Samenvatting: Buitenlandse rechtsstelsels en terminologie
Les 1: Inleiding
Waarom een vak “Buitenlandse rechtsstelsels”?
Invloed buitenlands recht op Belgisch recht
We zijn zeer sterk beïnvloed door het recht van andere landen.
Context internationalisering en toenemende mobiliteit
Juristen werken steeds vaker met grensoverschrijdende situaties. Denk aan internationaal
privaatrecht.
Er is een wisselwerking tussen nationaal en supranationaal recht
Niet louter Europees recht dat ons nationaal recht beïnvloedt, maar ook nationaal recht dat Europees
recht gaat inspireren.
Recht evolueert via harmonisatie en eenmaking
Vergelijken helpt om kritisch te denken en betere oplossingen te vinden.
Je beseft dat recht niet absoluut is, maar contextgebonden.
Rechtsvergelijkend onderzoek
Inzicht in de wereld en de actualiteit.
Overzicht en selectie buitenlandse rechtsstelsels
Focus op 3 rechtsstelsels
Frans recht
Duits recht
Anglo-Amerikaans recht (VK en VS)
Waarom?
Vergelijkbaarheid! In het groen staat voor welke van die redenen de vergelijkbaarheid met Belgische
recht relevant element is.
Invloed!
Vergelijkbaarheid Frans, Duits en Anglo-Amerikaans recht t.o.v. Belgisch recht
Klassieke indeling in rechtsfamilies:
Europees-continentale rechtsstelsels of de civil law-groep (“Westerse rechtsstelsels”)
Romaanse rechtsstelsels (Frans recht)
Germaanse rechtsstelsels (Duits recht)
(Noordse of Scandinavische rechtsstelsels)
(Slavische rechtsstelsels)
Anglo-Amerikaanse rechtsstelsels of de common law-groep (“Westerse rechtsstelsels”)
Religieuze rechtsstelsels
Oosterse rechtsstelsels
Chtonische rechtsstelsels: Rechtsstelsels met een zekere spiritualiteit.
(Socialistische rechtsstelsels)
Relatief! Onderhevig aan evolutie en meerlagig.
Invloed
Invloed Frans recht
Europese landen: Zie slide
Latijns-Amerika
Afrika
,Midden-Oosten
Noord-Amerika: Louisiana (VS), Quebec (Canada)
Invloed Duits recht
Europa: Centraal-Europa (na val communisme), Zwitserland, Griekenland, Portugal, Spanje.
Japan, China
Brazilië
Invloed Anglo-Amerikaans recht
Engeland:
Britse “Commonwealth”: VS, Canada, Australië, Nieuw-Zeeland, Pakistan, Kenia, Zuid-Afrika, India, ...
(vroegere, voormalige kolonies).
Andere landen: Ierland, Israël, ...
VS: Eigen rechtsontwikkeling:
GW: i.h.b. Latijns-Amerika, maar ook elders
Economisch recht: Wereldwijd (bv. Competition law, bankruptcy law)
Les 1: Collaborative Online International Learning Project (COIL-project)
“The T-shaped lawyer”
Als eerste natuurlijk juridische competenties
Uiteraard ook verbredende competenties
Bv.: Leiderschap, kennis van technologie, interdisciplinair, samenwerken, ...
COIL-project: Internationale en interculturele competenties
=> Je komt 2 maal samen met die studenten. Via blackboard.
Eerste sessie is een sessie waarin je in dialoog gaat over de basiskenmerken van je eigen recht & van
Zuid-Afrikaans recht. Dus wij moeten over ons Belgische recht praten tegen hen.
We doen dit rond 2 thema’s. De eerste is een algemene sessie over de basiskenmerken van elkaars
recht.
In de tweede sessie gaan we het hebben over electronic and smart contracts.
Dan brengen we al die kennis samen in een plenaire sessie.
Zelfstudiepakket aangemaakt
Zelfstandig doorlopen!!
