GERECHTELIJKE
GENEESKUNDE
SAMENVATTING 2025/2026
,Inhoudsopgave
1. Inleiding – Basisbegrippen............................................................................................................................................................................. 4
Gerechtelijke geneeskunde, vroeger en nu ..................................................................................................................................................... 5
Medicolegale opdrachten van de arts ............................................................................................................................................................. 7
Arts als deskundige .................................................................................................................................................................................... 8
Overlijden .................................................................................................................................................................................................. 9
Model III C .................................................................................................................................................................................................. 11
Tekortkomingen Belgisch systeem........................................................................................................................................................... 12
Ongewoon sterfgeval (OGS) ........................................................................................................................................................................ 13
basisprincipes van onderzoek ongewoon (gewelddadig) overlijden ......................................................................................................... 14
Praktische uitvoering van de uitwendige lijkschouwing............................................................................................................................... 15
Autopsie ....................................................................................................................................................................................................... 16
Postmortem beeldvorming ........................................................................................................................................................................... 16
2. Postmortale veranderingen ........................................................................................................................................................................... 18
Vroegtijdige verschijnselen .......................................................................................................................................................................... 18
Livores (lijjkvlekken) ............................................................................................................................................................................... 18
Rigor mortis (lijkstijfheid) ....................................................................................................................................................................... 20
Algor mortis (lijkafkoeling) ..................................................................................................................................................................... 21
Andere ..................................................................................................................................................................................................... 23
Laattijdige verschijnselen ............................................................................................................................................................................ 24
Ontbinding ............................................................................................................................................................................................... 24
Mummificatie........................................................................................................................................................................................... 27
Adipocire ................................................................................................................................................................................................. 28
Skelettering .............................................................................................................................................................................................. 28
Nieuwe methoden om PMI in te schatten ..................................................................................................................................................... 29
3. Plotse dood .................................................................................................................................................................................................. 30
Terminologie................................................................................................................................................................................................ 30
Aard van overlijden...................................................................................................................................................................................... 31
ongewoon sterfgeval ................................................................................................................................................................................ 31
Plots en/of onverwachts overlijden door niet-traumatische oorzaak ......................................................................................................... 31
Oorzaken...................................................................................................................................................................................................... 32
Hart- en vaatziekten ..................................................................................................................................................................................... 33
Aandoeningen van de kransslagaders ....................................................................................................................................................... 33
Aandoeningen van het hart....................................................................................................................................................................... 35
Aandoeningen van de aorta ...................................................................................................................................................................... 36
Aandoeningen van de ademhaling ............................................................................................................................................................... 37
Longembolie ............................................................................................................................................................................................ 37
1
, Astma ....................................................................................................................................................................................................... 37
Anafylaxis ................................................................................................................................................................................................ 38
Andere aandoeningen ............................................................................................................................................................................... 38
Hersenaandoeningen .................................................................................................................................................................................... 39
Intracraniële bloeding .............................................................................................................................................................................. 39
Epilepsie .................................................................................................................................................................................................. 40
Andere hersenaandoeningen .................................................................................................................................................................... 40
Andere occasionele oorzaken ....................................................................................................................................................................... 40
Bloeding................................................................................................................................................................................................... 40
Infectie en scepsis .................................................................................................................................................................................... 41
Endocriene en metabole aandoeningen ........................................................................................................................................................ 42
bijnierziekten ........................................................................................................................................................................................... 42
Negatieve autopsie ................................................................................................................................................................................... 44
Specifieke situaties van plotse dood ............................................................................................................................................................. 46
Sport......................................................................................................................................................................................................... 46
Politionele tussenkomst of hechtenis........................................................................................................................................................ 46
Homicide by heart attack ......................................................................................................................................................................... 46
Psychiatrische context .............................................................................................................................................................................. 47
