Relatie- en Gezinstherapie
Peter Rober
, DEEL II: RELATIE- EN GEZINSTHERAPIE EN DE PERSOON VAN DE
THERAPEUT
Hoofdstuk 0: De therapeut – 14 november (intermezzo les)
• Powerpoint
• Tekst: ‘De therapeut’
• Video: Bruce Wampold on the therapist
Hoofdstuk 1: Inleiding – 21 november (via online video)
• Powerpoint Inleiding
• Peter Rober: ‘Relatie- en Gezinstherapie: een kennismaking’
Hoofdstuk 2: Het Cybernetisch Paradigma – 28 november
• Powerpoint Deel 1 Gezinstherapie
• P. Rober: ‘Het cybernetische en het narratieve paradigma’
Hoofdstuk 3: Het narratieve paradigma – 5 december
• Powerpoint Deel 2 Gezinstherapie
• P. Rober: “Het cybernetische en het narratieve paradigma
Hoofdstuk 4: Gezinstherapie in praktijk – 12 december en 19 december
• Powerpoint Deel 3 Gezinstherapie
• Rober & Van Tricht, 2023 (Questionnaires as conversational tools)
• Rober (2024) The silent adolescent
2
,HOOFDSTUK 0: DE THERAPEUT
INTERMEZZO LES (14 NOVEMBER ’25)
Verplichte literatuur:
- Tekst: ‘De therapeut’
- Video: Bruce Wampold on the therapist
INLEIDING
We weten relatief weinig over de therapeut: weinig onderzoek over
➢ Tussen 1965 en 2017
o 12.511 clinical trials waarin het behandelmodel centraal stond → veel
o 32 van deze clinical trials waarin ook het effect van de therapeut onderzocht werd → weinig
‘Handbook of psychotherapy and behavior change’ – Michael J. Lambert
➢ Bijbel van de psychotherapie, niet de DSM
➢ Brengt psychotherapie vanuit verschillende richtingen samen
➢ Verschillende versies:
o Versie van 2003 – Lambert
▪ Vooral benoemd welke kenmerken niet belangrijk zijn voor therapeuten, niet welke kenmerken
wel belangrijk zijn: kenmerken die niet samenhangen met effectiviteit van de therapeut
▪ Persoonskenmerken van effectieve therapeuten: leeftijd, geslacht, opleiding, cultuur, …?
▪ Weinig onderzoek en vaak zijn er interactie-effecten
• Interactie tussen kenmerken van therapeut en kenmerken van cliënt (hoe beter de
interactie, hoe meer effectief)
o Versie van 2013 – Lambert
▪ Toch meer informatie over effectiviteit van de therapeut: er is voldoende onderzoek om te kunnen
stellen dat er effectieve therapeuten en minder effectieve therapeuten zijn
• Wat precies de kenmerken zijn van effectieve therapeuten in vergelijking met minder
effectieve therapeuten, kunnen we nog niet zeggen
▪ Bv. men stelde vast dat er een consistent onderscheid is in de effectiviteit tussen verschillende
therapeuten: sommige therapeuten zijn consistent effectief, sommige zijn consistent niet-effectief
▪ Big data voor gebruikt (werd gedaan vanaf 2007)
▪ Nog steeds niet veel gezegd over de precieze kenmerken van effectieve of niet-effectieve
therapeuten
▪ Gevolg: meer aandacht in onderzoek voor therapeut effecten
o Versie van 2021 – Barkham, Lutz en Castonguay
▪ Voorlopig laatste editie
▪ Duidelijk consistente verschillen tussen therapeuten in functie van hun effectiviteit, reeds beter
beschrijven wat de kenmerken zijn van effectieve therapeuten
▪ Bevestiging van het belang van therapeuten effect (verklaart 5 à 8% van de problematiek van de
cliënt), belang verhoogt in functie van ernst van de problematiek van de cliënt
▪ We weten nu beter wat effectieve therapeuten van minder effectieve therapeuten onderscheidt
3
, 1. DE EFFECTIEVE THERAPEUT
Wat maakt een therapeut effectief
PSYCHOTHERAPIE IN HET ALGEMEEN
Versie van 2021 van Barkham, Lutz en Castonguay is goed vertrekpunt voor onderzoek naar psychotherapie
WERKT PSYCHOTHERAPIE?
