Bewijsrecht (100p)
Examen: Schriftelijk zonder mondelinge toelichting – 3u, Elektronisch, Gesloten boek, Niet
geannoteerd wetboek
- Casus zoals in de les besproken waarop de verschillende onderdelen vh vak worden toegepast
- Korte weergave theorie met toepasselijke wettelijke bepaling
- Concrete toepassing vd theorie op de casus
! deel ‘het bewijs’ van Vansweevelt T. & Weyts B., handboek verbintenissenrecht (p. 1133 – 1262) ->
belangrijkste staat op slides (vak niet zo moeilijk, maar toepassen wel)
1. Inleiding
Burgerlijk bewijsrecht = boek 8 (materieel bewijsrecht)– ook voor ondernemingsrecht, maar enkele
bijzondere regels (niet in boek 8) + Ger. W. (=formeel bewijsrecht: hoe dat materieel bewijs vergaard
kan worden -> hoe getuigen verhoren, deskundige, plaatsopname…)
->bewijsregels voornamelijk aanvullend recht, partijen kunnen afwijken
->bewijsstandaard = in welke mate is rechter overtuigd van dit soort bewijs? – hoe zeker moet de
rechter zijn om een bepaald bewijs aan te nemen?
Het gaat niet om het aantonen van de waarheid, het gaat om het overtuigen van de rechter. Het is een
illusie om te denken dat je de waarheid kan aantonen.
• Wat is bewijzen?
= Bewijzen is de rechter overtuigen van de juistheid van een bewering adhv bepaalde elementen
- Het overtuigen van de waarachtigheid van een feit
->bewijzen gaat over feiten, niet over recht (wel recht gebruiken)
= kijken hoe we de feiten moeten vaststellen, bewijs daarvan is de essentie (als je feiten
niet kan aantonen heeft toepassen ve rechtsregel geen zin)
- Het overtuigen van de rechter (vd waarachtigheid ve feit)
= niet tegenpartij, als je die kon overtuigen zat je niet ie geschil -> moet rechter
overtuigen, kan nooit 100% waarachtigheid aantonen (bv. client liegt, verschillende
percepties (auto-ongeval 3 personen, 3 verschillende verhalen/ visis)) – rechter moet
erover beslissen
->heel zelden dat je verhaal 100% kan bewijzen – ip enkel igv camera’s, zelfs dat niet
meer want AI-beelden mogelijk -> elementen aanvoeren om gelijk aan te tonen,
uiteindelijk beslist rechter waartoe die overtuigd is (uitkomst bewijsprocedure vaak
onzeker)
- Het overtuigen overeenkomstig de wet (=RR)
->om onzekerheid vorige punt tegen te gaan heeft wet regels uitgewerkt om bewijs te
regelen (bv. bewijslast: als je niet kan aantonen krijg je ongelijk, bewijsmiddelen: wnr
bewijs door getuigen mogelijk…)