Les 2: Frans recht
,I. Historische context
Onderdeel van het (West-)Romeinse rijk
Initieel: Gebruiken en gewoonten van de verschillende Keltische volksstammen
Nadien: Quasi-universele toepassing van het Romeinse recht
212 n.C. – Constitutio Antoniniana: Romeinse burgerrechten toegekend aan alle vrije inwoners van het
Romeinse Rijk.
Dat Romeinse Rijk was voor de eerste keer in de Europese rechtsgeschiedenis dat er een document
kwam dat éénvormige rechten verleende aan alle burgers van het Romeinse rijk.
Was enorm bijzonder, want voordien werkte men altijd met A- & B-burgers. A-burgers die alle
burgerrechten hadden & de B-burgers die niets hadden. Er waren dus geen A- en B-burgers meer. Alle
burgers binnen Romeinse rijk hadden dezelfde rechten en vrijheden.
Burgerrechten golden alleen voor de vrije burgers (dus geen slaven) en ook vrouwen hadden
beperktere vorm van rechten die ze kregen.
Kernidee: Het Romeinse recht verdringt geleidelijk het gewoonterecht en wordt de basis van het
Franse recht.
476: Val van het West-Romeinse rijk
Verbrokkeling van het grondgebied én van het recht
Noorden van Frankrijk:
Romeins recht wordt grotendeels verdrongen door Bourgondisch, Frankisch en Normandisch
gewoonterecht.
Er was een sterke verbrokkeling, geen eenvormig recht, een lappendeken van gewoonterecht, DUS
droit coutumier.
= pays de droit coutumier
Personele toepassing van het recht (recht afhankelijk van de persoon, niet van het grondgebied). Dus
afhankelijk van tot welke volksstam jij behoort.
Er was geen éénvormig recht meer dat werd toegepast, maar het recht dat op jou van toepassing was,
hing af van de volksstam waartoe je behoorde.
Recht vooral mondeling overgeleverd, soms neergeschreven in teksten. Het gewoonterecht dat toen
van toepassing was, kennen we vandaag de dag nog? Dat is voor heel groot deel verdwenen omdat dat
mondeling werd overgedragen.
Zuiden van Frankrijk:
Traditie van het Romeins recht blijft grotendeels bewaard. Het was moeilijk om hier het recht
personeel toe te passen van stam tot stam aangezien. Er was een grote diversiteit/ migratie tussen de
verschillende volksstammen, ze bewogen van hier, naar daar en sloten huwelijken met mensen van
andere stammen.
Dus men vond niks beters dan gewoon het Romeinse recht dat tot dan toe van toepassing was, van
toepassing te laten. Dus hier had je het Romeinse recht dat grotendeels bewaard bleef.
= pays de droit écrit
Lokale koningen verzamelen Romeinse regels en geven ze opnieuw uit in wetboeken.
Probleem: Migratie en gemengde huwelijken maken de personele toepassing van het recht steeds
moeilijker
Daarom spreekt men hier over het geschreven recht. Er is een zekere vorm van eenmaking die
beschermd blijft.
, =>Frankrijk splitst juridisch in een noordelijk gewoonterecht en een zuidelijk Romeins recht, wat later
grote gevolgen zal hebben.
8e-18de eeuw: Tijdperk van de Franse Koningen
In deze lange periode ontwikkelt Frankrijk zich van een feodaal koninkrijk tot een sterke,
gecentraliseerde staat.
8e–9e eeuw: Karel de Grote => Karel de Grote verenigt het Frankische rijk, dat grotendeels samenvalt
met het vroegere West-Romeinse rijk.
Hij probeert ook het recht te ordenen, maar lokale gebruiken blijven belangrijk
814: Overlijden van Karel de Grote. Zijn Rijk wordt bestuurd door zijn zoon Lodewijk de Vrome.
843: Verdrag van Verdun
Na conflicten tussen de zonen van Lodewijk (I) de Vrome wordt het rijk verdeeld
Verdeling onder drie kleinzonen van Karel de Grote
Dat verdrag legt de conturen vast van (nu nog) een aantal zeer grote rijken, machtsgebieden in West-
Europa.
