Samenvatting: psychologische interventies & mensbeelden
Inhoudstabel
Inleiding en overzicht …………………………………………………………………………………………1
Leerpsychologie en gedragstherapie…………………………………………………………………….8
Relatie- en gezinstherapie………………………………………………………..……………………….53
Humanistische en existentiële benaderingen……………………………………………………..104
Psychodynamische benaderingen………………………………………………..…………………..146
, Hoorcollege 1: Inleiding en evidence-based medicine in psychologische
interventies
Waarom dit vak?
• Beoordeling (assessment)
• Begeleiding
• Behandeling
• Beleid
➔ Centrale competenties en taken van de klinisch psycholoog!
Wie consulteert en hoe ga je daar mee om?
• Link theorie-praktijk staat centraal in dit vak:
o Inleiding basisconcepten en -competenties om een
begeleiding/behandelaanbod te doen
o Verdere uitdieping in therapievakken, practica en postgraduaatopleidingen
• Doel = opleiden tot scientist-practioner
o Behandelen gebaseerd op wetenschappelijke kennis → hoe werkt dat precies?
Scientist-practitioner en evidence based medicine (EBM)
• EBM ≠ naïef toepassen van technieken of lijstjes van ‘evidence-based’ therapievormen
• American Psychological Association (2012): EBM is “the integration of the best available
research with clinical expertise in the context of patient characteristics, culture, and
preferences”
• Veronderstelt stevige kennis en competenties
• Publicaties leren lezen en kunnen toepassen, niet gewoon een cliênt en dan lijstje
afgaan!
• Ervaring opbouwen in effectief toepassen van interventies, in context van
patiëntkarakteristieken
• Vergelijk met
o Chirurg, ingenieur, piloot, ..
o Basiskennis nodig vooraleer meer geavanceerde competenties kunnen
verworven worden!
o Complexe uitvoering gebaseerd op veel kennis, maar ook begonnen met
basiskennis
Problemen met kwaliteit psychotherapie
• Geen titelbescherming
o Weinig psychologen voldoen aan diploma
o Iedereen mag zich therapeut noemen, meeste zijn echter niet wetenschappelijk
gefundeerd
o Mensen die wel voldoen aan titel ook hier aantal therapeuten die basiskennis
onvoldoende hebben → schadelijke effecten
• Enkel activiteiten van psychotherapie vallen onder de nieuwe wet op uitoefening van de
gezondheidszorg
1
, • Klinisch psychologen heel wat problemen met wetenschappelijkheid µ
o Chakra, bloesemtherapie, bio-energetica
o Diagnostische onkunde, slechte indicatiestelling, niet kunnen
installeren/behouden van therapeutisch kader, …
1. Inleiding
Recente studie in België
Sterke diversiteit in theoretische oriëntatie van
psychotherapie training, elke richting trekt ongeveer
gelijk # kandidaten aan
4 grote theoretische kaders
• Gebaseerd op mensbeeld
o Hoe kijken wij naar essentie van menselijk functioneren?
o Welke bril zetten we op als we kijken naar de mens?
• Aanleiding gegevens tot systematisch onderzoek = wetenschappelijke paradigma’s
• Wetenschappelijk onderbouwd
o Als wetenschap
o Als behandelvorm
▪ Ook als psychotherapievorm is er een onderzoek naar of dit werkzaam is
• Complementair
o Belangrijk!!
o Verschillende manieren om naar dezelfde werkelijkheid te kijken
o Verschillende aspecten zal je anders belichten afhankelijk van je stroming
• Steeds meer integratieve tendensen
o Geen uniforme theorie
o Verschillen blijven bestaan en essentieel → vooruitgang in de wetenschap
Paradigma’s
• Wat?
o Geheel van samenhangende assumpties die bepaalde mensvisie vormen
o Geven aanleiding tot generatieve onderzoeksprogramma’s
▪ Itt tot degeneratieve onderzoeksprogramma’s
▪ Respectabele onderzoeksprogramma’s
• We kunnen er naar onderzoeken en er is evidentie voor
▪ Blijven aanleiding geven tot nieuwe vragen die kennis/inzicht vergroten
2
, • Denkkaders van waaruit de ‘werkelijkheid’ gedefinieerd en dus bekeken en bestudeerd
wordt
• Typisch: kern is basisassumpties maar zijn deels en in de regels slechts onrechtstreeks
empirisch te toetsen
o Bv psychisch functioneren wordt bepaald door hun geschiedenis, als je dit
longitudinaal zal onderzoeken dan vindt je veel afgeleide hypothesen met
evidentie, maar je zal nooit kunnen bewijzen dat de kern waar of onwaar is.