• Onderscheid formeel bewijsrecht / materieel bewijsrecht
1. Formeel bewijsrecht : bewijsvoering (Ger.W.)
1
, ->bewijs voorleggen aan rechter (bv. overlegging stukken vragen, deskundige,
getuigenverhoor…)
hoe kan men bewijs vergaren. Denk aan een plaatsbezoek, een deskundigenonderzoek, … - hoe ga ik
het bewijs voorleggen aan de rechter
2. Materieel bewijsrecht : bewijswaardering (BW)
= bewijsmiddelen (in BW slechts 5 erkend) & bewijswaardering (hierarchie) - bewijsmiddelen en
bewijswaardering: aan de hand van welke regels kan men aan bewijs komen
• Belang van het bewijs : idem est non esse et non probari (=als je iets niet kan bewijzen bestaat
het niet in rechte – heeft het geen gevolgen)
- Bewijs in een proces (voornamelijk)
- Buiten een proces
->bewijzen gaat verder dan het proces – ook bv. belangrijk bij sluiten ovk: ook voor er een
proces zijn bewijsregels belangrijk, bv. akte opmaken (stel doen ze niet, dan is de
handeling geldig, maar kan je er geen bewijs van leveren)
- Relativiteit van het bewijs
= moeilijk om bewijs met zekerheid te leveren (soms wel, maar vaak niet) – zeg altijd
tegen client: oke dit zeg jij, we gaan proberen bewijzen maar zal moeilijk zijn
Belang bewijs, bv. casus: aanleg waterzuiveringsstation plein Gent – plein opengraven, riskant
(gebouwen instorten) -> dus diepwanden graven/ sleuven + beton, zodat gebouwen ondersteund
blijven -> hoofdovk was OHopdracht (stad vs. aannemer), overheidsopdrachtenreglementering vt
+ onderaannemer (geen OHopdracht, ovk hoofd- en onderaannemer)
->sleuven gegraven, onderaannemer merkt moeilijkheden op, vereist gespecialiseerd apparatuur,
duurder dan aanvankelijk gedacht – wie gaat meerprijs betalen? Hoofdaannemer, uiteindelijke
bouwheer, of risico onderaannemer (want niet voorzien in contract)…?
->welke wetgeving vt onderaannemer & hoofdaannemer? (discussie of
overheidsopdrachtenreglementering doorwerkt) – stond in conclusie hoofdaannmeer:
problemen zandsteenformaties niet bewezen (1 klein zinnetje) – onderaannemer overgelezen ->
uiteindelijk conclusie Hof: ahja oke niet bewezen dus ookal sterke argumenten onderaannemer
heeft hij pech (want had niet gereageerd op dat ene zinnetje ‘niet bewezen’)
• Bewijssystemen (verschillende systemen)
• Systeem van de vrije bewijsvoering (igv strafzaken <-> bewijs burgerlijke zaken)
!let op niet volledig vrij, regels omtrent bewijslastverdeling etc + soms bewijsregels burgerlijk
recht vt! (interconnectie bewijs strafzaken & bewijs burgerlijke zaken) (bv. beklaagde beroept
op vooraf gesloten ovk, bv. wildschieten terrein: had ovk gesloten met eigenaar terrein)
1. Alle bewijsmiddelen toegelaten
2. Geen hiërarchie (rechter kan zich laten overtuigen door alle voorgelegde bewijsmiddelen)
• Systeem van de gereglementeerde bewijsvoering (bewijs burgerlijke zaken, niet alle
bewijsmiddelen altijd toegelaten) (reglementering is beperkt, steeds minder door boek 8)
• Regeling van de toelaatbaarheid vd bewijsmiddelen (niet altijd op elk
bewijsmiddel beroep doen bv. bewijs door getuigen)
2
, • Regeling van de bewijswaarde vd bewijsmiddelen (hierarchie bewijsmiddelen
– akte hogere bewijswaarde dan bewijs door getuigen & vermoedens, als
strijdig is voorrang akte)
- Kenmerken stelsel
1. Wantrouwen betreffende getuigenbewijs (daarom zo gereglementeerd, door
wantrouwen bewijs door getuigen)
Getuigen zijn soms niet geloofwaardig. Waarom? De perceptie is anders en na
verloop van tijd zullen getuigen het niet meer zo goed weten en dan hebben ze de
neiging om een consistent verhaal te maken.
In België wordt er relatief weinig gebruikgemaakt van getuigenverklaringen, dit omwille
van het wantrouwen en ook omwille van traditie (in Nederland wordt er veel meer
gebruikgemaakt van getuigenverklaringen). Getuigenverklaringen komen wel voor in
verkeerszaken.
2. Vertrouwen in bewijs door ondertekend geschrift
• Steeds toegelaten
• Grotere bewijswaarde
Op het ogenblik dat er een geschrift wordt opgemaakt, zijn de partijen het eens.
Op dit ogenblik bestaat er nog geen geschil tussen de partijen en in die zin is een
geschrift betrouwbaarder. Een geschrift blijft ook wat het is, het verandert niet
door verloop van tijd. Gevolg: bewijs doormiddel van een ondertekend geschrift is
steeds toegelaten en heeft een grotere bewijswaarde.