Chronisch alcoholisme ............................................................................................................................................................................. 48
Alleenwonende ........................................................................................................................................................................................ 49
Diabetes ................................................................................................................................................................................................... 49
wiegendood .............................................................................................................................................................................................. 50
4. Asfyxie ........................................................................................................................................................................................................ 51
Oorzaken asfyxie ......................................................................................................................................................................................... 52
Verstikkingsproces....................................................................................................................................................................................... 52
verschillende Fasen .................................................................................................................................................................................. 53
Mechanismen van verstikkingsdood ............................................................................................................................................................ 53
Asfyxietekens .............................................................................................................................................................................................. 54
petechieen ................................................................................................................................................................................................ 54
Zwelling en cyanose van het gezicht ........................................................................................................................................................ 54
Hypoxische effecten................................................................................................................................................................................. 54
Longoedeem............................................................................................................................................................................................. 54
Mechanische asfyxie .................................................................................................................................................................................... 55
Afsluiten (obstructie) van de luchtwegen ................................................................................................................................................. 55
Verhinderen van de AH bewegingen........................................................................................................................................................ 57
Samendrukken/omknellen van de hals ..................................................................................................................................................... 59
Inwendige (toxische) asfyxie ....................................................................................................................................................................... 65
2
, Koolstofmonoxidevergiftiging ................................................................................................................................................................. 65
Cyanidevergiftiging ................................................................................................................................................................................. 66
Atmosferische asfyxie .................................................................................................................................................................................. 67
5. Verdrinking – Hitte/Brand – Koude – Elektrocutie ...................................................................................................................................... 68
Verdrinking .................................................................................................................................................................................................. 68
Postmortale veranderingen bij een waterlijk ............................................................................................................................................ 68
Primaire verdrinking ................................................................................................................................................................................ 69
oneigelijke verdrinking ............................................................................................................................................................................ 72
Hitte en brand .............................................................................................................................................................................................. 72
Verhitting ................................................................................................................................................................................................. 72
Verbranding ............................................................................................................................................................................................. 72
Brandlijk .................................................................................................................................................................................................. 73
Koude .......................................................................................................................................................................................................... 74
Onderkoeling of hypothermie .................................................................................................................................................................. 74
Elektrocutie .................................................................................................................................................................................................. 75
6. Mechanische verwondingen ......................................................................................................................................................................... 77
Inleiding ....................................................................................................................................................................................................... 77
Forensische beoordeling van verwondingen............................................................................................................................................. 78
Stomp trauma ............................................................................................................................................................................................... 79
Onderverdeling ........................................................................................................................................................................................ 79
Craniocerebraal trauma ................................................................................................................................................................................ 85
Scherp trauma .............................................................................................................................................................................................. 90
Halfscherp trauma ........................................................................................................................................................................................ 91
7. Toxicologie .................................................................................................................................................................................................. 91
Introductie.................................................................................................................................................................................................... 91
Historiek ...................................................................................................................................................................................................... 91
de prehistorie............................................................................................................................................................................................ 91
Oude Egypte ............................................................................................................................................................................................ 92
De oudheid ............................................................................................................................................................................................... 92
De middeleeuwen..................................................................................................................................................................................... 92
Renaissance.............................................................................................................................................................................................. 93
18e en 19e eeuw ........................................................................................................................................................................................ 93
20E en 21e eeuw........................................................................................................................................................................................ 94
Vandaag en morgen ................................................................................................................................................................................. 94
Algemene principes ..................................................................................................................................................................................... 95