• Basisassumpties worden afgeschermd van mogelijkheid tot directe falsificatie
• Vormen basis voor scientist-practioner model
o Feit dat ons denken over psychische mensbeeld en hoe we moeten handelen ,
de basis hiervoor de paradigma’s is
o Denken en handelen dat gebaseerd is op wetenschappelijke kennis
o Anders dreigt samenraapsel van allerlei techniekjes en interventies zonder dat je
weet waarom je iets (niet) doet
o Bv je moet weten waarom je exposure toepast, je moet mechanisme weten
achter pijn, begrijpen wat er aan de hand is, voor je iets toepast
Praktisch
• Elke psychotherapeut kijkt naar wereld en mens en menselijke problemen op een
bepaalde manier (impliciet en/of expliciet)
o Zonder theorie zie je niets
o Maar theorie kan blinde vlek zijn
• Elke psychotherapeut heeft affectieve affiniteit met bepaalde manier van kijken
• Bv je kijkt onder microscoop naar cel, dan zullen wij niets zien want geen kennis. Heb je
wel kennis dan zal je onderdelen zien in die vlekjes en streepjes. Hebben wij kennis over
de mechanismen en concepten dan zullen we dit ook zien in de casussen.
• Gevaar voor confirmation bias
o Je bent gespecialiseerd in hechting en dit zal je in veel van je patiënten zien,
maar hierdoor mis je bepaalde info
o Geldt voor cliënten ook, ze hebben een bepaalde voorkeur voor een bepaalde
therapie
Werkdefinitie psychotherapie
• “Psychotherapy is a primarily interpersonal treatment that is based on psychological
principles and involves a trained therapist and a client who has a mental disorder,
problem, or complaint; it is intended by the therapist to be remedial for the client’s
disorder, problem or complaint; and it is adapted or individualized for the particular
client and his or her disorder, problem, or complaint.”
• Interpersoonlijke behandeling
o Er is een client of een cliëntsysteem
o Belangrijke component is de interactie tussen de 2
• Behandeling gebaseerd op bepaalde principes
• Gaat over menselijke psyche
• Er is een bepaalde stoornis, probleem of klacht
• Op een bepaalde manier iets proberen verbeteren of verhelpen
• Behandeling is geïndividualiseerd voor specifieke client en zijn/haar klacht
6 competenties
3
Inhoudstabel
Inleiding en overzicht …………………………………………………………………………………………1
Leerpsychologie en gedragstherapie…………………………………………………………………….8
Relatie- en gezinstherapie………………………………………………………..……………………….53
Humanistische en existentiële benaderingen……………………………………………………..104
Psychodynamische benaderingen………………………………………………..…………………..146
, Hoorcollege 1: Inleiding en evidence-based medicine in psychologische
interventies
Waarom dit vak?
• Beoordeling (assessment)
• Begeleiding
• Behandeling
• Beleid
➔ Centrale competenties en taken van de klinisch psycholoog!
Wie consulteert en hoe ga je daar mee om?
• Link theorie-praktijk staat centraal in dit vak:
o Inleiding basisconcepten en -competenties om een
begeleiding/behandelaanbod te doen
o Verdere uitdieping in therapievakken, practica en postgraduaatopleidingen
• Doel = opleiden tot scientist-practioner
o Behandelen gebaseerd op wetenschappelijke kennis → hoe werkt dat precies?
Scientist-practitioner en evidence based medicine (EBM)
• EBM ≠ naïef toepassen van technieken of lijstjes van ‘evidence-based’ therapievormen
• American Psychological Association (2012): EBM is “the integration of the best available
research with clinical expertise in the context of patient characteristics, culture, and
preferences”
• Veronderstelt stevige kennis en competenties
• Publicaties leren lezen en kunnen toepassen, niet gewoon een cliênt en dan lijstje
afgaan!
• Ervaring opbouwen in effectief toepassen van interventies, in context van
patiëntkarakteristieken
• Vergelijk met
o Chirurg, ingenieur, piloot, ..
o Basiskennis nodig vooraleer meer geavanceerde competenties kunnen
verworven worden!