Ontstaan van drie rijken:
West-Frankische rijk → Wordt later Frankrijk
Oost-Frankische rijk → Latere Duitsland
Middenrijk → Valt later uiteen
Gevolg voor Frankrijk => Het West-Frankische rijk vormt het territoriale en politieke begin van Frankrijk.
Vanaf dan groeit geleidelijk een eigen Franse staat en rechtsorde
9de-16de eeuw: Feodaliteit en geleidelijke centralisatie (ancien régime)
Feodaliteit: De koning verleent lenen aan leenmannen (edelen), dus een leenman krijgt beheer (incl.
Rechtspraak) over gebieden.
In ruil krijgen zij loyaliteit en militaire steun
Leenmannen oefenen bestuurlijke én rechterlijke macht uit in hun gebied
De echte machtshebbers waren de leenheren en niet de centrale vorst, dit kwam door die dermate
grote versnippering. Want iedereen in grondgebied van die leenheer moest verantwoording afleggen
aan die lokale heerser.
Er is dus een zwakke Franse vorst. Maar naarmate tijd vordert gaan we eindigen in de 18de eeuw met
een zeer sterke vorst, de “zonnekoning”, een steeds sterkere centralisatie.
Dus zwak, verbrokkeld => Naar zeer sterk gecentraliseerd.
Gevolg voor het recht: Recht is & blijft zeer lang, sterk verbrokkeld
Tweedeling blijft bestaan: Noorden: pays de droit coutumier (gewoonterecht) versus Zuiden: pays de
droit écrit (Romeins recht).
Koning had lange tijd een zwakke positie, met weinig legislatieve bevoegdheden, wat verbrokkeling
versterkte.
Bewuste keuze voor gewoonterecht => Franse koningen steunen het gewoonterecht. Politieke reden:
Zich afzetten tegen de Duitse keizer, die zich legitimeerde via het Romeinse recht.
Les 1: Inleiding
Waarom een vak “Buitenlandse rechtsstelsels”?
Invloed buitenlands recht op Belgisch recht
We zijn zeer sterk beïnvloed door het recht van andere landen.
Context internationalisering en toenemende mobiliteit
Juristen werken steeds vaker met grensoverschrijdende situaties. Denk aan internationaal
privaatrecht.
Er is een wisselwerking tussen nationaal en supranationaal recht
Niet louter Europees recht dat ons nationaal recht beïnvloedt, maar ook nationaal recht dat Europees
recht gaat inspireren.
Recht evolueert via harmonisatie en eenmaking
Vergelijken helpt om kritisch te denken en betere oplossingen te vinden.
Je beseft dat recht niet absoluut is, maar contextgebonden.
Rechtsvergelijkend onderzoek
Inzicht in de wereld en de actualiteit.
Overzicht en selectie buitenlandse rechtsstelsels
Focus op 3 rechtsstelsels
Frans recht
Duits recht
Anglo-Amerikaans recht (VK en VS)
Waarom?
Vergelijkbaarheid! In het groen staat voor welke van die redenen de vergelijkbaarheid met Belgische
recht relevant element is.
Invloed!
Vergelijkbaarheid Frans, Duits en Anglo-Amerikaans recht t.o.v. Belgisch recht
Klassieke indeling in rechtsfamilies:
Europees-continentale rechtsstelsels of de civil law-groep (“Westerse rechtsstelsels”)
Romaanse rechtsstelsels (Frans recht)
Germaanse rechtsstelsels (Duits recht)
(Noordse of Scandinavische rechtsstelsels)
(Slavische rechtsstelsels)
Anglo-Amerikaanse rechtsstelsels of de common law-groep (“Westerse rechtsstelsels”)
Religieuze rechtsstelsels
Oosterse rechtsstelsels
Chtonische rechtsstelsels: Rechtsstelsels met een zekere spiritualiteit.
