Inhoudsopgave
1.1. BELANG VAN COMMUNICATIE .................................................................................................................. 6
1.1.1. KRITISCHE VRAGEN DIE WE ONS STELLEN ......................................................................................................... 7
1.2. MEDIA ...................................................................................................................................................... 7
1.2.1. WAAROVER PRATEN WE, ALS WE PRATEN OVER MEDIA? ..................................................................................... 7
1.2.2. MEDIA HEBBEN 2 COMPONENTEN ................................................................................................................. 7
1.2.3. ONTWIKKELING VAN MEDIA .......................................................................................................................... 8
1.2.3.1. 20ste eeuw: massamedia - elektrificatie ............................................................................................ 8
1.2.3.2. Laat 20ste eeuw: digitale media en digitalisering .............................................................................. 8
1.2.3.3. Begin 21ste eeuw: het internet ontwikkelt zich tot een participatieve omgeving .............................. 8
1.3. SAMENLEVING .......................................................................................................................................... 9
1.3.1. WAAR GAAT HET OVER ALS WE PRATEN OVER DE SAMENLEVING? ......................................................................... 9
1.3.2. ROL VAN DE MEDIA BINNEN DE SAMENLEVING ................................................................................................ 10
1.4. MACHT ....................................................................................................................................................10
1.4.1. MEDIA ALS VORMGEVER VAN DE SAMENLEVING .............................................................................................. 11
1.4.2. MEDIA ALS SPIEGEL VAN DE SAMENLEVING .................................................................................................... 11
1.4.2.1. Representatie .................................................................................................................................. 11
1.4.3. HET CIRCULAIR MODEL RELATIE MEDIA EN SAMENLEVING .................................................................................. 12
1.5. DE CENTRALE ACTOREN IN MEDIA, MACHT EN SAMENLEVING ................................................................12
2.1. WAT IS EEN PARADIGMA? ........................................................................................................................13
2.1.1. POLITIEKE ECONOMIE VAN DE MEDIA EN COMMUNICATIE - DISCIPLINE ................................................................. 13
2.2. INTRODUCTIE...........................................................................................................................................14
2.2.1. MEDIA IN HET PUBLIEKE BELANG – CENTRALE WAARDEN .................................................................................. 15
2.2.2. DIGITALISERING ZORGT VOOR GROTE UITDAGINGEN` ........................................................................................ 15
2.2.3. HET VLAAMSE MEDIALANDSCHAP ................................................................................................................ 17
2.3. KLASSIEKE MODELLEN VAN MEDIA, MACHT EN SAMENLEVING ...............................................................18
2.3.1. LIBERAAL-PLURALISTISCH MODEL ................................................................................................................. 18
2.3.2. MARXISTISCH – RADICAAL MODEL................................................................................................................ 19
2.3.2.1. Kritiek op radicaal Marxistisch model............................................................................................. 20
2.4. NAAR EEN RADICAAL PLURALISME ..........................................................................................................20
2.4.1. REVISIES VAN DE KLASSIEKE PARADIGMA’S ..................................................................................................... 20
2.4.2. NAAR EEN RADICAAL PLURALISME ................................................................................................................ 21
2.5. VLAAMS MEDIALANDSCHAP ALS GEVARIEERD EN PLURALISTISCH MEDIALANDSCHAP DIE HET PUBLIEK
BELANG DIENT .....................................................................................................................................................22
2.5.1. HET VLAAMSE MEDIALANDSCHAP ................................................................................................................ 22
2.5.2. HET BELANG VAN DE PUBLIEKE OMROEP IN EEN PLURALISTISCH MEDIALANDSCHAP ................................................. 23
2.5.2.1. Emancipatieproject ......................................................................................................................... 23
2.5.3. OPKOMST COMMERCIËLE SPELERS................................................................................................................ 24
2.5.4. IS HET VLAAMSE MEDIALANDSCHAP VOLDOENDE PLURALISTISCH? ...................................................................... 24
3. ....................................................................................................................................................................25
3.1. ACTUALITEIT ............................................................................................................................................25
1
,3.2. ONTWIKKELINGEN IN COMMUNICATIETECHNOLOGIE GAAN TELKENS GEPAARD MET NIEUWE
MACHTSRELATIES TUSSEN MEDIA EN SAMENLEVING. ..........................................................................................28
3.3. DE IMPACT VAN COMMUNICATIETECHNOLOGIE OP DE SAMENLEVING? ..................................................29
3.3.1. TECHNOLOGISCH DETERMINISME ................................................................................................................. 29
3.4. VAN MASSAMEDIA NAAR DIGITALE MEDIA .............................................................................................30
3.5. DE ONTWIKKELING VAN DIGITALE PLATFORMEN .....................................................................................32
3.5.1. WAT IS EEN PLATFORM? ............................................................................................................................ 32
3.5.2. DIGITALE PLATFORMEN: EEN DEFINITIE UIT MEDIASTUDIES................................................................................. 33
3.5.3. PLATFORMISERING VAN DE KLASSIEKE MEDIA .................................................................................................. 34
3.5.4. PLATFORMISERING VAN TRADITIONELE MEDIA ................................................................................................ 35
3.6. HOE BEANTWOORDT DE VLAAMSE MEDIASECTOR DE TOENEMENDE PLATFORMISERING? .....................36
3.6.1. DIGITALE PLATFORMEN ALS HEGEMONISCH MODEL VOOR DE STRUCTUUR EN WERKING VAN MEDIA ........................... 36
3.6.1.1. Addressable advertising ................................................................................................................. 36
3.6.1.2. Influencers en content creators ...................................................................................................... 37
4.1. INTRODUCTIE: HET BELANG VAN MEDIA-EIGENAARSCHAP, MEDIAMARKTEN EN CONTROLE OVER DE
MEDIA 38
4.1.1. MEDIA-EIGENAARSCHAP ............................................................................................................................ 40
4.1.2. DE STRUCTUUR VAN MEDIA-EIGENAARSCHAP EN ORGANISATIE ........................................................................... 41
4.1.3. PUBLIEKE BELANG VAN MEDIA ..................................................................................................................... 42
4.1.4. SITUATIE IN VLAANDEREN........................................................................................................................... 43
4.1.4.1. Christian Van Thillo ......................................................................................................................... 44
4.1.5. BEZORGDHEDEN IN RELATIE TOT MEDIAPLURALISME......................................................................................... 45
4.1.6. WAT IS EEN MEDIAMARKT? ........................................................................................................................ 45
4.2. BELANGRIJKSTE TRENDS EN PROCESSEN ..................................................................................................46
4.2.1. GLOBALISERING EN GROEI .......................................................................................................................... 46
4.2.2. MEDIACONCENTRATIE ............................................................................................................................... 47
4.2.3. MEDIACONGLOMERATIES ........................................................................................................................... 50
4.2.3.1. Bekenden op sociale media ............................................................................................................ 52
4.3. PROBLEMEN EN BELEIDSINITIATIEVEN .....................................................................................................53
4.3.1. PROBLEMEN MET CONCENTRATIE ................................................................................................................. 53
4.3.2. BELEIDSANTWOORDEN .............................................................................................................................. 53
4.3.2.1. Belgische Mededingingsautoriteit (BMA) ....................................................................................... 54
4.3.2.2. Europese mededingingstoezicht ..................................................................................................... 54
4.3.2.3. Europese initiatieven ...................................................................................................................... 54
4.3.2.4. Besluit ............................................................................................................................................. 56