Onder het oude bewijsrecht was de drempel om een akte op te maken 375 euro,
nu is de drempel 3500 euro, vanaf deze waarde moet men een akte opmaken.
3. Gereglementeerd bewijs is complexer
!partij kan ongelijk krijgen, zelfs igv vaststaat dat ovk gesloten was! Bv.
koopovk, stel 20 getuigen die bevestigen dat ovk gesloten werd, maar kan
geen akte voorleggen, dan kan rechter bewijs ovk niet aannemen = erg
onbevredigend, kan het wel bewijzen dat ovk gesloten, maar niet met juiste
bewijsmiddel dus toch ongelijk
- Gevolg
• Meer zekerheid in gereglementeerd stelsel
= vanaf begin proces staat relatief vast of bewijs geleverd kan worden
• Minder overeenstemming met de werkelijkheid ?
• In bepaalde gevallen kan er bij gebrek aan ondertekend geschrift niet
bewezen worden (kijk puntje hiervoor ‘complexer’)
• Maar de bekentenis en de eed zijn steeds toelaatbaar
• Het bewijs in het ondernemingsrecht (in boek 8 BW): niet volledig vrij (strafrecht vrij,
burgerlijk is gereglementeerd bewijs -> ondernemingsrecht zit ertussen)
->ondernemingsrecht = vrij – klopt deels, niet zo vrij als bij strafrecht
- Alle bewijsmiddelen zijn (in principe) steeds toelaatbaar
3
, - Het bewijs door een ondertekend geschrift heeft (ip) geen hogere bewijswaarde dan
een bewijs door getuigen of vermoedens (dus in ondernemingsrecht kan men altijd
adhv getuigen/ vermoedens bewijzen <-> burgerlijk recht)(maar anderszins geen
hogere bewijswaarde akte)
= dus bewijs getuigen en vermoedens altijd mogelijk & heeft geen hogere
bewijswaarde -> neemt niet weg dat er zekere hiërarchie is in bewijsrecht vh
ondernemingsrecht)
- Regels inzake bewijslast & bewijsvoering van het burgerlijk recht gelden ook in het
ondernemingsbewijsrecht
- Bijzondere bewijsmiddelen ih ondernemingsrecht :
1. Factuur
2. Boekhouding
• Bronnen van het bewijsrecht
- Artikelen 1315-1369 van het oud Burgerlijk Wetboek (meestal niet meer vt, boek 8
inwerking 1 november 2020 – kan nog relevant voor ovks voor 2019, wij NVBK)
- Boek 8 van het Burgerlijk Wetboek
- Artikelen 870-1016bis van het Gerechtelijk Wetboek
Bronnen van het bewijsrecht
• Invoering Boek 8 BW, met ingang van 1 november 2020
- Geen revolutionaire hervorming : behoud vh systeem van het gereglementeerde bewijs
- Modernisering (codificatie)
- Verfijning
- Aanpassing aan de technologische ontwikkelingen
- Lijst van definities
- Didactisch
- Structuur:
H1: algemene bepalingen (def, aanvullend karakter bewijsregels, voorwerp bewijs (=wat
moet bewezen), bewijslast, bewijsstandaard)
H2: toelaatbaarheid vd bewijsmiddelen (algemene bepalingen (vrij en gereglementeerd
bewijsstelsel) & uitzonderingen op gereglementeerd bewijsstelsel (eenzijdige RH, bewijs