(Socialistische rechtsstelsels)
Relatief! Onderhevig aan evolutie en meerlagig.
Invloed
Invloed Frans recht
Europese landen: Zie slide
Latijns-Amerika
Afrika
,Midden-Oosten
Noord-Amerika: Louisiana (VS), Quebec (Canada)
Invloed Duits recht
Europa: Centraal-Europa (na val communisme), Zwitserland, Griekenland, Portugal, Spanje.
Japan, China
Brazilië
Invloed Anglo-Amerikaans recht
Engeland:
Britse “Commonwealth”: VS, Canada, Australië, Nieuw-Zeeland, Pakistan, Kenia, Zuid-Afrika, India, ...
(vroegere, voormalige kolonies).
Andere landen: Ierland, Israël, ...
VS: Eigen rechtsontwikkeling:
GW: i.h.b. Latijns-Amerika, maar ook elders
Economisch recht: Wereldwijd (bv. Competition law, bankruptcy law)
Les 1: Collaborative Online International Learning Project (COIL-project)
“The T-shaped lawyer”
Als eerste natuurlijk juridische competenties
Uiteraard ook verbredende competenties
Bv.: Leiderschap, kennis van technologie, interdisciplinair, samenwerken, ...
COIL-project: Internationale en interculturele competenties
=> Je komt 2 maal samen met die studenten. Via blackboard.
Eerste sessie is een sessie waarin je in dialoog gaat over de basiskenmerken van je eigen recht & van
Zuid-Afrikaans recht. Dus wij moeten over ons Belgische recht praten tegen hen.
We doen dit rond 2 thema’s. De eerste is een algemene sessie over de basiskenmerken van elkaars
recht.
In de tweede sessie gaan we het hebben over electronic and smart contracts.
Dan brengen we al die kennis samen in een plenaire sessie.
Zelfstudiepakket aangemaakt
Zelfstandig doorlopen!!
Les 2: Frans recht
,I. Historische context
Onderdeel van het (West-)Romeinse rijk
Initieel: Gebruiken en gewoonten van de verschillende Keltische volksstammen
Nadien: Quasi-universele toepassing van het Romeinse recht
212 n.C. – Constitutio Antoniniana: Romeinse burgerrechten toegekend aan alle vrije inwoners van het
Romeinse Rijk.
Dat Romeinse Rijk was voor de eerste keer in de Europese rechtsgeschiedenis dat er een document
kwam dat éénvormige rechten verleende aan alle burgers van het Romeinse rijk.
Was enorm bijzonder, want voordien werkte men altijd met A- & B-burgers. A-burgers die alle
burgerrechten hadden & de B-burgers die niets hadden. Er waren dus geen A- en B-burgers meer. Alle
burgers binnen Romeinse rijk hadden dezelfde rechten en vrijheden.
Burgerrechten golden alleen voor de vrije burgers (dus geen slaven) en ook vrouwen hadden
beperktere vorm van rechten die ze kregen.
Kernidee: Het Romeinse recht verdringt geleidelijk het gewoonterecht en wordt de basis van het
Franse recht.
476: Val van het West-Romeinse rijk
Verbrokkeling van het grondgebied én van het recht
Noorden van Frankrijk:
Romeins recht wordt grotendeels verdrongen door Bourgondisch, Frankisch en Normandisch
gewoonterecht.
Er was een sterke verbrokkeling, geen eenvormig recht, een lappendeken van gewoonterecht, DUS
droit coutumier.
= pays de droit coutumier
Personele toepassing van het recht (recht afhankelijk van de persoon, niet van het grondgebied). Dus
afhankelijk van tot welke volksstam jij behoort.
Er was geen éénvormig recht meer dat werd toegepast, maar het recht dat op jou van toepassing was,
hing af van de volksstam waartoe je behoorde.
Recht vooral mondeling overgeleverd, soms neergeschreven in teksten. Het gewoonterecht dat toen
van toepassing was, kennen we vandaag de dag nog? Dat is voor heel groot deel verdwenen omdat dat
mondeling werd overgedragen.
