Samenvatting Farmacologie CZS | Anatomie en farmacologie | Universiteit Gent | 2025/26

Farmacologie vh CZS
Farmaco-dynamiek
hoe werkt een geneesmiddel op het lichaam

 waar werkt het?
 wat zijn de effecten?

- werkingsmechanisme v geneesmiddelen ih CZS:
o versterken/ verzwakken vd prikkelbaarheid en/of prikkeloverdracht v
neuronen dr
-> interferentie met NT en hun receptoren
 dmv chemische geleiding (influx Ca bij aankomst actiepotentiaal)


o 2 types receptoren:
 inotrope receptoren:
 receptoren die kanalen zijn
 ionen kn nr binnen of buiten stromen
  zo polariteit v cel beïnvloeden (meer of minder
prikkelbaar)

 Metabole receptoren
 receptor bindt hierop
 2e messenger stof w geactiveerd en geeft signaal  activatie
 indirecte werking

o receptor agonisten en antagonisten:
 agonist
 doen zelfde als NT
 bv. openen v kanaal
 antagonist:
 receptor w geblokkeerd
 activatie vermijden



o klasses v NT’s:
1) glutamaat
 belangrijkste exciterende NT vh CZS
 zorgt vr prikkeling v cellen (bel. vr plasticiteit)
 zeer sterk aanw. in corticale neurotransmissie (maar overal ih
CZS gebruikt)
 bel. vr leerprocessen
 inotroop én metabotroop

 betrokken in vele klinische processen (epilepsie, degeneratieve ziekten,
cerebrovasculaire accidenten)

,  glutamaat receptor agonisten
 NMDA
 kainate vr de inductie v excitatie en celdood
  agonist: veroorzaakt epilepsie

 glutamaat receptor antagonisten:
 anti-epileptica
 anesthesie bv. ketamine
 recreatieve drugs bv. ketamine, phencyclidine
 neuroprotective bv. riluzole



2) GABA
 = gamma-amino-boterzuur
 belangrijkste inhiberende (remmende) NT vh CZS (tegenhanger
v glutamaat)
 sterk aanw. corticaal, maar wijdverspreid ih CZS
 bel. vr modificatie tss excitatie en inhibitie ih CZS!!
 2 types agonisten
 GABA-A
o inotroop
o Cl stroomt nr binnen (neg)  w neg. en minder
prikkelbaar
o slaapmiddelen, angstreducerende en spierverslappende
middelen
of anti-epileptica
 benzodiazepines
 barbituraten
 stilnoct

 GABA-B
o metabotroop
o K stroomt nr buiten (pos)  w neg.
o vnl. in ruggenmerg: inhibitie v motoriek (spasticiteit)
o spierverslappende middelen bij bv. spasticiteit
 Lioresal

 beiden zorgen vr hyperpolarisatie vd celmembraan =>
verminderde excitatie

 GABA receptor antagonisten: komen voor in sommige gifstoffen en leiden tot
stuipen
 sommige kn gebruikt wn als antidoot bij intoxicatie met benzodiazepines
 (handig bij overdosis slaapmiddelen)



3) catecholamines (noradrenaline, dopamine)
 noradrenaline (norepinefrine)
 NT (adrenaline: eerder hormoon)
 bel. vr aandachtsprocessen en arousal (= aandacht)