RECHTSECONOMIE 2026
LES 1
INLEIDING EN METHODE
VERGELIJKING: RECHTSECONOMIE & TRADITIONELE RECHTSWETENSCHAP
Traditionele studie van het recht = beroepsstudie:
- Wat is de inhoud/betekenis van wetgeving en rechtspraak?
het recht beschrijven en de rechtsspraak ( wetenschappelijke bevindingen zijn
waardevol voor advocaten: stand van zaken in de rechtszaak), begrip van
terminologie
- Hoe passen we bestaande wetgeving/rechtspraak toe op een
feitenkwestie/dispuut
redenering bij analogie (ze kijken naar een feit/dispuut (meningsverschil) die er
het meest op lijkt)
TRADITIONELE RECHTSGELEERDHEID (BELGIE 80%/AMERIKA 40%)
Enorme verschillen in rechtssysteem EU en VS rechtseconomie biedt een methode om
deze verschillen te onderzoeken en te kijken hoe de maatschappij anders wordt ingevuld.
Wetgeving = wil van de wetgever (WG) , analyse van de woorden
Studie van het recht = achterhalen van de betekenis van de woorden, zoektocht naar
verbanden
Op basis van voorafgaande wetgeving, interne consistentie achterhalen wil van de
wetgever, verduidelijking door rechtspraak
INTERN = Interne visie (enkel naar het recht kijken, het is een besloten systeem)
vb: maken techAI bedrijven inbreuk op het auteursrecht? We kijken naar het
auteursrecht, de analogie
vb: Google krijgt een vrijspraak van het Hooggerechtshof in de VS voor het scannen van
alle boeken ter wereld om Google Books als search functie (het scannen werd gezien als
transformatief gebruik en dus fair use)
We kijken puur naar het recht (gesloten systeem, methodologisch)
RECHTSECONOMIE
Wat is de maatschappelijke werking/impact van het recht = wetenschappelijke studie van
de wisselwerking tussen recht en maatschappij
Rechtseconomie behoort tot het interdisciplinair domein ( behoort tot de wet, maar we
gebruiken andere wetenschap toegepast op de wet)
EXTERN= niet het recht in een gesloten systeem, een systeem in brede context
We reageren op basis van dingen die gebeuren in de maatschappij (wetgeving is reactief
= maatschappelijke ontwikkelingen)
,Wetgeving/rechtspraak beïnvloedt het gedrag
VOORBEELD: DEFENSIEVE GENEESKUNDE
De wisselwerking tussen recht en maatschappij
Fee shifting = een systeem waarbij de verliezende partij (gedeeltelijk) de gerechtskosten
van de winnende partij moet betalen. Het effect hiervan is dat procedures met een goede
winstkans goedkoper worden om op te starten, terwijl processen met een slechte
winstkans duurder zijn. Dit mechanisme beïnvloedt dus het gedrag van potentiële eisers
en verweerders.
Vb: In de Verenigde Staten heeft strenge medische aansprakelijkheid geleid tot hoge
schadevergoedingen, bijvoorbeeld bij nalatigheid tijdens bevallingen. Wanneer artsen
aansprakelijk worden gesteld voor fouten, kunnen de toegekende bedragen zeer hoog
oplopen. Gevolgen zijn dat artsen risico-avers worden, voorzichtiger handelen en zware
schadevergoedingen moeten betalen bij fouten. Vooral in specialisaties zoals
gynaecologie stijgen de verzekeringspremies sterk.
Dit heeft geleid tot defensieve geneeskunde: artsen nemen extra, soms medisch niet
strikt noodzakelijke maatregelen om juridische risico’s te vermijden. Een voorbeeld is de
keizersnede, die oorspronkelijk enkel bij kritieke bevallingen werd toegepast maar door
aansprakelijkheidsrisico’s vaker wordt uitgevoerd. Artsen dekken zich in via
verzekeringen, maar de premies blijven hoog.
De maatschappelijke gevolgen zijn duidelijk. Studenten geneeskunde maken rationele
keuzes bij hun specialisatie: risicovolle richtingen zoals gynaecologie of chirurgie worden
minder populair, terwijl laag risico-specialisaties zoals dermatologie populairder worden.
