Sociaal recht 2 samenvatting
Algemene inleiding
Te kennen:
Inleiding tot de sociale zekerheid met basisbegrippen, belang, kenmerken, ontstaan, organisatie
en financiering
De sociale zekerheid voor WN’s
- Loonberekening
- Ziekte- en invaliditeitsverzekering
- Professionele risico’s
- Werkloosheidsverzekering
- Gezinsbijslagen
- Pensioenen
Waarbij telkens volgende aspecten behandeld worden
- Administratieve organisatie, administratieve procedure, financiering
- Basisbegrippen en voorwaarden
- Uitkeringen en berekeningen
- Sancties
Examen: 100% schriftelijk gesloten boek op laptop
- Casussen
- Kennisvragen
- Open vragen en gesloten vragen (incl. meerkeuzevragen, combinatievragen, invulvragen)
mogelijk
In de afgeprinte regelgeving en het document ‘Cijfers voor Sociaal recht 2’ …
- … mag worden gemarkeerd en/of onderlijnd
- … mogen ‘post-its’ en ‘index tabs’ worden geplakt (hierop mag echter niets worden
geschreven)
- … mag niets worden geschreven
Inleiding
Hoofdstuk 1: wat is socialezekerheidsrecht
Afkortingen RSVZ: Rijksinstituut voor de Sociale Verzekeringen der Zelfstandigen
RSZ: Rijksdienst voor sociale zekerheid
ZIV: ziekte- en invaliditeitsverzekering
Sociale Wat is sociale zekerheid?
zekerheid Definitie: “geheel van maatregelen en instellingen die aan elke burger voldoende bestaansmiddelen
waarborgen wanneer zijn bestaanszekerheid wordt bedreigd ten gevolge van bepaalde risico’s”
Traditioneel: 7 takken
- Ziekte- en invaliditeitsverzekering
- Arbeidsongevallenverzekering
- Beroepsziekteverzekering
- Werkloosheid
- Gezinsbijslag
- Rust- en overlevingspensioen
- Jaarlijkse vakantie
Daarnaast ook nog sociale bijstand (of “residuaire regelingen”)
- Maatschappelijke integratie en dienstverlening
- Inkomensgarantie voor ouderen (IGO)
- Vlaamse sociale bescherming
- Tegemoetkomingen aan mensen met een beperking
Sociale risico’s kunnen de bestaanszekerheid van de burger aantasten door
- Het inkomen te verminderen Sociale zekerheid vangt dan het inkomensverlies op
- De uitgaven te vermeerderen Sociale zekerheid zal deze kosten (gedeeltelijk) opvangen of
1
, terugbetalen
Geschiedeni Geschiedenis van de sociale zekerheid
s Elisabeth = partoonheilige van de liefdadigheid
- Aan haar voeten: een kreupele bedelaar
- Hoe zag men mensen met een beperking in de Middeleeuwen?
Michel Foucault: mensen met mentale beperking werden gezien als bijzondere, bijna mystieke mensen en
werden soms gerespecteerd.
Soms werden ze als heilig beschouwd, zeker als men dacht dat ze een directe verbinding met God hadden.
