naïef” realisme
- Post-positivisme:
o Er is een objectieve waarheid buiten het individu
o Waarvan delen met een bepaalde waarschijnlijkheid te kennen zijn
o “kritisch” realisme
o Karl Popper: falsificationisme
- “no complete verification is possible, only a process of gradual increasing confirmation”
(Carnap, 1936)
- Hypotheses toetsen leidt niet tot absolute zekerheid, maar elke test verhoogt het gevoel van
plausibiliteit
- Dominante stroming vandaag
INTERPRETATIEF PARADIGMA (CONSTRUCTIVISME)
- Kritiek op post-positivisme (in de sociale wetenschappen!
o Gaat ervanuit dat de kennis van respondenten identiek is aan die van onderzoekers
o Te “normatief”, niet iedereen volgt dezelfde sociale regels op dezelfde manier
- Vertrekt vanuit het symbolisch interactionisme van Blumer (1969)
o Mensen reageren op zaken op basis van de betekenis die deze zaken voor hen
hebben
o Betekenis wordt gevormd in sociale interactie
o Betekenissen worden gebruikt en gewijzigd in de sociale interactie door middel van
een interpretatief proces
- Sociale, culturele of historische conventies structureren onze perceptie en kennis
- Alle kennis is “geïnterpreteerde kennis”
- Wetenschappers kunnen de wereld enkel kennen via de interpretaties van mensen
- “Strictly speaking, there are no such things as facts pure and simple. All facts are from the
outset selected from a universal context by the activities of our mind”. (Schutz, 1962)
- Geen “objectieve” realiteit
- Wordt vorm en betekenis gegeven door mensen
- Voortdurend in verandering / replicatie
KRITISCHE THEORIE
- Bouwt voort op Marx, maar verwerpt het orthodox economisch Marxisme
- Mix van kwantitatief en kwalitatief onderzoek
- Bestudeert de verhouding tussen cultuur en “kapitalisme”
o Breder: machtsverhoudingen en onderdrukking
o “kapitaal” ook als “sociaal kapitaal”
- Kritische analyse van: (!!!!! Kritisch zijn ≠ “Kritiek hebben op iets”)
o Media
o Massamedia
o Structuren
- “Standpuntepistemologie”: Verder dan interpretatief paradigma:
o Je plaats in de samenleving bepaalt welke betekenissen je zelfs maar plausibel kan
maken
Ontologie (= zijnsleer) Epistemologie (=kennisleer)
Hoe bekijkt de wetenschapper zijn hoe kan een wetenschapper iets ‘weten’?
studiesubject?
, Post-positivisme Post-positivisme
• Er is een reële objectieve wereld buiten • Kennis is een accumulatie van
de menselijke waarneming plausibele universele wetmatigheden
• Een uitspraak is “waar” als die
overeenkomt met de realiteit buiten ons
Constructivisme Constructivisme
• Reële wereld kennen we alleen door • Kennis bestaat in context
onze waarneming • Bepaald door “intersubjectiviteit”
Wereld is verschillend voor iedereen obv • Overeenstemming tussen veel
ideologie, geografie, gender, leeftijd, historische waarnemers
periode
DE ROL VAN THEORIE IN KW ANTITATIEF ONDERZOEK
WAT IS EEN GOEDE THEORIE?
- Een logisch geheel van concepten die op een gestructureerde manier samenhangen
- Empirisch toetsbaar - falsifieerbaar
- Algemeen zijn en het particuliere overstijgen
- (en waarmee je voorspellingen kan doen)
- Omkering van empiricisme:
o Theorie kan maar voortkomen uit observaties en ervaringen
Concepten
- Bouwstenen van de theorie
- Definities van fenomenen die we bestuderen
“With clear concepts, theoretical statements can be brought into close and self-correcting
relations with the empirical world.” (Blumer, 1969, p. 143)
Hypothese
- Definitie: (Flick, 2015)
“A hypothesis is an assumption that is formulated for study purposes (mostly coming from the
literature or an existing theory) in order to test it empirically in the course of the study; often
formulated as an if-then statement.”