door en tegen ond., onmogelijkheid om te bewijzen, andere uitzonderingen))
H3: bewijsmiddelen (ondertekend geschrift, getuigen, vermoedens, bekentenis, eed)
• Oude rechtspraak en rechtsleer blijven relevant
• Inwerkingtreding
- Art. 1348bis oud BW (=mag alle bewijsmiddelen gebruiken) : bewijs tussen & tegen
ondernemingen -> 1 november 2018
- Boek 8 BW : 1 november 2020
4
Examen: Schriftelijk zonder mondelinge toelichting – 3u, Elektronisch, Gesloten boek, Niet
geannoteerd wetboek
- Casus zoals in de les besproken waarop de verschillende onderdelen vh vak worden toegepast
- Korte weergave theorie met toepasselijke wettelijke bepaling
- Concrete toepassing vd theorie op de casus
! deel ‘het bewijs’ van Vansweevelt T. & Weyts B., handboek verbintenissenrecht (p. 1133 – 1262) ->
belangrijkste staat op slides (vak niet zo moeilijk, maar toepassen wel)
1. Inleiding
Burgerlijk bewijsrecht = boek 8 (materieel bewijsrecht)– ook voor ondernemingsrecht, maar enkele
bijzondere regels (niet in boek 8) + Ger. W. (=formeel bewijsrecht: hoe dat materieel bewijs vergaard
kan worden -> hoe getuigen verhoren, deskundige, plaatsopname…)
->bewijsregels voornamelijk aanvullend recht, partijen kunnen afwijken
->bewijsstandaard = in welke mate is rechter overtuigd van dit soort bewijs? – hoe zeker moet de
rechter zijn om een bepaald bewijs aan te nemen?
Het gaat niet om het aantonen van de waarheid, het gaat om het overtuigen van de rechter. Het is een
illusie om te denken dat je de waarheid kan aantonen.
• Wat is bewijzen?
= Bewijzen is de rechter overtuigen van de juistheid van een bewering adhv bepaalde elementen
- Het overtuigen van de waarachtigheid van een feit
->bewijzen gaat over feiten, niet over recht (wel recht gebruiken)
= kijken hoe we de feiten moeten vaststellen, bewijs daarvan is de essentie (als je feiten
niet kan aantonen heeft toepassen ve rechtsregel geen zin)
- Het overtuigen van de rechter (vd waarachtigheid ve feit)
= niet tegenpartij, als je die kon overtuigen zat je niet ie geschil -> moet rechter
overtuigen, kan nooit 100% waarachtigheid aantonen (bv. client liegt, verschillende
percepties (auto-ongeval 3 personen, 3 verschillende verhalen/ visis)) – rechter moet
erover beslissen
->heel zelden dat je verhaal 100% kan bewijzen – ip enkel igv camera’s, zelfs dat niet
meer want AI-beelden mogelijk -> elementen aanvoeren om gelijk aan te tonen,
uiteindelijk beslist rechter waartoe die overtuigd is (uitkomst bewijsprocedure vaak
onzeker)
- Het overtuigen overeenkomstig de wet (=RR)
->om onzekerheid vorige punt tegen te gaan heeft wet regels uitgewerkt om bewijs te
regelen (bv. bewijslast: als je niet kan aantonen krijg je ongelijk, bewijsmiddelen: wnr
bewijs door getuigen mogelijk…)