5.1. INTRODUCTIE...........................................................................................................................................60
5.1.1. CENTRALE VRAGEN ................................................................................................................................... 60
5.1.1.1. Wat doen media met het publiek?.................................................................................................. 60
5.1.1.2. Wat doet het publiek met de media? ............................................................................................. 61
5.1.1.3. Evolutie van het publiek .................................................................................................................. 63
5.2. HOE KOMT HET PUBLIEK TOT STAND? ......................................................................................................64
5.2.1. HOE WORDEN MEDIAORGANISATIES GEFINANCIERD? ....................................................................................... 64
5.2.2. HET METEN EN VERPAKKEN VAN HET PUBLIEK ................................................................................................. 64
5.2.2.1. Geschiedenis ................................................................................................................................... 65
5.2.2.2. Lifestyle, identiteit en media ........................................................................................................... 66
2
, 5.2.2.3. Real time publieksmeting = dataficatie van economie, maatschappij en cultuur .......................... 69
5.2.3. PRODUCTIVITEIT VAN HET PUBLIEK VERHOGEN ................................................................................................ 69
5.3. VORMEN VAN PUBLIEKSWERK .................................................................................................................70
5.3.1. PUBLIEKSWERK: KIJKEN .............................................................................................................................. 70
5.3.2. PUBLIEKSWERK: BEKEKEN WORDEN .............................................................................................................. 70
5.3.3. PUBLIEKSPARTICIPATIE ............................................................................................................................... 71
5.3.4. UITBUITING VAN HET PUBLIEK? - BESLUIT ...................................................................................................... 72
6. ....................................................................................................................................................................74
6.1. CONTROLE OVER MEDIA ..........................................................................................................................74
6.2. HET BELANG VAN MEDIA VOOR POLITIEK ................................................................................................75
6.2.1. DE RELATIE TUSSEN MEDIA EN POLITIEK ......................................................................................................... 75
6.2.2. MEDIA, POLITIEK EN SOCIALE ORDE .............................................................................................................. 76
6.2.3. DE RELATIE TUSSEN MEDIASYSTEMEN EN POLITIEKE SYSTEMEN ........................................................................... 76
6.2.3.1. Autoritaire mediatheorie ................................................................................................................ 77
6.2.3.2. Sovjet-communistische mediatheorie ............................................................................................. 78
6.2.3.3. Liberale media-theorie.................................................................................................................... 78
6.2.3.4. Sociale verantwoordelijkheidstheorie ............................................................................................. 79
6.2.3.5. Beperkingen van de “Four Theories of the Press” ........................................................................... 80
6.3. MEDIABELEID...........................................................................................................................................80
6.3.1. WAT IS MEDIABELEID?............................................................................................................................... 80
6.3.2. BEHEERSOVEREENKOMST ........................................................................................................................... 82
6.3.3. VERSCHILLENDE VORMEN VAN MEDIABELEID .................................................................................................. 82
6.3.4. DOELSTELLINGEN VAN MEDIABELEID ............................................................................................................. 82
6.3.5. VERSCHILLENDE NIVEAUS ........................................................................................................................... 83
6.3.6. DE HISTORISCHE ONTWIKKELING VAN MEDIABELEID ......................................................................................... 83
6.3.6.1. Opkomend communicatie-industriebeleid ...................................................................................... 84
6.3.6.2. Naar een publiek omroepbeleid ..................................................................................................... 85
6.3.6.3. Naar een neo-liberaal communicatiebeleid .................................................................................... 86
6.3.7. DE HYBRIDE STATUS VAN HET INTERNET ......................................................................................................... 87
6.4. MEDIA EN DE TOEKOMST VAN DE POLITIEKE ORDE .................................................................................88
6.4.1. DE TOEKOMST VAN MEDIA EN DE POLITIEKE ORDE ........................................................................................... 88
6.5. BESLUIT ....................................................................................................................................................90
7. ..........................................................................................................................................................................91
7.1. EVOLUTIE AV MEDIA ................................................................................................................................91
7.1.1. AVMD → MEDIADECREET ........................................................................................................................ 92
7.2. MEDIADECREET .......................................................................................................................................92
7.2.1. DEEL 1: ALGEMENE BEPALINGEN EN DEFINITIES .............................................................................................. 94
7.2.1.1. Reclame .......................................................................................................................................... 94
7.2.1.2. Bescherming minderjarigen ............................................................................................................ 96
7.3. VLAAMSE REGULATOR VOOR DE MEDIA (VRM) .......................................................................................96
7.3.1. WAT IS DE VRM? WAT DOET DE VRM?....................................................................................................... 96
7.3.2. STRUCTUUR ............................................................................................................................................ 97
7.3.2.1. Hoe gaan we te werk? .................................................................................................................... 97
7.3.2.2. Algemene kamer ............................................................................................................................. 98
7.3.2.3. Kamer voor onpartijdigheid en bescherming van minderjarigen ................................................. 100
3
,7.4. CONTENT CREATOR PROTOCOL (CCP) .....................................................................................................101
7.4.1. CONTEXT: IMPACT INFLUENCERS ................................................................................................................ 101
7.4.2. CONTENT CREATOR PROTOCOL (CCP) ........................................................................................................ 103
7.4.2.1. CCP – commerciële communicatie ................................................................................................ 103
7.4.2.2. Resultaten onderzoek VRM – december 2024 .............................................................................. 108
7.4.2.3. Minderjarigen ............................................................................................................................... 108
7.4.2.4. Verbod op haatspraak .................................................................................................................. 109
7.5. MEDIACONCENTRATIE IN VLAANDEREN ................................................................................................109
7.5.1. WAAROM ONDERZOEKEN WE MC? ........................................................................................................... 109
7.5.2. ALGEMENE CONCLUSIES – RAPPORT 2024................................................................................................... 110
7.5.2.1. Radio ............................................................................................................................................. 110
7.5.2.2. TV .................................................................................................................................................. 111
7.5.2.3. Geschreven pers............................................................................................................................ 111
7.5.2.4. Online ........................................................................................................................................... 111
7.6. DIGITAL SERVICES ACT (DSA) ..................................................................................................................111
7.6.1. TOEZICHT.............................................................................................................................................. 114
7.6.2. TRUSTED FLAGGER ................................................................................................................................. 114