Middeleeuwen
- Standenmaatschappij
- Armoede= straf van God
- Armoede wordt niet gezien als sociaal probleem
- Oplossingen
Liefdadigheid (geven aan de arme)
Steun van de familie
Gilden
Belangenorganisatie van en voor personen met hetzelfde beroep
Vorm van sociale zekerheid: bij werkloosheid en bij overlijden (zorgen voor weduwen en
wezen)
Geschiedenis: grote lijnen kennen, maar echt weten dat we niet van geen georganiseerd systeem komen,
private liefdadigheid, gilden ook belangrijk
Liefdadigheden ook vanuit andere landen bv bij corona hielpen landen elkaar
Midden 19e eeuw
- Voedselcrisis
- Stijgende voedselprijzen
- Teloorgang huisnijverheid door opkomst fabrieken
Industriële revolutie
- Ontstaan eerste vakbonden
- Ontwikkeling van het socialisme
- Karl Marx en Friedrich Engels organiseerden vanuit Brussel een netwerk van arbeidersorganisaties die
leidde tot de Eerste Internationale
- Veel vraag naar werk maar geen sociaal recht, en dat wordt dus ontwikkeld
Coalitieverbod 1791 – 1866 (belangrijk)
-Maar maatschappijen van onderlinge bijstand worden gedoogd (omwille van veel armoede)
1842: eerste vakbond ALCIT (vereniging van typografen in Brussel)
1857:
- "Broederlijke Maatschappij der Wevers"
- "Maatschappij der Noodlijdende Broeders“ (spinners)
Vanaf 1886
- Eerste sociale maatregelen na grote sociale onrust
- WG’s moeten verplicht hun WN’s in geld uitbetalen (1887)
1890: eerste werklozenkassen
1901: “Gent-systeem”
Het Gent-systeem verwijst naar een regeling in bepaalde landen waarbij vakbonden, en niet de overheid, de
hoofdverantwoordelijkheid dragen voor sociale uitkeringen, met name werkloosheidsuitkeringen.
De naam komt van de Belgische stad Gent, waar dit systeem voor het eerst werd toegepast. In enkele
Scandinavische landen is dit de dominante vorm van werkloosheidsuitkering. België hanteert een hybride of
2
, “quasi-Gents” model, waarbij de overheid eveneens een belangrijke rol speelt in de verdeling van
uitkeringen. In alle landen waar dit systeem bestaat, worden de door vakbonden beheerde
werkloosheidsuitkeringen gereguleerd en vaak deels gesubsidieerd door de nationale overheid.
1903: wet op de arbeidsongevallen
1925: verplicht pensioensysteem voor arbeiders en bedienden uit de privésector
1930: wet op de kinderbijslag
Henri Fuss (1944): “Sociale zekerheid is een noodzakelijke basis voor vrede op lange termijn”
Enkel 1944 datum kennen, de rest niet
1944: "Ontwerp van Overeenkomst tot Sociale Solidariteit“
-
Vrucht van geheim overleg tussen WG’s en WN’s met het oog op uitwisselen van ideeën om het
economisch en sociaal leven na de oorlog terug op gang te krijgen
- Systeem van verplichte sociale verzekeringen voor alle WN’s
5Sectoren
- Rust- en overlevingspensioenen
- ZIV
- Werkloosheid
- Gezinsbijslagen
- Jaarlijkse vakantie
Inning bijdragen door nationaal repartitiefonds (latere RSZ)
- Globale bijdrage van 23,5% van het loon (8% ten laste van WN en 15,5% ten laste van WG)
Optrekken uitkeringen tot "redelijk" niveau
- Bij arbeidsongeschiktheid: 60% van het loon, verminderd tot 50% na 1 jaar
- Gezondheidszorgen werden uitgebreid tot gezinsleden
- Pensioenen werden opgetrokken tot 50% van het gemiddeld loon (gedeeltelijk via kapitalisatie,
gedeeltelijk via repartitie)
Tijdens het Ardennenoffensief wordt de "Besluitwet op de sociale zekerheid“ ondertekend (28 december
1944)
Naoorlogse periode (enkele topics)
- Verandering visie op de taak van de sociale zekerheid: van bestrijding armoede naar behoud
welvaartsniveau
- Sociale uitkeringen wijzigen van éénzelfde bedrag voor iedereen naar percentage van het eigen loon
- Pensioenstelsel
Van kapitalisatie naar repartitie
75% van het gemiddeld loon voor gezinshoofden - 60% voor de anderen
ZIV: afspraken over tarieven van artsen
Ontstaan sociale zekerheid voor zelfstandigen
1949: toelage voor “moeder aan de haard” (afgeschaft in 1957)
1952: algemene koppeling van de lonen en uitkeringen aan de consumptieprijsindex
1974: Wet op het bestaansminimum + Invoering brugpensioen
1994
- Invoering art. 23 GW (sociale grondrechten)
- Invoering Bijzondere Bijdrage voor de Sociale Zekerheid (BBSZ)
2012: degressiviteit van de werkloosheidsuitkeringen
- Niveau van het loonplafond daalt
- Niveau van het percentage daalt
3
, 2015 - 2019: tax shift
2016: invoering re-integratietraject
Datums niet belangrijk
2025: vele fundamentele wijzigingen door regering De Wever I: een kleine greep:
- Verlaging lasten op arbeid
- Beperken werkloosheidsuitkering in de tijd (max. 2 jaar)
- Pensioenen
Harmonisatie pensioenstelsels
Pensioenbonus en-malus
Afbouwen gelijkgesteld periodes voor pensioen
Afschaffing overlevingspensioen
- Geneeskundige verzorging
Derdebetalersregeling bij tandarts en kine
Harmonisatie verloven ikv opvoeding tot een “familiekrediet”
WG’s betalen 30% van de uitkering van langdurig zieken gedurende 2m na de eerste 30dagen.