Hierdoor krijgen risicovollere maar noodzakelijke specialisaties minder instroom. Dit toont
de interactie tussen recht en maatschappij.
Als oplossing is in sommige staten een CAP( cap on damages) ingevoerd, een wettelijk
maximumbedrag voor schadevergoedingen bij medische aansprakelijkheid. Het doel is
premies te verlagen, defensieve geneeskunde te verminderen en artsen opnieuw aan te
moedigen risicovollere specialisaties te kiezen.
Dit alles valt onder rechtseconomie, die onderzoekt hoe het recht het gedrag van
individuen beïnvloedt. Het recht stuurt via prikkels het gedrag van artsen, de keuze van
specialisaties, het aantal procedures en de kosten van gezondheidszorg.
Kernidee: de regeling van aansprakelijkheid en proceskosten, zoals fee shifting, heeft
directe en indirecte effecten op individueel gedrag en maatschappelijke structuren, en
illustreert hoe recht en maatschappij elkaar wederzijds beïnvloeden.
WERKWIJZE RECHTSECONOMIE
1) Voorspelling op basis van assumpties ivm gedrag
2) Beschrijving dmv empirisch onderzoek
3) Beoordeling van wetgeving en rechtsspraak in het licht van de vooropgestelde
maatschappelijke doelstellingen (kritisch zijn, beleidsmakers hadden bepaalde
situaties anders moeten aanpakken)
,TOEGEVOEGDE WAARDE RECHTSECONOMIE
Rechtseconomische studies gaan na of een wetgevende bepaling de doelstellingen zal
bereiken (theorie) of bereikt (empirisch) door toepassing van de economische
wetenschappelijke methode of juridische fenomenen
(logica gebruikt omtrent gedrag van individuen)
- Beschrijvend (descriptief)
- Voorschrijvend (normatief)
VOORBEELD: GEVOLG VAN VERBOD OP RECLAME DOOR ADVOCATEN?
In de Verenigde Staten mogen advocaten reclame maken. Dit hangt samen met het
systeem van contingency fees, waarbij advocaten bijvoorbeeld 20% van de winst
kunnen eisen. Daarnaast bestaat in sommige zaken het concept van punitive/“united”
damages, waarbij een straf wordt opgelegd bovenop de schadevergoeding. Dit soort
vergoedingssystemen kan reclame door advocaten economisch mogelijk maken.
In België daarentegen is reclame door advocaten veel strenger gereguleerd. Philip Traest
(lesgever aan de UGent) legt uit dat reclame vaak als overbodig wordt gezien en afbreuk
kan doen aan de reputatie van de advocatuur, die als een hoogstaande dienstverlening
wordt beschouwd. Er is vaak geen duidelijk inhoudelijk argument om reclame volledig te
verbieden, maar het wordt toch beperkt.
Het effect van het toestaan van reclame kan verschillen:
Toegankelijkheid en competitie: reclame kan cliënten informeren en
concurrentie tussen advocaten stimuleren.
Kwaliteit van dienstverlening: er kan druk ontstaan om meer klanten te
werven, wat invloed kan hebben op kwaliteit en prijs.
Grote kantoren vs. kleine kantoren: grote kantoren winnen vaak al zonder
reclame, terwijl kleine kantoren reclame nodig hebben om zichtbaar te worden.
Prijsvariatie: advocatenprijzen kunnen sterk verschillen, en reclame kan de
marktprijzen beïnvloeden.
Conclusie: reclame kan gunstig zijn voor gezonde concurrentie en toegankelijkheid,
maar het moet zorgvuldig gereguleerd worden om kwaliteit en professionaliteit te
behouden.
NUT VAN DIT PERSPECTIEF?
Voor 3 actoren:
1) Wetgever
2) Rechter
3) Jurist & advocaat
1.WETGEVER
, Wetgever: opstellen van de wetten
Om van willen naar bereiken brengen hebben we wetgeving nodig (wetgeving:
maatschappelijke, functionele doelstellingen)
Studie: nagaan of het de doelstellingen zal bereiken (theorie)/ aan het verwezenlijken is
(empirisch)
Wetgever gaat wetgeving laten uitlezen door mensen die daar goed in zijn (in andere
domeinen)
the RIA (Regulatory Impact Assessment) dit is een instrument die gaat kijken wat de
impact is van de regulering.