8. ........................................................................................................................................................................115
8.1. WAT IS HET NU PRECIES WAT ‘DE’ MEDIA MAKEN? ................................................................................115
8.1.1. HOE ZIET EEN GOED LEVEN ERUIT? ............................................................................................................. 116
8.2. HEGEMONIE...........................................................................................................................................117
8.3. ZIJN WE EEN ACTIEF PUBLIEK? ...............................................................................................................118
8.3.1. HET ENCODING/DECODING MODEL (HALL 1974) ......................................................................................... 119
8.3.2. CONCLUSIE............................................................................................................................................ 119
8.4. EVOLUTIES IN DE VLAAMSE PERS: NIEUWSMEDIA ALS EFFICIËNTE WATCHDOG? ...................................120
8.4.1. BELGIË EN DE WORLD PRESS FREEDOM INDEX ............................................................................................. 121
8.4.2. THE MEDIA FOR DEMOCRACY MONITOR 2021 ............................................................................................ 122
8.4.2.1. Onderzoek voor België/Vlaanderen uitgevoerd door Jonathan Hendrickx, Pauljan Truyens, Karen
Donders, & Ike Picone ....................................................................................................................................... 122
8.5. CONCLUSIE.............................................................................................................................................129
9. ........................................................................................................................................................................130
9.1. AI IN DE STRUCTUUR EN WERKING VAN MEDIA.....................................................................................131
9.1.1. AI SPEELT EEN CENTRALE ROL IN HET BACKEND VAN MEDIAPRODUCTIE EN -DISTRIBUTIE. ........................................ 131
9.1.2. WAT IS AI? ........................................................................................................................................... 133
9.1.3. AUTOMATISERING EN COMMUNICATIEVE AI ................................................................................................. 134
9.1.4. COMMUNICATIEVE AI IS DISRUPTIEF EN TRANSFORMEREND ............................................................................ 135
9.1.5. NIEUWE AFWEGINGEN IN DE MEDIASECTOR ................................................................................................. 135
9.1.6. NIEUWE ETHISCHE KWESTIES VOOR MEDIAMAKERS ........................................................................................ 136
9.2. DE INDUSTRIALISERING VAN AI..............................................................................................................137
9.2.1. AI ‘FOUNDATION MODELS’ ....................................................................................................................... 137
9.3. TOEPASSINGEN VAN AI IN DE JOURNALISTIEK ........................................................................................139
9.3.1. INZICHTEN UIT RECENT ONDERZOEK ............................................................................................................ 139
9.3.2. HOE BRENGT GENERATIEVE AI VERANDERING IN DE JOURNALISTIEK? ................................................................. 140
4
,9.4. TOEPASSINGEN VAN AI IN CREATIEVE MEDIA-INDUSTRIE.......................................................................142
9.4.1. GENERATIEVE AI IN DE CREATIEVE MEDIASECTOR........................................................................................... 142
9.4.2. WAT IS CREATIVITEIT IN EEN AI-ECONOMIE? ................................................................................................ 144
9.5. UITDAGINGEN VOOR ETHIEK EN DEONTOLOGIE ....................................................................................144
9.5.1. GENERATIEVE AI IN DE CREATIEVE MEDIASECTOR........................................................................................... 144
9.6. ALGEMEEN BESLUIT ...............................................................................................................................146
10. ......................................................................................................................................................................147
10.1. INTRODUCTIE ....................................................................................................................................147
10.1.1. MYTHEVORMING OVER COMMUNICATIETECHNOLOGIE ................................................................................... 147
10.1.2. REVERSE ENGINEERING EN TEARDOWN ....................................................................................................... 147
10.2. CONNECTIE ........................................................................................................................................147
10.3. CONNECTEREN ..................................................................................................................................148
10.4. DE ARCHITECTUUR VAN DIGITALE PLATFORMEN ...............................................................................149
10.4.1. DATA ................................................................................................................................................... 149
10.4.2. METADATA ............................................................................................................................................ 149
10.4.3. ALGORITMES ......................................................................................................................................... 150
10.4.4. INTERFACES ........................................................................................................................................... 150
10.4.5. PROTOCOLLEN ....................................................................................................................................... 151
10.4.6. STANDAARDINSTELLINGEN (DEFAULTS) ........................................................................................................ 151
10.4.7. EIGENDOMSVERHOUDINGEN EN BUSINESSMODELLEN .................................................................................... 151
10.4.7.1. Drie soorten businessmodellen ................................................................................................ 152
10.4.8. GEBRUIKERSVOORWAARDEN..................................................................................................................... 152
10.5. CONCLUSIE ........................................................................................................................................152
10.6. BEGRIPPEN INDEX MEDIA, MACHT EN SAMENLEVING .......................................................................153
10.7. MEDIA, MACHT & SAMENLEVING NAMEN ........................................................................................166
10.8. MEDIA, MACHT & SAMENLEVING: 1STE ZIT .......................................................................................168
10.9. MEDIA, MACHT & SAMENLEVING: 2E ZIT ...........................................................................................168
5
,Media, macht en samenleving
H1. Introductie
1.1. Belang van communicatie
- Wat betekent een leven zonder technologische communicatiemiddelen?
• Media wordt collectief georganiseerd
o Bijv. kijken naar de Rode Duivels is een voorbeeld van een media-event
• Hoe organiseren we verkiezingen?
o = essentieel voor organisatie van de samenleving waarbij communicatie
belangrijke component is
• Hoe zorgen we voor maatschappelijke verbinding?
o Veel vormen van activiteiten laten allemaal toe om communicatie aan te
gaan, bijv. series, populaire cultuur, sport
• Hoe organiseren we ons sociaal leven?
- Het is cruciaal om de structuur en werking van media goed te begrijpen, wanneer we onze
hedendaagse samenleving willen begrijpen
• Media = voorwaarde om ons te organiseren, net zoals het elektriciteitsnet of
waternet
• Zonder media kunnen we niet samenleven zoals we dat nu doen
- In deze cursus zijn we geïnteresseerd in het bestuderen en begrijpen van de complexe
relatie tussen media, macht en samenleving.
- De structuur en werking van media is vaak onzichtbaar, we moeten leren kijken wat op
(front-end) én achter onze schermen gebeurt (media backends)
• Dataverkeer dat wij alledaags gebruiken vereist veel organisatie, arbeid en materiaal
(media backends)
• We staan daar niet bij stil en denken enkel aan hetgeen wat wij op ons scherm te
zien krijgen (front-end)
Figuur 1: wereldwijde internetverbindingen, “kabels” (worden gecontroleerd door beperkt aantal bedrijven) 6
,1.1.1. Kritische vragen die we ons stellen
- Wie bepaalt wat we zien op het nieuws?
- Wie bepaalt wat we mogen posten op sociale
media?
- Wie controleert de media?
- Wie bezit de data die we delen met smartphone
apps zoals Instagram?
- Hoeveel energie verbruikt het streamen van
media en mobiele dataconsumptie?
1.2. Media
Figuur 2: Mobile data traffic per smartphone in Western
Europe from 2011 to 2028 (in gigabytes per month)
1.2.1. Waarover praten we, als we praten over media?
- = een complexe verzameling van instituten en actoren die media maken ≠ zomaar “de
media”
• Naar welke media, industrie verwijzen we?
- Media (als meervoud van medium) verwijst sinds midden 19de eeuw naar een
technologisch communicatiemiddel, in staat om informatie en communicatie- inhoud te
distribueren naar een groot publiek (kranten, film, radio, tv, etc.)
- Media zijn sterk gedigitaliseerd en in staat informatie en communicatie-inhoud te
verzamelen, op te slaan, te verwerken en te distribueren.
• Losgekomen van traditionele dragers zoals CD’s, platen, meer digitaal geworden
(zoals bluetooth)
- Vandaag zijn media sterk gedataficeerd:
• Ze verzamelen data over wie we zijn en onze handelingen, verwerken data d.m.v.
algoritmes.
o Zo voorzien ze bijv. ook persoonlijke advertenties
• Media en communicatietechnologie automatiseert bijzonder snel en opereert
steeds meer zonder menselijke interventie (bijv. kunstmatige intelligentie).
