FORENSISCH SOCIAAL WERK
H1: WAT IS FORENSISCH SOCIAAL WERK?
1. Wat is forensisch sociaal werk
= Sociaal werk binnen forensisch veld
(Het woord forensisch betekent 'gerechtelijk’)
Maw: Domein waar sociaal werk & (straf)recht elkaar raken snijlijn
1) Activiteiten en disciplines binnen sociaal werk die linken hebben met (straf)recht:
politie, parket, strafuitvoering binnen en buiten gevangenissen, reïntegratie
2) Algemene hulp-en dienstverlening aan justitiabelen (mensen die rechtstreeks of
onrechtstreeks geconfronteerd worden met een strafrechtelijke interventie of in
aanraking dreigen te komen) DUS niet alleen daders maar over iede’reen die op een of
andere manier in aanraking komt met justitie en strafrecht
- Hetzij als
o hetzij als dader (verdachte / pleger van een delict),
o hetzij als slachtoffer,
o hetzij als naastbestaande van dader en/of slachtoffer,
nabestaanden (dan moet persoon in kwestie dood zijn)
Groot effect op naastbestaanden, factor dat vaak onderbelicht wordt
- Hierbij proberen we steeds zoveel mogelijk de schade te herstellen en daders zo
goed als mogelijk te re-integreren in de maatschappij
- Het doel hierbij is om herval en nieuwe feiten te voorkomen
3) Kan voorkomen onder verschillende vormen:
- een methodisch aanbod ( je vertrekt vanuit bepaalde methodiek vb vanuit
systeemdenken, ketenaanpak)
- aanbod t.a.v. welbepaalde doelgroepen (Gedetineerden, slachtoffers,
geradicaliseerden, geinterneerden…)
o In gevangenis heel veel mensen met een psychische aandoening is dat wel
de juiste plaats?
- een voorzieningenaanbod (« sector » vb onderwijs aan gedetineerden, hulp- en
dienstverlening gedetineerden )
Deze vormen lopen door elkaar of kunnen elkaar aanvullen of versterken
Gevolg: een zich steeds ontwikkelend concept steeds in verandering, omdat de
maatschappij, sociaal werk en het recht hele tijd verandert
Vragen:
1) Hoe kunnen we het recht op maatschappelijke dienstverlening in confrontatie met
strafrechtsbedeling verzekeren?
o Bv. Toegang tot internet? ze zouden mensen zoals slachtoffers etc. kunnen
contacteren
o Niet goed voor de veligheid
1
, 2) Hoe kunnen we op een menswaardige manier omgaan met ervaringen van criminaliteit,
straffen en (on)veiligheid?
o Bv. Slachtoffer in waarde laten komt soms ongewild in de media
o Mensen begeleiden die een traumatische ervaring hebben meegemaakt bv.
Online fishing
3) Wat is de rol van SW binnen forensische context? (Instrument of tegengas geven?)
o Bv. Justitiehuis je bent een instrument
In overleg met cliënt
MAAR voor een stukje controleren of die de regels volgt en je
rapporteert als dat niet
1.1Botsende doelen?
Individuele benadering vanuit strafrecht vs. Structurele benadering en interventies SW
1.1.1 Doelstelling strafrecht? Justitie?
Stelt grenzen: geeft aan wat in een bepaalde maatschappelijke context wel of niet is
toegelaten
Normerende functie: grens overtreden → sanctie of straf
Veiligheid, controle, ordehandhaving
Veiligheid als hoogste goed
- Vertrouwen is goed controle is beter
- Bv. Internet nodig om een huis te zoeken of werk te zoeken
o MAAR veiligheid als belangrijste want dingen die foutlopen komen in de krant
o Willen een risicoloze maatschappij maar je kan niet iedereen tegenhouden
voor 1 iemand die recidieven zou plegen
- Daardoor krijgen gedetineerden weinig kansen
MAAR
dit is niet neutraal: regels worden bepaald door de heersende rechtsorde en verbonden met
sociaal-economische context!
1.1.2 Doelstelling Sociaal Werk?
Stelt bevorderen van welzijn tot doel
Sociale rechtvaardigheid, mensenrechten, collectieve verantwoordelijkheid, respect voor
diversiteit, sociale verandering, empowerment
MAAR
Tegelijk steeds meer andere finaliteiten:
- Controlerende, corrigerende, normerende, ….