Farmacokinetiek....................................................................................................................................................................................... 95
Farmacokinetiek....................................................................................................................................................................................... 98
3
, Vergiften ...................................................................................................................................................................................................... 98
Forensische aspecten van vergiftigingen .................................................................................................................................................. 98
Giftige stoffen ........................................................................................................................................................................................ 100
Voornaamste drugs .................................................................................................................................................................................... 101
Stimulantia ............................................................................................................................................................................................. 102
Empathogenen ....................................................................................................................................................................................... 104
Hallucinogenen ...................................................................................................................................................................................... 105
Dissociatieven ........................................................................................................................................................................................ 106
Cannabinoïden ....................................................................................................................................................................................... 107
Opioïden ................................................................................................................................................................................................ 108
Verdovende middelen ............................................................................................................................................................................ 110
8. Transporttraumatologie .............................................................................................................................................................................. 114
Verkeersongevallen met dodelijke afloop .................................................................................................................................................. 114
Oorzaken van verkeersongevallen .......................................................................................................................................................... 115
Letselpatroon van slachtoffer ..................................................................................................................................................................... 117
Inzittende van een voertuig .................................................................................................................................................................... 117
Voetganger ............................................................................................................................................................................................. 120
tweewieler .............................................................................................................................................................................................. 123
Doodsoorzaken in verkeersongeval............................................................................................................................................................ 126
Treinlijk/spoorlijik ..................................................................................................................................................................................... 126
9. Ballistiek .................................................................................................................................................................................................... 127
Schottrauma of ballistisch trauma .............................................................................................................................................................. 127
Ballistisch onderzoek ................................................................................................................................................................................. 127
Betreffende het wapen............................................................................................................................................................................ 127
Verwondingen............................................................................................................................................................................................ 130
Aard en ernst van de verwondingen ....................................................................................................................................................... 130
Forensisch onderzoek bij schottrauma: ...................................................................................................................................................... 131
1. Inleiding – Basisbegrippen
Definitie volgens Zeldenrust:
= “De gerechtelijke geneeskunde is de toepassing van de geneeskundige wetenschap en ervaring ter nadere opheldering van de gerezen
rechtsvragen.” Doden en levenden
- Doelstelling: Medische kennis en kunde ten dienste stellen van de maatschappij om door het achterhalen van de waarheid via de
rechterlijke macht orde en recht na te streven
Van openbare orde, mededeling aan het gerecht private geneeskunde: gebaseerd op vertrouwensrelatie arts-patiënt
- Verlies privaat karakter: mededeling aan het gerecht (geen beroepsgeheim t.o.v. gerecht)
- Forensisch < Forum Romanum; “voor het gerecht” → forensisch in term van uw openbaarheid
Forensische geneeskunde:
Forensische pathologie (postmortem onderzoek)
4
, - Onderzoek van doden met wettelijke doeleinden, achterhalen van de doodsoorzaak in de context van een misdrijf
Forensische kliniek (onderzoek van de levenden)
- Onderzoek van levenden, gekwetsten ter opheldering van de waarheid (slachtoffer maar ook dader)
→ bijzondere situatie in BE omtrent de opleiding
Taken wetsarts:
- Onderzoek naar doodsoorzaak, aard van overlijden via in- en uitwendige lijkschouwing (vb. natuurlijk of moeten we op zoek naar
tussenkomst van derde)
o Men komt ter plaatse of in een mortuarium, bij een ideale situatie zal men ook intern onderzoeken
- Identificatie = personen identificeren (vb. verkoold lichaam)
- Onderzoek naar verwondingen (oorzaak? gevolg?) bij slachtoffers, verdachten/daders
o Zowel doden of levenden (vb. is het een meststeek of schotwonde, welk gevolg gaat de SO hieraan overhouden en zijn
de letsels en het misdrijf gelinkt)
- Onderzoek aan het lichaam
o vb. kijken of er sprake is van zedenmisdrijf
- Onderzoek naar rijgeschiktheid → Speekseltest
o Test men positief voor een drug? Dan kan men door een procureur worden doorgestuurd naar een arts om te kijken of
er een probleem is
- Studie van medische dossiers (beoordeling medisch handelen)
o Complicaties bij een ongeval of fout van een chirurg, was dit voorzien?
Van alle zaken die gedaan worden moet een UITGEBREID verslag opgemaakt worden
Subspecialismen
- Toxicologie: opsporen van medicatie/drugs na het overlijden
- DNA-onderzoek: analyseren van genetisch materiaal (vb. van wie is het bloed? Speekselonderzoek)
- Odontologie: tandheelkunde in forensische context (vb. persoon identificeren)
- Radiologie: medische beeldvorming (vb. breuken, traject van schotwonde)
- Entomologie: studie van insecten (vb. lichaam met een bepaald soort insecten, zal aantonen of lichaam verplaatst is of het bepalen
van PMI)
- Anthropologie: bestuderen van de botten (vb. enige wat overblijft → geslacht, leeftijd etc.)
- Psychiatrie: geestestoestand gaan beoordelen
- …
Gerechtelijke geneeskunde, vroeger en nu
Oude Egypte (3000 VC):
- Beschreven gevallen van vroeg onderzoek naar doodsoorzaken door priesters
- Een sterke focus op medische kennis door mummificatie
o Gingen als eerste een soort post mortem onderzoek voeren
- Oude Egyptische forensische tanden om mensen te identificeren
Code van Hammurabi (1754 VC):
- Een van de eerste sets van geschreven wetten
o Afkomstig uit Babylon
- Wetten over artsen die medische fouten maken konden zwaar gestraft worden (nummer 218)
o Voor het eerst juridische consequenties verbonden aan medische handelingen
- Eerste gebruik van vingerafdrukken: werden gezien als een soort van handtekening (vb. bij een overeenkomst)
Romeins Rijk (44VC):
- Forensisch → Latijns ‘Forum’
- Eerste beroemde gedocumenteerde geval van een lijkschouwing (Julius Caesar door arts Antisius)
o De Romeinse arts identificeerde 23 messteken op Caesars lichaam, maar stelde vast dat slechts één fataal was.
- Begin van forensisch onderzoek om doodsoorzaak vast te stellen
Codex Justitianus (529 NC):
- Eerste uitgebreide wetboek in het Romeinse Rijk
o Juridische en medische kwesties
5
, ▪ Inclusie van wetten omtrent medische aansprakelijkheid (vb. richtlijnen voor verdacht overlijden)
o Basis voor veel moderne rechtssystemen
Paus Innocentius III (1209):
- Eerste verplichting tot medisch onderzoek bij moordzaken → arts of andere deskundige aanstellen om doodsoorzaak vast te
stellen
- Kerkelijke invloed op forensische geneeskunde
Song Ci (1186-1249):
- Eerste forensische wetenschapper
o Beschreef als een van de eerste forensische technieken van zijn tijd (vb. het beschrijven van boten)
- Collected Cases of Injustice Rectified
- Verhaal van de vlieg op de zeis: één van de eerste gevallen van bewijsmateriaal op basis van observatie
o Eerste geval van die studie van insecten en de entomologie
o Men ging bij alle boeren kijken welk instrument werd aangetrokken door vliegen → kleine sporen van bloed op de
zeis van de dader die deze gingen gaan aantrekken
Eerste medisch-juridische rol (1249)
- Eerste stadsarts van Bologna: aangesteld voor juridisch werk en gezondheidszorg
o Vroege vorm van gerechtelijke geneeskunde binnen uw grote geneeskunde
Eerste gedocumenteerde lijkopening in Wenen (1404)
- Eerste officiële lijkschouwing om doodsoorzaak vast te stellen.