Bestraffen van artsen die teveel ziekteattesten voorschrijven
In het Art. De Standaard (rechts): “De lijst met werknemers die minder bijdragen is lang: er zijn 80.000
nieuws managementvennootschappen, 312.028 flexi-jobs, 92.000 onderzoekers die een fiscale korting krijgen,
150.000 huishoudhulpen gefinancierd met dienstencheques …
Daarnaast is er ook een korting voor ploegen- en nachtarbeid voor de industrie, rijden er 572.000
bedrijfswagens rond en hanteert bijna ieder bedrijf wel het een of andere cafetariaplan om werknemers
fiscaal vriendelijk een extraatje toe te stoppen.”
Koterijen metafoor/vergelijking: je creert een gunst of regime, een systeem wat je nu gaat
veralgemenen.
Basisinkomen een goed idee?:
Voorstanders stelden voor om iedereen zonder tegenprestatie +/- €1400 te geven (basisinkomen)
Ter vervanging van andere systemen van sociale bescherming
Doel: financiële zekerheid => o.a. minder zorgen over schulden, betere fysieke en mentale gezondheid
en betere toekomst voor kinderen
Experimenteel onderzoek in USA
Proefpersonen ontvingen maandelijks $1000
- Gingen minder werken
- Meer vrije tijd werd niet besteed aan:
Zaken die gezinnen op de lange termijn uit de armoede zouden kunnen halen + Hun kinderen
- Gaven extra geld uit aan:
Voedsel, huur en vervoer (zonder effect op gezondheid en geluk)
Extra schulden (bv. leningen voor auto)
Conclusies:
Alleen het geven van gratis geld blijkt in welvarende landen niet de oplossing om mensen uit armoede te
verheffen en leidt evenmin tot een betere gezondheid of gelukkiger leven
Wat we zien, is dat het uitdelen van gratis geld meer effect heeft in minder welvarende landen dan in landen
met een hoger inkomen
Hoe besparen?
Veruit het meeste geld in de federale begroting gaat naar de sociale zekerheid - zo’n 140 miljard euro”,
zegt Professor Publieke Financiën Matthijs. “Dat gaat onder meer om de pensioenen en de
ziekteverzekering. In Nederland is tandheelkunde bijvoorbeeld uit de sociale zekerheid gehaald. Voor
tandzorg komt de overheid daar niet meer tussen. Ook voor andere medische zorgen is het bedrag voor een
tussenkomst sterk opgetrokken”
“[…] de tewerkstellingsgraad te verhogen”, besluit Matthijs. “Voor heel België is momenteel zo’n 72%
van de bevolking op arbeidsleeftijd aan het werk. In Vlaanderen is dat zo’n 77%, terwijl dat in Brussel en
Wallonië amper 65% is. Als je voor heel België naar 80% gaat, heb je véél meer inkomsten via de
belastingen én minder uitgaven via sociale uitkeringen. In Nederland en Zweden hebben ze op die manier
hun overheidsbegroting in het groen gekregen.”