o Complexe uitvoering gebaseerd op veel kennis, maar ook begonnen met
basiskennis
Problemen met kwaliteit psychotherapie
• Geen titelbescherming
o Weinig psychologen voldoen aan diploma
o Iedereen mag zich therapeut noemen, meeste zijn echter niet wetenschappelijk
gefundeerd
o Mensen die wel voldoen aan titel ook hier aantal therapeuten die basiskennis
onvoldoende hebben → schadelijke effecten
• Enkel activiteiten van psychotherapie vallen onder de nieuwe wet op uitoefening van de
gezondheidszorg
1
, • Klinisch psychologen heel wat problemen met wetenschappelijkheid µ
o Chakra, bloesemtherapie, bio-energetica
o Diagnostische onkunde, slechte indicatiestelling, niet kunnen
installeren/behouden van therapeutisch kader, …
1. Inleiding
Recente studie in België
Sterke diversiteit in theoretische oriëntatie van
psychotherapie training, elke richting trekt ongeveer
gelijk # kandidaten aan
4 grote theoretische kaders
• Gebaseerd op mensbeeld
o Hoe kijken wij naar essentie van menselijk functioneren?
o Welke bril zetten we op als we kijken naar de mens?
• Aanleiding gegevens tot systematisch onderzoek = wetenschappelijke paradigma’s
• Wetenschappelijk onderbouwd
o Als wetenschap
o Als behandelvorm
▪ Ook als psychotherapievorm is er een onderzoek naar of dit werkzaam is
• Complementair
o Belangrijk!!
o Verschillende manieren om naar dezelfde werkelijkheid te kijken
o Verschillende aspecten zal je anders belichten afhankelijk van je stroming
• Steeds meer integratieve tendensen
o Geen uniforme theorie
o Verschillen blijven bestaan en essentieel → vooruitgang in de wetenschap
Paradigma’s
• Wat?
o Geheel van samenhangende assumpties die bepaalde mensvisie vormen
o Geven aanleiding tot generatieve onderzoeksprogramma’s
▪ Itt tot degeneratieve onderzoeksprogramma’s
▪ Respectabele onderzoeksprogramma’s
• We kunnen er naar onderzoeken en er is evidentie voor
▪ Blijven aanleiding geven tot nieuwe vragen die kennis/inzicht vergroten
2
, • Denkkaders van waaruit de ‘werkelijkheid’ gedefinieerd en dus bekeken en bestudeerd
wordt
• Typisch: kern is basisassumpties maar zijn deels en in de regels slechts onrechtstreeks
empirisch te toetsen
o Bv psychisch functioneren wordt bepaald door hun geschiedenis, als je dit
longitudinaal zal onderzoeken dan vindt je veel afgeleide hypothesen met
evidentie, maar je zal nooit kunnen bewijzen dat de kern waar of onwaar is.
• Basisassumpties worden afgeschermd van mogelijkheid tot directe falsificatie
• Vormen basis voor scientist-practioner model
o Feit dat ons denken over psychische mensbeeld en hoe we moeten handelen ,
de basis hiervoor de paradigma’s is
o Denken en handelen dat gebaseerd is op wetenschappelijke kennis
o Anders dreigt samenraapsel van allerlei techniekjes en interventies zonder dat je
weet waarom je iets (niet) doet
o Bv je moet weten waarom je exposure toepast, je moet mechanisme weten
achter pijn, begrijpen wat er aan de hand is, voor je iets toepast
Praktisch
• Elke psychotherapeut kijkt naar wereld en mens en menselijke problemen op een
bepaalde manier (impliciet en/of expliciet)
o Zonder theorie zie je niets
o Maar theorie kan blinde vlek zijn
• Elke psychotherapeut heeft affectieve affiniteit met bepaalde manier van kijken
• Bv je kijkt onder microscoop naar cel, dan zullen wij niets zien want geen kennis. Heb je
wel kennis dan zal je onderdelen zien in die vlekjes en streepjes. Hebben wij kennis over
de mechanismen en concepten dan zullen we dit ook zien in de casussen.
• Gevaar voor confirmation bias
o Je bent gespecialiseerd in hechting en dit zal je in veel van je patiënten zien,
maar hierdoor mis je bepaalde info
o Geldt voor cliënten ook, ze hebben een bepaalde voorkeur voor een bepaalde
therapie
Werkdefinitie psychotherapie
• “Psychotherapy is a primarily interpersonal treatment that is based on psychological
principles and involves a trained therapist and a client who has a mental disorder,
problem, or complaint; it is intended by the therapist to be remedial for the client’s
disorder, problem or complaint; and it is adapted or individualized for the particular
client and his or her disorder, problem, or complaint.”
• Interpersoonlijke behandeling
o Er is een client of een cliëntsysteem
o Belangrijke component is de interactie tussen de 2
• Behandeling gebaseerd op bepaalde principes
• Gaat over menselijke psyche
• Er is een bepaalde stoornis, probleem of klacht
• Op een bepaalde manier iets proberen verbeteren of verhelpen
• Behandeling is geïndividualiseerd voor specifieke client en zijn/haar klacht
6 competenties
3