o Belangrijke stap voor gerechtelijke geneeskunde
o Voordien werd het ontleden van menselijke resten op onregelmatige wijze beoefend
- Beperkt tot overwegend onderzoek van de verwondingen
Constitutio criminalis carolina (1532)
- Belang van medisch bewijs in de rechtbank
- Eerste Duitse strafwet en procedure voor veroordeling van misdaden
o Geïntroduceerd door Karel V
o Bepaling van ernstige misdrijven : moord, doodslag, brandstichting, hekserij,…en straffen → bij deze werd een
autopsie vereist
o Basis voor gebruik van foltering om bekentenis te verkrijgen
- Artsen moesten advies verlenen i.v.m. persoon sterk genoeg om foltering te ondergaan
- Deze wet bevatte de basis voor moderne forensische procedures.
- Andreas Vesalius (1514-1564):
o Publieke dissecties, grondlegger van de anatomie
o “De Humani Corporis Fabrica libri septem” → Publiceerde gedetailleerde anatomische beschouwingen
o Basis voor de moderne forensische anatomie
Ambroise Pare (1510-1590):
- Chirurg
- Gedetailleerde beschrijving van verwondingen en gewelddadige overlijdens
o Beschrijft effect van gewelddadige dood op de organen
- “Reports in Court”: over het schrijven van wettelijke verslagen in verhouding tot geneeskunde
Paul Zacchias (17de eeuw)
- Schreef “Quaestiones medico- legales”
o Zowel medische als juridische inzichten → Richtte zich op juridisch aspect van geneeskunde
o Sprak toch ook over bijgeloof, demonen en magie
- Lijfarts van paus Innocentius X en Alexander VII
- Belangrijke pionier in medische jurisprudentie (= geheel van uitspraken van rechters).
Giovanni Morgani (1682-1771):
- “De Sedibus et causis morborum per anatomen indagatis “ → ziektes en oorzaken van ziektes
- Eén van de grondleggers van de pathologie
o Autopsies en beschreef verandering van organen bij ziekte
- Prosector bij Antonio Valsalva (leerling van Malpighi)
6
, - Standaardwerk van anatomopathologie tot in 19de
Mathieu Orfila (1787-1853)
- Spaans chemicus/toxicoloog
- Grondlegger van de forensische toxicologie
o Introduceerde chemische analyses in de forensische geneeskunde
o Opsporen van vergiften, onderzoek naar lijkontbinding, verstikking
- Gaat procedures becommentariëren in bepaalde zaken → was ook een deskundige in rechtszaken
Sectio cadaveris (17de eeuw)
- Lijkschouwingen als standaard
o Volledige ontleding van het lichaam.
o Vaak met toeschouwers
o Doodsoorzaak werd vastgesteld bij verdachte overlijden en moordzaken
- Vaste forensische praktijk vanaf 17e eeuw.
de
19 eeuw
- Forensische psychiatrie:
o o.a. criminele profilering (vb. Jack the Ripper) → beoordelen van de mentale gezondheid
- Forensische toxicologie: introductie van wetenschappelijke methoden voor het opsporen van vergiftiging (Mathieu Orfila
o Vergiftigingstheorie lichaam van Napoleon
▪ Vingerafdrukdetectie (dactyloscopie)
▪ Studie van insecten (entomologie)
▪ Gezichtsreconstructie
Forensische geneeskunde Gent:
- 1886: labo gerechtelijke geneeskunde prof. Charles De Visscher
- 1934: prof. Thomas
- 1978: Timperman
20ste eeuw
- Geologische bewijzen
- Ballistiek
- Haaranalyse (haar en vezels worden uitgewisseld bij vb. een gevecht)
- Handschriftanalyse
- Bloedspooranalyse
- Odontologie (vb. bijtsporen)
- DNA-analyse: grootste doorbraak in de forensische geneeskunde
21ste eeuw
- Groeiende rol van gerechtelijke geneeskunde in zowel medische als juridische velden
- Met geavanceerde technologieën blijft de forensische geneeskunde zich ontwikkelen.