4
Algemene inleiding
Te kennen:
Inleiding tot de sociale zekerheid met basisbegrippen, belang, kenmerken, ontstaan, organisatie
en financiering
De sociale zekerheid voor WN’s
- Loonberekening
- Ziekte- en invaliditeitsverzekering
- Professionele risico’s
- Werkloosheidsverzekering
- Gezinsbijslagen
- Pensioenen
Waarbij telkens volgende aspecten behandeld worden
- Administratieve organisatie, administratieve procedure, financiering
- Basisbegrippen en voorwaarden
- Uitkeringen en berekeningen
- Sancties
Examen: 100% schriftelijk gesloten boek op laptop
- Casussen
- Kennisvragen
- Open vragen en gesloten vragen (incl. meerkeuzevragen, combinatievragen, invulvragen)
mogelijk
In de afgeprinte regelgeving en het document ‘Cijfers voor Sociaal recht 2’ …
- … mag worden gemarkeerd en/of onderlijnd
- … mogen ‘post-its’ en ‘index tabs’ worden geplakt (hierop mag echter niets worden
geschreven)
- … mag niets worden geschreven
Inleiding
Hoofdstuk 1: wat is socialezekerheidsrecht
Afkortingen RSVZ: Rijksinstituut voor de Sociale Verzekeringen der Zelfstandigen
RSZ: Rijksdienst voor sociale zekerheid
ZIV: ziekte- en invaliditeitsverzekering
Sociale Wat is sociale zekerheid?
zekerheid Definitie: “geheel van maatregelen en instellingen die aan elke burger voldoende bestaansmiddelen
waarborgen wanneer zijn bestaanszekerheid wordt bedreigd ten gevolge van bepaalde risico’s”
Traditioneel: 7 takken
- Ziekte- en invaliditeitsverzekering
- Arbeidsongevallenverzekering
- Beroepsziekteverzekering
- Werkloosheid
- Gezinsbijslag
- Rust- en overlevingspensioen
- Jaarlijkse vakantie
Daarnaast ook nog sociale bijstand (of “residuaire regelingen”)
- Maatschappelijke integratie en dienstverlening
- Inkomensgarantie voor ouderen (IGO)
- Vlaamse sociale bescherming
- Tegemoetkomingen aan mensen met een beperking
Sociale risico’s kunnen de bestaanszekerheid van de burger aantasten door
- Het inkomen te verminderen Sociale zekerheid vangt dan het inkomensverlies op
- De uitgaven te vermeerderen Sociale zekerheid zal deze kosten (gedeeltelijk) opvangen of
1
, terugbetalen
Geschiedeni Geschiedenis van de sociale zekerheid
s Elisabeth = partoonheilige van de liefdadigheid
- Aan haar voeten: een kreupele bedelaar
- Hoe zag men mensen met een beperking in de Middeleeuwen?
Michel Foucault: mensen met mentale beperking werden gezien als bijzondere, bijna mystieke mensen en
werden soms gerespecteerd.
Soms werden ze als heilig beschouwd, zeker als men dacht dat ze een directe verbinding met God hadden.
