THEORETISCHE
ORTHOPEDAGOGIEK
Ugent
ACADEMIEJAAR 2025-2026
,1
, LES 1: GESCHIEDENIS VAN DE ORTHOPEDAGOGIEK
(gebaseerd op slides en ideeën van Eric Broekaert, oprichter TG De Kiem) Hij was gespecialiseerd
in verslavingszorg & kinderen met gedragsproblemen
NAAM
Heilopvoedkunde
Eerste term was dit
‘Heil’ = helen, genezen à medische aspect van ortho ~ klinische ortho
Kijken naar beperking als: we moeten dit genezen en oplossen: probleem ligt bij
individu
Vooral nu nog in Duitsland gebruikt
Negatieve connotatie ~ naziregime à kritiek vanaf WOII-periode
Aktion T4 was de naam die na de oorlog werd gebruikt voor het eugenetische programma van
nazi-Duitsland op basis van "genadedoding" en verplichte sterilisatie. Het programma werd in
oktober 1939 gestart op bevel van Adolf Hitler
Pedologie
De studie van het (abnormale) kind
Tegenbeweging van heilopvoedkunde (medische beweging)
Hoe kind vanuit verschillende perspectieven bestuderen? à bredere kijk op het kind
o Niet enkel medisch, ook sociaal cultureel, psychologisch perspectief
Nu nog vooral in Nederland gebruikt
Orthopedagogiek (1949) (deel van de Pedagogische Wetenschappen!!)
‘Orthos’ (Grieks) = iets wat scheef is, rechttrekken
Pedagogiek à opvoedkundige aspect
Orthopedagogische wortels vooral in Duitstalige gebieden ~ kopstukken (Duits, Zwitsers)
1e keer naam gebruikt: 1949 (na WOII), toen 2 e internationale congres voor orthopedagogiek
georganiseerd à Paul Moor
CONNOTATIES
Heilopvoedkunde
Associatie met naziregime
Heil = “genezen”
Speciale pedagogiek
Verbijzonderende pedagogiek = ondersteunen van bijzondere doelgroepen
HB bijzondere orthopedagogiek à orthopedagogiek als handelingswetenschap
o Opdeling in HB: alle hoofdstukken afzonderlijk over beperkingen/stoornissen
(didactische reden) à verbijzondering van groepen
Indelen in verschillende doelgroepen
2
, In jaren 80-90: bijkomende professionalisering in ortho à altijd maar meer kennis en
onderzoek naar specifieke beperkingen à hokjesdenken
o Kritisch naar kijken, gaat over mensen die niet zo gemakkelijk in hokjes te definiëren
zijn (dit zie je al vaak bij comorbiditeit)
Orthopedagogiek (à klinische orthopedagogiek en disability studies) = kijkt veel breder.
Klinische orthopedagogiek is gekke naam want zegt 2x hetzelfde; tautologie
Wetgevend kader 2016: erkend gezondheidszorgberoep
Gelijkgeschakeld aan klinische psychologie
Klinische orthopedagogiek & Disability studies: verschillende stromingen tegen elkaar maar
blijven samen bestaan
o KO: ondersteunen, diagnosticeren, meer binnen hokjesdenken
o DS: maatschappelijk perspectief rond beperkingen binnenbrengen, kritischer kijken
naar omgeving en maatschappelijke structuren à wat hieraan veranderen zodat
iedereen kan participeren en zich welkom voelt
Maatschappij doet te kort, niet het individu
In het Engels als term: department of special needs education à dekt niet helemaal de lading (gaat
eerder over bijzonder onderwijs, terwijl orthopedagogiek over veel meer gaat)
DEFINITIE
= Het methodisch, doelgericht en zinvol handelen in moeilijke opvoedingssituaties (Eric Broekaert)
Methodisch
Aan de slag gaan met evidence based orthopedagogische methodieken, waarover we
weten/denken dat ze effectief zijn à betere kwaliteit van leven, hogere participatie in
samenleving
Denken eerst na voor we handelen = onderscheid ons vaak van anderen!
Evidence based methodieken opzoeken is niet altijd evident
Hierdoor recentelijk: practise based evidence = gelijkwaardige vorm van kennis, kennis die
vertrekt vanuit de praktijk
Doelgericht
Als orthopedagoog je richten op bepaalde doelen
Denken na welke uitkomst we willen: betere levenskwaliteit, inclusieve samenleving met
meer participatie.
Handelingsplannen: met doelen (KT en LT) werken op verschillende ontwikkelingsniveaus
o Ontwikkeling kind: sociale vaardigheden, school, motoriek …
o SMART
o Belangrijk voor inspectie: zij gaan na of organisaties tegemoetkomen aan die
doelstellingen
Taak van orthopedagoog om die doelstellingen te formuleren, bij te sturen en op te volgen
Zinvol
Handelen dat ethisch verantwoord is.