(Dit is een instrument om de effecten van wet- en regelgeving te analyseren
voordat deze wordt ingevoerd. Het bekijkt kosten, baten, maatschappelijke impact
en alternatieven.
Doel: beter beleid maken door vooraf te zien hoe regels het gedrag van individuen en
bedrijven beïnvloeden)
Reflectie-instrument bij opstellen (ex-ante) en nagaan (ex-post) of het de doelstellingen
bereikt
VOORBEELD: CLASS ACTION LAW SUITS
Collectieve vorderingen voor schadevergoeding consumenten
Class action = collectieve vordering: slachtoffers bundelen hun eisen in één
rechtzaak, bijvoorbeeld 100 klanten van een geannuleerd concert in één procedure
behandelen.
Logica en nut van collectieve schadevergoeding: schade kan per persoon minimaal
zijn, maar wijd verspreid. Individueel heeft een rechtzaak dan een negative expected
value, wat betekent dat de kosten van het proces hoger zijn dan de mogelijke opbrengst.
Bijvoorbeeld: schade van €1000 maar advocaatkosten van €2500 → het proces “staat
onder water” en wordt niet ingesteld.
Dit creëert een groot maatschappelijk probleem: er is geen weerwerk tegen het
effectieve probleem (bv. de pedelecs met een remfout) omdat individuele slachtoffers
niet procederen.
Door een class action kan een advocaat een oproep doen en namens meerdere mensen
een proces instellen. De kosten worden gedeeld, waardoor de zaak geen negative
expected value meer heeft en wél economisch haalbaar wordt.
In de VS bestaan class action lawsuits onder meer voor aandeelhouders (AH) en dit is
een lucratieve praktijk.
Verschil VS – België: op basis van verschillen in systeem en proceskosten is het class
action-systeem vaak sterker en veiliger uitgebouwd in de VS dan in België.
2.RECHTER
Rechtspraak heeft maatschappelijke, functionele gevolgen
1) Verduidelijkt wetgeving (taal, wat de woorden betekenen)
2) Toepassing op nieuwe situaties (nieuw recht)
LES 1
INLEIDING EN METHODE
VERGELIJKING: RECHTSECONOMIE & TRADITIONELE RECHTSWETENSCHAP
Traditionele studie van het recht = beroepsstudie:
- Wat is de inhoud/betekenis van wetgeving en rechtspraak?
het recht beschrijven en de rechtsspraak ( wetenschappelijke bevindingen zijn
waardevol voor advocaten: stand van zaken in de rechtszaak), begrip van
terminologie
- Hoe passen we bestaande wetgeving/rechtspraak toe op een
feitenkwestie/dispuut
redenering bij analogie (ze kijken naar een feit/dispuut (meningsverschil) die er
het meest op lijkt)
TRADITIONELE RECHTSGELEERDHEID (BELGIE 80%/AMERIKA 40%)
Enorme verschillen in rechtssysteem EU en VS rechtseconomie biedt een methode om
deze verschillen te onderzoeken en te kijken hoe de maatschappij anders wordt ingevuld.
Wetgeving = wil van de wetgever (WG) , analyse van de woorden
Studie van het recht = achterhalen van de betekenis van de woorden, zoektocht naar
verbanden
Op basis van voorafgaande wetgeving, interne consistentie achterhalen wil van de
wetgever, verduidelijking door rechtspraak
INTERN = Interne visie (enkel naar het recht kijken, het is een besloten systeem)
vb: maken techAI bedrijven inbreuk op het auteursrecht? We kijken naar het
auteursrecht, de analogie
vb: Google krijgt een vrijspraak van het Hooggerechtshof in de VS voor het scannen van
alle boeken ter wereld om Google Books als search functie (het scannen werd gezien als
transformatief gebruik en dus fair use)
We kijken puur naar het recht (gesloten systeem, methodologisch)
RECHTSECONOMIE
Wat is de maatschappelijke werking/impact van het recht = wetenschappelijke studie van
de wisselwerking tussen recht en maatschappij
Rechtseconomie behoort tot het interdisciplinair domein ( behoort tot de wet, maar we
gebruiken andere wetenschap toegepast op de wet)
EXTERN= niet het recht in een gesloten systeem, een systeem in brede context
We reageren op basis van dingen die gebeuren in de maatschappij (wetgeving is reactief
= maatschappelijke ontwikkelingen)
,Wetgeving/rechtspraak beïnvloedt het gedrag
VOORBEELD: DEFENSIEVE GENEESKUNDE
De wisselwerking tussen recht en maatschappij
Fee shifting = een systeem waarbij de verliezende partij (gedeeltelijk) de gerechtskosten
van de winnende partij moet betalen. Het effect hiervan is dat procedures met een goede
winstkans goedkoper worden om op te starten, terwijl processen met een slechte
winstkans duurder zijn. Dit mechanisme beïnvloedt dus het gedrag van potentiële eisers
en verweerders.