MAAR ook SW is niet neutraal, verbonden met de historische en maatschappelijke context!
2
, 1.2Spanningsveld strafrecht – sociaal werk
1/ FSW werkt binnen context van strafrecht
- Aantal krijtlijnen en het speelveld zijn al bepaald
- Hierdoor geen neutrale ruimte
- Bv. Rudy mag niet op café want daar is er alcohol en drugs maar hij wilt daar
gewoon kaarten
2/ Het speelveld is steeds in conceptuele ontwikkeling!
- Wat strafbaar is, wat prioriteit krijgt … is maatschappelijk steeds in verandering
- Voorbeelden
o Zaak dutroux
o Rol slachtoffers komt in beeld
o Slecht onderzoek
o Grote hervorming want woede op Gerecht
o Slachtoffer krijgt andere plaats in gerechtelijk onderzoek
o Terrorisme (radicalisering)
o # Me Too…
o Alcohol in het verkeer (vroeger lag niemand daar wakker van)
o Seksueel geweld
o Verandering strafrecht
o Er moet consent zijn
o Vroeger 9/10 geseponeerd
o Nu een gespecialiseerde instelling hiervoor per provincie zo drempels
wegnemen bv. Niet constant opnieuw je verhaal doen
o IFG: intrafamilial geweld
3/ Individuele benadering vanuit strafrecht vs structurele benadering en interventies SW
- Strafrecht: jij hebt een regel overtreden dus het is uw schuld
- Sociaal werk
o Hoe benadert SW het probleem is er structureel meer aan de hand?
o Hoe ziet SW relatie tussen individu en maatschappij viseren we bepaalde
groepen?
1.3SFW is niet neutraal en in ontwikkeling
Strafrecht en SW worden beiden beïnvloed door politieke en sociaal - economische context en
zijn steeds in ontwikkeling Wat strafbaar is, wat prioriteit krijgt … is maatschappelijk steeds
in verandering
Ook de verhouding tussen strafrecht en SW worden beïnvloed door de politieke en sociaal-
economische context Instrumentele inzet vs tegenbeweging en kritische blik
⇒Hierdoor is het belangrijk maatschappelijke en historische context te kennen en te begrijpen
- Wat is moord? (opzettelijk) vs. doodslag (onopzettelijk)
- Is drugs crimineel of een gezondheidsprobleem?
Nu meer controle door hulpverlening
- Veel gestuurd vanuit de politiek
3
, - Meer straffen, hardere straffen
2. Geschiedenis strafrecht (slingerbeweging)
2.1.Geschiedenis FSW: de straf
Wat is doel van een straf? Vrij stabiel gebleven doorheen de tijd
- Wraak/Vergelding
- Afschrikken (individueel en naar groep) om herhaling voorkomen
o Conditionering
o Daarom vaak publiek (middeleeuwen, assisen)
o Groep duidelijk maken dat als je dat doet er dat gebeurt
- Beschermen maatschappij en verbeteren
- Verbetering van het individu (Komt pas later in beeld)
- Om tot inzicht te komen
De vorm van de straf is wel veel veranderd doorheen de tijd
2.2.Strafrecht middeleeuwen en vroegmoderne tijd
- Wetgeving, rechtbanken en rechtspraak lokaal geregeld (door koning en adel),
klassenjustitie (geen scheiding der machten)
- Publieke straf
- Geen beroep mogelijk (uitspraak = uitspraak)
- Foltering ifv bekentenis
- Gevangenis is geen straf, voorlopige hechtenis maatregel in afwachting proces
(criminele gevangenen)
- Soms ook civiele gevangenen (gevangenis als dwangmiddel om schulden of boetes te
betalen)
- Welke straffen in de middeleeuwen en vroegmoderne tijd?
o Geldstraf
o Erestraf
o Lijfstraf
o Pijn of verminking
o Martelen
o Handje afkappen bij stelen
o Doodstraf
o Brandstapel
- Vanaf 16de en 17de eeuw; opsluiting als straf
o Alternatief voor boete die niet kan worden betaald (enkele dagen of weken)
o Tuchthuizen ( tegen landloperij, dit creëert gevoel van onveiligheid …)
o Later aangevuld met ter dood veroordeelden omzetting naar dwangarbeid
(goedkope arbeid)
2.3.Strafrecht na het Ancien Regime: Klassiek strafrecht
4
H1: WAT IS FORENSISCH SOCIAAL WERK?