Medicolegale opdrachten van de arts
Arts als medisch deskundige (en niet noodzakelijk als wetsdokter)
- Om op geneeskundig vlak opheldering en advies te geven bij medische aspecten bij een rechtsvraag
- Objectief en deskundig
o Vaststelling overlijden (Art. 132 Code van Geneeskundige Plichtenleer)
o Afname bloedproef (Art. 131 Code van Geneeskundige Plichtenleer)
o Getuigschrift voor gedwongen opname
Elke arts:
- Aangifte besmettelijke ziekten: bepaalde infecties moeten gemeld worden om verdere epidemieën te vermijden
- Aangifte bevalling en geboorte:
o Zorginstelling waar bevalling of zorgverlener aanwezig is verplicht om ABS in kennis te stellen van geboorte (uiterlijk
volgende werkdag)
▪ Aangifteplicht door ouders (zorginstelling/zorgverlener) binnen 15 dagen
▪ Akte van geboorte door ABS
7
GENEESKUNDE
SAMENVATTING 2025/2026
,Inhoudsopgave
1. Inleiding – Basisbegrippen............................................................................................................................................................................. 4
Gerechtelijke geneeskunde, vroeger en nu ..................................................................................................................................................... 5
Medicolegale opdrachten van de arts ............................................................................................................................................................. 7
Arts als deskundige .................................................................................................................................................................................... 8
Overlijden .................................................................................................................................................................................................. 9
Model III C .................................................................................................................................................................................................. 11
Tekortkomingen Belgisch systeem........................................................................................................................................................... 12
Ongewoon sterfgeval (OGS) ........................................................................................................................................................................ 13
basisprincipes van onderzoek ongewoon (gewelddadig) overlijden ......................................................................................................... 14
Praktische uitvoering van de uitwendige lijkschouwing............................................................................................................................... 15
Autopsie ....................................................................................................................................................................................................... 16
Postmortem beeldvorming ........................................................................................................................................................................... 16
2. Postmortale veranderingen ........................................................................................................................................................................... 18
Vroegtijdige verschijnselen .......................................................................................................................................................................... 18
Livores (lijjkvlekken) ............................................................................................................................................................................... 18
Rigor mortis (lijkstijfheid) ....................................................................................................................................................................... 20
Algor mortis (lijkafkoeling) ..................................................................................................................................................................... 21
Andere ..................................................................................................................................................................................................... 23
Laattijdige verschijnselen ............................................................................................................................................................................ 24
Ontbinding ............................................................................................................................................................................................... 24
Mummificatie........................................................................................................................................................................................... 27
Adipocire ................................................................................................................................................................................................. 28
Skelettering .............................................................................................................................................................................................. 28
Nieuwe methoden om PMI in te schatten ..................................................................................................................................................... 29
3. Plotse dood .................................................................................................................................................................................................. 30
Terminologie................................................................................................................................................................................................ 30
Aard van overlijden...................................................................................................................................................................................... 31
ongewoon sterfgeval ................................................................................................................................................................................ 31
Plots en/of onverwachts overlijden door niet-traumatische oorzaak ......................................................................................................... 31
Oorzaken...................................................................................................................................................................................................... 32
Hart- en vaatziekten ..................................................................................................................................................................................... 33
Aandoeningen van de kransslagaders ....................................................................................................................................................... 33
Aandoeningen van het hart....................................................................................................................................................................... 35
Aandoeningen van de aorta ...................................................................................................................................................................... 36
Aandoeningen van de ademhaling ............................................................................................................................................................... 37
Longembolie ............................................................................................................................................................................................ 37
1
, Astma ....................................................................................................................................................................................................... 37
Anafylaxis ................................................................................................................................................................................................ 38
Andere aandoeningen ............................................................................................................................................................................... 38
Hersenaandoeningen .................................................................................................................................................................................... 39
Intracraniële bloeding .............................................................................................................................................................................. 39
Epilepsie .................................................................................................................................................................................................. 40
Andere hersenaandoeningen .................................................................................................................................................................... 40
Andere occasionele oorzaken ....................................................................................................................................................................... 40
Bloeding................................................................................................................................................................................................... 40
Infectie en scepsis .................................................................................................................................................................................... 41
Endocriene en metabole aandoeningen ........................................................................................................................................................ 42
bijnierziekten ........................................................................................................................................................................................... 42
Negatieve autopsie ................................................................................................................................................................................... 44
Specifieke situaties van plotse dood ............................................................................................................................................................. 46
Sport......................................................................................................................................................................................................... 46