Vb: In de Verenigde Staten heeft strenge medische aansprakelijkheid geleid tot hoge
schadevergoedingen, bijvoorbeeld bij nalatigheid tijdens bevallingen. Wanneer artsen
aansprakelijk worden gesteld voor fouten, kunnen de toegekende bedragen zeer hoog
oplopen. Gevolgen zijn dat artsen risico-avers worden, voorzichtiger handelen en zware
schadevergoedingen moeten betalen bij fouten. Vooral in specialisaties zoals
gynaecologie stijgen de verzekeringspremies sterk.
Dit heeft geleid tot defensieve geneeskunde: artsen nemen extra, soms medisch niet
strikt noodzakelijke maatregelen om juridische risico’s te vermijden. Een voorbeeld is de
keizersnede, die oorspronkelijk enkel bij kritieke bevallingen werd toegepast maar door
aansprakelijkheidsrisico’s vaker wordt uitgevoerd. Artsen dekken zich in via
verzekeringen, maar de premies blijven hoog.
De maatschappelijke gevolgen zijn duidelijk. Studenten geneeskunde maken rationele
keuzes bij hun specialisatie: risicovolle richtingen zoals gynaecologie of chirurgie worden
minder populair, terwijl laag risico-specialisaties zoals dermatologie populairder worden.
Hierdoor krijgen risicovollere maar noodzakelijke specialisaties minder instroom. Dit toont
de interactie tussen recht en maatschappij.
Als oplossing is in sommige staten een CAP( cap on damages) ingevoerd, een wettelijk
maximumbedrag voor schadevergoedingen bij medische aansprakelijkheid. Het doel is
premies te verlagen, defensieve geneeskunde te verminderen en artsen opnieuw aan te
moedigen risicovollere specialisaties te kiezen.
Dit alles valt onder rechtseconomie, die onderzoekt hoe het recht het gedrag van
individuen beïnvloedt. Het recht stuurt via prikkels het gedrag van artsen, de keuze van
specialisaties, het aantal procedures en de kosten van gezondheidszorg.
Kernidee: de regeling van aansprakelijkheid en proceskosten, zoals fee shifting, heeft
directe en indirecte effecten op individueel gedrag en maatschappelijke structuren, en
illustreert hoe recht en maatschappij elkaar wederzijds beïnvloeden.
WERKWIJZE RECHTSECONOMIE
1) Voorspelling op basis van assumpties ivm gedrag
2) Beschrijving dmv empirisch onderzoek
3) Beoordeling van wetgeving en rechtsspraak in het licht van de vooropgestelde
maatschappelijke doelstellingen (kritisch zijn, beleidsmakers hadden bepaalde
situaties anders moeten aanpakken)
,TOEGEVOEGDE WAARDE RECHTSECONOMIE
Rechtseconomische studies gaan na of een wetgevende bepaling de doelstellingen zal
bereiken (theorie) of bereikt (empirisch) door toepassing van de economische
wetenschappelijke methode of juridische fenomenen
(logica gebruikt omtrent gedrag van individuen)
- Beschrijvend (descriptief)
- Voorschrijvend (normatief)
VOORBEELD: GEVOLG VAN VERBOD OP RECLAME DOOR ADVOCATEN?
In de Verenigde Staten mogen advocaten reclame maken. Dit hangt samen met het
systeem van contingency fees, waarbij advocaten bijvoorbeeld 20% van de winst
kunnen eisen. Daarnaast bestaat in sommige zaken het concept van punitive/“united”
damages, waarbij een straf wordt opgelegd bovenop de schadevergoeding. Dit soort
vergoedingssystemen kan reclame door advocaten economisch mogelijk maken.