- Eigenschappen:
o Komt voort uit literatuur/theorie
o Is een (deel)antwoord op de onderzoeksvraag
o Moet empirisch toetsbaar zijn
o Moet toetsbaar geformuleerd worden
o Bevat directionaliteit (bv. een grotere “X” leidt tot een lagere “Y”)
o Worden vaak in groep geformuleerd en genummerd (H1, H2a, H2b, H3)
- Woordelijke vorm van hypothesen:
o Kort:
Variabele X hangt samen met variabele Y
o Lang:
Verschillende kenmerken van X zijn gerelateerd aan kenmerken van Y
ONDERZOEKSMETHODEN
H1: DE ONDERZOEKSCYLCUS
W AT IS W ETENSCHAP?
VOORSPELLINGEN:
PSEUDO-WETENSCHAP WETENSCHAP
= achterwaarts bewijzen zoeken = voorwaarts voorspellingen maken
= veilig (je kan alitjd nieuwe verklaringen = riskant (als je voorspelling niet klopt, ligt je
verzinnen) theorie in duigen)
“Ervaringen in de kindertijd hebben een
belangrijke invloed op wie we worden als
volwassenen.” “Op 29 mei 1919 zal er een totale zonne-eclips
Intimiteitsproblemen op dit moment? zijn die het toelaat om te observeren dat licht
te weinig/ te veel geknuffeld geweest als buigt onder invloed van de zwaartekracht.”
kind Bij een eclips zie je sterren die
onzichtbaar zouden moeten zijn omdat
ze achter de zon staan zwaartekracht
buigt ligt
DE WETENSCHAPPELIJKE METHODE
Traditioneel (logisch) positivisme
- “wetenschappelijk” naar de wereld kijken is observeren zonder vooroordelen
- “Inductief” redeneren, “Deductief” hypothesen afleiden
- “Verifieerbaarheid”… bewijzen zoeken voor theorieën = proberen bevestigen
Kritiek van Popper (Kritisch Rationalisme)
- Observeren kan niet zonder vooronderstellingen
o Interesse van de wetenschapper bepaalt (mee) waar die naar kijkt
o Je vertrekt altijd van eerdere kennis + de omgeving waarin je werkt
- Waarnemingen kunnen nooit tot een universele wet leiden, inductie is een mythe
o “Heel je leven enkel witte zwanen observeren is geen bewijs dat alle zwanen wit zijn”
- Theorie moet “bekritiseerbaar” zijn vanuit de feiten
- Theorie moet “falsifieerbaar” zijn. Niet proberen bewijzen, maar proberen ontkrachten
,W ETENSCHAPSMODELLEN EN DE SOCIALE W ETENSCHAPPEN
3 GRONDLEGGERS – 3 MODELLEN
NATURALISME / (POST) POSITIVISME – EMILE DURKHEIM
- Sociale wetenschappen naar analogie met natuurlijke wetenschappen
- “sociale feiten” – “natuurlijke feiten”
o Extern aan het individu
o Wetmatig en dwingend
o Objectief
- Observeren en meten (kwantitatief) = wat?
o Rechstreeks of zoeken naar betrouwbare indicatoren
VERSTEHENDE / HERMEUTISCHE SOCIOLOGIE – MAX WEBER
- Anti-naturalisme
o Mensen gedragen zich niet als gehoorzame uitvoerders van een voorspelbaar
programma
o Vereist andere onderzoeksmethoden
- Betekenis zoeken
o Beweegredenen en intenties die actoren aan hun handelen geven
- Antwoord op “waarom”-vragen
MAATSCHAPPIJKRITISCHE / EMANCIPATOIRE WETENSCHAP – KARL MARX
- Wetenschap moet meer doen dan beschrijven
o De weg wijzen naar een meer menswaardige maatschappij
(evenwel geen afdoend antwoord op de vraag wie dan wel net moet gaan bepalen
wat een “menswaardige maatschappij” net betekent cfr. kritiek van Popper)
- Methode: vatten van sociale feiten in hun bredere historische en sociologische samenhang
- Activistisch
3 STROMINGEN IN HET HEDENDAAGS SOCIOLOGI SCH ONDERZOEK
,POST-POSITIVISME
- Oorsprong in het positivisme:
o Er is een objectieve waarheid buiten het individu
o Valt te kennen door zintuiglijke observatie en universele wetten
o “naïef” realisme
- Post-positivisme:
o Er is een objectieve waarheid buiten het individu
o Waarvan delen met een bepaalde waarschijnlijkheid te kennen zijn
o “kritisch” realisme
o Karl Popper: falsificationisme
- “no complete verification is possible, only a process of gradual increasing confirmation”
(Carnap, 1936)
- Hypotheses toetsen leidt niet tot absolute zekerheid, maar elke test verhoogt het gevoel van
plausibiliteit
- Dominante stroming vandaag
INTERPRETATIEF PARADIGMA (CONSTRUCTIVISME)
- Kritiek op post-positivisme (in de sociale wetenschappen!