Politionele tussenkomst of hechtenis........................................................................................................................................................ 46
Homicide by heart attack ......................................................................................................................................................................... 46
Psychiatrische context .............................................................................................................................................................................. 47
Chronisch alcoholisme ............................................................................................................................................................................. 48
Alleenwonende ........................................................................................................................................................................................ 49
Diabetes ................................................................................................................................................................................................... 49
wiegendood .............................................................................................................................................................................................. 50
4. Asfyxie ........................................................................................................................................................................................................ 51
Oorzaken asfyxie ......................................................................................................................................................................................... 52
Verstikkingsproces....................................................................................................................................................................................... 52
verschillende Fasen .................................................................................................................................................................................. 53
Mechanismen van verstikkingsdood ............................................................................................................................................................ 53
Asfyxietekens .............................................................................................................................................................................................. 54
petechieen ................................................................................................................................................................................................ 54
Zwelling en cyanose van het gezicht ........................................................................................................................................................ 54
Hypoxische effecten................................................................................................................................................................................. 54
Longoedeem............................................................................................................................................................................................. 54
Mechanische asfyxie .................................................................................................................................................................................... 55
Afsluiten (obstructie) van de luchtwegen ................................................................................................................................................. 55
Verhinderen van de AH bewegingen........................................................................................................................................................ 57
Samendrukken/omknellen van de hals ..................................................................................................................................................... 59
Inwendige (toxische) asfyxie ....................................................................................................................................................................... 65
2
, Koolstofmonoxidevergiftiging ................................................................................................................................................................. 65
Cyanidevergiftiging ................................................................................................................................................................................. 66
Atmosferische asfyxie .................................................................................................................................................................................. 67
5. Verdrinking – Hitte/Brand – Koude – Elektrocutie ...................................................................................................................................... 68
Verdrinking .................................................................................................................................................................................................. 68
Postmortale veranderingen bij een waterlijk ............................................................................................................................................ 68
Primaire verdrinking ................................................................................................................................................................................ 69
oneigelijke verdrinking ............................................................................................................................................................................ 72
Hitte en brand .............................................................................................................................................................................................. 72
Verhitting ................................................................................................................................................................................................. 72
Verbranding ............................................................................................................................................................................................. 72
Brandlijk .................................................................................................................................................................................................. 73
Koude .......................................................................................................................................................................................................... 74
Onderkoeling of hypothermie .................................................................................................................................................................. 74
Elektrocutie .................................................................................................................................................................................................. 75
6. Mechanische verwondingen ......................................................................................................................................................................... 77
Inleiding ....................................................................................................................................................................................................... 77
Forensische beoordeling van verwondingen............................................................................................................................................. 78
Stomp trauma ............................................................................................................................................................................................... 79
Onderverdeling ........................................................................................................................................................................................ 79
Craniocerebraal trauma ................................................................................................................................................................................ 85
Scherp trauma .............................................................................................................................................................................................. 90
Halfscherp trauma ........................................................................................................................................................................................ 91
7. Toxicologie .................................................................................................................................................................................................. 91
Introductie.................................................................................................................................................................................................... 91
Historiek ...................................................................................................................................................................................................... 91
de prehistorie............................................................................................................................................................................................ 91
Oude Egypte ............................................................................................................................................................................................ 92
De oudheid ............................................................................................................................................................................................... 92
De middeleeuwen..................................................................................................................................................................................... 92
Renaissance.............................................................................................................................................................................................. 93
18e en 19e eeuw ........................................................................................................................................................................................ 93
20E en 21e eeuw........................................................................................................................................................................................ 94
Vandaag en morgen ................................................................................................................................................................................. 94