3
ORTHOPEDAGOGIEK
Ugent
ACADEMIEJAAR 2025-2026
,1
, LES 1: GESCHIEDENIS VAN DE ORTHOPEDAGOGIEK
(gebaseerd op slides en ideeën van Eric Broekaert, oprichter TG De Kiem) Hij was gespecialiseerd
in verslavingszorg & kinderen met gedragsproblemen
NAAM
Heilopvoedkunde
Eerste term was dit
‘Heil’ = helen, genezen à medische aspect van ortho ~ klinische ortho
Kijken naar beperking als: we moeten dit genezen en oplossen: probleem ligt bij
individu
Vooral nu nog in Duitsland gebruikt
Negatieve connotatie ~ naziregime à kritiek vanaf WOII-periode
Aktion T4 was de naam die na de oorlog werd gebruikt voor het eugenetische programma van
nazi-Duitsland op basis van "genadedoding" en verplichte sterilisatie. Het programma werd in
oktober 1939 gestart op bevel van Adolf Hitler
Pedologie
De studie van het (abnormale) kind
Tegenbeweging van heilopvoedkunde (medische beweging)
Hoe kind vanuit verschillende perspectieven bestuderen? à bredere kijk op het kind
o Niet enkel medisch, ook sociaal cultureel, psychologisch perspectief
Nu nog vooral in Nederland gebruikt
Orthopedagogiek (1949) (deel van de Pedagogische Wetenschappen!!)
‘Orthos’ (Grieks) = iets wat scheef is, rechttrekken
Pedagogiek à opvoedkundige aspect
Orthopedagogische wortels vooral in Duitstalige gebieden ~ kopstukken (Duits, Zwitsers)
1e keer naam gebruikt: 1949 (na WOII), toen 2 e internationale congres voor orthopedagogiek
georganiseerd à Paul Moor
CONNOTATIES
Heilopvoedkunde
Associatie met naziregime
Heil = “genezen”
Speciale pedagogiek
Verbijzonderende pedagogiek = ondersteunen van bijzondere doelgroepen
HB bijzondere orthopedagogiek à orthopedagogiek als handelingswetenschap
o Opdeling in HB: alle hoofdstukken afzonderlijk over beperkingen/stoornissen
(didactische reden) à verbijzondering van groepen
Indelen in verschillende doelgroepen
2
, In jaren 80-90: bijkomende professionalisering in ortho à altijd maar meer kennis en
onderzoek naar specifieke beperkingen à hokjesdenken
o Kritisch naar kijken, gaat over mensen die niet zo gemakkelijk in hokjes te definiëren
zijn (dit zie je al vaak bij comorbiditeit)
Orthopedagogiek (à klinische orthopedagogiek en disability studies) = kijkt veel breder.
Klinische orthopedagogiek is gekke naam want zegt 2x hetzelfde; tautologie
Wetgevend kader 2016: erkend gezondheidszorgberoep
Gelijkgeschakeld aan klinische psychologie
Klinische orthopedagogiek & Disability studies: verschillende stromingen tegen elkaar maar
blijven samen bestaan
o KO: ondersteunen, diagnosticeren, meer binnen hokjesdenken
o DS: maatschappelijk perspectief rond beperkingen binnenbrengen, kritischer kijken
naar omgeving en maatschappelijke structuren à wat hieraan veranderen zodat
iedereen kan participeren en zich welkom voelt
Maatschappij doet te kort, niet het individu
In het Engels als term: department of special needs education à dekt niet helemaal de lading (gaat
eerder over bijzonder onderwijs, terwijl orthopedagogiek over veel meer gaat)
DEFINITIE
= Het methodisch, doelgericht en zinvol handelen in moeilijke opvoedingssituaties (Eric Broekaert)
Methodisch
Aan de slag gaan met evidence based orthopedagogische methodieken, waarover we
weten/denken dat ze effectief zijn à betere kwaliteit van leven, hogere participatie in
samenleving
Denken eerst na voor we handelen = onderscheid ons vaak van anderen!
Evidence based methodieken opzoeken is niet altijd evident
Hierdoor recentelijk: practise based evidence = gelijkwaardige vorm van kennis, kennis die
vertrekt vanuit de praktijk
Doelgericht
Als orthopedagoog je richten op bepaalde doelen
Denken na welke uitkomst we willen: betere levenskwaliteit, inclusieve samenleving met
meer participatie.
Handelingsplannen: met doelen (KT en LT) werken op verschillende ontwikkelingsniveaus
o Ontwikkeling kind: sociale vaardigheden, school, motoriek …
o SMART
o Belangrijk voor inspectie: zij gaan na of organisaties tegemoetkomen aan die
doelstellingen
Taak van orthopedagoog om die doelstellingen te formuleren, bij te sturen en op te volgen
Zinvol
Handelen dat ethisch verantwoord is.
3