Middeleeuwen
- Standenmaatschappij
- Armoede= straf van God
- Armoede wordt niet gezien als sociaal probleem
- Oplossingen
Liefdadigheid (geven aan de arme)
Steun van de familie
Gilden
Belangenorganisatie van en voor personen met hetzelfde beroep
Vorm van sociale zekerheid: bij werkloosheid en bij overlijden (zorgen voor weduwen en
wezen)
Geschiedenis: grote lijnen kennen, maar echt weten dat we niet van geen georganiseerd systeem komen,
private liefdadigheid, gilden ook belangrijk
Liefdadigheden ook vanuit andere landen bv bij corona hielpen landen elkaar
Midden 19e eeuw
- Voedselcrisis
- Stijgende voedselprijzen
- Teloorgang huisnijverheid door opkomst fabrieken
Industriële revolutie
- Ontstaan eerste vakbonden
- Ontwikkeling van het socialisme
- Karl Marx en Friedrich Engels organiseerden vanuit Brussel een netwerk van arbeidersorganisaties die
leidde tot de Eerste Internationale
- Veel vraag naar werk maar geen sociaal recht, en dat wordt dus ontwikkeld
Coalitieverbod 1791 – 1866 (belangrijk)
-Maar maatschappijen van onderlinge bijstand worden gedoogd (omwille van veel armoede)
1842: eerste vakbond ALCIT (vereniging van typografen in Brussel)
1857:
- "Broederlijke Maatschappij der Wevers"
- "Maatschappij der Noodlijdende Broeders“ (spinners)
Vanaf 1886
- Eerste sociale maatregelen na grote sociale onrust
- WG’s moeten verplicht hun WN’s in geld uitbetalen (1887)
1890: eerste werklozenkassen
1901: “Gent-systeem”
Het Gent-systeem verwijst naar een regeling in bepaalde landen waarbij vakbonden, en niet de overheid, de
hoofdverantwoordelijkheid dragen voor sociale uitkeringen, met name werkloosheidsuitkeringen.
De naam komt van de Belgische stad Gent, waar dit systeem voor het eerst werd toegepast. In enkele
Scandinavische landen is dit de dominante vorm van werkloosheidsuitkering. België hanteert een hybride of
2
, “quasi-Gents” model, waarbij de overheid eveneens een belangrijke rol speelt in de verdeling van
uitkeringen. In alle landen waar dit systeem bestaat, worden de door vakbonden beheerde
werkloosheidsuitkeringen gereguleerd en vaak deels gesubsidieerd door de nationale overheid.
1903: wet op de arbeidsongevallen
1925: verplicht pensioensysteem voor arbeiders en bedienden uit de privésector
1930: wet op de kinderbijslag
Henri Fuss (1944): “Sociale zekerheid is een noodzakelijke basis voor vrede op lange termijn”
Enkel 1944 datum kennen, de rest niet
1944: "Ontwerp van Overeenkomst tot Sociale Solidariteit“
-
Vrucht van geheim overleg tussen WG’s en WN’s met het oog op uitwisselen van ideeën om het
economisch en sociaal leven na de oorlog terug op gang te krijgen
- Systeem van verplichte sociale verzekeringen voor alle WN’s
5Sectoren
- Rust- en overlevingspensioenen
- ZIV
- Werkloosheid
- Gezinsbijslagen
- Jaarlijkse vakantie
Inning bijdragen door nationaal repartitiefonds (latere RSZ)
- Globale bijdrage van 23,5% van het loon (8% ten laste van WN en 15,5% ten laste van WG)
Optrekken uitkeringen tot "redelijk" niveau
- Bij arbeidsongeschiktheid: 60% van het loon, verminderd tot 50% na 1 jaar
- Gezondheidszorgen werden uitgebreid tot gezinsleden
- Pensioenen werden opgetrokken tot 50% van het gemiddeld loon (gedeeltelijk via kapitalisatie,
gedeeltelijk via repartitie)
Tijdens het Ardennenoffensief wordt de "Besluitwet op de sociale zekerheid“ ondertekend (28 december
1944)
Naoorlogse periode (enkele topics)
- Verandering visie op de taak van de sociale zekerheid: van bestrijding armoede naar behoud
welvaartsniveau
- Sociale uitkeringen wijzigen van éénzelfde bedrag voor iedereen naar percentage van het eigen loon
- Pensioenstelsel
Van kapitalisatie naar repartitie
75% van het gemiddeld loon voor gezinshoofden - 60% voor de anderen
ZIV: afspraken over tarieven van artsen
Ontstaan sociale zekerheid voor zelfstandigen
1949: toelage voor “moeder aan de haard” (afgeschaft in 1957)
1952: algemene koppeling van de lonen en uitkeringen aan de consumptieprijsindex
1974: Wet op het bestaansminimum + Invoering brugpensioen
1994
- Invoering art. 23 GW (sociale grondrechten)
- Invoering Bijzondere Bijdrage voor de Sociale Zekerheid (BBSZ)
2012: degressiviteit van de werkloosheidsuitkeringen
- Niveau van het loonplafond daalt
- Niveau van het percentage daalt
3
, 2015 - 2019: tax shift
2016: invoering re-integratietraject
Datums niet belangrijk
2025: vele fundamentele wijzigingen door regering De Wever I: een kleine greep:
- Verlaging lasten op arbeid
- Beperken werkloosheidsuitkering in de tijd (max. 2 jaar)
- Pensioenen
Harmonisatie pensioenstelsels
Pensioenbonus en-malus
Afbouwen gelijkgesteld periodes voor pensioen
Afschaffing overlevingspensioen
- Geneeskundige verzorging
Derdebetalersregeling bij tandarts en kine
Harmonisatie verloven ikv opvoeding tot een “familiekrediet”
WG’s betalen 30% van de uitkering van langdurig zieken gedurende 2m na de eerste 30dagen.