• Onderscheid formeel bewijsrecht / materieel bewijsrecht
1. Formeel bewijsrecht : bewijsvoering (Ger.W.)
1
, ->bewijs voorleggen aan rechter (bv. overlegging stukken vragen, deskundige,
getuigenverhoor…)
hoe kan men bewijs vergaren. Denk aan een plaatsbezoek, een deskundigenonderzoek, … - hoe ga ik
het bewijs voorleggen aan de rechter
2. Materieel bewijsrecht : bewijswaardering (BW)
= bewijsmiddelen (in BW slechts 5 erkend) & bewijswaardering (hierarchie) - bewijsmiddelen en
bewijswaardering: aan de hand van welke regels kan men aan bewijs komen
• Belang van het bewijs : idem est non esse et non probari (=als je iets niet kan bewijzen bestaat
het niet in rechte – heeft het geen gevolgen)
- Bewijs in een proces (voornamelijk)
- Buiten een proces
->bewijzen gaat verder dan het proces – ook bv. belangrijk bij sluiten ovk: ook voor er een
proces zijn bewijsregels belangrijk, bv. akte opmaken (stel doen ze niet, dan is de
handeling geldig, maar kan je er geen bewijs van leveren)
- Relativiteit van het bewijs
= moeilijk om bewijs met zekerheid te leveren (soms wel, maar vaak niet) – zeg altijd
tegen client: oke dit zeg jij, we gaan proberen bewijzen maar zal moeilijk zijn
Belang bewijs, bv. casus: aanleg waterzuiveringsstation plein Gent – plein opengraven, riskant
(gebouwen instorten) -> dus diepwanden graven/ sleuven + beton, zodat gebouwen ondersteund
blijven -> hoofdovk was OHopdracht (stad vs. aannemer), overheidsopdrachtenreglementering vt
+ onderaannemer (geen OHopdracht, ovk hoofd- en onderaannemer)
->sleuven gegraven, onderaannemer merkt moeilijkheden op, vereist gespecialiseerd apparatuur,
duurder dan aanvankelijk gedacht – wie gaat meerprijs betalen? Hoofdaannemer, uiteindelijke
bouwheer, of risico onderaannemer (want niet voorzien in contract)…?
->welke wetgeving vt onderaannemer & hoofdaannemer? (discussie of
overheidsopdrachtenreglementering doorwerkt) – stond in conclusie hoofdaannmeer:
problemen zandsteenformaties niet bewezen (1 klein zinnetje) – onderaannemer overgelezen ->
uiteindelijk conclusie Hof: ahja oke niet bewezen dus ookal sterke argumenten onderaannemer
heeft hij pech (want had niet gereageerd op dat ene zinnetje ‘niet bewezen’)
• Bewijssystemen (verschillende systemen)
• Systeem van de vrije bewijsvoering (igv strafzaken <-> bewijs burgerlijke zaken)
!let op niet volledig vrij, regels omtrent bewijslastverdeling etc + soms bewijsregels burgerlijk
recht vt! (interconnectie bewijs strafzaken & bewijs burgerlijke zaken) (bv. beklaagde beroept
op vooraf gesloten ovk, bv. wildschieten terrein: had ovk gesloten met eigenaar terrein)
1. Alle bewijsmiddelen toegelaten
2. Geen hiërarchie (rechter kan zich laten overtuigen door alle voorgelegde bewijsmiddelen)
• Systeem van de gereglementeerde bewijsvoering (bewijs burgerlijke zaken, niet alle
bewijsmiddelen altijd toegelaten) (reglementering is beperkt, steeds minder door boek 8)
• Regeling van de toelaatbaarheid vd bewijsmiddelen (niet altijd op elk
bewijsmiddel beroep doen bv. bewijs door getuigen)
2
, • Regeling van de bewijswaarde vd bewijsmiddelen (hierarchie bewijsmiddelen
– akte hogere bewijswaarde dan bewijs door getuigen & vermoedens, als
strijdig is voorrang akte)
- Kenmerken stelsel
1. Wantrouwen betreffende getuigenbewijs (daarom zo gereglementeerd, door
wantrouwen bewijs door getuigen)
Getuigen zijn soms niet geloofwaardig. Waarom? De perceptie is anders en na
verloop van tijd zullen getuigen het niet meer zo goed weten en dan hebben ze de
neiging om een consistent verhaal te maken.
In België wordt er relatief weinig gebruikgemaakt van getuigenverklaringen, dit omwille
van het wantrouwen en ook omwille van traditie (in Nederland wordt er veel meer
gebruikgemaakt van getuigenverklaringen). Getuigenverklaringen komen wel voor in
verkeerszaken.
2. Vertrouwen in bewijs door ondertekend geschrift
• Steeds toegelaten
• Grotere bewijswaarde
Op het ogenblik dat er een geschrift wordt opgemaakt, zijn de partijen het eens.
Op dit ogenblik bestaat er nog geen geschil tussen de partijen en in die zin is een
geschrift betrouwbaarder. Een geschrift blijft ook wat het is, het verandert niet
door verloop van tijd. Gevolg: bewijs doormiddel van een ondertekend geschrift is
steeds toegelaten en heeft een grotere bewijswaarde.
