Samenvatting Voedingsleer | Vitamines (HF 9) | Thomas More | 2025/26

VOEDINGSLEER
HF 9: VITAMINES

9.1 INLEIDING


EVOLUTIE
 Mysterieuze ziekten: scheurbuik (vit C tekort)
 Eerste helft 20e eeuw: naamgeving & chemische structuur vitamines
 Eerste voedingsaanbevelingen  oorlog
 Deficiëntieziekten ontstaan door ernstig tekort
 Betere kennis  biochemische processen (vak)
 Nieuwe inzichten: vitamines en chronische ziekten


 Veel beweringen & interessante vragen i.v.m. vitamines
 Juiste Informatie scheiden van foute informatie (kritisch denken)
 Extra wetenschappelijke achtergrond  biochemie = nodig


DEFINITIE
Vitaminen zijn:

 Micronutriënten  kleine hoeveelheid van nodig
 Organische stoffen
o Mineralen = anorganische stoffen Vitamines =
organische stoffen

 Kleine hoeveelheden nodig voor normaal functioneren
 Tekort  abnormale stofwisseling & deficiëntieziekte
 Elk vitamine  eigen specifieke noodzakelijke rol
 Elk vitamine  eigen chemische structuur
 Leveren geen energie!


INDELING & NOMENCLATUUR
13 vitamines

Naamgeving:

 Letterbenaming (A,B,C,D,E,K…) & subscriptletters
 Soms meerdere vormen = vitameren
Vitameren = verschillende stoffen van hetzelfde vitamine, met gelijke
biologische effecten

 Vaak actief als co-enzymen  helpen enzymen bij chemische reacties
 Elk vitamine eigen chemische structuur

,Tabel 9.1  vitamines benamen & belangrijkste functie
Letterbenaming Scheikundige benaming Belangrijkste functies Symptomen/ gevolgen bij
tekort

A Retinol, retinoïnezuur,  Gezichtsvermogen  Oogafwijkingen
β-caroteen  Celdifferentiatie  Nachtblindheid
Epitheelcellen van huid,  Xeroftalmie =
longen, darm afwijkingen in bindvlies
en hoornvlies van oog
 Genexpressie
 Verlies differentiatie
 Rol in groei & epitheelcellen
embryogenese  Droge en ruwe huid

 Anti-oxidant 
carotenoïden zonder vit A
activiteit

D Cholecalciferol (D3)  Houd calciumbalans in  Rachitis (bij kinderen)
Ergocalciferol (D 2) bloed stabiel = verstoorde
mineralisatie van nieuw
 Bevordert absorptie gevormd bot
calcium in darm
 Osteomalacie =
 Botten & mineralen demineralisatie van bot
zorgt voor goede opname
Ca & P uit darm  Verhoogd risico
 heupfracturen (ouderen)

C L-ascorbinezuur, L-  Anti-oxidant  Scheurbuik
dehydroascorbinezuur  Co-enzym  Bloedingen (o.a. in
 Bevordert ijzeropname & mond)
calciumopname  Verminderde wondheling

,  Verlies tandcement
 Onderhuidse bloedingen
E Tocoferolen en tocotriënolen  Belangrijkste  Zeer zeldzaam
antioxidant in  Hemolytische anemie
biologische membranen = snel uit elkaar vallen
van RBC
K Fylloquinon (K1), menaquinon  Co-enzym  Stollingsproblemen
(K2), menadion (K3)  Bloedstolling  activatie &  Spontane bloedingen
minder risico op
bloedingen

 Belangrijk voor botten
oVit K activeert
osteocalcine
 Osteocalcine bindt
calcium & helpt calcium
in bot vastzetten =
sterkere botten
B1 Thiamine  Co-enzym  Beriberi
1. Dry beriberi
 Vit B1  in lichaam omgezet = vooral
in  TPP zenuwproblemen –
spierzwakheid, stijfheid
 TPP = helpt energie halen & kramp in benen eerst
uit KH & AZ –>
energieproductie 2. Wet beriberi
= vooral hartproblemen
 TPP = belangrijk voor
zenuwstelsel, goede 3. Wernickes
werking: hersenen, encefalopathie (bij
zenuwen & spieren alcoholmisbruik)
= verwarring &
geheugenverlies

4. Shoshin beriberi

, = hartfalen
B2 Riboflavine  Co-enzym voor oxidatie-en  Letsels aan:
reductiereacties Mondhoeken, lippen,
tong

 Dermatitis
= ontsteking van huid,
rode & ruwe huid, vaak
rond mondhoeken &
neus, scheurtjes aan
lippen

B3 – PP Niacine = verzamelnaam   Vit B3  omgezet in lichaam  Pellagra
nicotinezuur & nicotinamide  NAD en NADP+ = deficiëntieziekte ten
gevolge van ernstig
 Co-enzymen  NAD en tekort vit B3
NADP+  Droge huid,
ontstekingen op
 Regelen DNA herstel handen & aangezicht
 4D’s
 Vetzuursynthese, helpt
vetten opbouwen in 1. Dermatitis
lichaam 2. Dementie
3. Diarree
4. Dood

B5 Pantotheenzuur  Energiemetabolisme  Beschadiging perifeer ZS
 Vetzuursynthese

B6 Pyridoxine, pyridoxal,  Vit B6  omgezet in lichaam  Groeiachterstand
pyridoxamine  pyridoxaal-fosfaat = co-  Haaruitval
enzym  Vertraagde
 Metabolisme botontwikkeling
steroïdhormonen & Vit D  Bloedarmoede
B7 – H Biotine  Co-enzym metabolisme  Verstoring vet-en