Bestraffen van artsen die teveel ziekteattesten voorschrijven
In het Art. De Standaard (rechts): “De lijst met werknemers die minder bijdragen is lang: er zijn 80.000
nieuws managementvennootschappen, 312.028 flexi-jobs, 92.000 onderzoekers die een fiscale korting krijgen,
150.000 huishoudhulpen gefinancierd met dienstencheques …
Daarnaast is er ook een korting voor ploegen- en nachtarbeid voor de industrie, rijden er 572.000
bedrijfswagens rond en hanteert bijna ieder bedrijf wel het een of andere cafetariaplan om werknemers
fiscaal vriendelijk een extraatje toe te stoppen.”
Koterijen metafoor/vergelijking: je creert een gunst of regime, een systeem wat je nu gaat
veralgemenen.
Basisinkomen een goed idee?:
Voorstanders stelden voor om iedereen zonder tegenprestatie +/- €1400 te geven (basisinkomen)
Ter vervanging van andere systemen van sociale bescherming
Doel: financiële zekerheid => o.a. minder zorgen over schulden, betere fysieke en mentale gezondheid
en betere toekomst voor kinderen
Experimenteel onderzoek in USA
Proefpersonen ontvingen maandelijks $1000
- Gingen minder werken
- Meer vrije tijd werd niet besteed aan:
Zaken die gezinnen op de lange termijn uit de armoede zouden kunnen halen + Hun kinderen
- Gaven extra geld uit aan:
Voedsel, huur en vervoer (zonder effect op gezondheid en geluk)
Extra schulden (bv. leningen voor auto)
Conclusies:
Alleen het geven van gratis geld blijkt in welvarende landen niet de oplossing om mensen uit armoede te
verheffen en leidt evenmin tot een betere gezondheid of gelukkiger leven
Wat we zien, is dat het uitdelen van gratis geld meer effect heeft in minder welvarende landen dan in landen
met een hoger inkomen
Hoe besparen?
Veruit het meeste geld in de federale begroting gaat naar de sociale zekerheid - zo’n 140 miljard euro”,
zegt Professor Publieke Financiën Matthijs. “Dat gaat onder meer om de pensioenen en de
ziekteverzekering. In Nederland is tandheelkunde bijvoorbeeld uit de sociale zekerheid gehaald. Voor
tandzorg komt de overheid daar niet meer tussen. Ook voor andere medische zorgen is het bedrag voor een
tussenkomst sterk opgetrokken”
“[…] de tewerkstellingsgraad te verhogen”, besluit Matthijs. “Voor heel België is momenteel zo’n 72%
van de bevolking op arbeidsleeftijd aan het werk. In Vlaanderen is dat zo’n 77%, terwijl dat in Brussel en
Wallonië amper 65% is. Als je voor heel België naar 80% gaat, heb je véél meer inkomsten via de
belastingen én minder uitgaven via sociale uitkeringen. In Nederland en Zweden hebben ze op die manier
hun overheidsbegroting in het groen gekregen.”
4