Onder het oude bewijsrecht was de drempel om een akte op te maken 375 euro,
nu is de drempel 3500 euro, vanaf deze waarde moet men een akte opmaken.
3. Gereglementeerd bewijs is complexer
!partij kan ongelijk krijgen, zelfs igv vaststaat dat ovk gesloten was! Bv.
koopovk, stel 20 getuigen die bevestigen dat ovk gesloten werd, maar kan
geen akte voorleggen, dan kan rechter bewijs ovk niet aannemen = erg
onbevredigend, kan het wel bewijzen dat ovk gesloten, maar niet met juiste
bewijsmiddel dus toch ongelijk
- Gevolg
• Meer zekerheid in gereglementeerd stelsel
= vanaf begin proces staat relatief vast of bewijs geleverd kan worden
• Minder overeenstemming met de werkelijkheid ?
• In bepaalde gevallen kan er bij gebrek aan ondertekend geschrift niet
bewezen worden (kijk puntje hiervoor ‘complexer’)
• Maar de bekentenis en de eed zijn steeds toelaatbaar
• Het bewijs in het ondernemingsrecht (in boek 8 BW): niet volledig vrij (strafrecht vrij,
burgerlijk is gereglementeerd bewijs -> ondernemingsrecht zit ertussen)
->ondernemingsrecht = vrij – klopt deels, niet zo vrij als bij strafrecht
- Alle bewijsmiddelen zijn (in principe) steeds toelaatbaar
3
, - Het bewijs door een ondertekend geschrift heeft (ip) geen hogere bewijswaarde dan
een bewijs door getuigen of vermoedens (dus in ondernemingsrecht kan men altijd
adhv getuigen/ vermoedens bewijzen <-> burgerlijk recht)(maar anderszins geen
hogere bewijswaarde akte)
= dus bewijs getuigen en vermoedens altijd mogelijk & heeft geen hogere
bewijswaarde -> neemt niet weg dat er zekere hiërarchie is in bewijsrecht vh
ondernemingsrecht)
- Regels inzake bewijslast & bewijsvoering van het burgerlijk recht gelden ook in het
ondernemingsbewijsrecht
- Bijzondere bewijsmiddelen ih ondernemingsrecht :
1. Factuur
2. Boekhouding
• Bronnen van het bewijsrecht
- Artikelen 1315-1369 van het oud Burgerlijk Wetboek (meestal niet meer vt, boek 8
inwerking 1 november 2020 – kan nog relevant voor ovks voor 2019, wij NVBK)
- Boek 8 van het Burgerlijk Wetboek
- Artikelen 870-1016bis van het Gerechtelijk Wetboek
Bronnen van het bewijsrecht
• Invoering Boek 8 BW, met ingang van 1 november 2020
- Geen revolutionaire hervorming : behoud vh systeem van het gereglementeerde bewijs
- Modernisering (codificatie)
- Verfijning
- Aanpassing aan de technologische ontwikkelingen
- Lijst van definities
- Didactisch
- Structuur:
H1: algemene bepalingen (def, aanvullend karakter bewijsregels, voorwerp bewijs (=wat
moet bewezen), bewijslast, bewijsstandaard)
H2: toelaatbaarheid vd bewijsmiddelen (algemene bepalingen (vrij en gereglementeerd
bewijsstelsel) & uitzonderingen op gereglementeerd bewijsstelsel (eenzijdige RH, bewijs
door en tegen ond., onmogelijkheid om te bewijzen, andere uitzonderingen))
H3: bewijsmiddelen (ondertekend geschrift, getuigen, vermoedens, bekentenis, eed)
• Oude rechtspraak en rechtsleer blijven relevant
• Inwerkingtreding
- Art. 1348bis oud BW (=mag alle bewijsmiddelen gebruiken) : bewijs tussen & tegen
ondernemingen -> 1 november 2018
- Boek 8 BW : 1 november 2020
4