1.2.2. Media hebben 2 componenten
1. Een inhoudelijke component = wat we zien op schermen en horen uit luidsprekers:
symbolisch, betekenisgevend, representaties van de realiteit
• Media wordt vormgegeven door keuzes van betrokken actoren zoals journalisten,
programma’s
2. Een materiële component = vaak onzichtbaar: technologisch, organisatorisch,
infrastructureel
• Bijv. Google datacenter met ligging aan het water om hun servers af te koelen, zo
gaan datacenters ook vaak op koude plaatsen liggen
7
,Media zijn voortdurend in evolutie, voornamelijk het resultaat van technologisch doorgedreven
innovaties.
- Nieuwe dragers van media-inhoud = nieuwe circulatie productie en distributie van inhoud =
nieuwe media-organisaties
• Allerhande applicaties maken die we op één toestel kunnen vinden maken het ons
makkelijker, bijv. een papieren agenda is vervangen door een app, net zoals een
rekenmachine, een fototoestel of papieren krant
1.2.3. Ontwikkeling van media
1.2.3.1. 20ste eeuw: massamedia - elektrificatie
- Ontwikkelen zich in relatie tot industrialisering (elektrificatie!) en urbanisering
• Mensen gingen in fabrieken werken waarbij de dagplanning werd opgevuld, dus er
kwam meer tijd voor televisie na het werk
- Moderne media-industrie die professioneel georganiseerd is krijgt vorm,
- Media kwamen centraal te staan in het alledaagse leven van mensen die leven in
massamaatschappijen,
- Media werden belangrijke instituten in de politieke en economische organisatie van de
samenleving (bijv. de radio om naar het nieuws te luisteren in real-time).
1.2.3.2. Laat 20ste eeuw: digitale media en digitalisering
- Digitale media kunnen alle informatie omzetten in binaire codes wat media toelaten niet
alleen informatie op te slaan en te distribueren, maar ook om het te verwerken tot
verschillende formaten en het te manipuleren.
- In 1990 wordt het internet ontwikkeld door de VS als een militaire technologie tijdens de
koude oorlog. Geleidelijk aan komen personal computers (PC) huishoudens binnen.
- Het internet is dan nog een netwerk communicatie-infrastructuur die niet commercieel
is.
1.2.3.3. Begin 21ste eeuw: het internet ontwikkelt zich tot een participatieve omgeving
- In het begin van de 21ste eeuw ontwikkelt het internet zich tot een participatieve omgeving
waar wij niet alleen media-inhoud consumeren maar ook produceren (prosumer).
- Wanneer we zelf inhoud produceren, produceren we ook data die gebruikt kan worden door
de (digitale) media-industrie.
- Het internet wordt een commerciële omgeving gedomineerd door grote digitale
platformen, ook met ongeziene gevolgen voor de traditionele media-industrie.
• Amazon, 1997
• Google/Alphabet, 1998
Worden de dominante toegangspoorten tot vrije
• Facebook/Meta, 2004
internet
• Netflix, 2007
• Apple Iphone, 2007
8
, - De smartphone zorgde ervoor dat het internet een participatieve en data-gedreven
infrastructuur werd
• Verlengde van het menselijk lichaam is; wij dragen dit toestel altijd dicht bij ons en
kunnen altijd en overal media consumeren
• Worden continu met media geconfronteerd
Figuur 3: Digimeter 2021, scherltijd erg gestegen bij COVID en houdt
zelfde niveau aan
- Vandaag zijn media gericht op het verzamelen van data over gebruikers en vervolgens
zetten media die data in als commercieel goed
- De shift van massamedia en haar klassieke instituten in de 20ste eeuw naar participatieve
media die data-gedreven zijn is transformerend voor media EN maatschappij
- Media observeren en beantwoorden de gebruiker op basis van dataverzameling
1.3. Samenleving
1.3.1. Waar gaat het over als we praten over de samenleving?
₌ De hele sociale wereld waarin we bestaan
₌ “Het geheel van instellingen en relaties waarbinnen een relatief grote groep mensen leeft"
(Williams 1988: 291)
• Instellingen die in de samenleving actief zijn om het samenleven mogelijk te maken,
bijv. politie, universiteit
₌ Geheel aan sociale relaties, alledaagse interacties en de organisatie van verschillende
sociale groepen en categorieën van differentiatie, zoals die, o.a., o.b.v. klasse, etniciteit
en gender.
• Niet iedereen is gelijk in de samenleving of heeft dezelfde kansen waardoor het
ingewikkeld wordt om dit allemaal te reguleren
- Patronen van rijkdom, macht en ongelijkheid vormen kernelementen van samenlevingen,
evenals sociale instellingen, waaronder het overheidsapparaat en de wet,
onderwijssystemen, religieuze organisaties, commerciële ondernemingen en
kleinschaligere organisatorische eenheden zoals het gezin
9
, • Gevestigde hiërarchieën van rijkdom, macht en controle vormen met sociale
instellingen een complex geheel van structuren waarin sociale relaties worden
beleefd
- Belangrijke vraag = de relatie tussen deze gevestigde structuren en menselijke 'agency'
= het vermogen van mensen tot zelfbeschikking, de mogelijkheid die individuen hebben
om zich vrij te bewegen (individuele vrijheid)
• Bijv. één iemand die het pad niet volgt, waarna andere
hem/haar volgen en er een alternatief pad ontstaat
• Bijv. ook organisaties van mensen die strijden tegen
bepaalde patronen van ongelijkheid binnen de
samenleving zoals LGBTQ+ of Black Lives Matter
- Worden wij gevormd door het gender, sociale klasse of
etnische categorie waarin we geboren zijn - of zelfs door de familiestructuur, het
onderwijssysteem of religieuze instellingen die een rol spelen die een rol spelen in ons
leven?
• Op welke manier spelen die instellingen een rol in ons leven?
• Of hebben we de macht om onze eigen toekomst te bepalen?
1.3.2. Rol van de media binnen de samenleving
Media zijn belangrijk op veel niveaus van het hedendaagse sociale leven; spelen een cruciale rol:
- Maken deel uit van de structuur van de samenleving (waarin verhoudingen van rijkdom
macht en ongelijkheid worden bepaald) en zijn dominant
- Faciliteren ook agency door democratische controle (onafhankelijke journalistiek),
zelfexpressie and zelfontplooing ((zelf-)presentatie)
- Grote digitale bedrijven – zoals DPG – hebben veel impact op hoe wij de samenleving
interpreteren
• Bestaan uit vele kritische actoren
1.4. Macht
- De relatie tussen media en macht moeten begrepen worden als de capaciteit van media
om informatie en communicatie te controleren in samenlevingen
→ zorgt voor veel macht
- Daarom zijn media geen bedrijven, instituten of organisaties zoals elke andere, maar spelen
zij een bijzondere maatschappelijke rol.