Algemene principes ..................................................................................................................................................................................... 95
Farmacokinetiek....................................................................................................................................................................................... 95
Farmacokinetiek....................................................................................................................................................................................... 98
3
, Vergiften ...................................................................................................................................................................................................... 98
Forensische aspecten van vergiftigingen .................................................................................................................................................. 98
Giftige stoffen ........................................................................................................................................................................................ 100
Voornaamste drugs .................................................................................................................................................................................... 101
Stimulantia ............................................................................................................................................................................................. 102
Empathogenen ....................................................................................................................................................................................... 104
Hallucinogenen ...................................................................................................................................................................................... 105
Dissociatieven ........................................................................................................................................................................................ 106
Cannabinoïden ....................................................................................................................................................................................... 107
Opioïden ................................................................................................................................................................................................ 108
Verdovende middelen ............................................................................................................................................................................ 110
8. Transporttraumatologie .............................................................................................................................................................................. 114
Verkeersongevallen met dodelijke afloop .................................................................................................................................................. 114
Oorzaken van verkeersongevallen .......................................................................................................................................................... 115
Letselpatroon van slachtoffer ..................................................................................................................................................................... 117
Inzittende van een voertuig .................................................................................................................................................................... 117
Voetganger ............................................................................................................................................................................................. 120
tweewieler .............................................................................................................................................................................................. 123
Doodsoorzaken in verkeersongeval............................................................................................................................................................ 126
Treinlijk/spoorlijik ..................................................................................................................................................................................... 126
9. Ballistiek .................................................................................................................................................................................................... 127
Schottrauma of ballistisch trauma .............................................................................................................................................................. 127
Ballistisch onderzoek ................................................................................................................................................................................. 127
Betreffende het wapen............................................................................................................................................................................ 127
Verwondingen............................................................................................................................................................................................ 130
Aard en ernst van de verwondingen ....................................................................................................................................................... 130
Forensisch onderzoek bij schottrauma: ...................................................................................................................................................... 131
1. Inleiding – Basisbegrippen
Definitie volgens Zeldenrust:
= “De gerechtelijke geneeskunde is de toepassing van de geneeskundige wetenschap en ervaring ter nadere opheldering van de gerezen
rechtsvragen.” Doden en levenden
- Doelstelling: Medische kennis en kunde ten dienste stellen van de maatschappij om door het achterhalen van de waarheid via de
rechterlijke macht orde en recht na te streven
Van openbare orde, mededeling aan het gerecht private geneeskunde: gebaseerd op vertrouwensrelatie arts-patiënt
- Verlies privaat karakter: mededeling aan het gerecht (geen beroepsgeheim t.o.v. gerecht)
- Forensisch < Forum Romanum; “voor het gerecht” → forensisch in term van uw openbaarheid
Forensische geneeskunde:
Forensische pathologie (postmortem onderzoek)
4
, - Onderzoek van doden met wettelijke doeleinden, achterhalen van de doodsoorzaak in de context van een misdrijf
Forensische kliniek (onderzoek van de levenden)
- Onderzoek van levenden, gekwetsten ter opheldering van de waarheid (slachtoffer maar ook dader)
→ bijzondere situatie in BE omtrent de opleiding
Taken wetsarts:
- Onderzoek naar doodsoorzaak, aard van overlijden via in- en uitwendige lijkschouwing (vb. natuurlijk of moeten we op zoek naar
tussenkomst van derde)
o Men komt ter plaatse of in een mortuarium, bij een ideale situatie zal men ook intern onderzoeken
- Identificatie = personen identificeren (vb. verkoold lichaam)
- Onderzoek naar verwondingen (oorzaak? gevolg?) bij slachtoffers, verdachten/daders
o Zowel doden of levenden (vb. is het een meststeek of schotwonde, welk gevolg gaat de SO hieraan overhouden en zijn
de letsels en het misdrijf gelinkt)
- Onderzoek aan het lichaam
o vb. kijken of er sprake is van zedenmisdrijf
- Onderzoek naar rijgeschiktheid → Speekseltest
o Test men positief voor een drug? Dan kan men door een procureur worden doorgestuurd naar een arts om te kijken of
er een probleem is
- Studie van medische dossiers (beoordeling medisch handelen)
o Complicaties bij een ongeval of fout van een chirurg, was dit voorzien?
Van alle zaken die gedaan worden moet een UITGEBREID verslag opgemaakt worden
Subspecialismen
- Toxicologie: opsporen van medicatie/drugs na het overlijden
- DNA-onderzoek: analyseren van genetisch materiaal (vb. van wie is het bloed? Speekselonderzoek)
- Odontologie: tandheelkunde in forensische context (vb. persoon identificeren)
- Radiologie: medische beeldvorming (vb. breuken, traject van schotwonde)
- Entomologie: studie van insecten (vb. lichaam met een bepaald soort insecten, zal aantonen of lichaam verplaatst is of het bepalen
van PMI)
- Anthropologie: bestuderen van de botten (vb. enige wat overblijft → geslacht, leeftijd etc.)
- Psychiatrie: geestestoestand gaan beoordelen
- …
Gerechtelijke geneeskunde, vroeger en nu
Oude Egypte (3000 VC):
- Beschreven gevallen van vroeg onderzoek naar doodsoorzaken door priesters
- Een sterke focus op medische kennis door mummificatie
o Gingen als eerste een soort post mortem onderzoek voeren
- Oude Egyptische forensische tanden om mensen te identificeren
Code van Hammurabi (1754 VC):
- Een van de eerste sets van geschreven wetten
o Afkomstig uit Babylon
- Wetten over artsen die medische fouten maken konden zwaar gestraft worden (nummer 218)
o Voor het eerst juridische consequenties verbonden aan medische handelingen
- Eerste gebruik van vingerafdrukken: werden gezien als een soort van handtekening (vb. bij een overeenkomst)
Romeins Rijk (44VC):
- Forensisch → Latijns ‘Forum’
- Eerste beroemde gedocumenteerde geval van een lijkschouwing (Julius Caesar door arts Antisius)
o De Romeinse arts identificeerde 23 messteken op Caesars lichaam, maar stelde vast dat slechts één fataal was.
- Begin van forensisch onderzoek om doodsoorzaak vast te stellen
Codex Justitianus (529 NC):
- Eerste uitgebreide wetboek in het Romeinse Rijk
o Juridische en medische kwesties
5
, ▪ Inclusie van wetten omtrent medische aansprakelijkheid (vb. richtlijnen voor verdacht overlijden)
o Basis voor veel moderne rechtssystemen
Paus Innocentius III (1209):
- Eerste verplichting tot medisch onderzoek bij moordzaken → arts of andere deskundige aanstellen om doodsoorzaak vast te
stellen
- Kerkelijke invloed op forensische geneeskunde
Song Ci (1186-1249):
- Eerste forensische wetenschapper
o Beschreef als een van de eerste forensische technieken van zijn tijd (vb. het beschrijven van boten)
- Collected Cases of Injustice Rectified
- Verhaal van de vlieg op de zeis: één van de eerste gevallen van bewijsmateriaal op basis van observatie
o Eerste geval van die studie van insecten en de entomologie
o Men ging bij alle boeren kijken welk instrument werd aangetrokken door vliegen → kleine sporen van bloed op de
zeis van de dader die deze gingen gaan aantrekken
Eerste medisch-juridische rol (1249)
- Eerste stadsarts van Bologna: aangesteld voor juridisch werk en gezondheidszorg
o Vroege vorm van gerechtelijke geneeskunde binnen uw grote geneeskunde
Eerste gedocumenteerde lijkopening in Wenen (1404)
- Eerste officiële lijkschouwing om doodsoorzaak vast te stellen.