Zuiden van Frankrijk:
Traditie van het Romeins recht blijft grotendeels bewaard. Het was moeilijk om hier het recht
personeel toe te passen van stam tot stam aangezien. Er was een grote diversiteit/ migratie tussen de
verschillende volksstammen, ze bewogen van hier, naar daar en sloten huwelijken met mensen van
andere stammen.
Dus men vond niks beters dan gewoon het Romeinse recht dat tot dan toe van toepassing was, van
toepassing te laten. Dus hier had je het Romeinse recht dat grotendeels bewaard bleef.
= pays de droit écrit
Lokale koningen verzamelen Romeinse regels en geven ze opnieuw uit in wetboeken.
Probleem: Migratie en gemengde huwelijken maken de personele toepassing van het recht steeds
moeilijker
Daarom spreekt men hier over het geschreven recht. Er is een zekere vorm van eenmaking die
beschermd blijft.
, =>Frankrijk splitst juridisch in een noordelijk gewoonterecht en een zuidelijk Romeins recht, wat later
grote gevolgen zal hebben.
8e-18de eeuw: Tijdperk van de Franse Koningen
In deze lange periode ontwikkelt Frankrijk zich van een feodaal koninkrijk tot een sterke,
gecentraliseerde staat.
8e–9e eeuw: Karel de Grote => Karel de Grote verenigt het Frankische rijk, dat grotendeels samenvalt
met het vroegere West-Romeinse rijk.
Hij probeert ook het recht te ordenen, maar lokale gebruiken blijven belangrijk
814: Overlijden van Karel de Grote. Zijn Rijk wordt bestuurd door zijn zoon Lodewijk de Vrome.
843: Verdrag van Verdun
Na conflicten tussen de zonen van Lodewijk (I) de Vrome wordt het rijk verdeeld
Verdeling onder drie kleinzonen van Karel de Grote
Dat verdrag legt de conturen vast van (nu nog) een aantal zeer grote rijken, machtsgebieden in West-
Europa.
Ontstaan van drie rijken:
West-Frankische rijk → Wordt later Frankrijk
Oost-Frankische rijk → Latere Duitsland
Middenrijk → Valt later uiteen
Gevolg voor Frankrijk => Het West-Frankische rijk vormt het territoriale en politieke begin van Frankrijk.
Vanaf dan groeit geleidelijk een eigen Franse staat en rechtsorde
9de-16de eeuw: Feodaliteit en geleidelijke centralisatie (ancien régime)
Feodaliteit: De koning verleent lenen aan leenmannen (edelen), dus een leenman krijgt beheer (incl.
Rechtspraak) over gebieden.
In ruil krijgen zij loyaliteit en militaire steun
Leenmannen oefenen bestuurlijke én rechterlijke macht uit in hun gebied
De echte machtshebbers waren de leenheren en niet de centrale vorst, dit kwam door die dermate
grote versnippering. Want iedereen in grondgebied van die leenheer moest verantwoording afleggen
aan die lokale heerser.
Er is dus een zwakke Franse vorst. Maar naarmate tijd vordert gaan we eindigen in de 18de eeuw met
een zeer sterke vorst, de “zonnekoning”, een steeds sterkere centralisatie.
Dus zwak, verbrokkeld => Naar zeer sterk gecentraliseerd.
Gevolg voor het recht: Recht is & blijft zeer lang, sterk verbrokkeld
Tweedeling blijft bestaan: Noorden: pays de droit coutumier (gewoonterecht) versus Zuiden: pays de
droit écrit (Romeins recht).
Koning had lange tijd een zwakke positie, met weinig legislatieve bevoegdheden, wat verbrokkeling
versterkte.
Bewuste keuze voor gewoonterecht => Franse koningen steunen het gewoonterecht. Politieke reden:
Zich afzetten tegen de Duitse keizer, die zich legitimeerde via het Romeinse recht.