• Niet te vergelijken met andere bedrijven want elke keuze die gemaakt wordt door
media hebben een impact op de samenleving
- Er zijn twee dominante manier om na te denken over de relatie media en samenleving, en
de macht van media
• Media als vormgever ↔ Media als spiegel
10
1.1. BELANG VAN COMMUNICATIE .................................................................................................................. 6
1.1.1. KRITISCHE VRAGEN DIE WE ONS STELLEN ......................................................................................................... 7
1.2. MEDIA ...................................................................................................................................................... 7
1.2.1. WAAROVER PRATEN WE, ALS WE PRATEN OVER MEDIA? ..................................................................................... 7
1.2.2. MEDIA HEBBEN 2 COMPONENTEN ................................................................................................................. 7
1.2.3. ONTWIKKELING VAN MEDIA .......................................................................................................................... 8
1.2.3.1. 20ste eeuw: massamedia - elektrificatie ............................................................................................ 8
1.2.3.2. Laat 20ste eeuw: digitale media en digitalisering .............................................................................. 8
1.2.3.3. Begin 21ste eeuw: het internet ontwikkelt zich tot een participatieve omgeving .............................. 8
1.3. SAMENLEVING .......................................................................................................................................... 9
1.3.1. WAAR GAAT HET OVER ALS WE PRATEN OVER DE SAMENLEVING? ......................................................................... 9
1.3.2. ROL VAN DE MEDIA BINNEN DE SAMENLEVING ................................................................................................ 10
1.4. MACHT ....................................................................................................................................................10
1.4.1. MEDIA ALS VORMGEVER VAN DE SAMENLEVING .............................................................................................. 11
1.4.2. MEDIA ALS SPIEGEL VAN DE SAMENLEVING .................................................................................................... 11
1.4.2.1. Representatie .................................................................................................................................. 11
1.4.3. HET CIRCULAIR MODEL RELATIE MEDIA EN SAMENLEVING .................................................................................. 12
1.5. DE CENTRALE ACTOREN IN MEDIA, MACHT EN SAMENLEVING ................................................................12
2.1. WAT IS EEN PARADIGMA? ........................................................................................................................13
2.1.1. POLITIEKE ECONOMIE VAN DE MEDIA EN COMMUNICATIE - DISCIPLINE ................................................................. 13
2.2. INTRODUCTIE...........................................................................................................................................14
2.2.1. MEDIA IN HET PUBLIEKE BELANG – CENTRALE WAARDEN .................................................................................. 15
2.2.2. DIGITALISERING ZORGT VOOR GROTE UITDAGINGEN` ........................................................................................ 15
2.2.3. HET VLAAMSE MEDIALANDSCHAP ................................................................................................................ 17
2.3. KLASSIEKE MODELLEN VAN MEDIA, MACHT EN SAMENLEVING ...............................................................18
2.3.1. LIBERAAL-PLURALISTISCH MODEL ................................................................................................................. 18
2.3.2. MARXISTISCH – RADICAAL MODEL................................................................................................................ 19
2.3.2.1. Kritiek op radicaal Marxistisch model............................................................................................. 20
2.4. NAAR EEN RADICAAL PLURALISME ..........................................................................................................20
2.4.1. REVISIES VAN DE KLASSIEKE PARADIGMA’S ..................................................................................................... 20
2.4.2. NAAR EEN RADICAAL PLURALISME ................................................................................................................ 21
2.5. VLAAMS MEDIALANDSCHAP ALS GEVARIEERD EN PLURALISTISCH MEDIALANDSCHAP DIE HET PUBLIEK
BELANG DIENT .....................................................................................................................................................22
2.5.1. HET VLAAMSE MEDIALANDSCHAP ................................................................................................................ 22
2.5.2. HET BELANG VAN DE PUBLIEKE OMROEP IN EEN PLURALISTISCH MEDIALANDSCHAP ................................................. 23
2.5.2.1. Emancipatieproject ......................................................................................................................... 23
2.5.3. OPKOMST COMMERCIËLE SPELERS................................................................................................................ 24
2.5.4. IS HET VLAAMSE MEDIALANDSCHAP VOLDOENDE PLURALISTISCH? ...................................................................... 24
3. ....................................................................................................................................................................25
3.1. ACTUALITEIT ............................................................................................................................................25
1
,3.2. ONTWIKKELINGEN IN COMMUNICATIETECHNOLOGIE GAAN TELKENS GEPAARD MET NIEUWE
MACHTSRELATIES TUSSEN MEDIA EN SAMENLEVING. ..........................................................................................28
3.3. DE IMPACT VAN COMMUNICATIETECHNOLOGIE OP DE SAMENLEVING? ..................................................29
3.3.1. TECHNOLOGISCH DETERMINISME ................................................................................................................. 29
3.4. VAN MASSAMEDIA NAAR DIGITALE MEDIA .............................................................................................30
3.5. DE ONTWIKKELING VAN DIGITALE PLATFORMEN .....................................................................................32
3.5.1. WAT IS EEN PLATFORM? ............................................................................................................................ 32
3.5.2. DIGITALE PLATFORMEN: EEN DEFINITIE UIT MEDIASTUDIES................................................................................. 33
3.5.3. PLATFORMISERING VAN DE KLASSIEKE MEDIA .................................................................................................. 34
3.5.4. PLATFORMISERING VAN TRADITIONELE MEDIA ................................................................................................ 35
3.6. HOE BEANTWOORDT DE VLAAMSE MEDIASECTOR DE TOENEMENDE PLATFORMISERING? .....................36
3.6.1. DIGITALE PLATFORMEN ALS HEGEMONISCH MODEL VOOR DE STRUCTUUR EN WERKING VAN MEDIA ........................... 36
3.6.1.1. Addressable advertising ................................................................................................................. 36
3.6.1.2. Influencers en content creators ...................................................................................................... 37
4.1. INTRODUCTIE: HET BELANG VAN MEDIA-EIGENAARSCHAP, MEDIAMARKTEN EN CONTROLE OVER DE
MEDIA 38
4.1.1. MEDIA-EIGENAARSCHAP ............................................................................................................................ 40
4.1.2. DE STRUCTUUR VAN MEDIA-EIGENAARSCHAP EN ORGANISATIE ........................................................................... 41
4.1.3. PUBLIEKE BELANG VAN MEDIA ..................................................................................................................... 42
4.1.4. SITUATIE IN VLAANDEREN........................................................................................................................... 43
4.1.4.1. Christian Van Thillo ......................................................................................................................... 44
4.1.5. BEZORGDHEDEN IN RELATIE TOT MEDIAPLURALISME......................................................................................... 45
4.1.6. WAT IS EEN MEDIAMARKT? ........................................................................................................................ 45
4.2. BELANGRIJKSTE TRENDS EN PROCESSEN ..................................................................................................46
4.2.1. GLOBALISERING EN GROEI .......................................................................................................................... 46
4.2.2. MEDIACONCENTRATIE ............................................................................................................................... 47
4.2.3. MEDIACONGLOMERATIES ........................................................................................................................... 50
4.2.3.1. Bekenden op sociale media ............................................................................................................ 52
4.3. PROBLEMEN EN BELEIDSINITIATIEVEN .....................................................................................................53
4.3.1. PROBLEMEN MET CONCENTRATIE ................................................................................................................. 53
4.3.2. BELEIDSANTWOORDEN .............................................................................................................................. 53
4.3.2.1. Belgische Mededingingsautoriteit (BMA) ....................................................................................... 54
4.3.2.2. Europese mededingingstoezicht ..................................................................................................... 54
4.3.2.3. Europese initiatieven ...................................................................................................................... 54