o Gaat ervanuit dat de kennis van respondenten identiek is aan die van onderzoekers
o Te “normatief”, niet iedereen volgt dezelfde sociale regels op dezelfde manier
- Vertrekt vanuit het symbolisch interactionisme van Blumer (1969)
o Mensen reageren op zaken op basis van de betekenis die deze zaken voor hen
hebben
o Betekenis wordt gevormd in sociale interactie
o Betekenissen worden gebruikt en gewijzigd in de sociale interactie door middel van
een interpretatief proces
- Sociale, culturele of historische conventies structureren onze perceptie en kennis
- Alle kennis is “geïnterpreteerde kennis”
- Wetenschappers kunnen de wereld enkel kennen via de interpretaties van mensen
- “Strictly speaking, there are no such things as facts pure and simple. All facts are from the
outset selected from a universal context by the activities of our mind”. (Schutz, 1962)
- Geen “objectieve” realiteit
- Wordt vorm en betekenis gegeven door mensen
- Voortdurend in verandering / replicatie
KRITISCHE THEORIE
- Bouwt voort op Marx, maar verwerpt het orthodox economisch Marxisme
- Mix van kwantitatief en kwalitatief onderzoek
- Bestudeert de verhouding tussen cultuur en “kapitalisme”
o Breder: machtsverhoudingen en onderdrukking
o “kapitaal” ook als “sociaal kapitaal”
- Kritische analyse van: (!!!!! Kritisch zijn ≠ “Kritiek hebben op iets”)
o Media
o Massamedia
o Structuren
- “Standpuntepistemologie”: Verder dan interpretatief paradigma:
o Je plaats in de samenleving bepaalt welke betekenissen je zelfs maar plausibel kan
maken
Ontologie (= zijnsleer) Epistemologie (=kennisleer)
Hoe bekijkt de wetenschapper zijn hoe kan een wetenschapper iets ‘weten’?
studiesubject?
, Post-positivisme Post-positivisme
• Er is een reële objectieve wereld buiten • Kennis is een accumulatie van
de menselijke waarneming plausibele universele wetmatigheden
• Een uitspraak is “waar” als die
overeenkomt met de realiteit buiten ons
Constructivisme Constructivisme
• Reële wereld kennen we alleen door • Kennis bestaat in context
onze waarneming • Bepaald door “intersubjectiviteit”
Wereld is verschillend voor iedereen obv • Overeenstemming tussen veel
ideologie, geografie, gender, leeftijd, historische waarnemers
periode
DE ROL VAN THEORIE IN KW ANTITATIEF ONDERZOEK
WAT IS EEN GOEDE THEORIE?
- Een logisch geheel van concepten die op een gestructureerde manier samenhangen
- Empirisch toetsbaar - falsifieerbaar
- Algemeen zijn en het particuliere overstijgen
- (en waarmee je voorspellingen kan doen)
- Omkering van empiricisme:
o Theorie kan maar voortkomen uit observaties en ervaringen
Concepten
- Bouwstenen van de theorie
- Definities van fenomenen die we bestuderen
“With clear concepts, theoretical statements can be brought into close and self-correcting
relations with the empirical world.” (Blumer, 1969, p. 143)
Hypothese
- Definitie: (Flick, 2015)
“A hypothesis is an assumption that is formulated for study purposes (mostly coming from the
literature or an existing theory) in order to test it empirically in the course of the study; often
formulated as an if-then statement.”
- Eigenschappen:
o Komt voort uit literatuur/theorie
o Is een (deel)antwoord op de onderzoeksvraag
o Moet empirisch toetsbaar zijn
o Moet toetsbaar geformuleerd worden
o Bevat directionaliteit (bv. een grotere “X” leidt tot een lagere “Y”)
o Worden vaak in groep geformuleerd en genummerd (H1, H2a, H2b, H3)
- Woordelijke vorm van hypothesen:
o Kort:
Variabele X hangt samen met variabele Y
o Lang:
Verschillende kenmerken van X zijn gerelateerd aan kenmerken van Y