1. Wat is forensisch sociaal werk
= Sociaal werk binnen forensisch veld
(Het woord forensisch betekent 'gerechtelijk’)
Maw: Domein waar sociaal werk & (straf)recht elkaar raken snijlijn
1) Activiteiten en disciplines binnen sociaal werk die linken hebben met (straf)recht:
politie, parket, strafuitvoering binnen en buiten gevangenissen, reïntegratie
2) Algemene hulp-en dienstverlening aan justitiabelen (mensen die rechtstreeks of
onrechtstreeks geconfronteerd worden met een strafrechtelijke interventie of in
aanraking dreigen te komen) DUS niet alleen daders maar over iede’reen die op een of
andere manier in aanraking komt met justitie en strafrecht
- Hetzij als
o hetzij als dader (verdachte / pleger van een delict),
o hetzij als slachtoffer,
o hetzij als naastbestaande van dader en/of slachtoffer,
nabestaanden (dan moet persoon in kwestie dood zijn)
Groot effect op naastbestaanden, factor dat vaak onderbelicht wordt
- Hierbij proberen we steeds zoveel mogelijk de schade te herstellen en daders zo
goed als mogelijk te re-integreren in de maatschappij
- Het doel hierbij is om herval en nieuwe feiten te voorkomen
3) Kan voorkomen onder verschillende vormen:
- een methodisch aanbod ( je vertrekt vanuit bepaalde methodiek vb vanuit
systeemdenken, ketenaanpak)
- aanbod t.a.v. welbepaalde doelgroepen (Gedetineerden, slachtoffers,
geradicaliseerden, geinterneerden…)
o In gevangenis heel veel mensen met een psychische aandoening is dat wel
de juiste plaats?
- een voorzieningenaanbod (« sector » vb onderwijs aan gedetineerden, hulp- en
dienstverlening gedetineerden )
Deze vormen lopen door elkaar of kunnen elkaar aanvullen of versterken
Gevolg: een zich steeds ontwikkelend concept steeds in verandering, omdat de
maatschappij, sociaal werk en het recht hele tijd verandert
Vragen:
1) Hoe kunnen we het recht op maatschappelijke dienstverlening in confrontatie met
strafrechtsbedeling verzekeren?
o Bv. Toegang tot internet? ze zouden mensen zoals slachtoffers etc. kunnen
contacteren
o Niet goed voor de veligheid
1
, 2) Hoe kunnen we op een menswaardige manier omgaan met ervaringen van criminaliteit,
straffen en (on)veiligheid?
o Bv. Slachtoffer in waarde laten komt soms ongewild in de media
o Mensen begeleiden die een traumatische ervaring hebben meegemaakt bv.
Online fishing
3) Wat is de rol van SW binnen forensische context? (Instrument of tegengas geven?)
o Bv. Justitiehuis je bent een instrument
In overleg met cliënt
MAAR voor een stukje controleren of die de regels volgt en je
rapporteert als dat niet
1.1Botsende doelen?
Individuele benadering vanuit strafrecht vs. Structurele benadering en interventies SW
1.1.1 Doelstelling strafrecht? Justitie?
Stelt grenzen: geeft aan wat in een bepaalde maatschappelijke context wel of niet is
toegelaten
Normerende functie: grens overtreden → sanctie of straf
Veiligheid, controle, ordehandhaving
Veiligheid als hoogste goed
- Vertrouwen is goed controle is beter
- Bv. Internet nodig om een huis te zoeken of werk te zoeken
o MAAR veiligheid als belangrijste want dingen die foutlopen komen in de krant
o Willen een risicoloze maatschappij maar je kan niet iedereen tegenhouden
voor 1 iemand die recidieven zou plegen
- Daardoor krijgen gedetineerden weinig kansen
MAAR
dit is niet neutraal: regels worden bepaald door de heersende rechtsorde en verbonden met
sociaal-economische context!
1.1.2 Doelstelling Sociaal Werk?
Stelt bevorderen van welzijn tot doel
Sociale rechtvaardigheid, mensenrechten, collectieve verantwoordelijkheid, respect voor
diversiteit, sociale verandering, empowerment
MAAR
Tegelijk steeds meer andere finaliteiten:
- Controlerende, corrigerende, normerende, ….