4.3.2.4. Besluit ............................................................................................................................................. 56
5.1. INTRODUCTIE...........................................................................................................................................60
5.1.1. CENTRALE VRAGEN ................................................................................................................................... 60
5.1.1.1. Wat doen media met het publiek?.................................................................................................. 60
5.1.1.2. Wat doet het publiek met de media? ............................................................................................. 61
5.1.1.3. Evolutie van het publiek .................................................................................................................. 63
5.2. HOE KOMT HET PUBLIEK TOT STAND? ......................................................................................................64
5.2.1. HOE WORDEN MEDIAORGANISATIES GEFINANCIERD? ....................................................................................... 64
5.2.2. HET METEN EN VERPAKKEN VAN HET PUBLIEK ................................................................................................. 64
5.2.2.1. Geschiedenis ................................................................................................................................... 65
5.2.2.2. Lifestyle, identiteit en media ........................................................................................................... 66
2
, 5.2.2.3. Real time publieksmeting = dataficatie van economie, maatschappij en cultuur .......................... 69
5.2.3. PRODUCTIVITEIT VAN HET PUBLIEK VERHOGEN ................................................................................................ 69
5.3. VORMEN VAN PUBLIEKSWERK .................................................................................................................70
5.3.1. PUBLIEKSWERK: KIJKEN .............................................................................................................................. 70
5.3.2. PUBLIEKSWERK: BEKEKEN WORDEN .............................................................................................................. 70
5.3.3. PUBLIEKSPARTICIPATIE ............................................................................................................................... 71
5.3.4. UITBUITING VAN HET PUBLIEK? - BESLUIT ...................................................................................................... 72
6. ....................................................................................................................................................................74
6.1. CONTROLE OVER MEDIA ..........................................................................................................................74
6.2. HET BELANG VAN MEDIA VOOR POLITIEK ................................................................................................75
6.2.1. DE RELATIE TUSSEN MEDIA EN POLITIEK ......................................................................................................... 75
6.2.2. MEDIA, POLITIEK EN SOCIALE ORDE .............................................................................................................. 76
6.2.3. DE RELATIE TUSSEN MEDIASYSTEMEN EN POLITIEKE SYSTEMEN ........................................................................... 76
6.2.3.1. Autoritaire mediatheorie ................................................................................................................ 77
6.2.3.2. Sovjet-communistische mediatheorie ............................................................................................. 78
6.2.3.3. Liberale media-theorie.................................................................................................................... 78
6.2.3.4. Sociale verantwoordelijkheidstheorie ............................................................................................. 79
6.2.3.5. Beperkingen van de “Four Theories of the Press” ........................................................................... 80
6.3. MEDIABELEID...........................................................................................................................................80
6.3.1. WAT IS MEDIABELEID?............................................................................................................................... 80
6.3.2. BEHEERSOVEREENKOMST ........................................................................................................................... 82
6.3.3. VERSCHILLENDE VORMEN VAN MEDIABELEID .................................................................................................. 82
6.3.4. DOELSTELLINGEN VAN MEDIABELEID ............................................................................................................. 82
6.3.5. VERSCHILLENDE NIVEAUS ........................................................................................................................... 83
6.3.6. DE HISTORISCHE ONTWIKKELING VAN MEDIABELEID ......................................................................................... 83
6.3.6.1. Opkomend communicatie-industriebeleid ...................................................................................... 84
6.3.6.2. Naar een publiek omroepbeleid ..................................................................................................... 85
6.3.6.3. Naar een neo-liberaal communicatiebeleid .................................................................................... 86
6.3.7. DE HYBRIDE STATUS VAN HET INTERNET ......................................................................................................... 87
6.4. MEDIA EN DE TOEKOMST VAN DE POLITIEKE ORDE .................................................................................88
6.4.1. DE TOEKOMST VAN MEDIA EN DE POLITIEKE ORDE ........................................................................................... 88
6.5. BESLUIT ....................................................................................................................................................90
7. ..........................................................................................................................................................................91
7.1. EVOLUTIE AV MEDIA ................................................................................................................................91
7.1.1. AVMD → MEDIADECREET ........................................................................................................................ 92
7.2. MEDIADECREET .......................................................................................................................................92
7.2.1. DEEL 1: ALGEMENE BEPALINGEN EN DEFINITIES .............................................................................................. 94
7.2.1.1. Reclame .......................................................................................................................................... 94
7.2.1.2. Bescherming minderjarigen ............................................................................................................ 96
7.3. VLAAMSE REGULATOR VOOR DE MEDIA (VRM) .......................................................................................96
7.3.1. WAT IS DE VRM? WAT DOET DE VRM?....................................................................................................... 96
7.3.2. STRUCTUUR ............................................................................................................................................ 97
7.3.2.1. Hoe gaan we te werk? .................................................................................................................... 97
7.3.2.2. Algemene kamer ............................................................................................................................. 98
7.3.2.3. Kamer voor onpartijdigheid en bescherming van minderjarigen ................................................. 100
3
,7.4. CONTENT CREATOR PROTOCOL (CCP) .....................................................................................................101
7.4.1. CONTEXT: IMPACT INFLUENCERS ................................................................................................................ 101
7.4.2. CONTENT CREATOR PROTOCOL (CCP) ........................................................................................................ 103
7.4.2.1. CCP – commerciële communicatie ................................................................................................ 103
7.4.2.2. Resultaten onderzoek VRM – december 2024 .............................................................................. 108
7.4.2.3. Minderjarigen ............................................................................................................................... 108
7.4.2.4. Verbod op haatspraak .................................................................................................................. 109
7.5. MEDIACONCENTRATIE IN VLAANDEREN ................................................................................................109
7.5.1. WAAROM ONDERZOEKEN WE MC? ........................................................................................................... 109
7.5.2. ALGEMENE CONCLUSIES – RAPPORT 2024................................................................................................... 110
7.5.2.1. Radio ............................................................................................................................................. 110
7.5.2.2. TV .................................................................................................................................................. 111
7.5.2.3. Geschreven pers............................................................................................................................ 111
7.5.2.4. Online ........................................................................................................................................... 111
7.6. DIGITAL SERVICES ACT (DSA) ..................................................................................................................111
7.6.1. TOEZICHT.............................................................................................................................................. 114