o Belangrijke stap voor gerechtelijke geneeskunde
o Voordien werd het ontleden van menselijke resten op onregelmatige wijze beoefend
- Beperkt tot overwegend onderzoek van de verwondingen
Constitutio criminalis carolina (1532)
- Belang van medisch bewijs in de rechtbank
- Eerste Duitse strafwet en procedure voor veroordeling van misdaden
o Geïntroduceerd door Karel V
o Bepaling van ernstige misdrijven : moord, doodslag, brandstichting, hekserij,…en straffen → bij deze werd een
autopsie vereist
o Basis voor gebruik van foltering om bekentenis te verkrijgen
- Artsen moesten advies verlenen i.v.m. persoon sterk genoeg om foltering te ondergaan
- Deze wet bevatte de basis voor moderne forensische procedures.
- Andreas Vesalius (1514-1564):
o Publieke dissecties, grondlegger van de anatomie
o “De Humani Corporis Fabrica libri septem” → Publiceerde gedetailleerde anatomische beschouwingen
o Basis voor de moderne forensische anatomie
Ambroise Pare (1510-1590):
- Chirurg
- Gedetailleerde beschrijving van verwondingen en gewelddadige overlijdens
o Beschrijft effect van gewelddadige dood op de organen
- “Reports in Court”: over het schrijven van wettelijke verslagen in verhouding tot geneeskunde
Paul Zacchias (17de eeuw)
- Schreef “Quaestiones medico- legales”
o Zowel medische als juridische inzichten → Richtte zich op juridisch aspect van geneeskunde
o Sprak toch ook over bijgeloof, demonen en magie
- Lijfarts van paus Innocentius X en Alexander VII
- Belangrijke pionier in medische jurisprudentie (= geheel van uitspraken van rechters).
Giovanni Morgani (1682-1771):
- “De Sedibus et causis morborum per anatomen indagatis “ → ziektes en oorzaken van ziektes
- Eén van de grondleggers van de pathologie
o Autopsies en beschreef verandering van organen bij ziekte
- Prosector bij Antonio Valsalva (leerling van Malpighi)
6
, - Standaardwerk van anatomopathologie tot in 19de
Mathieu Orfila (1787-1853)
- Spaans chemicus/toxicoloog
- Grondlegger van de forensische toxicologie
o Introduceerde chemische analyses in de forensische geneeskunde
o Opsporen van vergiften, onderzoek naar lijkontbinding, verstikking
- Gaat procedures becommentariëren in bepaalde zaken → was ook een deskundige in rechtszaken
Sectio cadaveris (17de eeuw)
- Lijkschouwingen als standaard
o Volledige ontleding van het lichaam.
o Vaak met toeschouwers
o Doodsoorzaak werd vastgesteld bij verdachte overlijden en moordzaken
- Vaste forensische praktijk vanaf 17e eeuw.
de
19 eeuw
- Forensische psychiatrie:
o o.a. criminele profilering (vb. Jack the Ripper) → beoordelen van de mentale gezondheid
- Forensische toxicologie: introductie van wetenschappelijke methoden voor het opsporen van vergiftiging (Mathieu Orfila
o Vergiftigingstheorie lichaam van Napoleon
▪ Vingerafdrukdetectie (dactyloscopie)
▪ Studie van insecten (entomologie)
▪ Gezichtsreconstructie
Forensische geneeskunde Gent:
- 1886: labo gerechtelijke geneeskunde prof. Charles De Visscher
- 1934: prof. Thomas
- 1978: Timperman
20ste eeuw
- Geologische bewijzen
- Ballistiek
- Haaranalyse (haar en vezels worden uitgewisseld bij vb. een gevecht)
- Handschriftanalyse
- Bloedspooranalyse
- Odontologie (vb. bijtsporen)
- DNA-analyse: grootste doorbraak in de forensische geneeskunde
21ste eeuw
- Groeiende rol van gerechtelijke geneeskunde in zowel medische als juridische velden
- Met geavanceerde technologieën blijft de forensische geneeskunde zich ontwikkelen.
Medicolegale opdrachten van de arts
Arts als medisch deskundige (en niet noodzakelijk als wetsdokter)
- Om op geneeskundig vlak opheldering en advies te geven bij medische aspecten bij een rechtsvraag
- Objectief en deskundig
o Vaststelling overlijden (Art. 132 Code van Geneeskundige Plichtenleer)
o Afname bloedproef (Art. 131 Code van Geneeskundige Plichtenleer)
o Getuigschrift voor gedwongen opname
Elke arts:
- Aangifte besmettelijke ziekten: bepaalde infecties moeten gemeld worden om verdere epidemieën te vermijden
- Aangifte bevalling en geboorte:
o Zorginstelling waar bevalling of zorgverlener aanwezig is verplicht om ABS in kennis te stellen van geboorte (uiterlijk
volgende werkdag)
▪ Aangifteplicht door ouders (zorginstelling/zorgverlener) binnen 15 dagen
▪ Akte van geboorte door ABS
7