In België daarentegen is reclame door advocaten veel strenger gereguleerd. Philip Traest
(lesgever aan de UGent) legt uit dat reclame vaak als overbodig wordt gezien en afbreuk
kan doen aan de reputatie van de advocatuur, die als een hoogstaande dienstverlening
wordt beschouwd. Er is vaak geen duidelijk inhoudelijk argument om reclame volledig te
verbieden, maar het wordt toch beperkt.
Het effect van het toestaan van reclame kan verschillen:
Toegankelijkheid en competitie: reclame kan cliënten informeren en
concurrentie tussen advocaten stimuleren.
Kwaliteit van dienstverlening: er kan druk ontstaan om meer klanten te
werven, wat invloed kan hebben op kwaliteit en prijs.
Grote kantoren vs. kleine kantoren: grote kantoren winnen vaak al zonder
reclame, terwijl kleine kantoren reclame nodig hebben om zichtbaar te worden.
Prijsvariatie: advocatenprijzen kunnen sterk verschillen, en reclame kan de
marktprijzen beïnvloeden.
Conclusie: reclame kan gunstig zijn voor gezonde concurrentie en toegankelijkheid,
maar het moet zorgvuldig gereguleerd worden om kwaliteit en professionaliteit te
behouden.
NUT VAN DIT PERSPECTIEF?
Voor 3 actoren:
1) Wetgever
2) Rechter
3) Jurist & advocaat
1.WETGEVER
, Wetgever: opstellen van de wetten
Om van willen naar bereiken brengen hebben we wetgeving nodig (wetgeving:
maatschappelijke, functionele doelstellingen)
Studie: nagaan of het de doelstellingen zal bereiken (theorie)/ aan het verwezenlijken is
(empirisch)
Wetgever gaat wetgeving laten uitlezen door mensen die daar goed in zijn (in andere
domeinen)
the RIA (Regulatory Impact Assessment) dit is een instrument die gaat kijken wat de
impact is van de regulering.
(Dit is een instrument om de effecten van wet- en regelgeving te analyseren
voordat deze wordt ingevoerd. Het bekijkt kosten, baten, maatschappelijke impact
en alternatieven.
Doel: beter beleid maken door vooraf te zien hoe regels het gedrag van individuen en
bedrijven beïnvloeden)
Reflectie-instrument bij opstellen (ex-ante) en nagaan (ex-post) of het de doelstellingen
bereikt
VOORBEELD: CLASS ACTION LAW SUITS
Collectieve vorderingen voor schadevergoeding consumenten
Class action = collectieve vordering: slachtoffers bundelen hun eisen in één
rechtzaak, bijvoorbeeld 100 klanten van een geannuleerd concert in één procedure
behandelen.
Logica en nut van collectieve schadevergoeding: schade kan per persoon minimaal
zijn, maar wijd verspreid. Individueel heeft een rechtzaak dan een negative expected
value, wat betekent dat de kosten van het proces hoger zijn dan de mogelijke opbrengst.
Bijvoorbeeld: schade van €1000 maar advocaatkosten van €2500 → het proces “staat
onder water” en wordt niet ingesteld.
Dit creëert een groot maatschappelijk probleem: er is geen weerwerk tegen het
effectieve probleem (bv. de pedelecs met een remfout) omdat individuele slachtoffers
niet procederen.
Door een class action kan een advocaat een oproep doen en namens meerdere mensen
een proces instellen. De kosten worden gedeeld, waardoor de zaak geen negative
expected value meer heeft en wél economisch haalbaar wordt.
In de VS bestaan class action lawsuits onder meer voor aandeelhouders (AH) en dit is
een lucratieve praktijk.
Verschil VS – België: op basis van verschillen in systeem en proceskosten is het class
action-systeem vaak sterker en veiliger uitgebouwd in de VS dan in België.
2.RECHTER
Rechtspraak heeft maatschappelijke, functionele gevolgen
1) Verduidelijkt wetgeving (taal, wat de woorden betekenen)
2) Toepassing op nieuwe situaties (nieuw recht)