Ja, ontegensprekelijk (zie meta-analyse van RCT onderzoek)
• Uit boek blijkt: psychotherapie werkt
• Effect size van .75 à .80 (maar hangt af van controle conditie, enkel bij wachtlijstconditie is effect size zo groot)
o 75 à 80% van de personen die therapie krijgen doen het één standaarddeviatie beter dan zij die geen
therapie krijgen
• Therapeut werkt niet perfect: geen zekerheid dat men binnenkomt met probleem en buitengaat zonder probleem
o Therapeut ≠ loodgieter
o Wil niet zeggen dat therapie niet nuttig is, maar problemen oplossen in het vak is moeilijk
• Één van de worstelingen in het beroep: machteloosheid
o We zouden iedereen wel direct oplossing kunnen bieden, maar lukt ons in regel niet
o Wel nuttig want psychotherapie helpt mensen om ergens mee om te gaan, iets een plaats te kunnen geven,
iets beter te begrijpen, … maar problematiek gaat niet volledig weggaan (als het wel volledig weggaat,
heeft het met andere dingen te maken dan met de behandeling)
• Bij iedereen doet therapeut zijn best, maar niet bij iedereen heeft dezelfde aanpak hetzelfde effect
• Ook negatieve zaken aan:
o 5 à 10% van de aanmeldingsklachten verergeren
o Sommige cliënten ervaren ook neveneffecten van therapie
WAT WERKT IN THERAPIE?
Discussie met 2 gepolariseerde posities:
• Specifieke factoren verklaren effect van therapie
o Namelijk theoretisch model met bijbehorende specifieke interventies
o De methode
• Non-specifieke factoren verklaren het effect van de therapie
o Namelijk factoren zoals de therapeutische alliantie, hoop, cliëntfactoren, …
EEN (OUD) INTEGRATIEF MODEL (SCHATTING)
Model dat vaak gebruikt wordt over therapeutische verandering als functie van therapeutische
factoren:
➢ 40% verklaard door extra-therapeutische factoren (cliënt + context)
➢ 30% verklaard door gemeenschappelijke factoren (inclusief alliantie)
➢ 15% verklaard door model/technieken
➢ 15% verklaard door hoop/verwachting (placebo)
Model is schatting, nooit echte meting gedaan
Lambert maakte schattingen op grond van zijn kennis
RECENTERE SCHATTING
Door Norcross en Lambert, 2019
➢ 30% verklaard door cliëntfactoren
➢ 10% verklaard door behandelingsmethode
➢ 15% verklaard door therapeutische alliantie
➢ 7% verklaard door de therapeut
➢ 35% onverklaarde variantie (veel weten we niet)
Ook in nieuwe versie is effect van de behandeling klein
4
Peter Rober
, DEEL II: RELATIE- EN GEZINSTHERAPIE EN DE PERSOON VAN DE
THERAPEUT
Hoofdstuk 0: De therapeut – 14 november (intermezzo les)
• Powerpoint
• Tekst: ‘De therapeut’
• Video: Bruce Wampold on the therapist
Hoofdstuk 1: Inleiding – 21 november (via online video)
• Powerpoint Inleiding
• Peter Rober: ‘Relatie- en Gezinstherapie: een kennismaking’
Hoofdstuk 2: Het Cybernetisch Paradigma – 28 november
• Powerpoint Deel 1 Gezinstherapie
• P. Rober: ‘Het cybernetische en het narratieve paradigma’
Hoofdstuk 3: Het narratieve paradigma – 5 december
• Powerpoint Deel 2 Gezinstherapie
• P. Rober: “Het cybernetische en het narratieve paradigma
Hoofdstuk 4: Gezinstherapie in praktijk – 12 december en 19 december
• Powerpoint Deel 3 Gezinstherapie
• Rober & Van Tricht, 2023 (Questionnaires as conversational tools)
• Rober (2024) The silent adolescent
2
,HOOFDSTUK 0: DE THERAPEUT
INTERMEZZO LES (14 NOVEMBER ’25)
Verplichte literatuur:
- Tekst: ‘De therapeut’
- Video: Bruce Wampold on the therapist
INLEIDING
We weten relatief weinig over de therapeut: weinig onderzoek over
➢ Tussen 1965 en 2017
o 12.511 clinical trials waarin het behandelmodel centraal stond → veel
o 32 van deze clinical trials waarin ook het effect van de therapeut onderzocht werd → weinig
‘Handbook of psychotherapy and behavior change’ – Michael J. Lambert
➢ Bijbel van de psychotherapie, niet de DSM
➢ Brengt psychotherapie vanuit verschillende richtingen samen
➢ Verschillende versies:
o Versie van 2003 – Lambert
▪ Vooral benoemd welke kenmerken niet belangrijk zijn voor therapeuten, niet welke kenmerken
wel belangrijk zijn: kenmerken die niet samenhangen met effectiviteit van de therapeut
▪ Persoonskenmerken van effectieve therapeuten: leeftijd, geslacht, opleiding, cultuur, …?