7.6.2. TRUSTED FLAGGER ................................................................................................................................. 114
8. ........................................................................................................................................................................115
8.1. WAT IS HET NU PRECIES WAT ‘DE’ MEDIA MAKEN? ................................................................................115
8.1.1. HOE ZIET EEN GOED LEVEN ERUIT? ............................................................................................................. 116
8.2. HEGEMONIE...........................................................................................................................................117
8.3. ZIJN WE EEN ACTIEF PUBLIEK? ...............................................................................................................118
8.3.1. HET ENCODING/DECODING MODEL (HALL 1974) ......................................................................................... 119
8.3.2. CONCLUSIE............................................................................................................................................ 119
8.4. EVOLUTIES IN DE VLAAMSE PERS: NIEUWSMEDIA ALS EFFICIËNTE WATCHDOG? ...................................120
8.4.1. BELGIË EN DE WORLD PRESS FREEDOM INDEX ............................................................................................. 121
8.4.2. THE MEDIA FOR DEMOCRACY MONITOR 2021 ............................................................................................ 122
8.4.2.1. Onderzoek voor België/Vlaanderen uitgevoerd door Jonathan Hendrickx, Pauljan Truyens, Karen
Donders, & Ike Picone ....................................................................................................................................... 122
8.5. CONCLUSIE.............................................................................................................................................129
9. ........................................................................................................................................................................130
9.1. AI IN DE STRUCTUUR EN WERKING VAN MEDIA.....................................................................................131
9.1.1. AI SPEELT EEN CENTRALE ROL IN HET BACKEND VAN MEDIAPRODUCTIE EN -DISTRIBUTIE. ........................................ 131
9.1.2. WAT IS AI? ........................................................................................................................................... 133
9.1.3. AUTOMATISERING EN COMMUNICATIEVE AI ................................................................................................. 134
9.1.4. COMMUNICATIEVE AI IS DISRUPTIEF EN TRANSFORMEREND ............................................................................ 135
9.1.5. NIEUWE AFWEGINGEN IN DE MEDIASECTOR ................................................................................................. 135
9.1.6. NIEUWE ETHISCHE KWESTIES VOOR MEDIAMAKERS ........................................................................................ 136
9.2. DE INDUSTRIALISERING VAN AI..............................................................................................................137
9.2.1. AI ‘FOUNDATION MODELS’ ....................................................................................................................... 137
9.3. TOEPASSINGEN VAN AI IN DE JOURNALISTIEK ........................................................................................139
9.3.1. INZICHTEN UIT RECENT ONDERZOEK ............................................................................................................ 139
9.3.2. HOE BRENGT GENERATIEVE AI VERANDERING IN DE JOURNALISTIEK? ................................................................. 140
4
,9.4. TOEPASSINGEN VAN AI IN CREATIEVE MEDIA-INDUSTRIE.......................................................................142
9.4.1. GENERATIEVE AI IN DE CREATIEVE MEDIASECTOR........................................................................................... 142
9.4.2. WAT IS CREATIVITEIT IN EEN AI-ECONOMIE? ................................................................................................ 144
9.5. UITDAGINGEN VOOR ETHIEK EN DEONTOLOGIE ....................................................................................144
9.5.1. GENERATIEVE AI IN DE CREATIEVE MEDIASECTOR........................................................................................... 144
9.6. ALGEMEEN BESLUIT ...............................................................................................................................146
10. ......................................................................................................................................................................147
10.1. INTRODUCTIE ....................................................................................................................................147
10.1.1. MYTHEVORMING OVER COMMUNICATIETECHNOLOGIE ................................................................................... 147
10.1.2. REVERSE ENGINEERING EN TEARDOWN ....................................................................................................... 147
10.2. CONNECTIE ........................................................................................................................................147
10.3. CONNECTEREN ..................................................................................................................................148
10.4. DE ARCHITECTUUR VAN DIGITALE PLATFORMEN ...............................................................................149
10.4.1. DATA ................................................................................................................................................... 149
10.4.2. METADATA ............................................................................................................................................ 149
10.4.3. ALGORITMES ......................................................................................................................................... 150
10.4.4. INTERFACES ........................................................................................................................................... 150
10.4.5. PROTOCOLLEN ....................................................................................................................................... 151
10.4.6. STANDAARDINSTELLINGEN (DEFAULTS) ........................................................................................................ 151
10.4.7. EIGENDOMSVERHOUDINGEN EN BUSINESSMODELLEN .................................................................................... 151
10.4.7.1. Drie soorten businessmodellen ................................................................................................ 152
10.4.8. GEBRUIKERSVOORWAARDEN..................................................................................................................... 152
10.5. CONCLUSIE ........................................................................................................................................152
10.6. BEGRIPPEN INDEX MEDIA, MACHT EN SAMENLEVING .......................................................................153
10.7. MEDIA, MACHT & SAMENLEVING NAMEN ........................................................................................166
10.8. MEDIA, MACHT & SAMENLEVING: 1STE ZIT .......................................................................................168
10.9. MEDIA, MACHT & SAMENLEVING: 2E ZIT ...........................................................................................168
5
,Media, macht en samenleving
H1. Introductie
1.1. Belang van communicatie
- Wat betekent een leven zonder technologische communicatiemiddelen?
• Media wordt collectief georganiseerd
o Bijv. kijken naar de Rode Duivels is een voorbeeld van een media-event
• Hoe organiseren we verkiezingen?
o = essentieel voor organisatie van de samenleving waarbij communicatie
belangrijke component is
• Hoe zorgen we voor maatschappelijke verbinding?
o Veel vormen van activiteiten laten allemaal toe om communicatie aan te
gaan, bijv. series, populaire cultuur, sport
• Hoe organiseren we ons sociaal leven?
- Het is cruciaal om de structuur en werking van media goed te begrijpen, wanneer we onze
hedendaagse samenleving willen begrijpen
• Media = voorwaarde om ons te organiseren, net zoals het elektriciteitsnet of
waternet
• Zonder media kunnen we niet samenleven zoals we dat nu doen
- In deze cursus zijn we geïnteresseerd in het bestuderen en begrijpen van de complexe
relatie tussen media, macht en samenleving.
- De structuur en werking van media is vaak onzichtbaar, we moeten leren kijken wat op
(front-end) én achter onze schermen gebeurt (media backends)
• Dataverkeer dat wij alledaags gebruiken vereist veel organisatie, arbeid en materiaal
(media backends)
• We staan daar niet bij stil en denken enkel aan hetgeen wat wij op ons scherm te
zien krijgen (front-end)
Figuur 1: wereldwijde internetverbindingen, “kabels” (worden gecontroleerd door beperkt aantal bedrijven) 6
,1.1.1. Kritische vragen die we ons stellen
- Wie bepaalt wat we zien op het nieuws?
- Wie bepaalt wat we mogen posten op sociale
media?
- Wie controleert de media?
- Wie bezit de data die we delen met smartphone
apps zoals Instagram?
- Hoeveel energie verbruikt het streamen van
media en mobiele dataconsumptie?
1.2. Media
Figuur 2: Mobile data traffic per smartphone in Western
Europe from 2011 to 2028 (in gigabytes per month)
1.2.1. Waarover praten we, als we praten over media?
- = een complexe verzameling van instituten en actoren die media maken ≠ zomaar “de
media”
• Naar welke media, industrie verwijzen we?
- Media (als meervoud van medium) verwijst sinds midden 19de eeuw naar een
technologisch communicatiemiddel, in staat om informatie en communicatie- inhoud te
distribueren naar een groot publiek (kranten, film, radio, tv, etc.)
- Media zijn sterk gedigitaliseerd en in staat informatie en communicatie-inhoud te
verzamelen, op te slaan, te verwerken en te distribueren.
• Losgekomen van traditionele dragers zoals CD’s, platen, meer digitaal geworden
(zoals bluetooth)
- Vandaag zijn media sterk gedataficeerd:
• Ze verzamelen data over wie we zijn en onze handelingen, verwerken data d.m.v.
algoritmes.
o Zo voorzien ze bijv. ook persoonlijke advertenties
• Media en communicatietechnologie automatiseert bijzonder snel en opereert
steeds meer zonder menselijke interventie (bijv. kunstmatige intelligentie).