MAAR ook SW is niet neutraal, verbonden met de historische en maatschappelijke context!
2
, 1.2Spanningsveld strafrecht – sociaal werk
1/ FSW werkt binnen context van strafrecht
- Aantal krijtlijnen en het speelveld zijn al bepaald
- Hierdoor geen neutrale ruimte
- Bv. Rudy mag niet op café want daar is er alcohol en drugs maar hij wilt daar
gewoon kaarten
2/ Het speelveld is steeds in conceptuele ontwikkeling!
- Wat strafbaar is, wat prioriteit krijgt … is maatschappelijk steeds in verandering
- Voorbeelden
o Zaak dutroux
o Rol slachtoffers komt in beeld
o Slecht onderzoek
o Grote hervorming want woede op Gerecht
o Slachtoffer krijgt andere plaats in gerechtelijk onderzoek
o Terrorisme (radicalisering)
o # Me Too…
o Alcohol in het verkeer (vroeger lag niemand daar wakker van)
o Seksueel geweld
o Verandering strafrecht
o Er moet consent zijn
o Vroeger 9/10 geseponeerd
o Nu een gespecialiseerde instelling hiervoor per provincie zo drempels
wegnemen bv. Niet constant opnieuw je verhaal doen
o IFG: intrafamilial geweld
3/ Individuele benadering vanuit strafrecht vs structurele benadering en interventies SW
- Strafrecht: jij hebt een regel overtreden dus het is uw schuld
- Sociaal werk
o Hoe benadert SW het probleem is er structureel meer aan de hand?
o Hoe ziet SW relatie tussen individu en maatschappij viseren we bepaalde
groepen?
1.3SFW is niet neutraal en in ontwikkeling
Strafrecht en SW worden beiden beïnvloed door politieke en sociaal - economische context en
zijn steeds in ontwikkeling Wat strafbaar is, wat prioriteit krijgt … is maatschappelijk steeds
in verandering
Ook de verhouding tussen strafrecht en SW worden beïnvloed door de politieke en sociaal-
economische context Instrumentele inzet vs tegenbeweging en kritische blik
⇒Hierdoor is het belangrijk maatschappelijke en historische context te kennen en te begrijpen
- Wat is moord? (opzettelijk) vs. doodslag (onopzettelijk)
- Is drugs crimineel of een gezondheidsprobleem?
Nu meer controle door hulpverlening
- Veel gestuurd vanuit de politiek
3
, - Meer straffen, hardere straffen
2. Geschiedenis strafrecht (slingerbeweging)
2.1.Geschiedenis FSW: de straf
Wat is doel van een straf? Vrij stabiel gebleven doorheen de tijd
- Wraak/Vergelding
- Afschrikken (individueel en naar groep) om herhaling voorkomen
o Conditionering
o Daarom vaak publiek (middeleeuwen, assisen)
o Groep duidelijk maken dat als je dat doet er dat gebeurt
- Beschermen maatschappij en verbeteren
- Verbetering van het individu (Komt pas later in beeld)
- Om tot inzicht te komen
De vorm van de straf is wel veel veranderd doorheen de tijd
2.2.Strafrecht middeleeuwen en vroegmoderne tijd
- Wetgeving, rechtbanken en rechtspraak lokaal geregeld (door koning en adel),
klassenjustitie (geen scheiding der machten)
- Publieke straf
- Geen beroep mogelijk (uitspraak = uitspraak)
- Foltering ifv bekentenis
- Gevangenis is geen straf, voorlopige hechtenis maatregel in afwachting proces
(criminele gevangenen)
- Soms ook civiele gevangenen (gevangenis als dwangmiddel om schulden of boetes te
betalen)
- Welke straffen in de middeleeuwen en vroegmoderne tijd?
o Geldstraf
o Erestraf
o Lijfstraf
o Pijn of verminking
o Martelen
o Handje afkappen bij stelen
o Doodstraf
o Brandstapel
- Vanaf 16de en 17de eeuw; opsluiting als straf
o Alternatief voor boete die niet kan worden betaald (enkele dagen of weken)
o Tuchthuizen ( tegen landloperij, dit creëert gevoel van onveiligheid …)
o Later aangevuld met ter dood veroordeelden omzetting naar dwangarbeid
(goedkope arbeid)
2.3.Strafrecht na het Ancien Regime: Klassiek strafrecht
4