▪ Weinig onderzoek en vaak zijn er interactie-effecten
• Interactie tussen kenmerken van therapeut en kenmerken van cliënt (hoe beter de
interactie, hoe meer effectief)
o Versie van 2013 – Lambert
▪ Toch meer informatie over effectiviteit van de therapeut: er is voldoende onderzoek om te kunnen
stellen dat er effectieve therapeuten en minder effectieve therapeuten zijn
• Wat precies de kenmerken zijn van effectieve therapeuten in vergelijking met minder
effectieve therapeuten, kunnen we nog niet zeggen
▪ Bv. men stelde vast dat er een consistent onderscheid is in de effectiviteit tussen verschillende
therapeuten: sommige therapeuten zijn consistent effectief, sommige zijn consistent niet-effectief
▪ Big data voor gebruikt (werd gedaan vanaf 2007)
▪ Nog steeds niet veel gezegd over de precieze kenmerken van effectieve of niet-effectieve
therapeuten
▪ Gevolg: meer aandacht in onderzoek voor therapeut effecten
o Versie van 2021 – Barkham, Lutz en Castonguay
▪ Voorlopig laatste editie
▪ Duidelijk consistente verschillen tussen therapeuten in functie van hun effectiviteit, reeds beter
beschrijven wat de kenmerken zijn van effectieve therapeuten
▪ Bevestiging van het belang van therapeuten effect (verklaart 5 à 8% van de problematiek van de
cliënt), belang verhoogt in functie van ernst van de problematiek van de cliënt
▪ We weten nu beter wat effectieve therapeuten van minder effectieve therapeuten onderscheidt
3
, 1. DE EFFECTIEVE THERAPEUT
Wat maakt een therapeut effectief
PSYCHOTHERAPIE IN HET ALGEMEEN
Versie van 2021 van Barkham, Lutz en Castonguay is goed vertrekpunt voor onderzoek naar psychotherapie
WERKT PSYCHOTHERAPIE?
Ja, ontegensprekelijk (zie meta-analyse van RCT onderzoek)
• Uit boek blijkt: psychotherapie werkt
• Effect size van .75 à .80 (maar hangt af van controle conditie, enkel bij wachtlijstconditie is effect size zo groot)
o 75 à 80% van de personen die therapie krijgen doen het één standaarddeviatie beter dan zij die geen
therapie krijgen
• Therapeut werkt niet perfect: geen zekerheid dat men binnenkomt met probleem en buitengaat zonder probleem
o Therapeut ≠ loodgieter
o Wil niet zeggen dat therapie niet nuttig is, maar problemen oplossen in het vak is moeilijk
• Één van de worstelingen in het beroep: machteloosheid
o We zouden iedereen wel direct oplossing kunnen bieden, maar lukt ons in regel niet
o Wel nuttig want psychotherapie helpt mensen om ergens mee om te gaan, iets een plaats te kunnen geven,
iets beter te begrijpen, … maar problematiek gaat niet volledig weggaan (als het wel volledig weggaat,
heeft het met andere dingen te maken dan met de behandeling)
• Bij iedereen doet therapeut zijn best, maar niet bij iedereen heeft dezelfde aanpak hetzelfde effect
• Ook negatieve zaken aan:
o 5 à 10% van de aanmeldingsklachten verergeren
o Sommige cliënten ervaren ook neveneffecten van therapie
WAT WERKT IN THERAPIE?
Discussie met 2 gepolariseerde posities:
• Specifieke factoren verklaren effect van therapie
o Namelijk theoretisch model met bijbehorende specifieke interventies
o De methode
• Non-specifieke factoren verklaren het effect van de therapie
o Namelijk factoren zoals de therapeutische alliantie, hoop, cliëntfactoren, …
EEN (OUD) INTEGRATIEF MODEL (SCHATTING)
Model dat vaak gebruikt wordt over therapeutische verandering als functie van therapeutische
factoren:
➢ 40% verklaard door extra-therapeutische factoren (cliënt + context)
➢ 30% verklaard door gemeenschappelijke factoren (inclusief alliantie)
➢ 15% verklaard door model/technieken
➢ 15% verklaard door hoop/verwachting (placebo)
Model is schatting, nooit echte meting gedaan
Lambert maakte schattingen op grond van zijn kennis
RECENTERE SCHATTING
Door Norcross en Lambert, 2019
➢ 30% verklaard door cliëntfactoren
➢ 10% verklaard door behandelingsmethode
➢ 15% verklaard door therapeutische alliantie
➢ 7% verklaard door de therapeut
➢ 35% onverklaarde variantie (veel weten we niet)
Ook in nieuwe versie is effect van de behandeling klein
4