1.2.2. Media hebben 2 componenten
1. Een inhoudelijke component = wat we zien op schermen en horen uit luidsprekers:
symbolisch, betekenisgevend, representaties van de realiteit
• Media wordt vormgegeven door keuzes van betrokken actoren zoals journalisten,
programma’s
2. Een materiële component = vaak onzichtbaar: technologisch, organisatorisch,
infrastructureel
• Bijv. Google datacenter met ligging aan het water om hun servers af te koelen, zo
gaan datacenters ook vaak op koude plaatsen liggen
7
,Media zijn voortdurend in evolutie, voornamelijk het resultaat van technologisch doorgedreven
innovaties.
- Nieuwe dragers van media-inhoud = nieuwe circulatie productie en distributie van inhoud =
nieuwe media-organisaties
• Allerhande applicaties maken die we op één toestel kunnen vinden maken het ons
makkelijker, bijv. een papieren agenda is vervangen door een app, net zoals een
rekenmachine, een fototoestel of papieren krant
1.2.3. Ontwikkeling van media
1.2.3.1. 20ste eeuw: massamedia - elektrificatie
- Ontwikkelen zich in relatie tot industrialisering (elektrificatie!) en urbanisering
• Mensen gingen in fabrieken werken waarbij de dagplanning werd opgevuld, dus er
kwam meer tijd voor televisie na het werk
- Moderne media-industrie die professioneel georganiseerd is krijgt vorm,
- Media kwamen centraal te staan in het alledaagse leven van mensen die leven in
massamaatschappijen,
- Media werden belangrijke instituten in de politieke en economische organisatie van de
samenleving (bijv. de radio om naar het nieuws te luisteren in real-time).
1.2.3.2. Laat 20ste eeuw: digitale media en digitalisering
- Digitale media kunnen alle informatie omzetten in binaire codes wat media toelaten niet
alleen informatie op te slaan en te distribueren, maar ook om het te verwerken tot
verschillende formaten en het te manipuleren.
- In 1990 wordt het internet ontwikkeld door de VS als een militaire technologie tijdens de
koude oorlog. Geleidelijk aan komen personal computers (PC) huishoudens binnen.
- Het internet is dan nog een netwerk communicatie-infrastructuur die niet commercieel
is.
1.2.3.3. Begin 21ste eeuw: het internet ontwikkelt zich tot een participatieve omgeving
- In het begin van de 21ste eeuw ontwikkelt het internet zich tot een participatieve omgeving
waar wij niet alleen media-inhoud consumeren maar ook produceren (prosumer).
- Wanneer we zelf inhoud produceren, produceren we ook data die gebruikt kan worden door
de (digitale) media-industrie.
- Het internet wordt een commerciële omgeving gedomineerd door grote digitale
platformen, ook met ongeziene gevolgen voor de traditionele media-industrie.
• Amazon, 1997
• Google/Alphabet, 1998
Worden de dominante toegangspoorten tot vrije
• Facebook/Meta, 2004
internet
• Netflix, 2007
• Apple Iphone, 2007
8
, - De smartphone zorgde ervoor dat het internet een participatieve en data-gedreven
infrastructuur werd
• Verlengde van het menselijk lichaam is; wij dragen dit toestel altijd dicht bij ons en
kunnen altijd en overal media consumeren
• Worden continu met media geconfronteerd
Figuur 3: Digimeter 2021, scherltijd erg gestegen bij COVID en houdt
zelfde niveau aan
- Vandaag zijn media gericht op het verzamelen van data over gebruikers en vervolgens
zetten media die data in als commercieel goed
- De shift van massamedia en haar klassieke instituten in de 20ste eeuw naar participatieve
media die data-gedreven zijn is transformerend voor media EN maatschappij
- Media observeren en beantwoorden de gebruiker op basis van dataverzameling
1.3. Samenleving
1.3.1. Waar gaat het over als we praten over de samenleving?
₌ De hele sociale wereld waarin we bestaan
₌ “Het geheel van instellingen en relaties waarbinnen een relatief grote groep mensen leeft"
(Williams 1988: 291)
• Instellingen die in de samenleving actief zijn om het samenleven mogelijk te maken,
bijv. politie, universiteit
₌ Geheel aan sociale relaties, alledaagse interacties en de organisatie van verschillende
sociale groepen en categorieën van differentiatie, zoals die, o.a., o.b.v. klasse, etniciteit
en gender.
• Niet iedereen is gelijk in de samenleving of heeft dezelfde kansen waardoor het
ingewikkeld wordt om dit allemaal te reguleren
- Patronen van rijkdom, macht en ongelijkheid vormen kernelementen van samenlevingen,
evenals sociale instellingen, waaronder het overheidsapparaat en de wet,
onderwijssystemen, religieuze organisaties, commerciële ondernemingen en
kleinschaligere organisatorische eenheden zoals het gezin
9
, • Gevestigde hiërarchieën van rijkdom, macht en controle vormen met sociale
instellingen een complex geheel van structuren waarin sociale relaties worden
beleefd
- Belangrijke vraag = de relatie tussen deze gevestigde structuren en menselijke 'agency'
= het vermogen van mensen tot zelfbeschikking, de mogelijkheid die individuen hebben
om zich vrij te bewegen (individuele vrijheid)
• Bijv. één iemand die het pad niet volgt, waarna andere
hem/haar volgen en er een alternatief pad ontstaat
• Bijv. ook organisaties van mensen die strijden tegen
bepaalde patronen van ongelijkheid binnen de
samenleving zoals LGBTQ+ of Black Lives Matter
- Worden wij gevormd door het gender, sociale klasse of
etnische categorie waarin we geboren zijn - of zelfs door de familiestructuur, het
onderwijssysteem of religieuze instellingen die een rol spelen die een rol spelen in ons
leven?
• Op welke manier spelen die instellingen een rol in ons leven?
• Of hebben we de macht om onze eigen toekomst te bepalen?
1.3.2. Rol van de media binnen de samenleving
Media zijn belangrijk op veel niveaus van het hedendaagse sociale leven; spelen een cruciale rol:
- Maken deel uit van de structuur van de samenleving (waarin verhoudingen van rijkdom
macht en ongelijkheid worden bepaald) en zijn dominant
- Faciliteren ook agency door democratische controle (onafhankelijke journalistiek),
zelfexpressie and zelfontplooing ((zelf-)presentatie)
- Grote digitale bedrijven – zoals DPG – hebben veel impact op hoe wij de samenleving
interpreteren
• Bestaan uit vele kritische actoren
1.4. Macht
- De relatie tussen media en macht moeten begrepen worden als de capaciteit van media
om informatie en communicatie te controleren in samenlevingen
→ zorgt voor veel macht
- Daarom zijn media geen bedrijven, instituten of organisaties zoals elke andere, maar spelen
zij een bijzondere maatschappelijke rol.
• Niet te vergelijken met andere bedrijven want elke keuze die gemaakt wordt door
media hebben een impact op de samenleving
- Er zijn twee dominante manier om na te denken over de relatie media en samenleving, en
de macht van media
• Media als vormgever ↔ Media als spiegel
10
